Sarga 116

Verse 1

प्रतिप्रयाते भरते वसन्रामस्तपोवने ।लक्षयामास सोद्वेगमथौत्सुक्यं तपस्विनाम् ॥१॥

ଭରତ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିବା ପରେ, ତପୋବନରେ ବସୁଥିବା ରାମ ତପସ୍ବୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉଦ୍ବେଗ ଓ ଆତୁର ଉତ୍ସୁକତା ଲକ୍ଷ୍ୟ କଲେ।

Verse 2

ये तत्र चित्रकूटस्य पुरस्तात्तापसाश्रमे ।राममाश्रित्य निरतास्तानलक्षयदुत्सुकान् ॥२॥

ଚିତ୍ରକୂଟର ସମ୍ମୁଖରେ ଥିବା ତାପସ ଆଶ୍ରମରେ, ରାମଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ସେଠାରେ ରହିବାକୁ ନିରତ ଥିବା ସେଇ ଋଷିମାନଙ୍କୁ ରାମ ଉତ୍ସୁକ ଓ ଅଶାନ୍ତ ଦେଖିଲେ।

Verse 3

नयनैर्ब्रुकुटीभिश्च रामं निर्दिश्य शङ्किताः ।अन्योन्यमुपजल्पन्त श्शनैश्चक्रुर्मिथः कथाः ॥३॥

ତପସ୍ବୀମାନେ ରାମଙ୍କୁ ଚାହିଁ ଭୌହ ଚଢ଼ାଇ ସନ୍ଦେହଭରା ଦୃଷ୍ଟି ଦେଲେ; ତାପରେ ଧୀରେ ଧୀରେ ପରସ୍ପରେ ଗୁପ୍ତ କଥା କହି ମିଥଃ ଆଲୋଚନା କଲେ।

Verse 4

तेषामौत्सुक्यमालक्ष्य रामस्त्वात्मनि शङ्कितः ।कृताञ्जलिरुवाचेदमृषिं कुलपतिं ततः ॥४॥

ସେମାନଙ୍କର ଉତ୍କଣ୍ଠା ଦେଖି ରାମ ମନେ ଶଙ୍କିତ ହେଲେ; ତାପରେ କୃତାଞ୍ଜଳି ହୋଇ ଆଶ୍ରମର କୁଳପତି ଋଷିଙ୍କୁ ଏଭଳି କହିଲେ।

Verse 5

न कच्चिद्भगवन्किञ्चित्पूर्ववृत्तमिदं मयि ।दृश्यते विकृतं येन विक्रियन्ते तपस्विनः ॥५॥

“ଭଗବନ୍, ମୋର ପୂର୍ବବୃତ୍ତରେ କିଛି ଦୋଷ କିମ୍ବା ବିକୃତି ଆପଣ ଦେଖୁଛନ୍ତି କି? ମୋରେ କିଛି ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୋଇ ଏହି ତପସ୍ବୀମାନେ ବିଚଳିତ ହେଉଛନ୍ତି କି?”

Verse 6

प्रमादाच्चरितं कच्चित्किञ्चिन्नावरजस्य मे ।लक्ष्मणस्यर्षिभिदृष्टं नानुरूपमिवात्मनः ॥६॥

“କିମ୍ବା ମୋର କନିଷ୍ଠ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଅସାବଧାନତାରୁ କିଛି କରିଦେଇଛି କି, ଯାହାକୁ ଋଷିମାନେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଅନୁରୂପ ନୁହେଁ ବୋଲି ଦେଖିଛନ୍ତି?”

Verse 7

कच्चिच्छुश्रूषमाणा व श्शुश्रूषणपरा मयि ।प्रमदाऽभ्युचितां वृत्तिं सीता युक्तं न वर्तते ॥७॥

“କିମ୍ବା ସୀତା—ମୋର ସେବାରେ ନିରତ ଓ ଆପଣଙ୍କ ଶୁଶ୍ରୂଷାରେ ପରାୟଣ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ—ନାରୀଙ୍କୁ ଯୋଗ୍ୟ ବୋଲି ଗଣାଯାଉଥିବା ମର୍ଯ୍ୟାଦିତ ଆଚରଣକୁ ଯଥାଯଥ ଭାବେ ରକ୍ଷା କରୁନାହିଁ କି?”

Verse 8

अथर्षिर्जरया वृद्धस्तपसा च जरां गतः ।वेपमान इवोवाच रामं भूतदयापरम् ॥८॥

ତେବେ ବୟସରେ ବୃଦ୍ଧ ଓ ତପସ୍ୟାରେ କ୍ଷୀଣ ହୋଇଥିବା ଋଷି, ଯେନେ କମ୍ପିତ ହେଉଥିବା ପରି, ସର୍ବଭୂତଦୟାପର ଶ୍ରୀରାମଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ।

Verse 9

कुतः कल्याणसत्त्वायाः कल्याणाभिरतेस्तथा ।चलनं तात वैदेह्यास्तपस्विषु विशेषतः ॥९॥

ହେ ତାତ, କଲ୍ୟାଣସ୍ୱଭାବା ଓ କଲ୍ୟାଣରେ ରତ ଥିବା ବୈଦେହୀଙ୍କ ପକ୍ଷରୁ, ବିଶେଷକରି ତପସ୍ବୀମାନଙ୍କ ପ୍ରତି, କିପରି ଚଳନ ବା ଭ୍ରମ ହୋଇପାରେ?

Verse 10

त्वन्निमित्तमिदं तावत्तापसान्प्रतिवर्तते ।रक्षोभ्यस्तेन संविग्नाः कथयन्ति मिथः कथाः ॥१०॥

ତୁମ ନିମିତ୍ତରେ ଏହି ଭୟ ତପସ୍ବୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉଦ୍ଭବିଛି—ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ କାରଣରୁ; ତେଣୁ ସେମାନେ ସଂବିଗ୍ନ ହୋଇ ପରସ୍ପରେ ଆଗାମୀ କଥା ଆଲୋଚନା କରୁଛନ୍ତି।

Verses 11-12

रावणावरजः कश्चित् खरो नामेह राक्षसः ।उत्पाट्य तापसान्सर्वाञ्जनस्थाननिकेतनान् ॥११॥धृष्टश्च जितकाशी च नृशंसः पुरुषादकः ।अवलिप्तश्च पापश्च त्वां च तात न मृष्यते ॥१२॥

ହେ ପ୍ରିୟ ପୁତ୍ରୀ, ରାବଣଙ୍କ ଭ୍ରାତା ଖର ନାମକ ଜଣେ ରାକ୍ଷସ ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ଜନସ୍ଥାନରେ ବାସ କରୁଛନ୍ତି। ସେ ଦୃପ୍ତ, ଯୁଦ୍ଧ ବିଜୟୀ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ନିଷ୍ଠୁର, ପାପୀ, ନରଭକ୍ଷୟକାରୀ ଏବଂ ଅହଙ୍କାରୀ। ସେ ଜନସ୍ଥାନରୁ ସମସ୍ତ ତପସ୍ୱୀଙ୍କୁ ଉଚ୍ଛେଦ କରିଛନ୍ତି। ସେ ତୁଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସହ୍ୟ କରିବେ ନାହିଁ।

Verse 13

त्वं यदाप्रभृति ह्यस्मिन्नाश्रमे तात वर्तसे ।तदाप्रभृति रक्षांसि विप्रकुर्वन्ति तापसान् ॥१३॥

ହେ ତାତ, ତୁ ଯେଦିନଠାରୁ ଏହି ଆଶ୍ରମରେ ବସୁଛୁ, ସେଦିନଠାରୁ ରାକ୍ଷସମାନେ ତପସ୍ବୀମାନଙ୍କୁ ଉପଦ୍ରବ କରୁଛନ୍ତି।

Verse 14

दर्शयन्ति हि बीभत्सैः क्रूरैर्भीषणकैरपि ।नानारूपैर्विरूपैश्च रूपैर्विकृतदर्शनैः ॥१४॥

ସେମାନେ ନାନା ରୂପରେ ନିଜକୁ ଦେଖାନ୍ତି—ବୀଭତ୍ସ, କ୍ରୂର, ଭୀଷଣ, ବିକୃତ ଦର୍ଶନଯୁକ୍ତ, ବିରୂପ ଓ ଦେଖିଲେ ଘୃଣା ଜନ୍ମାଏ ଏମିତି ରୂପରେ।

Verse 15

अप्रशस्तैशुचिभिस्सम्प्रयोज्य च तापसान् ।प्रतिध्नन्त्यपरान्क्षिप्रमनार्याः पुरतः स्थिताः ॥१५॥

ସେମାନେ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ, ଅପ୍ରଶସ୍ତ ଓ ଅଶୁଚି ଉପାୟରେ ତପସ୍ବୀମାନଙ୍କୁ ପୀଡ଼ା ଦିଅନ୍ତି; ତାପରେ ଶୀଘ୍ର ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରହାର କରି ପତିତ କରନ୍ତି।

Verse 16

तेषु तेष्वाश्रमस्थानेष्वबुद्धमवलीय च ।रमन्ते तापसां स्तत्र नाशयन्तोऽल्पचेतसः ॥१६॥

ସେଇ ଅଲ୍ପଚେତାମାନେ ଏହି କିମ୍ବା ସେହି ଆଶ୍ରମସ୍ଥାନରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇ ଲୁଚି ରହନ୍ତି, ଏବଂ ସେଠାରେ ତପସ୍ବୀମାନଙ୍କୁ ନାଶ କରି ଆନନ୍ଦ ମାନନ୍ତି।

Verse 17

अपक्षिपन्ति स्रुग्भाण्डानग्नीस्निञ्चन्ति वारिणा ।कलशांश्च प्रमध्नन्ति हवने समुपस्थिते ॥१७॥

ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ ହେବାକୁ ଯାଉଥିବାବେଳେ ସେମାନେ ସ୍ରୁକ୍‌ ଓ ହବିପାତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଛାଡ଼ିଦିଅନ୍ତି, ପବିତ୍ର ଅଗ୍ନିକୁ ଜଳ ଢାଳି ନିବାନ୍ତି, ଏବଂ ହବନ ସମୟରେ କଳଶମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭାଙ୍ଗିଦିଅନ୍ତି।

Verse 18

तैर्दुरात्मभिरामृष्टानाश्रमान्प्रजिहासवः ।गमनायान्यदेशस्य चोदयन्त्यृषयोऽद्य माम् ॥१८॥

ସେଇ ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମାମାନେ ଅପବିତ୍ର କରିଥିବା ଆଶ୍ରମଗୁଡ଼ିକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ ହୋଇ, ଋଷିମାନେ ଆଜି ମୋତେ ଅନ୍ୟ ଦେଶକୁ ଯିବା ପାଇଁ ପ୍ରେରଣା ଦେଉଛନ୍ତି।

Verse 19

तत्पुरा राम शारीरामुपहिंसां तपस्विषु ।दर्शयन्ति हि दुष्टास्ते त्यक्ष्याम इममाश्रमम् ॥१९॥

ହେ ରାମ, ଆରମ୍ଭରୁ ହିଁ ସେଇ ଦୁଷ୍ଟମାନେ ତପସ୍ବୀମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଦେହିକ ହିଂସା ମଧ୍ୟ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରନ୍ତି; ତେଣୁ ଆମେ ଏହି ଆଶ୍ରମକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କରିଛୁ।

Verse 20

बहुमूलफलं चित्रमविदूरादितो वनम् ।पुराणाश्रममेवाहं श्रयिष्ये सगणः पुनः ॥२०॥

ଏଠାରୁ ଅତି ଦୂର ନୁହେଁ, ମୂଳ ଓ ଫଳରେ ସମୃଦ୍ଧ ଏକ ସୁନ୍ଦର ବନ ଅଛି; ସେଠାରେ ମୁଁ ସହଚରମାନଙ୍କ ସହିତ ପୁନର୍ବାର ଏକ ପୁରାତନ ଆଶ୍ରମକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିବି।

Verse 21

खरस्त्वय्यपि चायुक्तं पुरा तात प्रवर्तते ।सहास्माभिरितो गच्छ यदि बुद्धिः प्रवर्तते ॥२१॥

ହେ ତାତ, ଖର ତୋ ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି, ତୁମ ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ ଅଯୋଗ୍ୟ ଆଚରଣ କରୁଛି। ଯଦି ତୁମ ବୁଦ୍ଧିରେ ଯୁକ୍ତ ଲାଗେ, ତେବେ ଆମ ସହିତ ଏଠାରୁ ଚାଲିଯାଅ।

Verse 22

सकलत्रस्य सन्देहो नित्यं यत्तस्य राघव ।समर्थस्यापि हि सतो वासो दुःखमिहाद्य ते ॥२२॥

ହେ ରାଘବ, ସପତ୍ନୀକ ଏଠାରେ ବସୁଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ସଦା ସନ୍ଦେହ ଓ ଚିନ୍ତା ରହେ। ତୁମେ ସମର୍ଥ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଆଜି ଏଠାରେ ବାସ ଦୁଃଖଦ ଓ ଭୟସଙ୍କୁଳ।

Verse 23

इत्युक्तवन्तं स्तंराम राजपुत्रस्तपस्विनम् ।न शशाकोत्तरैर्वाक्यैरवरोद्धुं समुत्सुकम् ॥२३॥

ଏପରି କହି ସେ ତପସ୍ବୀ ପ୍ରସ୍ଥାନ ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ ହେଲେ; ରାଜପୁତ୍ର ରାମ ଉତ୍ତରବାକ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ରୋକି ପାରିଲେ ନାହିଁ।

Verse 24

अभिनन्द्य समापृच्छ्य समाधाय च राघवम् ।स जगामाश्रमं त्यक्त्वा कुलैः कुलपतिस्सह ॥२४॥

ରାଘବଙ୍କୁ ଅଭିନନ୍ଦନ କରି, ବିଦାୟ ନେଇ, ସମସ୍ତ କଥା ସ୍ଥିର କରି, ସେ କୁଲପତି ନିଜ ସମୁଦାୟ ସହ ଆଶ୍ରମ ତ୍ୟାଗ କରି ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 25

रामः संसाद्य ऋषिगणमनुगमनाद्देशात्तस्मात्कुलपतिमभिवाद्य ऋषिम् ।सम्यक्प्रीतैस्तैरनुमत उपदिष्टार्थः पुण्यं वासाय स्वनिलयमुपसम्पेदे ॥२५॥

ରାମ ଋଷିଗଣଙ୍କୁ କିଛି ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅନୁଗମନ କଲେ; ପରେ ସେମାନଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ସେମାନଙ୍କ ନେତା ସେଇ ଋଷି-କୁଲପତିଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ। ପ୍ରସନ୍ନ ଋଷିମାନଙ୍କ ଅନୁମତି ପାଇ ଉପଦେଶର ଅର୍ଥ ସମ୍ୟକ୍ ବୁଝି, ବାସ ପାଇଁ ନିଜ ପୁଣ୍ୟ ନିଲୟକୁ ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତନ କଲେ।

Verse 26

आश्रममृषिविरहितं प्रभुः क्षणमपिन जहौ स राघवः ।राघवं हि सततमनुगता स्तापसाश्चार्षचरित धृतगुणाः ॥२६॥

ଋଷିବିହୀନ ହୋଇପଡ଼ିଥିବା ଆଶ୍ରମକୁ ସେ ପ୍ରଭୁ ରାଘବ କ୍ଷଣମାତ୍ର ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କଲେ ନାହିଁ; ଋଷିପରମ୍ପରାର ଆଚରଣରେ ଦୃଢ଼, ଗୁଣଧାରୀ ତପସ୍ବୀମାନେ ସଦା ରାଘବଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲେ।