Anuvaka 3
ପ୍ରଧାନ ବିଷୟ: ଅଂହସ୍/ପାପ (ଆଚାର-ନୈତିକ କ୍ଳେଶ) ର ମୋକ୍ଷଣ, ଏବଂ ଦେବତାଙ୍କ “ଅବନ୍ଧନ” ଓ ସଂଯୋଜନ ଦ୍ୱାରା ସମୃଦ୍ଧି ଓ ସାର୍ବଭୌମତ୍ୱର ସ୍ଥିରତା। ଉପବିଷୟ: (1) ପାପମୋଚନ—ପାପ, ଯନ୍ତ୍ରଣା ଓ ସଙ୍କୋଚକ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟର ବନ୍ଧନ ଢିଲା କରିବା (ମୁଞ୍ଚ୍-)। (2) ରାଜଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀଙ୍କ ଦମନ; କ୍ଷତ୍ରିୟ ଅଧିକାରର ସଂହତି। (3) ରୁଦ୍ରଙ୍କ ପ୍ରଶମନ ଓ କ୍ଷେତ୍ର-ରକ୍ଷା (ଭବ–ଶର୍ବ)। (4) ଜଳ ଓ ଝଡ଼-ଦେବତାମାନେ ଶୋଧକ; ଦ୍ୟାବା-ପୃଥିବୀଙ୍କ ନିକଟେ ବିଶ୍ୱଜନୀନ ସ୍ୱୀକାରୋକ୍ତି। (5) ଗୋ-ସମୃଦ୍ଧି, ଏବଂ ନିରାପଦ ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତନ…
Suktas in Anuvaka 3
Sukta 21
ଏଭି 4.21 ଗୋପୌଷ୍ଟିକ (ଗୋ-ସମୃଦ୍ଧି) ସୂକ୍ତ, ଯାହା ରିତୁଆଲ ଭାବେ “ଗୋଠକୁ ଘରକୁ ଆଣେ”, ଗୋଷ୍ଠ (ଗୋଶାଳା/ଗୋଠ) ମଧ୍ୟରେ ସେମାନଙ୍କୁ ସ୍ଥିର କରେ, ଏବଂ ପ୍ରଜନନ-ଶକ୍ତି, ପ୍ରଚୁର ଦୁଧ, ଓ ନିରାପଦ ଚରଣ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରେ। ଗାଈମାନଙ୍କୁ ଗୃହସ୍ଥର ଚଳନଶୀଳ ଧନ ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି; ଏବଂ ଗୋଠକୁ କ୍ଷୟ କରିପାରୁଥିବା ପଛୁଆ, ଫାନ୍ଦ, ଚୋରି, ଓ ଶତ୍ରୁତାପୂର୍ଣ୍ଣ କଥାରୁ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବ୍ୟାପକ ନିର୍ଭୟତା ଓ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଆବରଣକାରୀ ଅସ୍ତ୍ରକୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି।
Sukta 22
AV 4.22 ଏକ ରାଜ-ବଶୀକରଣ ସୂକ୍ତ, ଯେଉଁଥିରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ ଯେ ସେ ପୋଷକ କ୍ଷତ୍ରିୟ ରାଜାଙ୍କ ଶକ୍ତି ବଢ଼ାନ୍ତୁ, ଗୋତ୍ର-ଜନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କୁ ଏକମାତ୍ର “ବୃଷଭ” କରନ୍ତୁ, ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀକୁ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କିମ୍ବା ବନ୍ଧନ କରନ୍ତୁ। ଏହା ଦ୍ୟାବାପୃଥିବୀଠାରୁ ଆସୁଥିବା ବିଶ୍ୱମୟ ସମୃଦ୍ଧିର ଆଶୀର୍ବାଦକୁ ବଶୀକରଣମୂଳକ ଅଭିଚାର ସହ ମିଶାଇ, ରାଜନୈତିକ ସଂହତିକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରେ: ଶତ୍ରୁମାନେ ଆଘାତପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ ପତିତ ହୁଅନ୍ତି, ବିରୋଧ ଦମିତ ହୁଏ, ଏବଂ ବିରୋଧୀଙ୍କ ସମ୍ପଦ ରାଜାଙ୍କ ନିୟନ୍ତ୍ରଣକୁ ଆଣାଯାଏ।
Sukta 23
AV 4.23 ଅଗ୍ନି ଜାତବେଦସଙ୍କ ‘ମୁଞ୍ଚ-’ (ମୁକ୍ତି/ବନ୍ଧନ ଖୋଲାଇବା) ଭିତ୍ତିକ ସୂକ୍ତ; ଏଠାରେ ‘ଅଂହସ’—ମନୋବେଦନା, ସଙ୍କୋଚକ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟ ଓ ପାପସଦୃଶ ଅଶୁଚିତା—କୁ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଯଜ୍ଞୀୟ ମଧ୍ୟସ୍ଥତାରେ ଗଠି ପରି ଖୋଲାଯାଇପାରୁଥିବା ବସ୍ତୁ ଭାବେ ଦେଖାଯାଇଛି। ଅଗ୍ନିଙ୍କ ବିଶ୍ୱାଧିପତ୍ୟ ଓ ଶତ୍ରୁଶକ୍ତି ଉପରେ ପୌରାଣିକ ବିଜୟର ସ୍ମରଣ ଦ୍ୱାରା, ସ୍ତୁତି ଏଠାରେ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ଔଷଧରେ ପରିଣତ ହୁଏ: ଅଗ୍ନି ଆହୁତି ବହନ କରନ୍ତି, ଦେବମନୋଭାବ (ସୁମତି) ଆଣନ୍ତି, ଏବଂ ଦୁଃଖ-କ୍ଲେଶର ବନ୍ଧନ ଢିଲା କରନ୍ତି।
Sukta 24
ଅଥର୍ବବେଦ ୪.୨୪ ଏକ ପାପମୋଚନ (ପାପ ଓ ଦୁଃଖ-କ୍ଲେଶ ଶିଥିଳକରଣ) ସୂକ୍ତ, ଯେଉଁଥିରେ ଭକ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ—ବୃତ୍ରହନ୍, ବଳଧର, ଧନଦାତା—ଆହ୍ୱାନ କରି ନିଜକୁ ଅଂହସ୍ (ଦମନକାରୀ ଦୋଷ, ଅଶୁଚି, କିମ୍ବା ଅପଭାଗ୍ୟ) ଠାରୁ “ଖୋଲିଦେବା/ମୁକ୍ତ କରିଦେବା” ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ। ପୁନରୁକ୍ତି-ସଦୃଶ ଅନୁରୋଧ ମାଧ୍ୟମରେ ଏହା ମୋକ୍ଷକୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ କୃପାମୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଭାବେ ଦେଖାଏ—ଦାନକର୍ତ୍ତା ଓ ସୋମ-ଅର୍ପଣକାରୀ ପ୍ରତି—ଯାହା ଶକ୍ତି, ଯଜ୍ଞ-କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମତା, ଏବଂ ପ୍ରତିଯୋଗିତାରେ (ଗବିଷ୍ଟି) ସଫଳତା ପୁନଃସ୍ଥାପନ କରେ। ସୂକ୍ତର ଶକ୍ତି ହେଉଛି ସ୍ତୁତି (ସ୍ତୋମ/ଅର୍କ/ବ୍ରହ୍ମନ୍) ସହ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧମୟ ଓ ସମୃଦ୍ଧିଦାୟକ ଉପାଧିଗୁଡ଼ିକୁ ଯୋଡ଼ିଦେବା, ଯାହାରେ ଅଂହସ୍-ମୋଚନ ନବ ଭାଗ୍ୟୋଦୟର ଶର୍ତ୍ତ ହୋଇଯାଏ।
Sukta 25
ଏହି ସାତ-ଶ୍ଲୋକୀ ସୂକ୍ତଟି ଏକ ପାପମୋଚନ ମନ୍ତ୍ର, ଯେଉଁଥିରେ ବାୟୁ (ଶୁଦ୍ଧିକର, ପ୍ରାଣଶ୍ୱାସ) ଓ ସବିତା (ପ୍ରେରକ, ବନ୍ଧନ-ଶିଥିଳକର୍ତ୍ତା) ଏହି ଯୁଗଳ ଦେବଶକ୍ତିଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରି ପାଠକକୁ ‘ଅଂହସ’—ନୈତିକ ଦୋଷ, ଦମନକାରୀ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟ ଓ ତାହାର ଦୈତ୍ୟମୟ ଅବଶେଷ—ରୁ ମୁକ୍ତ କରାଯାଏ। ଏହା ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତକୁ ଅପତ୍ରାସକ ଶକ୍ତି ସହ ଯୋଡ଼େ: ଦୁଷ୍କୃତ, ରକ୍ଷସ ଓ ଶିମିଦା ଶକ୍ତିମାନେ ଦୂରେ ହଟାଯାନ୍ତି, ଏବଂ ‘ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆଶୀର୍ବାଦ’ ଯଜ୍ଞସ୍ଥଳରେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ସ୍ଥାପିତ ହୁଏ।
Sukta 26
ଏହି ସୂକ୍ତଟି ଦ୍ୟାବା–ପୃଥିବୀ (ଆକାଶ ଓ ପୃଥିବୀ)ଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ଏକ ସ୍ୱୀକାରୋକ୍ତି-ଓ-ମୁକ୍ତି ମନ୍ତ୍ର; ଯେଉଁଥିରେ ସେମାନଙ୍କୁ ଅଂହସ୍—ପାପଜନିତ ଦୂଷଣ, ସଙ୍କୋଚନ ଓ ଦାହଜନିତ କ୍ଲେଶ—କୁ ଢିଲା କରି ଦୂର କରିବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଇଛି। ଏହା ବିଶ୍ୱମାତା-ପିତାଙ୍କୁ ଅପରିମେୟ, ଜୀବନଧାରୀ, ଧନ ଓ ସ୍ଥିରତାର ଆଧାର ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରେ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କୁ ନିରାପଦ ଆଶ୍ରୟ ହେବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରେ। ପୁନରାବୃତ୍ତ ଧ୍ରୁବପଦ “ତେ ନୋ ମୁଞ୍ଚତମ୍ ଅଂହସଃ” ଅପୋତ୍ରୋପାୟିକ ସୀଲ ଭାବେ କାମ କରି, ବିଶ୍ୱ-ଋତକୁ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଭାବେ ଦୋଷ, ରୋଗ-କ୍ଲେଶ ଓ ମାନବଜନିତ କ୍ଷତିରୁ ମୁକ୍ତିରେ ପରିଣତ କରେ।
Sukta 27
AV 4.27 ଏକ ପାପମୋଚନ (ପାପ ଓ ଦୁଃଖ-ବିମୋଚନ) ମନ୍ତ୍ର, ଯେଉଁଥିରେ ମରୁତ-ଗଣକୁ ଏବଂ ଶୋଧକ ଜଳମଣ୍ଡଳର ପରିଭ୍ରମଣକୁ—ସମୁଦ୍ର, ଆକାଶ, ବର୍ଷା ଓ ପୃଥିବୀ—ସହଯୋଗୀ ଭାବେ ଡାକାଯାଇ ଅଂହସ୍ (ନୀତି-ଆଚାରଜନିତ ଦୋଷ ଓ ତାହାର କ୍ଲେଶକାରୀ ପରିଣାମ) କୁ ଖୋଲି ଛାଡ଼ିବା ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ। ପୁନରାବୃତ୍ତି-ଧ୍ୱନିତ ଅନୁରୋଧମାନଙ୍କ ମାଧ୍ୟମରେ ଏହି ସୂକ୍ତ ଝଡ଼-ଶକ୍ତିକୁ ଔଷଧରେ ପରିଣତ କରେ—ଯୁଦ୍ଧରେ ଯାହା ଭୟଙ୍କର, ସେଇ ଶକ୍ତି ଭିତର ଓ ବାହାର ଅପକାରରୁ ରକ୍ଷାକାରୀ ହୁଏ। ଏହାର ପ୍ରଭାବ ଏକ ବିଶ୍ୱଜନୀନ ଶୋଧନ-ଚକ୍ର ଭାବେ ପ୍ରକାଶିତ: ଯେ ଜଳ ଉଠେ ଓ ଝରେ, ସେଇ ଜଳ ଦୋଷବୋଧ, ବିପଦ ଓ ଦୁର୍ବଳକାରୀ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟକୁ ମଧ୍ୟ ଉଠାଇ ନେଇଯାଏ।
Sukta 28
AV 4.28 ଭବ–ଶର୍ବ (ଯୁଗଳ ରୂପରେ ରୁଦ୍ର)ଙ୍କ ଏକ ‘ମୋଚନ’ ସୂକ୍ତ; ଯଜମାନଙ୍କ ସମଗ୍ର ପରିସରରୁ ପାପ/ଅଂହସ—ନୈତିକ ଦୋଷ, ବାନ୍ଧନକାରୀ କ୍ଲେଶ ଓ ବିପତ୍ତି—କୁ ଢିଲା କରି ମୁକ୍ତ କରିବାକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରେ। ଏଠାରେ ପୁନଃପୁନଃ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱିତୀୟ ଅଧିପତ୍ୟକୁ ‘ଦୁଇପାଦ ଓ ଚାରିପାଦ’ ଉପରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ବୋଲି ଦେଖାଯାଇଛି, ଯାହା ଏହି ମନ୍ତ୍ରକୁ ଘରୋଇ ଚିକିତ୍ସା ଓ ପଶୁଧନ-ରକ୍ଷା—ଦୁହିଁ ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କରେ। ସୂକ୍ତଟି ରୁଦ୍ରୀୟ ତୀବ୍ରତାକୁ ବାହାରକୁ ଘୁରାଇ, ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଶତ୍ରୁତାପୂର୍ଣ୍ଣ, ଗୁପ୍ତ/ଅଭିଚାରଜନିତ କିମ୍ବା ଯୁଦ୍ଧଜନିତ ଆପଦମାନଙ୍କୁ ଆଘାତ କରି ଶୁଭ ଶୃଙ୍ଖଳା ପୁନଃସ୍ଥାପନ କରିବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ।
Sukta 29
ମିତ୍ର–ବରୁଣଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରିଥିବା ସାତ ମନ୍ତ୍ରର ଏହି ସୂକ୍ତ ନୀତି–ଆଚାରମୂଳକ “ବନ୍ଧନମୋଚନ” ଭାବେ କାମ କରେ; ଛଳ, ଅଭିଯୋଗ, କିମ୍ବା ଭଙ୍ଗିତ ସତ୍ୟର ପରିଣାମରେ ଆସୁଥିବା ଅଂହସ୍—ପାପ, କ୍ଲେଶ ଓ ସଙ୍କୋଚ—ରୁ ମୁକ୍ତି ମାଗେ। ଏହା ଦେବତାଦ୍ୱୟଙ୍କୁ ଋତର ରକ୍ଷକ ଓ ସତ୍ୟବାଦୀଙ୍କ ସହାୟ ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରେ, ଏବଂ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବ୍ୟକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ପୂର୍ବରୁ କରାଯାଇଥିବା ଉଦ୍ଧାର ସ୍ମରଣ କରି ପାଠକ ପାଇଁ ସେହି ରକ୍ଷାଧିକାରକୁ ସକ୍ରିୟ କରେ। “ଆମକୁ ଅଂହସ୍ରୁ ମୁକ୍ତ କର” ଭଳି ପୁନରୁକ୍ତ ଅନୁରୋଧ ଏହି ସୂକ୍ତକୁ ପାପମୋଚନ ଓ ରକ୍ଷା—ସାମାଜିକ–ଆଇନଗତ ବିବାଦରେ ସୁରକ୍ଷାତ୍ମକ ପ୍ରତିରକ୍ଷା—ଦୁହିଁ ଭାବେ ଚିହ୍ନଟ କରେ।
Sukta 30
AV 4.30 ହେଉଛି ସାର୍ବଭୌମତ୍ୱ ଓ ସାମାଜିକ-ଏକତାର ସୂକ୍ତ, ଯାହା ଆତ୍ମଘୋଷଣାତ୍ମକ “ଅହଂ” ଶୈଳୀରେ ରଚିତ। ଏଠାରେ ରାଷ୍ଟ୍ରୀ (ରାଷ୍ଟ୍ରଦେବୀ) ନିଜକୁ ସେଇ ସମନ୍ୱୟକାରୀ ଶକ୍ତି ଭାବେ କହନ୍ତି, ଯିଏ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଧାରଣ କରି ରାଜ୍ୟକୁ ସ୍ଥିର କରନ୍ତି। ମନ୍ତ୍ର-ଶକ୍ତିକୁ ବିଶ୍ୱବ୍ୟାପନ ଓ ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ରଶକ୍ତି ସହ ଏକାତ୍ମ କରି, ଏହା ରାଜତ୍ୱକୁ ପବିତ୍ର କରେ, ପ୍ରଜାକୁ ଏକ ରାଜନୀତିକ ଏକକରେ ବାନ୍ଧେ, ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ଓ ସାମାଜିକ ଶୃଙ୍ଖଳାକୁ ବିଘ୍ନ କରୁଥିବାମାନଙ୍କ ବିରୋଧରେ ଦଣ୍ଡଶକ୍ତିକୁ ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ କରେ।
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.