
Sukta 4.5
Vāmadeva Gautama (traditional attribution for RV 4.5)
Trishtubh (probable; verify in critical edition)
Ten hymn do Agni Vaiśvānara pyta, jak ofiarujący mogą słusznie złożyć ofiarę Ogniowi o rozległej jasności, który otwiera drogę, rozpierając przeszkodę. Agni jest wychwalany jako objawiciel ukrytego "słowa" w jaskini i jako strażnik najprzedniejszego stopnia promieni (wizji), co znajduje uwieńczenie w żywym obrazie jego lśniącej twarzy płonącej wewnątrz domu (przestrzeni rytualnej i wewnętrznego jestestwa). Ogólnie, sukta przesuwa się od wezwania i uwielbienia ku nauce objawienia, Agni jako siła, która ujawnia ukrytą prawdę i światło.
Mantra 1
वैश्वानराय मीळ्हुषे सजोषाः कथा दाशेमाग्नये बृहद्भाः । अनूनेन बृहता वक्षथेनोप स्तभायदुपमिन्न रोधः ॥
Waiśwanarze, hojnemu, w jednej zgodzie - jak mamy złożyć naszą ofiarę Agniemu o ogromnej jasności? Niesłabnącą, szeroko niosącą mocą podparł przeszkodę, jakby zmierzony kres, by ścieżka stała otwarta na rosnące Światło.
Mantra 2
मा निन्दत य इमां मह्यं रातिं देवो ददौ मर्त्याय स्वधावान् । पाकाय गृत्सो अमृतो विचेता वैश्वानरो नृतमो यह्वो अग्निः ॥
Nie obwiniajcie Boga, który dał mi ten dar, śmiertelnikowi, który nosi własne prawo mocy. Dla dojrzewającej duszy Agni - gorliwy, najbardziej męski, Waiśwanara - staje się rozeznającym nieśmiertelnym, natchnionym szukającym, który zna ścieżki świadomości.
Mantra 3
साम द्विबर्हा महि तिग्मभृष्टिः सहस्ररेता वृषभस्तुविष्मान् । पदं न गोरपगूळ्हं विविद्वानग्निर्मह्यं प्रेदु वोचन्मनीषाम् ॥
Śpiew harmonii, o podwójnej podstawie, potężny, o ostro jasnej krawędzi, byk obfitego nasienia i potężnej siły - Agni, znając ukryty krok Krowy, przemówił do mnie natchnionym zrozumieniem.
Mantra 4
प्र ताँ अग्निर्बभसत्तिग्मजम्भस्तपिष्ठेन शोचिषा यः सुराधाः । प्र ये मिनन्ति वरुणस्य धाम प्रिया मित्रस्य चेततो ध्रुवाणि ॥
Agni, o ostrych szczękach, płonie przeciwko nim swoim najbardziej palącym płomieniem - on o doskonałych dziełach. Uderza tych, którzy naruszają prawą siedzibę Waruny i zakłócają drogie, stałe harmonie Mitry, które budzą świadome istnienie.
Mantra 5
अभ्रातरो न योषणो व्यन्तः पतिरिपो न जनयो दुरेवाः । पापासः सन्तो अनृता असत्या इदं पदमजनता गभीरम् ॥
Jak kobiety bez braci, wędrują bez ochrony; jak żony wrogiego pana, poruszają się złymi drogami. Będąc grzesznikami - nieprawdziwymi, nie ugruntowanymi w Rzeczywistości - nie mogą zrodzić tej głębokiej stacji świadomości.
Mantra 6
इदं मे अग्ने कियते पावकामिनते गुरुं भारं न मन्म । बृहद्दधाथ धृषता गभीरं यह्वं पृष्ठं प्रयसा सप्तधातु ॥
To, o Agni, jest tym, czego mój oczyszczający płomień nie może w pełni unieść, moja myśl jest jak ciężki brzemię. Ty zaś rozpostrzyj ją szeroko, głęboko i śmiało; uczyń ją gorliwym oparciem podróży, swoją pełnią utwierdzając ją w siedmiokrotnej podstawie.
Mantra 7
तमिन्न्वेव समना समानमभि क्रत्वा पुनती धीतिरश्याः । ससस्य चर्मन्नधि चारु पृश्नेरग्रे रुप आरुपितं जबारु ॥
Jego zaiste, zawsze tego samego we wspólnym zgromadzeniu, myśl oczyszczająca osiąga swoją wolą. Na skórze istoty wzrastającej, na pięknie cętkowanym polu natury, na przedzie forma jest ustawiona w pięknie, zewnętrzny znak wewnętrznego kształtowania.
Mantra 8
प्रवाच्यं वचसः किं मे अस्य गुहा हितमुप निणिग्वदन्ति । यदुस्रियाणामप वारिव व्रन्पाति प्रियं रुपो अग्रं पदं वेः ॥
Co ma być powiedziane o tym słowie moim, które ukryte jest w tajemnej jaskini, jak mówią? Gdy rana się otwiera jak brama szerokiej przestrzeni, wtedy umiłowana Forma strzeże najprzedniejszego kroku Promieni, wiodącej stacji wizji.
Mantra 9
इदमु त्यन्महि महामनीकं यदुस्रिया सचत पूर्व्यं गौः । ऋतस्य पदे अधि दीद्यानं गुहा रघुष्यद्रघुयद्विवेद ॥
To zaiste jest to wielkie, rozległe Oblicze mocy, gdy pradawna Krowa obcuje z Promieniami. Płonąc na stacji Rty, ukryta w jaskini, szybko poruszający się szukający odkrywa ją szybkim postępem, znajdując siedzenie Prawdy w świetle.
Mantra 10
अध द्युतानः पित्रोः सचासामनुत गुह्यं चारु पृश्नेः । मातुष्पदे परमे अन्ति षद्गोर्वृष्णः शोचिषः प्रयतस्य जिह्वा ॥
Wtedy Świecący, blisko dwojga Rodziców, postrzegł tajemną i piękną działalność Pryśni. W najwyższym siedzeniu Matki usiadł blisko: język pędzącego Płomienia Byka wewnątrz Krowy, Agni, promienna moc ustawiona w prawidłowym ruchu.
Mantra 11
ऋतं वोचे नमसा पृच्छ्यमानस्तवाशसा जातवेदो यदीदम् । त्वमस्य क्षयसि यद्ध विश्वं दिवि यदु द्रविणं यत्पृथिव्याम् ॥
Mówię Rtę z czcią, pytając w nadziei, która jest Twoja, o Dżatawedas, o tę tajemnicę. Ty bowiem przebywasz jako pan tego wszystkiego, cokolwiek jest w niebie i jakiekolwiek bogactwo bytu jest na ziemi.
Mantra 12
किं नो अस्य द्रविणं कद्ध रत्नं वि नो वोचो जातवेदश्चिकित्वान् । गुहाध्वनः परमं यन्नो अस्य रेकु पदं न निदाना अगन्म ॥
Czym jest dla nas jego prawdziwe bogactwo, czymże jego skarb? Ogłoś nam to, o Dżatawedas, ty, który wiesz. Przyszliśmy bowiem jako szukający, nie jako zwykli dyskutanci, do tego najwyższego kroku ukrytego w jaskini ścieżki, jego promiennej stacji.
Mantra 13
का मर्यादा वयुना कद्ध वाममच्छा गमेम रघवो न वाजम् । कदा नो देवीरमृतस्य पत्नीः सूरो वर्णेन ततनन्नुषासः ॥
Jaka granica, jakie właściwe rozeznanie, jakie prawdziwie pożądane dobro doprowadzi nas prosto do niej, szybko jak do pełni siły? Kiedy dla nas boskie Jutrznie, małżonki Nieśmiertelności, rozpostrą swoją promienność barwą Słońca?
Mantra 14
अनिरेण वचसा फल्ग्वेन प्रतीत्येन कृधुनातृपासः । अधा ते अग्ने किमिहा वदन्त्यनायुधास आसता सचन्ताम् ॥
Mową pozbawioną soku, z błędnym i lichym zrozumieniem, niespełnieni kręcą się wokół. Cóż wtedy mogą powiedzieć tutaj tobie, o Agni? Niech bezbronni usiądą i trzymają się tylko własnej bezradności.
Mantra 15
अस्य श्रिये समिधानस्य वृष्णो वसोरनीकं दम आ रुरोच । रुशद्वसानः सुदृशीकरूपः क्षितिर्न राया पुरुवारो अद्यौत् ॥
Dla jego blasku, dla Byka, gdy jest rozniecany, oblicze Rozległego zajaśniało w domu. Przyodziany promiennością, o formie uczynionej doskonale widoczną, zapłonął jak miejsce zamieszkania bogate w pełnię, szerokootwarte obfitością.
A united company of sacrificers asks how to offer to Vaiśvānara—Agni of vast radiance—who holds back the limiting obstruction so the way stands open.
Praise deepens from Agni’s universal beneficence to his revelatory power: the ‘word’ is said to be hidden in a secret cave, and Agni is connected with opening the enclosed space and guarding the foremost step of the rays (vision).
The concealed space is opened ‘like a gate of wide room,’ and the beloved Form (rūpa) stands as guardian of the leading station—Agni as the decisive revealer and protector of insight.
Agni’s face shines out in the house as he is kindled—radiance made perfectly visible—ending with an image of abundance and a wide-doored dwelling, signaling fulfilled rite and enlarged life.
bṛhadbhāḥ (of vast radiance)
प्रवाच्यं वचसः किं मे अस्य गुहा हितमुप निणिग्वदन्ति । यदुस्रियाणामप वारिव व्रन्पाति प्रियं रुपो अग्रं पदं वेः ॥puruvāraḥ (wide-doored / many-gated)
Vaiśvānara is Agni seen as the universal fire—present for all people and beings—who carries offerings and brings light, order, and protection.
It points to sacred truth or inspired insight that is concealed within; Agni is praised as the power that opens the closed space and makes that hidden knowledge and vision emerge.
It can be recited at the lighting of a lamp or household fire (especially at dawn or dusk) with a simple ghee offering, focusing on removing inner obstacles and gaining clarity and right direction.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.