Sukta 102
Sukta 9.102
Traditional Soma Pavamāna seer-line (exact attribution varies by hymn index; commonly Bhṛgu/Angiras-related for Book 9 sequences)
Soma Pavamāna
Jagatī (probable for opening of RV 9.102)
ଏହି ସୋମ ପବମାନ ସୂକ୍ତରେ ଶୁଦ୍ଧିକୃତ ସୋମଙ୍କୁ ବୃଦ୍ଧିଶୀଳ, ଦୀପ୍ତିମାନ ଶକ୍ତି ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ଯେ ଋତର “ଦୀପ୍ତ ଚିନ୍ତା”କୁ ପ୍ରେରିତ କରେ ଏବଂ ଯଜ୍ଞକୁ ଅଗ୍ରସର କରାଏ। ସୋମଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ ଓ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଭାବେ ଚିତ୍ରିତ କରାଯାଇଛି; ସେ ଏକ ନିୟମ (ବ୍ରତ) ଅଧୀନରେ ଦେବମାନଙ୍କୁ ସମନ୍ୱୟ କରନ୍ତି ଏବଂ “ଦ୍ୟୌର ଗୋଠ”କୁ ଖୋଲି ଆଲୋକ ଓ ଶୃଙ୍ଖଳାକୁ ଯଜ୍ଞ ଓ ଜଗତରେ ମୁକ୍ତ କରନ୍ତି।
Mantras
Mantra 1
क्राणा शिशुर्महीनां हिन्वन्नृतस्य दीधितिम् । विश्वा परि प्रिया भुवदध द्विता ॥
ବୃଦ୍ଧି ପାଉଥିବା, ମହାନମାନଙ୍କ ଶିଶୁ ଋତର ଦୀଧିତି—ଦୀପ୍ତ ଚିନ୍ତନକୁ ପ୍ରେରିତ କରେ। ସମସ୍ତକୁ ପରିବ୍ୟାପ୍ତ କରି ସେ ପ୍ରିୟ ହୁଏ; ତାପରେ ପୁନଃପୁନଃ, ଭାବରେ ଋତର ଆନନ୍ଦକୁ ସ୍ଥାପନ କରେ।
Mantra 2
उप त्रितस्य पाष्योरभक्त यद्गुहा पदम् । यज्ञस्य सप्त धामभिरध प्रियम् ॥
ତ୍ରିତର ଦୁଇ ପାର୍ଶ୍ୱର ନିକଟେ ସେ ନିଜ ସ୍ଥାନ ଗ୍ରହଣ କଲା—ଯେଉଁଠି ଗୁହାରେ ଗୁପ୍ତ ପଦ ଲୁଚିଥାଏ; ତାପରେ ଯଜ୍ଞର ସପ୍ତ ଧାମ/ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସେ କର୍ମର ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରିୟ (ଆନନ୍ଦସ୍ୱରୂପ) ହୁଏ।
Mantra 3
त्रीणि त्रितस्य धारया पृष्ठेष्वेरया रयिम् । मिमीते अस्य योजना वि सुक्रतुः ॥
ନିଜ ଧାରାଦ୍ୱାରା ସେ ତ୍ରିତର ଉଚ୍ଚତାମାନଙ୍କ ଉପରେ ଥିବା ଧନକୁ—ତ୍ରିବିଧ—ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ କରେ; ସୁକ୍ରତୁ (ପ୍ରକାଶମୟ ସଙ୍କଳ୍ପବାନ) ତାହାର ଯୋଜନା, ସଂଯୋଗ ଓ ବିସ୍ତାରକୁ ଯଥାକ୍ରମେ ମାପି ବିନ୍ୟାସ କରେ।
Mantra 4
जज्ञानं सप्त मातरो वेधामशासत श्रिये । अयं ध्रुवो रयीणां चिकेत यत् ॥
ସେ ଜନ୍ମିତ ହେବାବେଳେ, ସପ୍ତ ମାତାମାନେ ୱେଧା (ଜ୍ଞାତା)କୁ ଶ୍ରୀ (ତେଜସ୍) ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ; ଏବଂ ସେଇ ଏକ, ଯେତେବେଳେ ସେ ତାହା ସତ୍ୟକୁ ଜାଗ୍ରତ ହୋଇ ଚିହ୍ନେ, ଧନମାନଙ୍କର ଧ୍ରୁବ ଆଧାର ହୁଏ।
Mantra 5
अस्य व्रते सजोषसो विश्वे देवासो अद्रुहः । स्पार्हा भवन्ति रन्तयो जुषन्त यत् ॥
ଅସ୍ୟ ବ୍ରତେ—ତାହାର ନିୟତ କାର୍ଯ୍ୟ-ଧର୍ମରେ—ସମସ୍ତ ଦେବତା ସଜୋଷସଃ (ଏକମତରେ), ଅଦ୍ରୁହଃ (ବୈରବିହୀନ) ହୋଇଯାନ୍ତି। ସ୍ପାର୍ହା (ଆକାଙ୍କ୍ଷିତ) ରନ୍ତୟଃ (ଆନନ୍ଦ) ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ; ଏବଂ ଯତ୍—ସେଇ ଋତ-କ୍ରମ ସ୍ଥାପିତ ହେଲେ—ସେମାନେ ତାହାକୁ ଅନୁମୋଦନ କରନ୍ତି।
Mantra 6
यमी गर्भमृतावृधो दृशे चारुमजीजनन् । कविं मंहिष्ठमध्वरे पुरुस्पृहम् ॥
ଋତାବୃଧଃ (ଋତକୁ ବଢ଼ାଇବାଳେ) ତାହାକୁ ଗର୍ଭବତୀ ଶକ୍ତିରୂପେ ଜନ୍ମ ଦେଲେ—ଦେଖିବାକୁ ମନୋହର। ଅଧ୍ୱର (ଯଜ୍ଞ)ରେ କବି, ସର୍ବାଧିକ ଦାନଶୀଳ; ଅନେକଙ୍କ ପାଇଁ ପୁରୁସ୍ପୃହ (ବହୁଜନାକାଙ୍କ୍ଷିତ)।
Mantra 7
समीचीने अभि त्मना यह्वी ऋतस्य मातरा । तन्वाना यज्ञमानुषग्यदञ्जते ॥
ଋତସ୍ୟ ମାତରା—ଋତର ଦୁଇ ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ ମାତୃଶକ୍ତି—ସମୀଚୀନେ (ମୁହାଁମୁହିଁ) ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଗତି କରନ୍ତି। ମାନୁଷଗ୍ (ମାନବ କ୍ରମରେ) ଯଜ୍ଞକୁ ବିସ୍ତାର କରି, ଯତ୍—ସେଇ ଦିବ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ—ତାହାକୁ ଅଭିଷେକ/ସଜ୍ଜ କରନ୍ତି।
Mantra 8
क्रत्वा शुक्रेभिरक्षभिॠणोरप व्रजं दिवः । हिन्वन्नृतस्य दीधितिं प्राध्वरे ॥
କ୍ରତୁ (ସଙ୍କଳ୍ପଶକ୍ତି) ଦ୍ୱାରା, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ‘ଅକ୍ଷ’ (ନେତ୍ର) ସହ, ସେ ଦ୍ୟୌର ବ୍ରଜ (ଗୋଶାଳା/ବାଡ଼)କୁ ଖୋଲିଦିଏ; ଋତ (ସତ୍ୟ-ବ୍ୟବସ୍ଥା)ର ଦୀଧିତି (ପ୍ରକାଶମୟ ପ୍ରେରଣା)କୁ ହିଁନ୍ୱନ୍ କରି, ଅଧ୍ୱର (ଯଜ୍ଞ)ରେ ତାହାକୁ ଆଗେଇ ନେଇଯାଏ।
Frequently Asked Questions
The deity is Soma Pavamāna—Soma as he is being purified and flowing through the filter during the soma ritual.
It means Soma energizes truth-aligned inspiration (ṛta) so that clear insight and right order become active in the mind and in the sacrifice.
It is a symbolic image for a heavenly enclosure holding light, abundance, or divine powers; Soma ‘opens’ it by his luminous force, releasing that wealth into the rite and the world.
Ask anything about Sukta 102 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.