Sukta 67
Sukta 9.67
Soma Pavamana
ଏହି ପବମାନ ସୋମ ସୂକ୍ତରେ ଚାପାଯାଇଥିବା ସୋମକୁ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ସେ ଛାଣନୀ ମାଧ୍ୟମରେ ବହି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ ଯଜ୍ଞରେ ଦେବମାନଙ୍କ ପାନଯୋଗ୍ୟ ହୁଏ। ମନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ସୋମର ଦ୍ରୁତ ଧାରା, ଧନ-ବଳ-ପ୍ରେରିତ ପୂର୍ଣ୍ଣତା ଦାନ କରିବାର ଶକ୍ତି, ଏବଂ ଋଷିମାନେ ସଂଗ୍ରହ କରିଥିବା ପରିଶୋଧିତ ସାର (ରସ) ଭାବରେ ତାଙ୍କ ଭୂମିକାକୁ ଉତ୍ସବ କରେ। ଶେଷରେ ଏକ ମେଟାହ୍ୟମ୍ନିକ ଫଳଶ୍ରୁତି ଆସେ: ପବମାନୀ ମନ୍ତ୍ର ପାଠକୁ ସରସ୍ୱତୀ ଦୁଧ, ଘିଅ, ମଧୁ ଓ ଜଳରେ ପୋଷଣ କରନ୍ତି—ଯାହା ପ୍ରେରିତ ପ୍ରଚୁରତାର ପ୍ରତୀକ।
Mantras
Mantra 1
त्वं सोमासि धारयुर्मन्द्र ओजिष्ठो अध्वरे । पवस्व मंहयद्रयिः ॥
ତୁମେ ସୋମ—ଧାରୟୁଃ (ଧାରାମାନଙ୍କ ଧାରକ), ମନ୍ଦ୍ର (ଆନନ୍ଦଦାୟକ), ଅଧ୍ୱରେ (ଯଜ୍ଞରେ) ଓଜିଷ୍ଠ (ଅତ୍ୟଧିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ); ପବସ୍ୱ—ପବିତ୍ର ହେଉ, ଏବଂ ଆମକୁ ମଂହୟତ୍ ରୟିଃ—ସମୃଦ୍ଧି/ପୂର୍ଣ୍ଣତା ଦାନ କର।
Mantra 2
त्वं सुतो नृमादनो दधन्वान्मत्सरिन्तमः । इन्द्राय सूरिरन्धसा ॥
ହେ ସୋମ! ତୁମେ ପିଷିତ ହେଲେ ମନୁଷ୍ୟକୁ ଆନନ୍ଦିତ କର; ତୁମେ ଧାରକ ଓ ସର୍ବାଧିକ ମତ୍ତକାରୀ—ଇନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ ଅନ୍ଧସ୍ (ସୋମ-ରସ) ଦେଇଥିବା ପ୍ରେରିତ ଦାତା।
Mantra 3
त्वं सुष्वाणो अद्रिभिरभ्यर्ष कनिक्रदत् । द्युमन्तं शुष्ममुत्तमम् ॥
ହେ ସୋମ! ଅଦ୍ରି (ପିଷଣ-ପଥର) ଦ୍ୱାରା ସୁପିଷିତ ହୋଇ ତୁମେ ଆମ ପାଖକୁ ଧାଇ ଆସ, ଗର୍ଜନାସଦୃଶ ନାଦ କରି; ତୁମେ ଦ୍ୟୁମନ୍ତ (ତେଜସ୍ବୀ) ଓ ଉତ୍ତମ ଶୁଷ୍ମ (ବଳ) ଧାରଣ କର।
Mantra 4
इन्दुर्हिन्वानो अर्षति तिरो वाराण्यव्यया । हरिर्वाजमचिक्रदत् ॥
ଇନ୍ଦୁ, ପ୍ରେରିତ ହୋଇ, ବହେ—ଅବ୍ୟୟ ପଥରେ ୱାରା (ଆବରଣ)କୁ ଅତିକ୍ରମ କରି; ହରି (ତାମ୍ର-ତେଜସ୍ବୀ ଶକ୍ତି) ୱାଜ (ବଳ-ସମୃଦ୍ଧି)କୁ ଘୋଷ କରେ।
Mantra 5
इन्दो व्यव्यमर्षसि वि श्रवांसि वि सौभगा । वि वाजान्त्सोम गोमतः ॥
ହେ ଇନ୍ଦୁ, ତୁମେ ପବିତ୍ରକ (ଛାଣଣୀ) ମାଧ୍ୟମରେ ବ୍ୟାପକ ଭାବେ ପ୍ରବାହିତ ହୁଅ; ତୁମେ ଜାଗ୍ରତ କରୁଥିବା ଶ୍ରବଣ/କୀର୍ତ୍ତିକୁ ବିସ୍ତାର କର, ତୁମେ ସୌଭାଗ୍ୟକୁ ବିସ୍ତାର କର; ତୁମେ ବିଜୟୀ ବାଜ (ଶକ୍ତି)କୁ ବିସ୍ତାର କର—ହେ ସୋମ, ଗୋ (ପ୍ରକାଶ-କିରଣ)ରେ ସମୃଦ୍ଧ, ଦୀପ୍ତ ସମୃଦ୍ଧିରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ।
Mantra 6
आ न इन्दो शतग्विनं रयिं गोमन्तमश्विनम् । भरा सोम सहस्रिणम् ॥
ହେ ଇନ୍ଦୁ, ଆମ ପାଖକୁ ଶତଗୁଣ ସମୃଦ୍ଧି—ଗୋ (ପ୍ରକାଶ-କିରଣ)ରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ଅଶ୍ୱିନ (ଦ୍ରୁତ ପ୍ରଗତି-ଶକ୍ତି)ଯୁକ୍ତ ଧନ—ଆଣ; ହେ ସୋମ, ସହସ୍ରଧାରା ସମୃଦ୍ଧିକୁ ଆମ ଭବନକୁ ବହି ଆଣ।
Mantra 7
पवमानास इन्दवस्तिरः पवित्रमाशवः । इन्द्रं यामेभिराशत ॥
ପବମାନ ଇନ୍ଦୁମାନେ, ଗତିରେ ଦ୍ରୁତ, ପବିତ୍ରକ (ଛାଣଣୀ)କୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ନିଜ ଯାତ୍ରାମାନେ ଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ପହଞ୍ଚନ୍ତି; ସେମାନେ ଆତ୍ମାର ଶୁଦ୍ଧ ଆନନ୍ଦ-ରସକୁ ଦୀପ୍ତ ଅଧିପତ୍ୟର ଶକ୍ତି ସହ ଏକତ୍ର କରନ୍ତି।
Mantra 8
ककुहः सोम्यो रस इन्दुरिन्द्राय पूर्व्यः । आयुः पवत आयवे ॥
ସୋମ୍ୟ ରସ—ଇନ୍ଦୁ—ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ପୁରାତନ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ରୁଚି-ଆନନ୍ଦର ଶିଖର ସମ। ସେ ଆୟୁରୂପେ, ଆୟୁ ଇଚ୍ଛୁକଙ୍କ ପାଖକୁ ପବିତ୍ର ହୋଇ ବହେ।
Mantra 9
हिन्वन्ति सूरमुस्रयः पवमानं मधुश्चुतम् । अभि गिरा समस्वरन् ॥
ଦୀପ୍ତିମାନ ଦେବମାନେ ମଧୁ ଝରାଉଥିବା ପବମାନ ସୋମ-ବୀରକୁ ପ୍ରେରଣା ଦିଅନ୍ତି; ଏବଂ ଗୀରା ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଏକ ସ୍ୱରରେ ଏକତ୍ର ହୁଏ।
Mantra 10
अविता नो अजाश्वः पूषा यामनियामनि । आ भक्षत्कन्यासु नः ॥
ଅଜାଶ୍ୱ—ଛେଳି ଓ ଘୋଡ଼ାଧାରୀ—ଆମ ସହାୟକ ପୂଷନ, ଯାତ୍ରାର ପ୍ରତ୍ୟେକ ପଦକ୍ଷେପରେ ଆମ ରକ୍ଷକ ହେଉ; ଏବଂ ଆମ କନ୍ୟାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ (ବର୍ଧମାନ ଶକ୍ତିମାନେ) ଆମକୁ ଭକ୍ଷ୍ୟ-ପୋଷଣ ଦିଅନ୍ତୁ।
Mantra 11
अयं सोमः कपर्दिने घृतं न पवते मधु । आ भक्षत्कन्यासु नः ॥
ଏହି ସୋମ କପର୍ଦିନଙ୍କ ପାଇଁ ଘୃତ ପରି ମଧୁର ମଧୁରସ ହୋଇ ପବିତ୍ର ଭାବେ ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ; କନ୍ୟାମାନଙ୍କ ପରି ସଦା-ନବ, ଜାଗ୍ରତ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆମକୁ ଭାଗ ଓ ପୋଷଣ ଦିଅନ୍ତୁ।
Mantra 12
अयं त आघृणे सुतो घृतं न पवते शुचि । आ भक्षत्कन्यासु नः ॥
ହେ ଆଘୃଣେ (ଦହନଶୀଳ ତେଜସ୍ୱୀ), ଏହି ସୁତ ସୋମ ଘୃତ ପରି ଶୁଚି ହୋଇ ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ; କନ୍ୟାମାନଙ୍କ ପରି ସଦା-ନବ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆମକୁ ପୋଷଣ ଓ ଯଥାଯଥ ଭୋଗ ଦେଇ, ଆମ ବୃଦ୍ଧି ନିର୍ମଳତାରେ ଅଗ୍ରସର ହେଉ।
Mantra 13
वाचो जन्तुः कवीनां पवस्व सोम धारया । देवेषु रत्नधा असि ॥
ହେ ସୋମ, ଧାରାରୂପ ପ୍ରବାହରେ ତୁମେ ପବିତ୍ର ହୁଅ; କବିମାନଙ୍କ ବାଣୀର ଜୀବନ୍ତ ପ୍ରେରକ ଜନ୍ତୁ ତୁମେ; ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ରତ୍ନଧା—ଅନ୍ତର୍ଗତ ରତ୍ନଗୁଡ଼ିକୁ ଧାରଣ କରି ସ୍ଥାପନ କର।
Mantra 14
आ कलशेषु धावति श्येनो वर्म वि गाहते । अभि द्रोणा कनिक्रदत् ॥
ସେ କଳଶମାନଙ୍କ ଭିତରକୁ ଧାଉଛି; ଶ୍ୟେନ (ବାଜ) ପରି ଆବରଣକୁ ଭେଦି ପ୍ରବେଶ କରେ; ଦ୍ରୋଣା (କାଠର ଦ୍ରୋଣ/ତୋଟି) ଉପରେ କନି-କନି କରି ନାଦ କରେ—ଅର୍ପଣାସନ ଦିଗକୁ ଅଗ୍ରସର ସୋମ।
Mantra 15
परि प्र सोम ते रसोऽसर्जि कलशे सुतः । श्येनो न तक्तो अर्षति ॥
ହେ ସୋମ, ତୁମେ ସୁତ (ପୀଡିତ/ନିଚୋଡ଼ା) ହେଲେ ତୁମ ରସ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କଳଶରେ ମୁକ୍ତ ହୁଏ; ଶ୍ୟେନ ପରି ପ୍ରେରିତ ହୋଇ ତୁମେ ବହୁଛ—ଉତ୍କଟ, ତେଜସ୍ବୀ ପ୍ରବାହ।
Mantra 16
पवस्व सोम मन्दयन्निन्द्राय मधुमत्तमः ॥
ହେ ସୋମ, ପବିତ୍ର ହୋଇ ବହ; ଇନ୍ଦ୍ରକୁ ଆନନ୍ଦିତ କରି; ଇନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ ତୁମେ ମଧୁମତ୍ତମ—ସର୍ବାଧିକ ମଧୁର-ରସପୂର୍ଣ୍ଣ—ହେଉ।
Mantra 17
असृग्रन्देववीतये वाजयन्तो रथा इव ॥
ଦେବମାନଙ୍କ ଆନନ୍ଦାର୍ଥେ ସେମାନେ ପ୍ରବାହିତ ହୋଇଛନ୍ତି—ପୁରସ୍କାର ପାଇଁ ଧାଉଥିବା ରଥମାନଙ୍କ ପରି; ସୋମଧାରାମାନେ ଦବାଯାଇ ଆଗକୁ ଧାଉଛନ୍ତି, ବଳର ସମୃଦ୍ଧି ବହନ କରୁଛନ୍ତି।
Mantra 18
ते सुतासो मदिन्तमाः शुक्रा वायुमसृक्षत ॥
ସେ ସୁତ ସୋମଧାରାମାନେ—ଅତ୍ୟନ୍ତ ମଦକର, ଦୀପ୍ତ ଓ ଶୁଦ୍ଧ—ବାୟୁଙ୍କ ଦିଗକୁ ମୁକ୍ତ କରାଯାଇଛି, ଯେପରି ପ୍ରାଣଦେବ ଶୁଦ୍ଧୀକୃତ ଆନନ୍ଦ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ।
Mantra 19
ग्राव्णा तुन्नो अभिष्टुतः पवित्रं सोम गच्छसि । दधत्स्तोत्रे सुवीर्यम् ॥
ଗ୍ରାବାଣଦ୍ୱାରା ଦବାଯାଇ ଓ ସ୍ତୁତିଦ୍ୱାରା ଅଭିଷ୍ଟୁତ, ହେ ସୋମ, ତୁମେ ପବିତ୍ର (ଛାଣଣୀ) କୁ ଯାଉଛ; ଆମ ସ୍ତୋତ୍ରରେ ସୁବୀର୍ୟ—ଉତ୍ତମ ବୀରଶକ୍ତି—ସ୍ଥାପନ କରି, ବାଣୀରେ ବିଜୟଶକ୍ତି ନିବେଶ କରୁଛ।
Mantra 20
एष तुन्नो अभिष्टुतः पवित्रमति गाहते । रक्षोहा वारमव्ययम् ॥
ଏହି ସୋମ—ଆଗକୁ ଧକ୍କା ଦିଆଯାଇ ଓ ସ୍ତୁତିତ—ପବିତ୍ର (ଛାଣଣୀ)କୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ଆଗକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ। ରକ୍ଷୋ-ହା, ଶତ୍ରୁ-ଅନ୍ଧକାରର ସଂହାରକ, ସେ ଅବ୍ୟୟ (ଅବିନାଶୀ) ରକ୍ଷା-ଆବରଣରେ ପ୍ରବେଶ କରେ।
Mantra 21
यदन्ति यच्च दूरके भयं विन्दति मामिह । पवमान वि तज्जहि ॥
ଯେ କୌଣସି ଭୟ—ନିକଟ ହେଉ କି ଦୂର—ଏଠାରେ ମୋତେ ଆବର୍ତ୍ତ କରେ, ହେ ପବମାନ, ତାହାକୁ ଦୂରେ ହଟାଇ ଦେ, ତାହାକୁ ଲୟ କରି ନାଶ କର। ଶୁଦ୍ଧ ଧାରା ସତ୍ତାକୁ ଭୟରୁ ନିର୍ମଳ କରୁ।
Mantra 22
पवमानः सो अद्य नः पवित्रेण विचर्षणिः । यः पोता स पुनातु नः ॥
ହେ ପବମାନ, ଆଜି ସେ ବିଶାଳ-କର୍ମା (ବିଚର୍ଷଣି) ପବିତ୍ର (ଛାଣଣୀ) ଦ୍ୱାରା ଆମକୁ ଶୁଦ୍ଧ କରୁ। ଯେ ପୋତା—ଅନ୍ତଃଶୁଦ୍ଧିକାର ଯଜ୍ଞ-ପୁରୋହିତ—ସେ ଆମକୁ ପୁନଃ ପୁନଃ ପବିତ୍ର କରୁ।
Mantra 23
यत्ते पवित्रमर्चिष्यग्ने विततमन्तरा । ब्रह्म तेन पुनीहि नः ॥
ହେ ଅଗ୍ନି, ତୋର ଜ୍ୱାଳାର ଭିତରେ ଅନ୍ତରରେ ବିସ୍ତାରିତ ଯେ ତୋର ପବିତ୍ରକ ଶକ୍ତି—ସେହି ବ୍ରହ୍ମ (ଅନ୍ତରବାଣୀ) ଦ୍ୱାରା ଆମକୁ ପବିତ୍ର କର।
Mantra 24
यत्ते पवित्रमर्चिवदग्ने तेन पुनीहि नः । ब्रह्मसवैः पुनीहि नः ॥
ହେ ଅଗ୍ନି, ଜ୍ୱାଳାମୟ ଯେ ତୋର ପବିତ୍ରକ—ତାହା ଦ୍ୱାରା ଆମକୁ ପବିତ୍ର କର; ବ୍ରହ୍ମର ସବ (ପ୍ରେରଣା-ଆବେଗ) ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଆମକୁ ପବିତ୍ର କର।
Mantra 25
उभाभ्यां देव सवितः पवित्रेण सवेन च । मां पुनीहि विश्वतः ॥
ହେ ଦେବ ସବିତୃ, ତୋର ଉଭୟ ଦ୍ୱାରା—ପବିତ୍ରକ ଦ୍ୱାରା ଓ ସବ (ପ୍ରେରଣା) ଦ୍ୱାରା—ମୋତେ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ, ସମସ୍ତ ଅଂଶରେ, ପବିତ୍ର କର।
Mantra 26
त्रिभिष्ट्वं देव सवितर्वर्षिष्ठैः सोम धामभिः । अग्ने दक्षैः पुनीहि नः ॥
ହେ ଦେବ ସବିତୃ, ତ୍ରିଭିଃ—ତିନି ଶକ୍ତିରେ—ଏବଂ ପ୍ରକାଶର ସୋମର ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଧାମମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା; ହେ ଅଗ୍ନି, ତୁମ ଦକ୍ଷ (କାର୍ଯ୍ୟସାଧକ) ଶକ୍ତିରେ ଆମକୁ ପବିତ୍ର କର।
Mantra 27
पुनन्तु मां देवजनाः पुनन्तु वसवो धिया । विश्वे देवाः पुनीत मा जातवेदः पुनीहि मा ॥
ଦେବଜନ—ଦିବ୍ୟ କୁଳ—ମୋତେ ପବିତ୍ର କରୁନ୍ତୁ; ବସୁମାନେ ଜାଗ୍ରତ ଧିୟା (ପ୍ରବୁଦ୍ଧ ଚିନ୍ତା) ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ପବିତ୍ର କରୁନ୍ତୁ। ସମସ୍ତ ଦେବତା ମୋତେ ଶୁଦ୍ଧ କରୁନ୍ତୁ; ହେ ଜାତବେଦସ, ମୋତେ ପବିତ୍ର କର।
Mantra 28
प्र प्यायस्व प्र स्यन्दस्व सोम विश्वेभिरंशुभिः । देवेभ्य उत्तमं हविः ॥
ବୃଦ୍ଧି ପାଅ, ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଅ; ପ୍ରବାହିତ ହୋଇ ବାହାରିଆ, ହେ ସୋମ, ତୁମ ସମସ୍ତ ଅଂଶୁ—କିରଣ—ସହିତ; ଦେବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପରମ ହବି ହେଅ।
Mantra 29
उप प्रियं पनिप्नतं युवानमाहुतीवृधम् । अगन्म बिभ्रतो नमः ॥
ଆମେ ପ୍ରିୟଙ୍କ ସମୀପକୁ ଆସିଛୁ—ସଦା କର୍ମରତ ଯୁବ ଶକ୍ତି, ଯାହା ଆହୁତିଦ୍ୱାରା ବୃଦ୍ଧି ପାଏ। ନମସ୍କାର ବହନ କରି ଆମେ ସମୀପସ୍ଥ ହୁଅୁଛୁ।
Mantra 30
अलाय्यस्य परशुर्ननाश तमा पवस्व देव सोम । आखुं चिदेव देव सोम ॥
ଆଳସ୍ୟମୟ ଅବରୋଧକୁ କୁହାଡ଼ି ନାଶ କରିଛି; ତେଣୁ ବହ, ହେ ଦେବ ସୋମ—ହଁ, ଛୋଟ ଛୋଟ କୁଟିକୁଟି କାମୁଡ଼ୁଥିବା ଅନ୍ଧକାରରୂପ ‘ମୂଷା’କୁ ମଧ୍ୟ, ହେ ଦେବ ସୋମ।
Mantra 31
यः पावमानीरध्येत्यृषिभिः सम्भृतं रसम् । सर्वं स पूतमश्नाति स्वदितं मातरिश्वना ॥
ଯେ ପାବମାନୀ ଋଚାମାନଙ୍କୁ ଅଧ୍ୟୟନ/ପାଠ କରେ—ଋଷିମାନେ ସଂଗୃହୀତ କରିଥିବା ରସକୁ—ସେ ସମସ୍ତକୁ ପବିତ୍ର ରୂପେ ଆସ୍ୱାଦନ କରେ, ମାତରିଶ୍ୱନ ଦ୍ୱାରା ମଧୁର କରାଯାଇଥିବା।
Mantra 32
पावमानीर्यो अध्येत्यृषिभिः सम्भृतं रसम् । तस्मै सरस्वती दुहे क्षीरं सर्पिर्मधूदकम् ॥
ଯେ ପବମାନୀ ସ୍ତୁତିଗୁଡ଼ିକୁ ଅଧ୍ୟୟନ/ପାଠ କରେ—ଋଷିମାନେ ସଂଗ୍ରହ କରିଥିବା ରସ-ସାରକୁ—ତାହାକୁ ସରସ୍ୱତୀ ଦୋହନ କରନ୍ତି: କ୍ଷୀର, ସର୍ପିଷ୍ (ଘୃତ), ମଧୁ ଓ ଉଦକ—ପୋଷକ ଦାନ।
Frequently Asked Questions
The main deity is Soma Pavamāna—Soma as he is purified while flowing through the ritual filter, becoming fit to be offered to the gods.
It celebrates Soma’s purification and swift, powerful flow in the sacrifice, and asks him to bring abundance, strength, and inspired fullness to the worshipper.
The final verse gives a ‘fruit of recitation’: one who recites the Pavamānī verses receives Sarasvatī’s nourishment—milk, ghee, honey, and water—symbolizing prosperity and inspired speech.
Ask anything about Sukta 67 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.