Rig Veda Sukta 23
Mandala 2Sukta 2319 Mantras

Sukta 23

Sukta 2.23

Rishi

Gṛtsamada (of the Bhṛgu-Aṅgiras line)

Chandas

Triṣṭubh

Ten hymn przyzywa Bṛhaspatiego/Brahmaṇaspatiego jako władcę świętej mowy, który gromadzi wewnętrzne "zastępy" (gaṇāḥ) i toruje drogę dla natchnionej wypowiedzi oraz zwycięstwa. Prosi go, by zasiadł na wewnętrznym miejscu czciciela, chronił przed wrogimi siłami i tymi, którzy źle mówią, oraz prowadził sam hymn, aby ród mógł kwitnąć i głosić "To, co Rozległe" (bṛhat) na zgromadzeniu.

Recitation with translationRig Veda 2.23

In this hymn

Addressed to

  • Brihaspati / BrahmanaspatiMantras 1-4, 6-8, 10, 12-16, 18Bṛhaspati / Brahmaṇaspati (Lord of the Word, organizer of the inner hosts)

    Portrayed as the lord of brahman (sacred formulation) and the master-poet who leads the gaṇas, hears the call, and takes his seat in the rite, empowering the hymn and the sacrificer.

  • BrahmanaspatiMantras 5, 9, 11, 17, 19Brahmaṇaspati (Bṛhaspati)

Mantras

Mantra 1

गणानां त्वा गणपतिं हवामहे कविं कवीनामुपमश्रवस्तमम् । ज्येष्ठराजं ब्रह्मणां ब्रह्मणस्पत आ नः शृण्वन्नूतिभिः सीद सादनम् ॥

O Panie zastępów mocy duszy, wzywamy cię, widzącego pośród widzących, najbardziej sławnego ponad wszelkie porównanie. O najstarszy Królu mantr i stwórczego Słowa, o Mistrzu formującej Myśli: usłysz nas i przynosząc swoje wsparcia, zajmij swoje miejsce w naszej wewnętrznej świątyni.

Mantra 2

देवाश्चित्ते असुर्य प्रचेतसो बृहस्पते यज्ञियं भागमानशुः । उस्रा इव सूर्यो ज्योतिषा महो विश्वेषामिज्जनिता ब्रह्मणामसि ॥

Nawet bogowie, o świetlisty Panie, dalekowidzący w świadomości, osiągnęli swą ofiarną część dzięki tobie. Jak słońce z wielkim światłem porannych krów, jesteś istotnie płodzicielem wszystkich mantr, źródłem stwórczego Słowa w każdej mocy.

Mantra 3

आ विबाध्या परिरापस्तमांसि च ज्योतिष्मन्तं रथमृतस्य तिष्ठसि । बृहस्पते भीमममित्रदम्भनं रक्षोहणं गोत्रभिदं स्वर्विदम् ॥

Przepędzając zamykające ciemności i wrogie naciski, zajmujesz swoje miejsce na świetlistym rydwanie Prawdy. O Bṛhaspati, straszliwy, łamiący pychę wroga, zabójca pożerających sił, rozszczepiający jaskinię ukrycia, odkrywca słonecznych światów światła.

Mantra 4

सुनीतिभिर्नयसि त्रायसे जनं यस्तुभ्यं दाशान्न तमंहो अश्नवत् । ब्रह्मद्विषस्तपनो मन्युमीरसि बृहस्पते महि तत्ते महित्वनम् ॥

Przez słuszne przewodnictwa prowadzisz i ochraniasz istotę ludzką; ten, kto oddaje się tobie, nie wpada w udrękę. Jesteś palącą siłą przeciwko nienawidzącym Słowa, uderzającym wrogą złość; o Bṛhaspati, wielka jest zaprawdę twoja wielkość.

Mantra 5

न तमंहो न दुरितं कुतश्चन नारातयस्तितिरुर्न द्वयाविनः । विश्वा इदस्माद्ध्वरसो वि बाधसे यं सुगोपा रक्षसि ब्रह्मणस्पते ॥

Żadna udręka, żadne zło z żadnej strony, żadni wrozy napastnicy, żadni dwulicowi nie mogą przekroczyć tego, kogo strzeżesz. Wszystkie krzywe gwałty odpędzasz od niego, tego, kogo dobrze ochraniasz, o Mistrzu Słowa.

Mantra 6

त्वं नो गोपाः पथिकृद्विचक्षणस्तव व्रताय मतिभिर्जरामहे । बृहस्पते यो नो अभि ह्वरो दधे स्वा तं मर्मर्तु दुच्छुना हरस्वती ॥

Jesteś naszym stróżem, twórcą ścieżki, jasnowidzącym; naszymi myślami dążymy wzrastać w twoje prawo działania. O Bṛhaspati, ktokolwiek nastawia krzywą szkodę przeciwko nam, niech twoja własna siła zgniecie go strasliwym złem, o Harasvatī.

Mantra 7

उत वा यो नो मर्चयादनागसोऽरातीवा मर्तः सानुको वृकः । बृहस्पते अप तं वर्तया पथः सुगं नो अस्यै देववीतये कृधि ॥

A jeśli jakiś śmiertelnik, wilczy i pełzający, wrogi woli, chciałby nas zranić, choć jesteśmy bez winy, o Bṛhaspati, odwróć go od naszej ścieżki. Uczyń naszą drogę dobrą i otwartą dla tego przyciągania mocy bogów.

Mantra 8

त्रातारं त्वा तनूनां हवामहेऽवस्पर्तरधिवक्तारमस्मयुम् । बृहस्पते देवनिदो नि बर्हय मा दुरेवा उत्तरं सुम्नमुन्नशन् ॥

Wzywamy cię jako zbawcę naszych ciał i dusz, tego, który odpędza, orędownika, który mówi za nami, niezwodzonego. O Bṛhaspati, obal oszczerców bogów; niech źli życzeniodawcy nie sięgną i nie dotkną naszej wyższej szczęśliwości.

Mantra 9

त्वया वयं सुवृधा ब्रह्मणस्पते स्पार्हा वसु मनुष्या ददीमहि । या नो दूरे तळितो या अरातयोऽभि सन्ति जम्भया ता अनप्नसः ॥

Z tobą, o dobrze pomnażający Panie Słowa, chcielibyśmy zyskać pożądane ludzkie bogactwa, pełnie bytu. Odległych napastników i wrogości, które na nas naciskają, zmiażdż, by stali się bezsilni i bez dokonania.

Mantra 10

त्वया वयमुत्तमं धीमहे वयो बृहस्पते पप्रिणा सस्निना युजा । मा नो दुःशंसो अभिदिप्सुरीशत प्र सुशंसा मतिभिस्तारिषीमहि ॥

Z tobą, o Bṛhaspati, utrzymujemy najwyższą żywotną pełnię, zaprzężoną z przelewającą się i zwycięską siłą. Niech źle mówiący, który chce nas zranić, nie osiągnie panowania; raczej przez nasze dobrze afirmujące myśli przekroczymy i przybędziemy.

Mantra 11

अनानुदो वृषभो जग्मिराहवं निष्टप्ता शत्रुं पृतनासु सासहिः । असि सत्य ऋणया ब्रह्मणस्पत उग्रस्य चिद्दमिता वीळुहर्षिणः ॥

O Panie Słowa, jesteś nieugiętym Bykiem, który podąża na wezwanie wewnętrznej walki; spalasz przeciwnika i zwyciężasz w zmaganiach. Jesteś prawdziwym, poruszającym się wśród szukających słusznej ścieżki; nawet gwałtowną siłę ujarzmiasz, o budząca potęgo, która sprawiasz, że silni się radują.

Mantra 12

अदेवेन मनसा यो रिषण्यति शासामुग्रो मन्यमानो जिघांसति । बृहस्पते मा प्रणक्तस्य नो वधो नि कर्म मन्युं दुरेवस्य शर्धतः ॥

Ktokolwiek z bezbożnym umysłem nas napada, srogi w swym panowaniu, sądząc się potężnym i pragnąc uderzyć - o Bṛhaspati, niech jego cios nas nie dosięgnie; obal gniew złej woli i jej wrogie zastępy.

Mantra 13

भरेषु हव्यो नमसोपसद्यो गन्ता वाजेषु सनिता धनंधनम् । विश्वा इदर्यो अभिदिप्स्वो मृधो बृहस्पतिर्वि ववर्हा रथाँ इव ॥

W ucisku walki należy go wzywać; przez cześć należy się do niego zbliżyć. Przybywa w zdobywaniu pełni, zdobywcą bogactwa na bogactwie. Wszystkie ataki zazdrosnego napastnika Bṛhaspati rozprasza, jak ktoś usuwa przeszkody, gdy rydwan się przebijają.

Mantra 14

तेजिष्ठया तपनी रक्षसस्तप ये त्वा निदे दधिरे दृष्टवीर्यम् । आविस्तत्कृष्व यदसत्त उक्थ्यं बृहस्पते वि परिरापो अर्दय ॥

Swoim najżarliwszym żarem spal moce ciemności, które rzucają na ciebie obwinienie, choć twoja bohaterska siła jest jawna. Uczyń widocznym to, co w nas jeszcze nie istnieje; o Bṛhaspati, zmiażdż i odpędź zamykające nas napaści.

Mantra 15

बृहस्पते अति यदर्यो अर्हाद्द्युमद्विभाति क्रतुमज्जनेषु । यद्दीदयच्छवस ऋतप्रजात तदस्मासु द्रविणं धेहि चित्रम् ॥

O Bṛhaspati, gdy szlachetny lśni ponad zwykłą zasługą, pełen blasku i woli wśród ludów - gdy twoją siłą sprawiasz, że płonie, o zrodzony z Prawa - złóż w nas to wielokształtne skarby bytu.

Mantra 16

मा नः स्तेनेभ्यो ये अभि द्रुहस्पदे निरामिणो रिपवोऽन्नेषु जागृधुः । आ देवानामोहते वि व्रयो हृदि बृहस्पते न परः साम्नो विदुः ॥

Niech nas nie dosięgną złodzieje, którzy knują zdradę przeciwko naszej stopie - ci nieuzdrawiający wrogowie, którzy łakną naszego utrzymania. O Bṛhaspati, ty tkasz boską osłonę ochronną; otwierasz zamknięcia w sercu - nikt lepiej nie zna tajemnych harmonii świętej pieśni.

Mantra 17

विश्वेभ्यो हि त्वा भुवनेभ्यस्परि त्वष्टाजनत्साम्नःसाम्नः कविः । स ऋणचिदृणया ब्रह्मणस्पतिर्द्रुहो हन्ता मह ऋतस्य धर्तरि ॥

Ze wszystkich światów, ogarniając je, Tvaṣṭṛ cię ukształtował - widzący wśród widzących, pieśń w pieśni. Ten Pan Słowa porusza się nawet wśród szukających związanych z prawym ruchem; jest zabójcą zdrady, wielkim podtrzymywaczem Rozległego Prawa.

Mantra 18

तव श्रिये व्यजिहीत पर्वतो गवां गोत्रमुदसृजो यदङ्गिरः । इन्द्रेण युजा तमसा परीवृतं बृहस्पते निरपामौब्जो अर्णवम् ॥

Dla twojej świetności góra została rozłupana; ukryta zagroda promieni została uwolniona, gdy ty, o Aṅgirasie. Zjednoczony z Indrą, wyprowadziłeś z wód ocean spowity ciemnością - o Bṛhaspati, wprowadziłeś ukryty potop w wolność.

Mantra 19

ब्रह्मणस्पते त्वमस्य यन्ता सूक्तस्य बोधि तनयं च जिन्व । विश्वं तद्भद्रं यदवन्ति देवा बृहद्वदेम विदथे सुवीराः ॥

O Panie Słowa, ty jesteś woźnicą i przewodnikiem tego dobrze ukształtowanego hymnu; przebudź się na niego i umocnij nasz ród. Wszystko, co pomyślne, to co chronią bogowie - mómy mówić o Rozległym w zgromadzeniu, bogaci w wewnętrznych bohaterów.

Inside Sukta 23

How it unfolds

  1. Where it opens

    A direct summons to the ‘Gaṇapati’—Brahmaṇaspati—as the foremost king of mantras, asked to hear and sit in the worshipper’s seat (RV 2.23.1).

  2. Development

    The hymn expands his powers: he perfects the hymn, gathers energies, grants fullness and victorious vitality, and shields the sacrificer from hostile intent and corrosive speech.

  3. Climax

    The turning point is the prayer for the highest fullness with Bṛhaspati and the overcoming of the ill-speaker through well-affirming thoughts (RV 2.23.10).

  4. Where it settles

    It closes by naming him the guide of the very hymn, asking him to strengthen progeny/lineage and grant the capacity to ‘speak the Vast’ in the assembly under divine protection (RV 2.23.19).

The deity: Bṛhaspati / Brahmaṇaspati

  • Cosmic functionOrganizer of divine and human order through the power of the Word—opening ways, securing victory, and establishing auspiciousness by right articulation and counsel.
  • Inner significanceThe awakened intelligence of mantra: the capacity to gather scattered energies, silence harmful speech, and let inspired thought (mati) become a protective and victorious force.

The seer

  • GṛtsamadaBhṛgu–Aṅgiras (Bhārgava) line · A principal seer of Maṇḍala 2, renowned for powerful Bṛhaspati/Brahmaṇaspati invocations that link effective mantra, protection, and the opening of right paths.

Famous verses

gaṇānāṃ tvā gaṇapatiṃ havāmahe
Verse 2.23.1Foundational invocation that defines Brahmaṇaspati as Gaṇapati, the supreme lord of inspired speech, and asks him to take his seat and bring aid—often cited for beginning rites and inner alignment.Read verse 2.23.1 →
mā no duḥśaṃso abhidipsur īśata
Verse 2.23.10Central protective and victorious petition: with Bṛhaspati the worshipper attains highest fullness, while harmful speech and hostility are repelled through right thought and affirmation.Read verse 2.23.10 →
bṛhad vadema vidathe suvīrāḥ
Verse 2.23.19Concluding seal: Brahmaṇaspati is the ‘driver’ of the well-made hymn, asked to energize the lineage and grant the power to proclaim the Vast in the assembly—linking mantra, prosperity, and public dharmic speech.Read verse 2.23.19 →

Attributes of the deity

  • Lord of sacred speech (brahman)
  • Leader of hosts (gaṇapati)
  • Seer among seers (kavi of the kavis)
  • Opener of paths and remover of obstruction
  • Protector against hostile/ill-speaking forces
  • Guide and “driver” of the well-made hymn

Also by this seer

  • Primary author associated with much of Rig Veda Maṇḍala 2 (Gṛtsamada hymns)
  • Noted for hymns to Agni, Indra, and allied deities within the Gṛtsamada corpus

The rite, step by step

  • Establish the sacred fire and mental/ritual purity (saṃskāra)
  • Invite Brahmaṇaspati to ‘take his seat’ in the inner and outer altar (āsana/sādana)
  • Recite the Triṣṭubh verses steadily, emphasizing clarity of speech and intention
  • Offer oblations while requesting protection from duḥśaṃsa (harmful speech) and guidance of thought (mati)
  • Conclude with a sealing prayer for lineage, auspiciousness, and strong speech in the assembly

Offerings

  • Ghee (ājya) oblations into Agni
  • Soma libations (where applicable)
  • Simple food offerings and praise (stuti) as the primary ‘offering’ of speech

Frequently Asked Questions

The hymn addresses Bṛhaspati, also called Brahmaṇaspati—lord of brahman (sacred speech) and the guiding power behind effective hymns and right counsel.

Here “Gaṇapati” means “leader of the hosts (gaṇas)”—the power that gathers and organizes many energies and thoughts so the mantra and the rite can succeed.

It asks for inspired and protected speech, victory over harmful or hostile words, and auspicious growth of the family/lineage, culminating in the ability to ‘speak the Vast’ in the assembly.

Ask anything about Sukta 23 of the Rig Veda

Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.

Not sure where to start?

A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.

Read Rig Veda in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.

Download on the App StoreGet it on Google Play

Continue reading in the Vedapath app

Open in App
Download on the App StoreGet it on Google Play