Opening the text

तपस्विनाम् औत्सुक्यं राक्षसत्रासश्च (Ascetics’ Anxiety and the Fear of Rakshasas)
अयोध्याकाण्ड
W gaju ascetów w Citrakūṭa, po odejściu Bharaty, Rāma zauważa uderzającą zmianę w zachowaniu mieszkających tam ascetów: niepokój, ukradkowe spojrzenia i szeptane narady. Obawiając się, że jakaś wina jego samego, Lakṣmaṇy lub Sīty zakłóciła spokój āśramy, z szacunkiem pyta kulapatiego, przełożonego pustelni. Stary ṛṣi odrzuca wszelkie podejrzenia co do postępowania Sīty i wyjaśnia, że poruszenie wynika z wrogości rākṣasów, zaostrzonej przez obecność Rāmy. Asceci opowiadają o swoich cierpieniach: demony przybierają groteskowe postacie, atakują i zabijają tapasvinów, rozrzucają łyżki i naczynia przeznaczone do yajñy, gaszą święty ogień wodą i rozbijają rytualne naczynia. Wymieniają imię Khary, brata Rāvaṇy, mieszkającego niedaleko Janasthāny, osławionego z wyganiania ascetów, i mówią, że nie będzie on tolerował Rāmy. Dochodząc do wniosku, że pozostanie zagraża zarówno mędrcom, jak i królewskiej parze, decydują się udać do starszej siedziby w pobliskim lesie obfitującym w owoce i zapraszają Rāmę, by im towarzyszył. Nie mogąc powstrzymać ich samymi słowami, Rāma odprowadza ich pewien dystans, składa im pokłon, przyjmuje ich pouczenie za zgodą i powraca do swojej świętej pustelni, niezłomny nawet gdy pozostaje bez nich.
Verse 1
प्रतिप्रयाते भरते वसन्रामस्तपोवने।लक्षयामास सोद्वेगमथौत्सुक्यं तपस्विनाम्।।2.116.1।।
Po odejściu Bharaty, Rama, przebywając w gaju ascetów, zauważył niepokój pustelników oraz ich nagły, niespokojny niepokój.
Verse 2
ये तत्र चित्रकूटस्य पुरस्तात्तापसाश्रमे।राममाश्रित्य निरतास्तानलक्षयदुत्सुकान्।।2.116.2।।
Tam, w pustelni ascetów przed Citrakutą, Rama zauważył tych mędrców, którzy schronili się u niego i chcieli pozostać, teraz niespokojnych i poruszonych.
Verse 3
नयनैर्ब्रुकुटीभिश्च रामं निर्दिश्य शङ्किताः।अन्योन्यमुपजल्पन्त श्शनैश्चक्रुर्मिथः कथाः।।2.116.3।।
Asceci, wskazując na Rāmę niespokojnym wzrokiem i z marszczonymi brwiami, szeptem naradzali się między sobą, wymieniając słowa w tajemnicy.
Verse 4
तेषामौत्सुक्यमालक्ष्य रामस्त्वात्मनि शङ्कितः।कृताञ्जलिरुवाचेदमृषिं कुलपतिं ततः।।2.116.4।।
Widząc ich niespokojne poruszenie, Rāma zaniepokoił się w sercu; wtedy, ze złożonymi dłońmi w geście czci, zwrócił się do mędrca, który był przełożonym pustelni.
Verse 5
न कच्चिद्भगवन्किञ्चित्पूर्ववृत्तमिदं मयि।दृश्यते विकृतं येन विक्रियन्ते तपस्विनः।।2.116.5।।
Czcigodny panie, czy dostrzegasz jakieś odchylenie w moim dawniejszym postępowaniu - coś, co się we mnie zmieniło - z powodu czego ci asceci stali się zaniepokojeni?
Verse 6
प्रमादाच्चरितं कच्चित्किञ्चिन्नावरजस्य मे।लक्ष्मणस्यर्षिभिदृष्टं नानुरूपमिवात्मनः।।2.116.6।।
Czy też mój młodszy brat Lakṣmaṇa, przez niedbalstwo, uczynił coś takiego, co mędrcy uznali za niewłaściwe dla niego?
Verse 7
कच्चिच्छुश्रूषमाणा व श्शुश्रूषणपरा मयि।प्रमदाऽभ्युचितां वृत्तिं सीता युक्तं न वर्तते।।2.116.7।।
Czy też Sītā - choć oddana służbie mi i uważna w służbie wam - nie zachowała, w odpowiedniej mierze, postępowania uważanego za stosowne dla kobiety?
Verse 8
अथर्षिर्जरया वृद्धस्तपसा च जरां गतः।वेपमान इवोवाच रामं भूतदयापरम्।।2.116.8।।
Wtedy asceta, sędziwy z lat i wyniszczony pokutą, przemówił, jakby drżąc, do Rāmy, który jest głęboko współczujący dla wszystkich istot.
Verse 9
कुतः कल्याणसत्त्वायाः कल्याणाभिरतेस्तथा।चलनं तात वैदेह्यास्तपस्विषु विशेषतः।।2.116.9।।
Drogie dziecko, jakże mogłoby być jakiekolwiek uchybienie ze strony Vaidehī, której natura jest szlachetna i która raduje się tym, co pomyślne, zwłaszcza w jej postępowaniu wobec ascetów?
Verse 10
त्वन्निमित्तमिदं तावत्तापसान्प्रतिवर्तते।रक्षोभ्यस्तेन संविग्नाः कथयन्ति मिथः कथाः।।2.116.10।।
Z twojego powodu ten strach pojawił się wśród ascetów - z powodu rakszasów; zaalarmowani tym, rozmawiają między sobą o tym, co może nadejść.
Verse 11
रावणावरजः कश्चित् खरो नामेह राक्षसः।उत्पाट्य तापसान्सर्वाञ्जनस्थाननिकेतनान्।।2.116.11।।धृष्टश्च जितकाशी च नृशंसः पुरुषादकः।अवलिप्तश्च पापश्च त्वां च तात न मृष्यते।।2.116.12।।
Tu jest rakszasa o imieniu Khara, młodszy brat Rawany; on wypędził i wykorzenił wszystkich ascetów zamieszkujących Dżanasthanę.
Verse 12
रावणावरजः कश्चित् खरो नामेह राक्षसः।उत्पाट्य तापसान्सर्वाञ्जनस्थाननिकेतनान्।।2.116.11।।धृष्टश्च जितकाशी च नृशंसः पुरुषादकः।अवलिप्तश्च पापश्च त्वां च तात न मृष्यते।।2.116.12।।
Jest zuchwały i pyszny, jakby zwycięski, okrutny, pożerający ludzi, dumny i grzeszny; a ciebie również, drogie dziecko, nie będzie tolerował.
Verse 13
त्वं यदाप्रभृति ह्यस्मिन्नाश्रमे तात वर्तसे।तदाप्रभृति रक्षांसि विप्रकुर्वन्ति तापसान्।।2.116.13।।
Drogie dziecko, odkąd przebywasz w tym pustelni, rakszasy niepokoją ascetów.
Verse 14
दर्शयन्ति हि बीभत्सैः क्रूरैर्भीषणकैरपि।नानारूपैर्विरूपैश्च रूपैर्विकृतदर्शनैः।।2.116.14।।
Ukazują się w wielu postaciach: odrażających, okrutnych, przerażających, zniekształconych, formach, które są wstrętne do oglądania.
Verse 15
अप्रशस्तैशुचिभिस्सम्प्रयोज्य च तापसान्।प्रतिध्नन्त्यपरान्क्षिप्रमनार्याः पुरतः स्थिताः।।2.116.15।।
Stojąc tuż przed nimi, ci niegodni używają zakazanych i nieczystych środków przeciwko ascetom, a następnie szybko uderzają również innych.
Verse 16
तेषु तेष्वाश्रमस्थानेष्वबुद्धमवलीय च।रमन्ते तापसां स्तत्र नाशयन्तोऽल्पचेतसः।।2.116.16।।
Ci małoduszni ukrywają się niezauważeni w tym czy innym miejscu pustelni i tam znajdują przyjemność w niszczeniu ascetów.
Verse 17
अपक्षिपन्ति स्रुग्भाण्डानग्नीस्निञ्चन्ति वारिणा।कलशांश्च प्रमध्नन्ति हवने समुपस्थिते।।2.116.17।।
Gdy ofiara ma się rozpocząć, odrzucają czerpaki i naczynia ofiarne, gaszą święty ogień wodą i rozbijają również dzbany z wodą.
Verse 18
तैर्दुरात्मभिरामृष्टानाश्रमान्प्रजिहासवः।गमनायान्यदेशस्य चोदयन्त्यृषयोऽद्य माम्।।2.116.18।।
Teraz mędrcy, pragnąc opuścić pustelnie zbezczeszczone przez tych przewrotnych, nakłaniają mnie dziś do udania się do innej krainy.
Verse 19
तत्पुरा राम शारीरामुपहिंसां तपस्विषु।दर्शयन्ति हि दुष्टास्ते त्यक्ष्याम इममाश्रमम्।।2.116.19।।
O Rama, ci zepsuci istoty od samego początku zadają nawet cielesną przemoc ascetom; dlatego postanowiliśmy opuścić tę pustelnię.
Verse 20
बहुमूलफलं चित्रमविदूरादितो वनम्।पुराणाश्रममेवाहं श्रयिष्ये सगणः पुनः।।2.116.20।।
Niedaleko stąd znajduje się piękny las bogaty w korzenie i owoce; tam znów znajdę schronienie w starożytnej pustelni wraz z moimi towarzyszami.
Verse 21
खरस्त्वय्यपि चायुक्तं पुरा तात प्रवर्तते।सहास्माभिरितो गच्छ यदि बुद्धिः प्रवर्तते।।2.116.21।।
Dziecko drogie, Khara zachowuje się niewłaściwie nawet wobec ciebie, tak jak czynił to wcześniej. Jeśli uważasz to za słuszne, chodź więc - opuśćmy to miejsce razem.
Verse 22
सकलत्रस्य सन्देहो नित्यं यत्तस्य राघव।समर्थस्यापि हि सतो वासो दुःखमिहाद्य ते।।2.116.22।।
O Rāghava, dla tego, kto mieszka tu ze swą żoną, niepokój jest zawsze obecny; nawet dla ciebie - choć w pełni zdolnego - życie tutaj jest teraz pełne trudów i niebezpieczeństw.
Verse 23
इत्युक्तवन्तं स्तंराम राजपुत्रस्तपस्विनम्।न शशाकोत्तरैर्वाक्यैरवरोद्धुं समुत्सुकम्।।2.116.23।।
Po wypowiedzeniu tych słów asceta pragnął wyruszyć w drogę, a książę Rāma nie potrafił go powstrzymać żadnymi słowami odpowiedzi.
Verse 24
अभिनन्द्य समापृच्छ्य समाधाय च राघवम्।स जगामाश्रमं त्यक्त्वा कुलैः कुलपतिस्सह।।2.116.24।।
Po pozdrowieniu Rāghavy, pożegnaniu się z nim i załatwieniu spraw z nim, przywódca odszedł, opuszczając pustelnię wraz ze swą wspólnotą.
Verse 25
रामः संसाद्य ऋषिगणमनुगमनाद्देशात्तस्मात्कुलपतिमभिवाद्य ऋषिम्।सम्यक्प्रीतैस्तैरनुमत उपदिष्टार्थः पुण्यं वासाय स्वनिलयमुपसम्पेदे।।2.116.25।।
Rāma szedł z grupą ryszich przez pewien dystans; następnie, żegnając się, skłonił się z czcią przed tym ryszim, ich przywódcą. Zatwierdzony przez tych zadowolonych mędrców i właściwie pojmując ich radę, powrócił do swego świętego miejsca pobytu, by tam mieszkać.
Verse 26
आश्रममृषिविरहितं प्रभुः क्षणमपिन जहौ स राघवः।राघवं हि सततमनुगता स्तापसाश्चार्षचरित धृतगुणाः।।2.116.26।।
Ten pan, Rāghava, nie opuścił pustelni, teraz pozbawionej mędrców, nawet na chwilę; a asceci, niezłomni w cnotach i wierni tradycji mędrców, nieustannie towarzyszyli Rāghavie.
The dilemma is whether Rāma’s continued residence—though personally dharmic—indirectly endangers vulnerable ascetics by attracting rākṣasa aggression. The action pivot is the ascetics’ decision to relocate and their invitation to Rāma to leave with them, framing security as a communal ethical responsibility.
The dialogue teaches that dharma is relational and context-sensitive: personal virtue must be evaluated alongside its effects on dependents and host communities. It also underscores ritual order (yajña) as a civilizational good whose disruption signals moral disorder requiring protective response.
Citrakūṭa and its tapas-āśrama serve as the immediate setting, while Janasthāna is introduced as a nearby rākṣasa-dominated zone associated with Khara. Culturally, the sarga foregrounds yajña infrastructure—agni, srug-bhāṇḍa, and kalaśa—as key markers of hermitage life targeted by hostile forces.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.