
Sukta 9.67
Soma Pavamana
এই পৱমান সোম-সূক্তত চেপা সোমক প্ৰশংসা কৰা হৈছে—সেই সোম ছাঁকনিৰ মাজেৰে বৈ গৈ উজ্জ্বল, বলৱান হৈ উঠে আৰু যজ্ঞত দেৱতাসকলৰ পানযোগ্য হয়। শ্লোকসমূহে সোমৰ দ্ৰুত ধাৰা, ধন-শক্তি-প্ৰেৰিত পূৰ্ণতা দান কৰাৰ সামৰ্থ্য, আৰু ঋষিসকলে সংগ্ৰহ কৰা পৰিশোধিত সাৰ (ৰস) হিচাপে তেওঁৰ ভূমিকাক উদ্যাপন কৰে। শেষত এটা মেটাহিম্নিক ফলশ্ৰুতি আছে: পৱমানী মন্ত্র পাঠ কৰা জনক সৰস্বতীয়ে দুধ, ঘিউ, মধু আৰু পানীৰে পোষণ কৰে—যি প্ৰেৰিত প্ৰাচুৰ্যৰ প্ৰতীক।
Mantra 1
त्वं सोमासि धारयुर्मन्द्र ओजिष्ठो अध्वरे । पवस्व मंहयद्रयिः ॥
তুমি সোম, ধাৰাযু—ধাৰাসমূহৰ ধাৰক; মন্দ্ৰ, অধ্বৰে অজিষ্ঠ; পৱিত্ৰ হওঁক, আমাৰলৈ মংহয়ৎ ৰয়িঃ—সমৃদ্ধি আনোতা।
Mantra 2
त्वं सुतो नृमादनो दधन्वान्मत्सरिन्तमः । इन्द्राय सूरिरन्धसा ॥
হে সোম! তুমি সুতো (পেষিত) হ’লে নৃ-মাদন—মানৱৰ হৃদয় আনন্দিত কৰোঁতা; তুমি ধাৰক, আৰু সৰ্বাধিক মত্তকাৰী। ইন্দ্ৰৰ বাবে তুমি সূৰিৰূপ দাতা, অন্ধসা—সোম-ৰস-সাৰসহ।
Mantra 3
त्वं सुष्वाणो अद्रिभिरभ्यर्ष कनिक्रदत् । द्युमन्तं शुष्ममुत्तमम् ॥
হে সোম! তুমি সু-ষ্বাণ (ভালদৰে পেষিত) হৈ অদ্ৰিভিৰ্—পেষণ-শিলাসমূহেৰে—অভ্যৰ্ষ, আমাৰ ফালে ধাৰা হৈ বৈ আহা; কনিক্ৰদৎ—ধ্বনিময় ক্ৰন্দনে। তুমি দ্যুমন্তং শুষ্মম্ উত্তমম্—উজ্জ্বল, সৰ্বোত্তম বল-বীৰ্য বহন কৰাঁ।
Mantra 4
इन्दुर्हिन्वानो अर्षति तिरो वाराण्यव्यया । हरिर्वाजमचिक्रदत् ॥
ইন্দু—সোম—হিন্বান (উদ্দীপিত) হৈ অর্ষতি, ধাৰা হৈ বৈ যায়; তিৰো বাৰাণি—আবৰণসমূহ অতিক্ৰম কৰি—অব্যয়া পথে, অমৰ/অক্ষয় পথেদি। হৰি—তাম্ৰবৰ্ণ শক্তি—বাজম্ অচিক্ৰদৎ, বল-সমৃদ্ধিৰ ঘোষণা-ধ্বনি তোলে।
Mantra 5
इन्दो व्यव्यमर्षसि वि श्रवांसि वि सौभगा । वि वाजान्त्सोम गोमतः ॥
হে ইন্দু, তুমি পৱিত্ৰকৰ ছাঁকনিৰ মাজেৰে বিস্তৃতভাৱে ধাৰা হৈ বয়; তুমি জাগ্ৰত-শ্ৰৱণসমূহ বিস্তাৰ কৰা, তুমি সৌভাগ্যসমূহ বিস্তাৰ কৰা; তুমি বিজয়ী বীৰ্যসমূহো বিস্তাৰ কৰা—হে সোম, গোমত্ (আলোক-ৰশ্মিযুক্ত), দীপ্ত সমৃদ্ধিত প্ৰচুৰ।
Mantra 6
आ न इन्दो शतग्विनं रयिं गोमन्तमश्विनम् । भरा सोम सहस्रिणम् ॥
হে ইন্দু, আমাৰলৈ শতগ্বিন—শতগুণে বঢ়া ধন আন; গোমত্ (আলোক-ৰশ্মিযুক্ত) আৰু অশ্বিন (দ্ৰুত অশ্ব-শক্তিযুক্ত) ঐশ্বৰ্য আন। হে সোম, সহস্ৰিণ—সহস্ৰধাৰা প্ৰাচুৰ্য বহন কৰি আন।
Mantra 7
पवमानास इन्दवस्तिरः पवित्रमाशवः । इन्द्रं यामेभिराशत ॥
পৱমান ইন্দৱঃ, দ্ৰুতগামী, পৱিত্ৰ ছাঁকনি পাৰ হৈ আগবাঢ়ে; তেওঁলোকে যাত্ৰাসমূহৰ দ্বাৰা ইন্দ্ৰক প্ৰাপ্ত কৰে।
Mantra 8
ककुहः सोम्यो रस इन्दुरिन्द्राय पूर्व्यः । आयुः पवत आयवे ॥
সোম্য ৰস—ইন্দু—ইন্দ্ৰৰ বাবে পূৰ্ব্য, প্ৰাচীন, ৰস-আনন্দৰ শিখৰস্বৰূপ। সি আয়ু-সদৃশে আয়ু কামনা কৰা জনলৈ পৱিত্ৰ হৈ বৈ যায়।
Mantra 9
हिन्वन्ति सूरमुस्रयः पवमानं मधुश्चुतम् । अभि गिरा समस्वरन् ॥
উস্ৰিয়—উজ্জ্বল জনা—মধু ঝৰোৱা পৱমান সোমক, বীৰক, আগবঢ়াই দিয়ে; আৰু গিৰা—স্তোত্ৰবাণীসমূহ—তাঁৰ প্ৰতি একস্বৰে মিলি উঠে।
Mantra 10
अविता नो अजाश्वः पूषा यामनियामनि । आ भक्षत्कन्यासु नः ॥
অজাশ্ব—ছাগ আৰু অশ্বৰ অধিপতি—পূষা, আমাৰ সহায়ক, যাত্ৰাৰ প্ৰতিটো পৰ্যায়ত আমাৰ ৰক্ষক হওক; আৰু আমাৰ কন্যাসু—বৃদ্ধিৰ নবীন শক্তিসমূহত—আমালৈ ভক্ষণ-ভোগ দান কৰক।
Mantra 11
अयं सोमः कपर्दिने घृतं न पवते मधु । आ भक्षत्कन्यासु नः ॥
এই সোম কপৰ্দিনৰ বাবে ঘৃতৰ দৰে প্ৰবাহিত হয়—মধুৰ স্বৰূপে। নব-জাগ্ৰত কন্যাশক্তিসমূহত আমাক অংশ আৰু পোষণ দান কৰক।
Mantra 12
अयं त आघृणे सुतो घृतं न पवते शुचि । आ भक्षत्कन्यासु नः ॥
হে আঘৃণে (দীপ্তিমান), এই চেপা সোম ঘৃতৰ দৰে পৱিত্ৰ হৈ প্ৰবাহিত হয়। সদা-নৱ কন্যাশক্তিসমূহত আমাক পোষণ আৰু যথোচিত ভোগ দান কৰক, যাতে আমাৰ বৃদ্ধি স্পষ্টতাত অগ্ৰসৰ হয়।
Mantra 13
वाचो जन्तुः कवीनां पवस्व सोम धारया । देवेषु रत्नधा असि ॥
হে সোম, ধাৰাৰূপে প্ৰবাহিত হৈ নিজকে পৱিত্ৰ কৰা। তুমি কবিসকলৰ বাক্যৰ জীৱন্ত প্ৰেৰণা; দেৱলোকত তুমি ৰত্নধা—অন্তৰ্নিহিত ধন-ৰত্ন স্থাপনকাৰী।
Mantra 14
आ कलशेषु धावति श्येनो वर्म वि गाहते । अभि द्रोणा कनिक्रदत् ॥
সোম ক’লশসমূহলৈ ধাৱমান হয়; শ্যেন (বাজ) যেন আৱৰণ ভেদি ভিতৰলৈ গা-হায়। দ্ৰোণসমূহৰ ওপৰত কণিক্ৰদত্—উচ্চ স্বৰে ধ্বনি তোলে।
Mantra 15
परि प्र सोम ते रसोऽसर्जि कलशे सुतः । श्येनो न तक्तो अर्षति ॥
হে সোম, তুমি সুতা (পিষা) হ’লে তোমাৰ ৰস সম্পূৰ্ণকৈ ক’লশত মুক্ত হয়। শ্যেন যেন তক্ত (উদ্দীপিত) হৈ সোঁত বোৱাই আগবাঢ়ে।
Mantra 16
पवस्व सोम मन्दयन्निन्द्राय मधुमत्तमः ॥
সোম, পৱস্ব—নিজকে পবিত্ৰ কৰা; ইন্দ্ৰক আনন্দিত কৰোঁতা হোৱা; ইন্দ্ৰাৰ্থে সৰ্বাধিক মধুমত্তম (মধুৰতাৰে পৰিপূৰ্ণ) হোৱা।
Mantra 17
असृग्रन्देववीतये वाजयन्तो रथा इव ॥
দেৱতাসকলৰ আনন্দ-ভোগৰ বাবে সিহঁতক আগবঢ়োৱা হৈছে—বাজি-জয়ৰ উদ্দেশ্যে দৌৰি যোৱা ৰথৰ দৰে; সোমৰ ধাৰাসমূহ আগুৱাই যায়, বল-সমৃদ্ধিৰ পূৰ্ণতা বহন কৰি।
Mantra 18
ते सुतासो मदिन्तमाः शुक्रा वायुमसृक्षत ॥
সেই পেষিত সোমধাৰাসমূহ—অতি মাদক, উজ্জ্বল আৰু বিশুদ্ধ—ৱায়ুৰ দিশে মুক্ত কৰা হৈছে, যাতে প্ৰাণ-দেৱতা স্পষ্টীকৃত আনন্দ গ্ৰহণ কৰে।
Mantra 19
ग्राव्णा तुन्नो अभिष्टुतः पवित्रं सोम गच्छसि । दधत्स्तोत्रे सुवीर्यम् ॥
শিলাখণ্ডে পেষিত আৰু স্তুত, হে সোম, তুমি পৱিত্ৰ (ছাঁকনি)-লৈ গমন কৰা; আমাৰ স্তোত্ৰত সু-বীৰ্য স্থাপন কৰি, আত্মাৰ উচ্চাৰণত বিজয়ী শক্তি প্ৰতিষ্ঠা কৰা।
Mantra 20
एष तुन्नो अभिष्टुतः पवित्रमति गाहते । रक्षोहा वारमव्ययम् ॥
এষ সোমঃ তুন্নঃ—প্ৰেৰিত আৰু অভিষ্টুত (প্ৰশংসিত)—পৱিত্ৰৰ সীমা অতিক্ৰম কৰি নিমজ্জিত হয়। ৰক্ষঃ-হা, শত্রু-তমসৰ সংহাৰক, সি অব্যয় বৰ্ম (অক্ষয় ৰক্ষাকবচ)ত প্ৰৱেশ কৰে।
Mantra 21
यदन्ति यच्च दूरके भयं विन्दति मामिह । पवमान वि तज्जहि ॥
যি ভয়—ওচৰত হওক বা দূৰত—ইয়াত মোক পায়, হে পৱমান, সেয়া দূৰ কৰি দে, বিলীন কৰি দে। পৱিত্ৰ ধাৰাই ভয়-শূন্য কৰি সত্তাক উজ্জ্বল কৰুক।
Mantra 22
पवमानः सो अद्य नः पवित्रेण विचर्षणिः । यः पोता स पुनातु नः ॥
হে পৱমান, আজি সি আমাৰক পৱিত্ৰেৰে শুদ্ধ কৰক—বিশ্বকৰ্মা সদৃশ বিস্তৃত-কর্মকাৰী। যি পোঁতা (অন্তঃশুদ্ধিকাৰী যজ্ঞ-যাজক), সিয়েই আমাৰক পুনীত কৰক।
Mantra 23
यत्ते पवित्रमर्चिष्यग्ने विततमन्तरा । ब्रह्म तेन पुनीहि नः ॥
হে অগ্নি, তোমাৰ যি পবিত্ৰকাৰী শক্তি তোমাৰ শিখাৰ ভিতৰত বিস্তৃত হৈ আছে—সেই অন্তৰস্থিত ব্ৰহ্ম (বাণী-সত্যবল) দ্বাৰা আমাক পবিত্ৰ কৰা।
Mantra 24
यत्ते पवित्रमर्चिवदग्ने तेन पुनीहि नः । ब्रह्मसवैः पुनीहि नः ॥
হে অগ্নি, শিখাময় তোমাৰ যি পবিত্ৰকাৰী—সেই দ্বাৰা আমাক পবিত্ৰ কৰা; ব্ৰহ্ম-সৱ (প্ৰেৰিত বাণীৰ প্ৰচোদনা) দ্বাৰাও আমাক পবিত্ৰ কৰা।
Mantra 25
उभाभ्यां देव सवितः पवित्रेण सवेन च । मां पुनीहि विश्वतः ॥
হে দেৱ সৱিতা, দুয়োটাৰে দ্বাৰা—তোমাৰ পবিত্ৰক আৰু তোমাৰ সৱ (প্ৰেৰণা) দ্বাৰা—মোক সকলো দিশৰ পৰা, মোৰ সত্তাৰ সকলো অংশত, পবিত্ৰ কৰা।
Mantra 26
त्रिभिष्ट्वं देव सवितर्वर्षिष्ठैः सोम धामभिः । अग्ने दक्षैः पुनीहि नः ॥
হে দেৱ সৱিতৃ, ত্ৰিভিঃ—তোমাৰ ত্ৰিবিধ শক্তিৰে—আলোকৰ সোমৰ অতি প্ৰবল ধামসমূহেৰে; হে অগ্নি, তোমাৰ দক্ষ শক্তিসমূহেৰে আমাক পবিত্ৰ কৰা।
Mantra 27
पुनन्तु मां देवजनाः पुनन्तु वसवो धिया । विश्वे देवाः पुनीत मा जातवेदः पुनीहि मा ॥
দেৱজনসকলেই মোক পবিত্ৰ কৰক; বসুসকলে ধিয়াৰে—জাগ্ৰত চিন্তাৰে—মোক পবিত্ৰ কৰক। সকলো দেৱতাই মোক শোধন কৰক; হে জাতৱেদস, মোক পবিত্ৰ কৰা।
Mantra 28
प्र प्यायस्व प्र स्यन्दस्व सोम विश्वेभिरंशुभिः । देवेभ्य उत्तमं हविः ॥
বাঢ়ি পূৰ্ণ হওক, আগবাঢ়ি বোৱাই যাওক, হে সোম, তোমাৰ সকলো অংশুৰে—সকলো ৰশ্মিৰে। দেৱসকলৰ বাবে তুমি উত্তম হৱি হওক।
Mantra 29
उप प्रियं पनिप्नतं युवानमाहुतीवृधम् । अगन्म बिभ्रतो नमः ॥
আমি প্ৰিয়জনৰ ওচৰলৈ আগবাঢ়িলোঁ—সদা কৰ্মৰত সেই যুব শক্তি, যি আহুতিৰ দ্বাৰা বৃদ্ধি পায়। নমস্কাৰ বহন কৰি আমি সন্নিধান কৰোঁ।
Mantra 30
अलाय्यस्य परशुर्ननाश तमा पवस्व देव सोम । आखुं चिदेव देव सोम ॥
অলস বাধাক কুঠাৰে চূর্ণ কৰিছে। সেয়ে বোৱা, হে দেৱ সোম—হাঁ, ক্ষুদ্ৰ কুটকুটিয়া অন্ধকাৰৰ ‘ইঁদুৰ’কো, হে দেৱ সোম।
Mantra 31
यः पावमानीरध्येत्यृषिभिः सम्भृतं रसम् । सर्वं स पूतमश्नाति स्वदितं मातरिश्वना ॥
যি পৱমানী স্তোত্ৰসমূহ অধ্যয়ন/পাঠ কৰে—ঋষিসকলৰ দ্বাৰা সংগৃহীত সেই ৰস-সাৰ—সেই জনে সকলোকে পৱিত্ৰ ৰূপে আস্বাদ কৰে, মাতৰিশ্বনৰ দ্বাৰা মধুৰ কৰা।
Mantra 32
पावमानीर्यो अध्येत्यृषिभिः सम्भृतं रसम् । तस्मै सरस्वती दुहे क्षीरं सर्पिर्मधूदकम् ॥
যি পৱমানী স্তোত্ৰসমূহ—ঋষিসকলে সংগ্ৰহ কৰা ৰস-সাৰ—আধ্যয়ন/পাঠ কৰে, তেঁওলৈ সৰস্বতী দোহে: ক্ষীৰ, সৰ্পি (ঘৃত), মধু আৰু উদক—চেতনা-পুষ্টিৰ আহাৰ।
The main deity is Soma Pavamāna—Soma as he is purified while flowing through the ritual filter, becoming fit to be offered to the gods.
It celebrates Soma’s purification and swift, powerful flow in the sacrifice, and asks him to bring abundance, strength, and inspired fullness to the worshipper.
The final verse gives a ‘fruit of recitation’: one who recites the Pavamānī verses receives Sarasvatī’s nourishment—milk, ghee, honey, and water—symbolizing prosperity and inspired speech.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.