అంహస్/పాపం (కర్మ-నైతిక సంకటము) నుండి విమోచనం, అలాగే దైవిక “విముక్తి” మరియు ఏకత్వం ద్వారా సంపద, రాజసత్తా స్థిరీకరణ ప్రధానాంశం. ఉపాంశాలు: (1) పాపమోచనము—పాపం, వ్యథ, సంకోచింపజేసే దురదృష్ట బంధాలను (muñc-) సడలించి విడిపించడం; (2) రాజబలం, ప్రత్యర్థుల వశీకరణం; క్షత్రియాధికార సమీకరణం; (3) భవ–శర్వ (రుద్ర) శాంతీకరణ, పరిధి-రక్షణ; (4) జలాలు, వాత్యాదిదేవతలు శుద్ధికారకులు; ద్యావా–పృథివీకి విశ్వవ్యాప్త పశ్చాత్తాప/స్వీకారం; (5) గోసంపద వృద్ధి, సురక్షిత పునరాగమనం.
AV 4.21 గోపౌష్టిక (పశుసంపద) సూక్తం. ఇది కర్మకాండరీతిగా “మందను ఇంటికి తీసుకువచ్చి”, గోష్ఠంలో (ఆవుల కొట్టంలో) స్థిరపరచి, సంతానవృద్ధి, పాలు సమృద్ధిగా కలగడం, నిర్భయంగా మేతకు తిరగడం వంటి శుభఫలాలను స్థిరపరుస్తుంది. ఆవులను గృహానికి చలనసంపదగా స్తుతిస్తారు. మంద తగ్గిపోకుండా ఉండేందుకు—వెంటాడటం, ఉచ్చులు/బంధనలు, దొంగతనం, శత్రువుల దుష్వాక్యాలు మొదలైన వాటిని అడ్డుకోవాలని—ఇంద్రుని విస్తృత నిర్భయ సంచారం, రుద్రుని ఆవరించే ఆయుధరక్షణను ఆహ్వానిస్తారు.
AV 4.22 రాజ్య-వశీకరణ సూక్తం. ఇందులో ఇంద్రుని ప్రార్థించి, యజమాని క్షత్రియుని బలాన్ని విస్తరింపజేయమని, గోత్రాల మధ్య అతడే ఏకైక “వృషభుడు”గా నిలవమని, ప్రతి ప్రత్యర్థిని నలిపివేయమని లేదా బంధించమని కోరుతుంది. ఇది ద్యావాపృథివుల నుండి వచ్చే సార్వత్రిక సమృద్ధి అనే ఆశీర్వాదాన్ని, బలవంతపు అభిచార చర్యలతో కలిపి, రాజకీయ ఏకీకరణను లక్ష్యంగా ఉంచుతుంది: శత్రువులు పడగొట్టబడతారు, వ్యతిరేకత అదుపులోకి వస్తుంది, శత్రుత్వ వనరులు రాజు నియంత్రణలోకి లాగబడతాయి.
AV 4.23 అగ్ని జాతవేదసునకు అంకితమైన ‘విమోచన’ (ముఞ్చ్-) సూక్తం. ఇందులో ‘అంహస్’—వేదన, సంకోచింపజేసే దురదృష్టం, పాపసదృశ మలినత—అగ్ని యొక్క యజ్ఞమధ్యస్థత ద్వారా విప్పి తొలగించదగిన బంధంలా చిత్రించబడుతుంది. అగ్ని యొక్క విశ్వాధిపత్యాన్ని, శత్రు శక్తులపై పురాణ విజయాలలో అతని పాత్రను స్మరింపజేసి, ఈ సూక్తం స్తోత్రాన్ని కార్యసాధక ఔషధంగా మారుస్తుంది: అగ్ని హవిస్సులను మోసుకెళ్తాడు, దేవానుగ్రహమైన సుమతిని ప్రసాదిస్తాడు, దుఃఖబంధాలను సడలిస్తాడు.
అథర్వవేదం 4.24 పాపమోచన (పాపం–దుఃఖ విమోచన) సూక్తం. ఇది వృత్రహంత, బలధరుడు, ధనదాత అయిన ఇంద్రుని ఆశ్రయించి, ఉపాసకుణ్ని అంహస్ (పీడక దోషం/అశౌచం/దురదృష్టం) నుండి “విడిపించు, బంధాలు విప్పు” అని ప్రార్థిస్తుంది. పునరుక్తి-స్వరూపమైన వేడుకోలుతో, దానం చేసే వాడికీ సోమార్పణ చేసే వాడికీ ఇంద్రుడు కృపచేసి విముక్తి ప్రసాదిస్తాడని చూపిస్తుంది; దాంతో శక్తి, యజ్ఞఫలసిద్ధి, మరియు పోటీలో (గవిష్టి) విజయం తిరిగి లభిస్తాయి. స్తోత్రం (స్తోమ/అర్క/బ్రహ్మన్) ను ఇంద్రుని యుద్ధ-మహిమా, ఐశ్వర్యదాయక విశేషణాలతో జోడించడం ద్వారా, అంహస్ నుండి విముక్తినే పునఃసౌభాగ్యానికి అవసరమైన స్థితిగా ఈ సూక్తం ప్రతిపాదిస్తుంది.
ఈ ఏడు మంత్రాల సూక్తం పాపమోచన (పాపం, దుఃఖం నుండి విముక్తి) కోసం చేసే మంత్రచర్య. ఇందులో వాయు (శుద్ధికర్త, ప్రాణశక్తి) మరియు సవితృ (ప్రేరకుడు, బంధాలను విడిపించేవాడు) అనే యుగళదేవతలను ఆహ్వానించి, జపకుని ‘అంహస్’—నైతిక దోషం, దమనకర దురదృష్టం, దానికి అంటుకున్న దైత్యావశేషాలు—నుండి విడిపించమని కోరుతుంది. ఇది ప్రాయశ్చిత్తాన్ని అపోత్రోపాయిక బలంతో కలిపి, దుష్కృతాలు, రాక్షసులు, శిమిదా శక్తులను తరిమివేసి, ‘ఉత్తమ ఆశీర్వాదాలు’ యజ్ఞస్థలంలో స్థిరంగా నిలవాలని స్థాపిస్తుంది.
ఈ సూక్తం ద్యావా–పృథివీ (ఆకాశం–భూమి)లను ఉద్దేశించి చేసిన పాపవిమోచన మంత్రం. ఇది అంహస్—పాపమలినత, బిగింపు, దహించే బాధ—వాటిని విప్పి తొలగించమని వేడుకుంటుంది. అపారమైన, జీవనధారకమైన విశ్వమాతా–పితలైన వారిని సంపదకూ స్థైర్యానికీ ఆధారమైన పునాదిగా స్తుతించి, తమకు సురక్షిత ఆశ్రయంగా నిలవమని ప్రార్థిస్తుంది. “తే నో ముఞ్చతమ్ అంహసః” అనే పునరుక్తి అపోత్రోపాయిక ముద్రలా పనిచేసి, విశ్వఋతాన్ని వ్యక్తిగతంగా అపరాధబోధ, వ్యాధి/పీడ, మానవకృత హానుల నుంచి విముక్తిగా మారుస్తుంది.
అవ 4.27 పాపమోచన (పాపం–దుఃఖ విమోచన) మంత్రరూపమైన భైషజ్య/అపోత్రోపాయిక కర్మ. ఇందులో మరుత్‌గణం, శుద్ధి చేసే జలచక్రంతో—సముద్రం, ఆకాశం, వర్షం, భూమి—కలిసి, అంహస్ (నైతిక–యాజ్ఞిక దోషం మరియు దాని బాధాకర ఫలితాలు) బంధనాలను విప్పమని ఆహ్వానించబడుతుంది. పునరుక్తి-ఆధారిత ప్రార్థనల ద్వారా, తుఫాను శక్తి ఔషధంగా మారుతుంది: యుద్ధంలో భయంకరమైనది అంతర్గత–బాహ్య హానుల నుండి రక్షణగా నిలుస్తుంది. దీని ప్రభావం విశ్వవ్యాప్త శుద్ధి చక్రంగా వ్యక్తమవుతుంది—ఎగసి పడే అదే జలాలు అపరాధభావం, ప్రమాదం, క్షీణింపజేసే దురదృష్టాన్ని కూడా ఎత్తుకుపోతాయి.
AV 4.28 భవ–శర్వ (జంట రూపంలోని రుద్ర)ను ఉద్దేశించిన విమోచన-సూక్తం. యజమాని/యజ్ఞకర్త యొక్క సమస్త పరిధి నుండి పాపం/అంహస్—నైతిక దోషం, బంధనకరమైన కష్టం, విపత్తు—విడిపించి సడలించమని ప్రార్థిస్తుంది. రుద్రుని ద్వంద్వాధిపత్యం “రెండు కాళ్లవారు, నాలుగు కాళ్లవారు” అన్న సమస్త జీవులపై వ్యాపించిందని పదేపదే చెప్పి, ఈ మంత్రాన్ని గృహ-ఆరోగ్యకరముగా, పశుసంపద-రక్షకముగా చేస్తుంది. అలాగే రుద్రుని ఉగ్రతను బయటికి మళ్లించి, శత్రుత్వ, గూఢ/అభిచార, లేదా యుద్ధజన్య భయాలను ఆ ఇద్దరూ సంహరించి, శుభక్రమాన్ని పునఃస్థాపించమని కోరుతుంది.
మిత్ర–వరుణులకు అంకితమైన ఈ ఏడు ఋచల స్తోత్రం నైతిక–కర్మకాండ “విమోచన”గా పనిచేస్తుంది. మోసం, నిందారోపణ, లేదా సత్యభంగం వల్ల కలిగే సంకోచంతో కూడిన అంహస్—పాపం, దుఃఖం, ఆపద—నుండి విముక్తిని కోరుతుంది. ఋతానికి కాపలాదారులుగా, సత్యవంతులకు మిత్రులుగా దేవతలను స్తుతిస్తూ, ప్రసిద్ధులైన వ్యక్తులను వారు గతంలో రక్షించిన ఉదాహరణలను స్మరించి, అదే రక్షణాధికారాన్ని పఠించేవారికి ప్రవర్తింపజేయాలని కోరుతుంది. “అంహస్ నుండి మమ్మల్ని విడిపించండి” అనే పునరుక్తి-విన్నపం ఈ సూక్తాన్ని పాపవిమోచన (పాపమోచన)గా కూడా, సామాజిక–న్యాయ వివాదాల్లో రక్షణ (రక్షా)గా కూడా స్థాపిస్తుంది.
AV 4.30 రాజ్యాధికారము మరియు సామాజిక ఏకత్వమును స్థాపించే స్తోత్రము; ఇందులో రాష్ట్రీ (రాష్ట్రదేవి) “అహం” అనే స్వయంఘోషణ శైలిలో, దేవతలను ఆధారపెట్టి నిలుపు సమన్వయశక్తిగా తాను మాట్లాడుతుంది; ఆ శక్తివల్ల రాజ్యం స్థిరపడుతుంది. మంత్రశక్తిని విశ్వవ్యాప్తితోను, దివ్యాయుధబలంతోను ఏకీకరించి, రాజత్వాన్ని పవిత్రీకరిస్తుంది; ప్రజలను ఒకే రాజ్యవ్యవస్థగా బంధిస్తుంది; బ్రహ్మన్ మరియు సామాజిక ధర్మవ్యవస్థను భంగపరచువారిపై శిక్షాబలాన్ని మళ్లిస్తుంది.
Mokṣaṇa of aṃhas/pāpa (ritual-moral distress) and stabilization of prosperity and sovereignty through divine “unbinding” and cohesion
Addresses periods of moral-ritual anxiety, accusation or guilt, recurring misfortune, and the need to ‘clear’ one’s condition; also supports kingship/political cohesion and ensures cattle security and abundance.
Its dominant work is pāpamocana: repeatedly asking major deities to ‘unbind’ aṃhas/pāpa—felt as constriction, misfortune, and moral-ritual taint—while also securing stable rule and prosperity.
Agni Jātavedas (4.23), Indra (4.24), Vāyu–Savitar (4.25), Dyāvā-Pṛthivī (4.26), Maruts and Waters (4.27), Bhava–Śarva (4.28), and Mitra–Varuṇa (4.29) are invoked to loosen and remove aṃhas/pāpa.
Indra is asked to make the patron the single ‘bull’ among clans and bind/crush rivals (4.22), Rāṣṭrī speaks as the force of political cohesion (4.30), and cattle prosperity is ensured by bringing and settling the herd in the goṣṭha (4.21).
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
