
Sukta 2.23
Gṛtsamada (of the Bhṛgu-Aṅgiras line)
Triṣṭubh
Ten hymn przyzywa Bṛhaspatiego/Brahmaṇaspatiego jako władcę świętej mowy, który gromadzi wewnętrzne "zastępy" (gaṇāḥ) i toruje drogę dla natchnionej wypowiedzi oraz zwycięstwa. Prosi go, by zasiadł na wewnętrznym miejscu czciciela, chronił przed wrogimi siłami i tymi, którzy źle mówią, oraz prowadził sam hymn, aby ród mógł kwitnąć i głosić "To, co Rozległe" (bṛhat) na zgromadzeniu.
Mantra 1
गणानां त्वा गणपतिं हवामहे कविं कवीनामुपमश्रवस्तमम् । ज्येष्ठराजं ब्रह्मणां ब्रह्मणस्पत आ नः शृण्वन्नूतिभिः सीद सादनम् ॥
O Panie zastępów mocy duszy, wzywamy cię, widzącego pośród widzących, najbardziej sławnego ponad wszelkie porównanie. O najstarszy Królu mantr i stwórczego Słowa, o Mistrzu formującej Myśli: usłysz nas i przynosząc swoje wsparcia, zajmij swoje miejsce w naszej wewnętrznej świątyni.
Mantra 2
देवाश्चित्ते असुर्य प्रचेतसो बृहस्पते यज्ञियं भागमानशुः । उस्रा इव सूर्यो ज्योतिषा महो विश्वेषामिज्जनिता ब्रह्मणामसि ॥
Nawet bogowie, o świetlisty Panie, dalekowidzący w świadomości, osiągnęli swą ofiarną część dzięki tobie. Jak słońce z wielkim światłem porannych krów, jesteś istotnie płodzicielem wszystkich mantr, źródłem stwórczego Słowa w każdej mocy.
Mantra 3
आ विबाध्या परिरापस्तमांसि च ज्योतिष्मन्तं रथमृतस्य तिष्ठसि । बृहस्पते भीमममित्रदम्भनं रक्षोहणं गोत्रभिदं स्वर्विदम् ॥
Przepędzając zamykające ciemności i wrogie naciski, zajmujesz swoje miejsce na świetlistym rydwanie Prawdy. O Bṛhaspati, straszliwy, łamiący pychę wroga, zabójca pożerających sił, rozszczepiający jaskinię ukrycia, odkrywca słonecznych światów światła.
Mantra 4
सुनीतिभिर्नयसि त्रायसे जनं यस्तुभ्यं दाशान्न तमंहो अश्नवत् । ब्रह्मद्विषस्तपनो मन्युमीरसि बृहस्पते महि तत्ते महित्वनम् ॥
Przez słuszne przewodnictwa prowadzisz i ochraniasz istotę ludzką; ten, kto oddaje się tobie, nie wpada w udrękę. Jesteś palącą siłą przeciwko nienawidzącym Słowa, uderzającym wrogą złość; o Bṛhaspati, wielka jest zaprawdę twoja wielkość.
Mantra 5
न तमंहो न दुरितं कुतश्चन नारातयस्तितिरुर्न द्वयाविनः । विश्वा इदस्माद्ध्वरसो वि बाधसे यं सुगोपा रक्षसि ब्रह्मणस्पते ॥
Żadna udręka, żadne zło z żadnej strony, żadni wrozy napastnicy, żadni dwulicowi nie mogą przekroczyć tego, kogo strzeżesz. Wszystkie krzywe gwałty odpędzasz od niego, tego, kogo dobrze ochraniasz, o Mistrzu Słowa.
Mantra 6
त्वं नो गोपाः पथिकृद्विचक्षणस्तव व्रताय मतिभिर्जरामहे । बृहस्पते यो नो अभि ह्वरो दधे स्वा तं मर्मर्तु दुच्छुना हरस्वती ॥
Jesteś naszym stróżem, twórcą ścieżki, jasnowidzącym; naszymi myślami dążymy wzrastać w twoje prawo działania. O Bṛhaspati, ktokolwiek nastawia krzywą szkodę przeciwko nam, niech twoja własna siła zgniecie go strasliwym złem, o Harasvatī.
Mantra 7
उत वा यो नो मर्चयादनागसोऽरातीवा मर्तः सानुको वृकः । बृहस्पते अप तं वर्तया पथः सुगं नो अस्यै देववीतये कृधि ॥
A jeśli jakiś śmiertelnik, wilczy i pełzający, wrogi woli, chciałby nas zranić, choć jesteśmy bez winy, o Bṛhaspati, odwróć go od naszej ścieżki. Uczyń naszą drogę dobrą i otwartą dla tego przyciągania mocy bogów.
Mantra 8
त्रातारं त्वा तनूनां हवामहेऽवस्पर्तरधिवक्तारमस्मयुम् । बृहस्पते देवनिदो नि बर्हय मा दुरेवा उत्तरं सुम्नमुन्नशन् ॥
Wzywamy cię jako zbawcę naszych ciał i dusz, tego, który odpędza, orędownika, który mówi za nami, niezwodzonego. O Bṛhaspati, obal oszczerców bogów; niech źli życzeniodawcy nie sięgną i nie dotkną naszej wyższej szczęśliwości.
Mantra 9
त्वया वयं सुवृधा ब्रह्मणस्पते स्पार्हा वसु मनुष्या ददीमहि । या नो दूरे तळितो या अरातयोऽभि सन्ति जम्भया ता अनप्नसः ॥
Z tobą, o dobrze pomnażający Panie Słowa, chcielibyśmy zyskać pożądane ludzkie bogactwa, pełnie bytu. Odległych napastników i wrogości, które na nas naciskają, zmiażdż, by stali się bezsilni i bez dokonania.
Mantra 10
त्वया वयमुत्तमं धीमहे वयो बृहस्पते पप्रिणा सस्निना युजा । मा नो दुःशंसो अभिदिप्सुरीशत प्र सुशंसा मतिभिस्तारिषीमहि ॥
Z tobą, o Bṛhaspati, utrzymujemy najwyższą żywotną pełnię, zaprzężoną z przelewającą się i zwycięską siłą. Niech źle mówiący, który chce nas zranić, nie osiągnie panowania; raczej przez nasze dobrze afirmujące myśli przekroczymy i przybędziemy.
Mantra 11
अनानुदो वृषभो जग्मिराहवं निष्टप्ता शत्रुं पृतनासु सासहिः । असि सत्य ऋणया ब्रह्मणस्पत उग्रस्य चिद्दमिता वीळुहर्षिणः ॥
O Panie Słowa, jesteś nieugiętym Bykiem, który podąża na wezwanie wewnętrznej walki; spalasz przeciwnika i zwyciężasz w zmaganiach. Jesteś prawdziwym, poruszającym się wśród szukających słusznej ścieżki; nawet gwałtowną siłę ujarzmiasz, o budząca potęgo, która sprawiasz, że silni się radują.
Mantra 12
अदेवेन मनसा यो रिषण्यति शासामुग्रो मन्यमानो जिघांसति । बृहस्पते मा प्रणक्तस्य नो वधो नि कर्म मन्युं दुरेवस्य शर्धतः ॥
Ktokolwiek z bezbożnym umysłem nas napada, srogi w swym panowaniu, sądząc się potężnym i pragnąc uderzyć - o Bṛhaspati, niech jego cios nas nie dosięgnie; obal gniew złej woli i jej wrogie zastępy.
Mantra 13
भरेषु हव्यो नमसोपसद्यो गन्ता वाजेषु सनिता धनंधनम् । विश्वा इदर्यो अभिदिप्स्वो मृधो बृहस्पतिर्वि ववर्हा रथाँ इव ॥
W ucisku walki należy go wzywać; przez cześć należy się do niego zbliżyć. Przybywa w zdobywaniu pełni, zdobywcą bogactwa na bogactwie. Wszystkie ataki zazdrosnego napastnika Bṛhaspati rozprasza, jak ktoś usuwa przeszkody, gdy rydwan się przebijają.
Mantra 14
तेजिष्ठया तपनी रक्षसस्तप ये त्वा निदे दधिरे दृष्टवीर्यम् । आविस्तत्कृष्व यदसत्त उक्थ्यं बृहस्पते वि परिरापो अर्दय ॥
Swoim najżarliwszym żarem spal moce ciemności, które rzucają na ciebie obwinienie, choć twoja bohaterska siła jest jawna. Uczyń widocznym to, co w nas jeszcze nie istnieje; o Bṛhaspati, zmiażdż i odpędź zamykające nas napaści.
Mantra 15
बृहस्पते अति यदर्यो अर्हाद्द्युमद्विभाति क्रतुमज्जनेषु । यद्दीदयच्छवस ऋतप्रजात तदस्मासु द्रविणं धेहि चित्रम् ॥
O Bṛhaspati, gdy szlachetny lśni ponad zwykłą zasługą, pełen blasku i woli wśród ludów - gdy twoją siłą sprawiasz, że płonie, o zrodzony z Prawa - złóż w nas to wielokształtne skarby bytu.
Mantra 16
मा नः स्तेनेभ्यो ये अभि द्रुहस्पदे निरामिणो रिपवोऽन्नेषु जागृधुः । आ देवानामोहते वि व्रयो हृदि बृहस्पते न परः साम्नो विदुः ॥
Niech nas nie dosięgną złodzieje, którzy knują zdradę przeciwko naszej stopie - ci nieuzdrawiający wrogowie, którzy łakną naszego utrzymania. O Bṛhaspati, ty tkasz boską osłonę ochronną; otwierasz zamknięcia w sercu - nikt lepiej nie zna tajemnych harmonii świętej pieśni.
Mantra 17
विश्वेभ्यो हि त्वा भुवनेभ्यस्परि त्वष्टाजनत्साम्नःसाम्नः कविः । स ऋणचिदृणया ब्रह्मणस्पतिर्द्रुहो हन्ता मह ऋतस्य धर्तरि ॥
Ze wszystkich światów, ogarniając je, Tvaṣṭṛ cię ukształtował - widzący wśród widzących, pieśń w pieśni. Ten Pan Słowa porusza się nawet wśród szukających związanych z prawym ruchem; jest zabójcą zdrady, wielkim podtrzymywaczem Rozległego Prawa.
Mantra 18
तव श्रिये व्यजिहीत पर्वतो गवां गोत्रमुदसृजो यदङ्गिरः । इन्द्रेण युजा तमसा परीवृतं बृहस्पते निरपामौब्जो अर्णवम् ॥
Dla twojej świetności góra została rozłupana; ukryta zagroda promieni została uwolniona, gdy ty, o Aṅgirasie. Zjednoczony z Indrą, wyprowadziłeś z wód ocean spowity ciemnością - o Bṛhaspati, wprowadziłeś ukryty potop w wolność.
Mantra 19
ब्रह्मणस्पते त्वमस्य यन्ता सूक्तस्य बोधि तनयं च जिन्व । विश्वं तद्भद्रं यदवन्ति देवा बृहद्वदेम विदथे सुवीराः ॥
O Panie Słowa, ty jesteś woźnicą i przewodnikiem tego dobrze ukształtowanego hymnu; przebudź się na niego i umocnij nasz ród. Wszystko, co pomyślne, to co chronią bogowie - mómy mówić o Rozległym w zgromadzeniu, bogaci w wewnętrznych bohaterów.
A direct summons to the ‘Gaṇapati’—Brahmaṇaspati—as the foremost king of mantras, asked to hear and sit in the worshipper’s seat (RV 2.23.1).
The hymn expands his powers: he perfects the hymn, gathers energies, grants fullness and victorious vitality, and shields the sacrificer from hostile intent and corrosive speech.
The turning point is the prayer for the highest fullness with Bṛhaspati and the overcoming of the ill-speaker through well-affirming thoughts (RV 2.23.10).
It closes by naming him the guide of the very hymn, asking him to strengthen progeny/lineage and grant the capacity to ‘speak the Vast’ in the assembly under divine protection (RV 2.23.19).
gaṇānāṃ tvā gaṇapatiṃ havāmahe
mā no duḥśaṃso abhidipsur īśata
bṛhad vadema vidathe suvīrāḥ
The hymn addresses Bṛhaspati, also called Brahmaṇaspati—lord of brahman (sacred speech) and the guiding power behind effective hymns and right counsel.
Here “Gaṇapati” means “leader of the hosts (gaṇas)”—the power that gathers and organizes many energies and thoughts so the mantra and the rite can succeed.
It asks for inspired and protected speech, victory over harmful or hostile words, and auspicious growth of the family/lineage, culminating in the ability to ‘speak the Vast’ in the assembly.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.