Sukta 68
Sukta 9.68
Soma Pavamāna (Soma in the act of self-purification)
Trishtubh (probable for RV 9.68; requires pada-count verification per verse)
ଏହି ପବମାନ ସୋମ ସୂକ୍ତରେ ମଧୁମୟ ସୋମ-ବିନ୍ଦୁମାନେ ଦେବମାନଙ୍କ ଦିଗକୁ ବେଗରେ ଧାଉଥିବା ଏବଂ ଛାଣନୀ ଓ ଜଳଧାରା ମାଧ୍ୟମରେ ପ୍ରବାହିତ ହୋଇ ଶୁଦ୍ଧ ହେଉଥିବାର ଗାଥା ଗାଯାଯାଇଛି। ଏଥିରେ ‘ଦୂର ପାର’ରୁ ସୋମର ପୌରାଣିକ ଅଧିଗ୍ରହଣ ସ୍ମରଣ କରାଯାଇଛି ଏବଂ ଋଷିମାନଙ୍କ ଭୂମିକା—ସୋମକୁ ପରିଶୋଧନ କରି ତାହାକୁ ଦୀପ୍ତିମାନ, ସ୍ତୁତ୍ୟ ଶକ୍ତି ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବା—ପ୍ରଶଂସିତ ହୋଇଛି। ଶେଷରେ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଇଛି ଯେ ସୋମର ଏହି ପବିତ୍ରତା ଉପାସକମାନଙ୍କ ଜୀବନଶକ୍ତି, ଦ୍ୟାବାପୃଥିବୀ ସହ ସମନ୍ୱୟ, ଏବଂ ବୀରଶକ୍ତିରେ ସମୃଦ୍ଧ ଧନ-ସମ୍ପଦର ଆଧାର ହେଉ।
Mantras
Mantra 1
प्र देवमच्छा मधुमन्त इन्दवोऽसिष्यदन्त गाव आ न धेनवः । बर्हिषदो वचनावन्त ऊधभिः परिस्रुतमुस्रिया निर्णिजं धिरे ॥
ଦିବ୍ୟ ସନ୍ନିଧି ପ୍ରତି ମଧୁମୟ ସୋମବିନ୍ଦୁମାନେ ଧାଉଛନ୍ତି—ଗାଈମାନଙ୍କ ପରି, ଦୁଧାଳ ଧେନୁମାନେ ଘରକୁ ଧାଉଥିବା ପରି। ବର୍ହିଷରେ ଆସୀନ, ବାଣୀରେ ସମୃଦ୍ଧ ଶକ୍ତିମାନେ, ନିଜ ଊଧର ଦ୍ୱାରା ଆଲୋକଦାୟି କିରଣମାନଙ୍କର ବହୁଥିବା ତେଜ—ତାହାର ଶୁଦ୍ଧ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ବସ୍ତ୍ର—ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି।
Mantra 2
स रोरुवदभि पूर्वा अचिक्रददुपारुहः श्रथयन्त्स्वादते हरिः । तिरः पवित्रं परियन्नुरु ज्रयो नि शर्याणि दधते देव आ वरम् ॥
ସେ ଗର୍ଜନ କରେ, ପ୍ରାଚୀନ ଆଧାରମାନଙ୍କ ଉପରେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରେ; ଉପରକୁ ଆରୋହଣ କରୁଥିବା ହରିତ-ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ ତାହା ବନ୍ଧନକୁ ଶିଥିଳ କରି ମାଧୁର୍ୟ ଜଗାଏ। ପବିତ୍ର (ଛାଣଣୀ)କୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ବିଶାଳ ପଥରେ ପରିଭ୍ରମଣ କରି, ଦେବ ନିଜ ଶୀଘ୍ର ଗତିମାନଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କରେ ଏବଂ ବରିତ ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ପ୍ରତି ଆସେ।
Mantra 3
वि यो ममे यम्या संयती मदः साकंवृधा पयसा पिन्वदक्षिता । मही अपारे रजसी विवेविददभिव्रजन्नक्षितं पाज आ ददे ॥
ଯେ ଯମ୍ୟା—ଯୁଗ୍ମରୂପେ ଯୋକ୍ତ ଦୁଇ ଲୋକକୁ ବିସ୍ତାର କରେ ଓ ମାପି ବିଭାଜନ କରେ—ତାହାର ମଦ (ଆନନ୍ଦୋନ୍ମାଦ) ସହସା ବୃଦ୍ଧି ପାଏ; ପୂର୍ଣ୍ଣତାର ପୟସ (ଦୁଧ)ରେ ପୁଷ୍ଟ ହୋଇ, ଅକ୍ଷିତ (ଅକ୍ଷୟ) ରହେ। ସେ ଅପାର, ସୀମାହୀନ ଦୁଇ ରଜସ (ବିସ୍ତାର)କୁ ଆବିଷ୍କାର କରେ; ଅଗ୍ରସର ହୋଇ, ଅକ୍ଷିତ ପାଜ (ଅଚ୍ୟୁତ ତେଜୋବଳ)କୁ ନିଜର କରେ।
Mantra 4
स मातरा विचरन्वाजयन्नपः प्र मेधिरः स्वधया पिन्वते पदम् । अंशुर्यवेन पिपिशे यतो नृभिः सं जामिभिर्नसते रक्षते शिरः ॥
ଦୁଇ ମାତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିଚରଣ କରି, ଅପଃ (ଜଳ)କୁ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ପ୍ରେରିତ କରି, ସେ ମେଧିର (ଜ୍ଞାନୀ) ସ୍ୱଧା (ନିଜ ନିୟମ/ସ୍ୱଭାବ) ଦ୍ୱାରା ପଦ (ସ୍ଥାନ)କୁ ପୂରଣ କରେ। ଅଂଶୁ (କିରଣ) ଯବ (ଧାନ୍ୟ) ସହ ଚକ୍କିରେ ପିଷାଯାଏ; ତାପରେ ନୃଭିଃ (ମନୁଷ୍ୟମାନେ) ଓ ଜାମିଭିଃ (ସଗସମାନ ଶକ୍ତିମାନେ) ସହିତ ସେ ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ପହଞ୍ଚି, ଶିରଃ (ଶିଖର/ମସ୍ତକ)—ଚେତନାର ଶିଖର—କୁ ରକ୍ଷା କରେ।
Mantra 5
सं दक्षेण मनसा जायते कविॠतस्य गर्भो निहितो यमा परः । यूना ह सन्ता प्रथमं वि जज्ञतुर्गुहा हितं जनिम नेममुद्यतम् ॥
ଦକ୍ଷ (ବିବେକଶକ୍ତି) ଓ ମନସ୍ (ମନ) ଦ୍ୱାରା କବି (ଦ୍ରଷ୍ଟା) ଜନ୍ମ ନେଉଛି—ଋତ (ସତ୍ୟ-ବ୍ୟବସ୍ଥା)ର ଗର୍ଭ, ଯମ୍ୟା (ଯୁଗ୍ମ)ର ପରେ ପୃଥକ୍ ଭାବେ ନିହିତ। ଯୁବ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ପ୍ରଥମେ ଜନ୍ମନେଇଛନ୍ତି; ଗୁହା (ଗୁପ୍ତ ସ୍ଥାନ)ରେ ହିତ ଏହି ଗୂଢ଼ ଜନ୍ମ, ନିଜ ନିୟତ ନେମ (କ୍ରମ/ପାଳି) ଦିଗକୁ ଊର୍ଧ୍ୱମୁଖୀ ଉଦିତ ହୁଏ।
Mantra 6
मन्द्रस्य रूपं विविदुर्मनीषिणः श्येनो यदन्धो अभरत्परावतः । तं मर्जयन्त सुवृधं नदीष्वाँ उशन्तमंशुं परियन्तमृग्मियम् ॥
ମନୀଷୀମାନେ ଆନନ୍ଦମୟ (ମନ୍ଦ୍ର) ସୋମଙ୍କ ରୂପକୁ ଜାଣିଲେ—ଯେତେବେଳେ ଶ୍ୟେନ (ଗରୁଡ/ବାଜ) ପରାବତରୁ ସୋମସାର (ଅନ୍ଧଃ) ଆଣିଲା। ତାଙ୍କୁ ସେମାନେ ନଦୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମର୍ଜନ କରନ୍ତି—ସୁବୃଦ୍ଧ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଇଚ୍ଛିତ ଅଂଶୁ, ସର୍ବତ୍ର ପରିଭ୍ରମଣଶୀଳ, ଋକ୍ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ।
Mantra 7
त्वां मृजन्ति दश योषणः सुतं सोम ऋषिभिर्मतिभिर्धीतिभिर्हितम् । अव्यो वारेभिरुत देवहूतिभिर्नृभिर्यतो वाजमा दर्षि सातये ॥
ହେ ସୋମ, ଦଶ ଯୋଷଣା ତୁମକୁ ମର୍ଜନ କରନ୍ତି—ସୁତ (ନିଚୋଡିତ) ଏବଂ ଋଷିମାନେ ମତି ଓ ଧୀତି ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାପିତ କରିଥିବା। ଅବ୍ୟର ବାର (ଉନର ଛାଣଣ) ଓ ଦେବହୂତି ଦ୍ୱାରା, ନରବଳ ସହ—ସେଠାରୁ ତୁମେ ପ୍ରକଟ ହୋଇ ବିଜୟ ପାଇଁ ବାଜ (ବଳ/ସମୃଦ୍ଧି) ପ୍ରଦର୍ଶନ କର।
Mantra 8
परिप्रयन्तं वय्यं सुषंसदं सोमं मनीषा अभ्यनूषत स्तुभः । यो धारया मधुमाँ ऊर्मिणा दिव इयर्ति वाचं रयिषाळमर्त्यः ॥
ସର୍ବତ୍ର ପରିପ୍ରୟନ୍ତ ଭାବେ ଗତିଶୀଳ, ବୟ୍ୟ (ଉଡାଣ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ), ସୁସଂସଦ (ସୁସ୍ଥିତ) ସୋମଙ୍କୁ ମନୀଷା ଓ ସ୍ତୁଭମାନେ ଅଭିଗାନ କଲେ। ସେ ମଧୁମୟ; ଦିବ୍ୟ ଊର୍ମି (ତରଙ୍ଗ) ଦ୍ୱାରା ବାଚକୁ ଉନ୍ନତ କରନ୍ତି; ଅମର୍ତ୍ୟ, ରୟିଷାଳ (ଧନଦାତା) ହୋଇ ସତ୍ତାର ପୂର୍ଣ୍ଣତା ବଢ଼ାନ୍ତି।
Mantra 9
अयं दिव इयर्ति विश्वमा रजः सोमः पुनानः कलशेषु सीदति । अद्भिर्गोभिर्मृज्यते अद्रिभिः सुतः पुनान इन्दुर्वरिवो विदत्प्रियम् ॥
ଦ୍ୟୁଲୋକରୁ ଆସିଥିବା ଏହି ସୋମ ସମସ୍ତ ‘ରଜଃ’—ସମସ୍ତ ଅନ୍ତରିକ୍ଷକୁ ଗତିମାନ କରେ; ସ୍ୱୟଂ ପବିତ୍ର ହୋଇ କଳଶମାନଙ୍କରେ ଆସନ ଗ୍ରହଣ କରେ। ଜଳ ଓ ଗୋ-କିରଣଦ୍ୱାରା ସେ ମର୍ଜିତ ହୁଏ; ଅଦ୍ରି (ପଥର)ଦ୍ୱାରା ପୀଡିତ ହୋଇ ନିଷ୍ପିଡିତ ପବିତ୍ର ଇନ୍ଦୁ ବିଶାଳ ଅବକାଶ ଓ ପ୍ରିୟତମ—ଆତ୍ମାର ସମ୍ମତିମୟ ଆନନ୍ଦ—ଲାଭ କରେ।
Mantra 10
एवा नः सोम परिषिच्यमानो वयो दधच्चित्रतमं पवस्व । अद्वेषे द्यावापृथिवी हुवेम देवा धत्त रयिमस्मे सुवीरम् ॥
ହେ ସୋମ, ଏଭଳି ସମସ୍ତଦିଗରେ ପରିଷିଚ୍ୟମାନ ହୋଇ ତୁମେ ପବିତ୍ରତାରେ ପ୍ରବାହିତ ହୁଅ; ଆମ ଭିତରେ ଜୀବନର ସର୍ବାଧିକ ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ବିଶାଳ ଶକ୍ତି ସ୍ଥାପନ କର। ଅଦ୍ୱେଷ—ଅଖଣ୍ଡ ସମନ୍ୱୟରେ ଆମେ ଦ୍ୟାବା-ପୃଥିବୀକୁ ଆହ୍ୱାନ କରୁ; ହେ ଦେବମାନେ, ଆମକୁ ସୁବୀର-ସମୃଦ୍ଧ ରୟି—ବୀରବଳସମ୍ପନ୍ନ ଧନ—ଦାନ କର।
Frequently Asked Questions
The main deity is Soma Pavamāna—Soma as it is being purified and made radiant for offering. The last verse also invokes Heaven and Earth (Dyāvā-Pṛthivī) and the gods collectively.
“Pavamāna” refers to Soma in the process of purification—flowing through the strainer and waters so that the juice becomes clear, bright, and fit to be offered to the gods.
The hymn asks Soma to establish vibrant life-power in the worshippers and requests the gods to grant wealth and well-being, especially “suvīra”—prosperity rich in heroic strength and capable offspring/energy.
Ask anything about Sukta 68 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.