Sarga 116

Verse 1

प्रतिप्रयाते भरते वसन्रामस्तपोवने।लक्षयामास सोद्वेगमथौत्सुक्यं तपस्विनाम्।।2.116.1।।

భరతుడు తిరిగి వెళ్లిన తరువాత తపోవనంలో నివసిస్తున్న రాముడు తపస్వులలో కలిగిన ఆందోళనను, అలాగే ఉత్కంఠను గమనించాడు।

Verse 2

ये तत्र चित्रकूटस्य पुरस्तात्तापसाश्रमे।राममाश्रित्य निरतास्तानलक्षयदुत्सुकान्।।2.116.2।।

అక్కడ చిత్రకూటం ముందున్న తాపసాశ్రమంలో, రాముని ఆశ్రయించి నివసించదలచిన ఆ ఋషులను రాముడు గమనించాడు; వారు ఇప్పుడు ఆతురతతో కలవరపడుతున్నారు।

Verse 3

नयनैर्ब्रुकुटीभिश्च रामं निर्दिश्य शङ्किताः।अन्योन्यमुपजल्पन्त श्शनैश्चक्रुर्मिथः कथाः।।2.116.3।।

తపస్వులు రాముని వైపు శంకతో చూపులు వేసి, భ్రూకుటి ముడిచుకొని, మెల్లగా పరస్పరం గుసగుసలాడుతూ రహస్యంగా మాటలు మార్చుకున్నారు।

Verse 4

तेषामौत्सुक्यमालक्ष्य रामस्त्वात्मनि शङ्कितः।कृताञ्जलिरुवाचेदमृषिं कुलपतिं ततः।।2.116.4।।

వారి ఉత్కంఠను గమనించిన రాముడు అంతరంలో శంకించాడు. ఆపై కృతాంజలిగా ఆశ్రమకులపతి ఋషిని ఉద్దేశించి ఇలా పలికాడు।

Verse 5

न कच्चिद्भगवन्किञ्चित्पूर्ववृत्तमिदं मयि।दृश्यते विकृतं येन विक्रियन्ते तपस्विनः।।2.116.5।।

భగవన్, నా పూర్వాచరణంలో ఏదైనా వికృతి లేదా మార్పు మీకు కనిపిస్తున్నదా? దాని వల్లనే ఈ తపస్వులు కలత చెందుతున్నారా?

Verse 6

प्रमादाच्चरितं कच्चित्किञ्चिन्नावरजस्य मे।लक्ष्मणस्यर्षिभिदृष्टं नानुरूपमिवात्मनः।।2.116.6।।

లేదా నా అనుజుడు లక్ష్మణుడు అజాగ్రత్తవశాత్తు ఏదైనా చేసి, ఋషులు దానిని అతనికి అనుచితమని చూశారా?

Verse 7

कच्चिच्छुश्रूषमाणा व श्शुश्रूषणपरा मयि।प्रमदाऽभ्युचितां वृत्तिं सीता युक्तं न वर्तते।।2.116.7।।

సీత—నా సేవలో నిమగ్నమై, మీ సేవలోనూ పరాయణగా ఉన్నప్పటికీ—స్త్రీకి తగినదిగా భావించే ఆచారాన్ని యథోచితంగా పాటించడంలేదా?

Verse 8

अथर्षिर्जरया वृद्धस्तपसा च जरां गतः।वेपमान इवोवाच रामं भूतदयापरम्।।2.116.8।।

అప్పుడు ఆ తపస్వి—వయస్సుతో వృద్ధుడై, తపస్సుతో క్షీణించి—వణుకుతున్నట్టుగా, సమస్త భూతాలపై దయగల శ్రీరామునితో పలికెను।

Verse 9

कुतः कल्याणसत्त्वायाः कल्याणाभिरतेस्तथा।चलनं तात वैदेह्यास्तपस्विषु विशेषतः।।2.116.9।।

తాతా! స్వభావమే కల్యాణమయమైనది, శుభకార్యాలలో రమించే వైదేహి నుండి—ప్రత్యేకించి తపస్వుల పట్ల—ఎలా ఏదైనా చలనం లేదా తప్పుదారి కలుగగలదు?

Verse 10

त्वन्निमित्तमिदं तावत्तापसान्प्रतिवर्तते।रक्षोभ्यस्तेन संविग्नाः कथयन्ति मिथः कथाः।।2.116.10।।

ఇది నీ కారణంగానే తపస్వులలో ఏర్పడింది; రాక్షసుల వల్ల వారు భయాక్రాంతులై పరస్పరం రాబోయే విషయాలను చర్చిస్తున్నారు।

Verse 11

रावणावरजः कश्चित् खरो नामेह राक्षसः।उत्पाट्य तापसान्सर्वाञ्जनस्थाननिकेतनान्।।2.116.11।।धृष्टश्च जितकाशी च नृशंसः पुरुषादकः।अवलिप्तश्च पापश्च त्वां च तात न मृष्यते।।2.116.12।।

ఇక్కడ రావణుని తమ్ముడైన ‘ఖర’ అనే రాక్షసుడు ఉన్నాడు; అతడు జనస్థానంలో నివసించే సమస్త తపస్వులను నిర్మూలించి తరిమివేశాడు।

Verse 12

रावणावरजः कश्चित् खरो नामेह राक्षसः।उत्पाट्य तापसान्सर्वाञ्जनस्थाननिकेतनान्।।2.116.11।।धृष्टश्च जितकाशी च नृशंसः पुरुषादकः।अवलिप्तश्च पापश्च त्वां च तात न मृष्यते।।2.116.12।।

అతడు ధృష్టుడు, కాశీని జయించినవాడిలా గర్వంగా తిరుగుతాడు; క్రూరుడు, నరభక్షకుడు, అహంకారి, పాపి—ఓ తాత, నిన్ను కూడా సహించడు।

Verse 13

त्वं यदाप्रभृति ह्यस्मिन्नाश्रमे तात वर्तसे।तदाप्रभृति रक्षांसि विप्रकुर्वन्ति तापसान्।।2.116.13।।

ఓ తాత, నీవు ఈ ఆశ్రమంలో నివసించడం ప్రారంభించినప్పటి నుంచే రాక్షసులు తపస్వులను బాధించసాగారు।

Verse 14

दर्शयन्ति हि बीभत्सैः क्रूरैर्भीषणकैरपि।नानारूपैर्विरूपैश्च रूपैर्विकृतदर्शनैः।।2.116.14।।

వారు అనేక రూపాలతో దర్శనమిస్తారు—అసహ్యమైనవి, క్రూరమైనవి, భయంకరమైనవి, వికృతమైనవి, విరూపమైనవి—చూడటానికే జుగుప్సాకరమైన రూపాలు।

Verse 15

अप्रशस्तैशुचिभिस्सम्प्रयोज्य च तापसान्।प्रतिध्नन्त्यपरान्क्षिप्रमनार्याः पुरतः स्थिताः।।2.116.15।।

వారు ఎదురుగా నిలబడి తపస్వులపై నిషిద్ధమైన, అపవిత్రమైన ఉపాయాలను ప్రయోగించి, వెంటనే ఇతరులనూ త్వరగా కొట్టి పడేస్తారు—ఆ అనార్యులు।

Verse 16

तेषु तेष्वाश्रमस्थानेष्वबुद्धमवलीय च।रमन्ते तापसां स्तत्र नाशयन्तोऽल्पचेतसः।।2.116.16।।

ఆ స్వల్పచిత్తులు ఈదో ఆ ఆశ్రమస్థలంలో కనిపించకుండా దాగి, అక్కడ తపస్వులను నాశనం చేయడంలోనే ఆనందిస్తారు।

Verse 17

अपक्षिपन्ति स्रुग्भाण्डानग्नीस्निञ्चन्ति वारिणा।कलशांश्च प्रमध्नन्ति हवने समुपस्थिते।।2.116.17।।

హవనం ప్రారంభమయ్యే వేళ ఆ దుష్టులు స్రుక్‌‑భాండాలను విసిరివేసి, పవిత్ర అగ్నిపై నీరు పోసి ఆర్పివేస్తారు; కలశాలను కూడా పగలగొడతారు।

Verse 18

तैर्दुरात्मभिरामृष्टानाश्रमान्प्रजिहासवः।गमनायान्यदेशस्य चोदयन्त्यृषयोऽद्य माम्।।2.116.18।।

ఆ దురాత్ముల చేత అపవిత్రమైన ఆశ్రమాలను విడిచిపెట్టాలని కోరే ఋషులు, నేడు నన్ను ఇతర దేశానికి వెళ్లమని ప్రేరేపిస్తున్నారు।

Verse 19

तत्पुरा राम शारीरामुपहिंसां तपस्विषु।दर्शयन्ति हि दुष्टास्ते त्यक्ष्याम इममाश्रमम्।।2.116.19।।

ఓ రామా, ఆ దుష్టులు మొదటినుంచే తపస్వులపై శారీరక హింసను కూడా ప్రదర్శిస్తున్నారు; అందువల్ల మేము ఈ ఆశ్రమాన్ని విడిచిపెట్టాలని నిర్ణయించుకున్నాము।

Verse 20

बहुमूलफलं चित्रमविदूरादितो वनम्।पुराणाश्रममेवाहं श्रयिष्ये सगणः पुनः।।2.116.20।।

ఇక్కడి నుంచి దూరం కాదు—మూలాలు, ఫలాలతో సమృద్ధిగా ఉన్న అందమైన వనం ఉంది; నేను నా సహచరులతో కలిసి మళ్లీ ఆ ప్రాచీన ఆశ్రమాన్నే ఆశ్రయిస్తాను।

Verse 21

खरस्त्वय्यपि चायुक्तं पुरा तात प्रवर्तते।सहास्माभिरितो गच्छ यदि बुद्धिः प्रवर्तते।।2.116.21।।

తాతా, ఖరుడు పూర్వంలాగానే ఇప్పుడూ నీ పట్ల కూడా అనుచితంగా ప్రవర్తిస్తున్నాడు. నీ బుద్ధికి ఇది సముచితమని తోచితే, మా వెంట ఇక్కడి నుంచి వెళ్లిపో.

Verse 22

सकलत्रस्य सन्देहो नित्यं यत्तस्य राघव।समर्थस्यापि हि सतो वासो दुःखमिहाद्य ते।।2.116.22।।

ఓ రాఘవా, భార్యతో కలిసి ఇక్కడ నివసించేవాడికి నిత్యం సందేహం, భయం ఉంటాయి. నీవు సమర్థుడవైనప్పటికీ, ఈ రోజు ఇక్కడ నివాసం దుఃఖమూ ప్రమాదమూ కలిగించేది.

Verse 23

इत्युक्तवन्तं स्तंराम राजपुत्रस्तपस्विनम्।न शशाकोत्तरैर्वाक्यैरवरोद्धुं समुत्सुकम्।।2.116.23।।

ఇలా చెప్పిన ఆ తపస్వి బయలుదేరుటకు ఉత్సుకుడయ్యాడు; రాజపుత్రుడైన రాముడు కూడా ప్రత్యుత్తర వాక్యాలతో అతనిని ఆపలేకపోయాడు.

Verse 24

अभिनन्द्य समापृच्छ्य समाधाय च राघवम्।स जगामाश्रमं त्यक्त्वा कुलैः कुलपतिस्सह।।2.116.24।।

రాఘవుని అభినందించి, ఆయనతో వీడ్కోలు తీసుకొని, విషయాన్ని సవ్యంగా నిర్ణయించుకొని, ఆ కులపతి తన సమూహంతో కలిసి ఆశ్రమాన్ని విడిచి వెళ్లిపోయాడు.

Verse 25

रामः संसाद्य ऋषिगणमनुगमनाद्देशात्तस्मात्कुलपतिमभिवाद्य ऋषिम्।सम्यक्प्रीतैस्तैरनुमत उपदिष्टार्थः पुण्यं वासाय स्वनिलयमुपसम्पेदे।।2.116.25।।

రాముడు కొంత దూరం వరకు ఋషిగణాన్ని అనుసరించి వెళ్లి, ఆపై వీడ్కోలు చెప్పి వారి నాయకుడైన కులపతి ఋషికి నమస్కరించాడు. సంతోషించిన మునుల అనుమతి పొందీ, వారి ఉపదేశార్థాన్ని సమ్యకంగా గ్రహించీ, నివాసార్థం తన పుణ్యనిలయానికి తిరిగి చేరాడు.

Verse 26

आश्रममृषिविरहितं प्रभुः क्षणमपिन जहौ स राघवः।राघवं हि सततमनुगता स्तापसाश्चार्षचरित धृतगुणाः।।2.116.26।।

ఋషులు లేని ఆ ఆశ్రమాన్ని ప్రభువు రాఘవుడు క్షణమాత్రమూ విడువలేదు; ఋషి-పరంపరాచారంలో స్థిరులై, గుణవంతులైన తపస్వులు ఎల్లప్పుడూ రాఘవుని అనుసరించారు।