Sukta 28
Rishi: Atharvanic tradition (variable anukramaṇī attribution)
Devata: Bhava-Śarva (Rudra in dual form)
Chandas: Mixed; Atharvanic triṣṭubh/jagatī tendency with rubric
AV 4.28 ଭବ–ଶର୍ବ (ଯୁଗଳ ରୂପରେ ରୁଦ୍ର)ଙ୍କ ଏକ ‘ମୋଚନ’ ସୂକ୍ତ; ଯଜମାନଙ୍କ ସମଗ୍ର ପରିସରରୁ ପାପ/ଅଂହସ—ନୈତିକ ଦୋଷ, ବାନ୍ଧନକାରୀ କ୍ଲେଶ ଓ ବିପତ୍ତି—କୁ ଢିଲା କରି ମୁକ୍ତ କରିବାକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରେ। ଏଠାରେ ପୁନଃପୁନଃ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱିତୀୟ ଅଧିପତ୍ୟକୁ ‘ଦୁଇପାଦ ଓ ଚାରିପାଦ’ ଉପରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ବୋଲି ଦେଖାଯାଇଛି, ଯାହା ଏହି ମନ୍ତ୍ରକୁ ଘରୋଇ ଚିକିତ୍ସା ଓ ପଶୁଧନ-ରକ୍ଷା—ଦୁହିଁ ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କରେ। ସୂକ୍ତଟି ରୁଦ୍ରୀୟ ତୀବ୍ରତାକୁ ବାହାରକୁ ଘୁରାଇ, ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଶତ୍ରୁତାପୂର୍ଣ୍ଣ, ଗୁପ୍ତ/ଅଭିଚାରଜନିତ କିମ୍ବା ଯୁଦ୍ଧଜନିତ ଆପଦମାନଙ୍କୁ ଆଘାତ କରି ଶୁଭ ଶୃଙ୍ଖଳା ପୁନଃସ୍ଥାପନ କରିବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ।
Mantras
Mantra 1
पापमोचनम् । भवा॑शर्वौ म॒न्वे वां॒ तस्य॑ वित्तं॒ ययो॑र्वामि॒दं प्र॒दिशि॒ यद् वि॒रोच॑ते । याव॒स्ये॑शा॑थे द्वि॒पदो॒ यौ चतु॑ष्पद॒स्तौ नो॑ मुञ्चत॒मंह॑सः
ପାପ-ମୋଚନ। ଭବ ଓ ଶର୍ବ—ମୁଁ ମନ୍ୱେ (ମନେ କରେ) ଯେ ତାହାର ଧନ/ଅଧିକାର ତୁମ ଦୁହଙ୍କର—ତୁମ ଦୁହଙ୍କର ତେଜ ଦିଗମାନଙ୍କ ସମସ୍ତ ପ୍ରଦେଶରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ। ଦ୍ୱିପଦ ଓ ଚତୁଷ୍ପଦଙ୍କୁ ସହାୟ କରିବାର ଅଧିକାର ଥିବା ତୁମେ: ଆମକୁ ଅଂହସ (କଷ୍ଟ) ଓ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ କର।
Mantra 2
ययो॑रभ्यभ्व॒ उ॒त यद् दू॒रे चि॒द् यौ वि॑दि॒तावि॑षु॒भृता॒मसि॑ष्ठौ । याव॒स्येशा॑थे द्वि॒पदो॒ यौ चतु॑ष्पद॒स्तौ नो॑ मुञ्चत॒मंह॑सः
ହେ ସେ ଦୁଇଜଣ, ତୁମେ ଆକ୍ରମଣକାରୀ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ଦମନ କର, ଦୂରରେ ଥିବାକୁ ମଧ୍ୟ ପହଞ୍ଚ; ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ତୀକ୍ଷ୍ଣ (ଖଡ୍ଗସମ) ତୁମେ ଦୁଇଜଣ। ଏହି ପୁରୁଷର ଦ୍ୱିପଦ ଓ ଚତୁଷ୍ପଦ ଉପରେ ଯାହାଙ୍କର ଅଧିକାର—ସେ ତୁମେ, ଆମକୁ ଅଂହସ (ଦୁର୍ଗତି/ପାପକ୍ଲେଶ)ରୁ ମୁକ୍ତ କର।
Mantra 3
स॒ह॒स्रा॒क्षौ वृ॑त्र॒हना॑ हुवे॒हं दू॒रेग॑व्यूती स्तु॒वन्ने॑म्यु॒ग्रौ। याव॒स्येशा॑थे द्वि॒पदो॒ यौ चतु॑ष्पद॒स्तौ नो॑ मुञ्चत॒मंह॑सः
ସହସ୍ରାକ୍ଷ, ବୃତ୍ରହନ—ସେ ଦୁଇ ଉଗ୍ର ଦେବଙ୍କୁ ମୁଁ ସ୍ତୁତି ସହ ଆହ୍ୱାନ କରୁଛି; ସହାୟତାରେ ଦୂରବ୍ୟାପୀ, ରକ୍ଷାର ପରିଧି (ଘେର) ସମାନ। ଏହି ପୁରୁଷର ଦ୍ୱିପଦ ଓ ଚତୁଷ୍ପଦ ଉପରେ ଯାହାଙ୍କର ଅଧିକାର—ସେ ତୁମେ, ଆମକୁ ଅଂହସ (ଦୁର୍ଗତି/ପାପକ୍ଲେଶ)ରୁ ମୁକ୍ତ କର।
Mantra 4
यावा॑रे॒भाथे॑ ब॒हु सा॒कमग्रे॒ प्र चेद॑स्रा॑ष्ट्रमभि॒भां जने॑षु । याव॒स्येशा॑थे द्वि॒पदो॒ यौ चतु॑ष्पद॒स्तौ नो॑ मुञ्चत॒मंह॑सः
ହେ ସେଇ ଦୁଇଜଣ (ଉଗ୍ର ଦେବଗଣ), ତୁମେ ଉଭୟେ ଏକାସାଥି ଏବଂ ପୂର୍ବରୁ ହିଁ ଅନେକ ଅନିଷ୍ଟକୁ ଦୂରେ ହଟାଅ; ଜନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମ ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଶକ୍ତିକୁ ପ୍ରୟୋଗ କର। ଏହି ପୁରୁଷର ଦ୍ୱିପଦ ଓ ଚତୁଷ୍ପଦ ଉପରେ ଯେ ତୁମର ଅଧିପତ୍ୟ ଅଛି—ତୁମେ ଆମକୁ ଅଂହସ୍ (କଷ୍ଟ, ପାପଜନିତ ଦୁଃଖ)ରୁ ମୁକ୍ତ କର।
Mantra 5
ययो॑र्व॒धान्नाप॒पद्य॑ते॒ कश्च॒नान्तर्दे॒वेषू॒त मानु॑षेषु । याव॒स्येशा॑थे द्वि॒पदो॒ यौ चतु॑ष्पद॒स्तौ नो॑ मुञ्चत॒मंह॑सः
ଯାହାଙ୍କ ପ୍ରହାରରୁ ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କିମ୍ବା ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କେହି ମଧ୍ୟ କଦାପି ପଳାଇ ପାରେ ନାହିଁ; ଏହି ପୁରୁଷର ଦ୍ୱିପଦ ଓ ଚତୁଷ୍ପଦ ଉପରେ ଯେ ତୁମର ଅଧିପତ୍ୟ ଅଛି—ତୁମେ ଆମକୁ ଅଂହସ୍ (କଷ୍ଟ, ପାପଜନିତ ଦୁଃଖ)ରୁ ମୁକ୍ତ କର।
Mantra 6
यः कृ॑त्या॒कृन्मू॑ल॒कृद् या॑तु॒धानो॒ नि तस्मि॑न् धत्तं॒ वज्र॑मु॒ग्रौ। याव॒स्येशा॑थे द्वि॒पदो॒ यौ चतु॑ष्पद॒स्तौ नो॑ मुञ्चत॒मंह॑सः
ଯେ କେହି କୃତ୍ୟା-କୃତ୍ (କୃତ୍ୟା କରୁଥିବା), ମୂଳ-କୃତ୍ (ମୂଳରୁ ହାନି କରୁଥିବା), ଯାତୁଧାନ ହୁଏ—ହେ ସେଇ ଦୁଇ ଉଗ୍ର, ତାହାର ଉପରେ ବଜ୍ରକୁ ସ୍ଥାପନ କର। ଏହି ପୁରୁଷର ଦ୍ୱିପଦ ଓ ଚତୁଷ୍ପଦ ଉପରେ ଯେ ତୁମର ଅଧିପତ୍ୟ ଅଛି—ତୁମେ ଆମକୁ ଅଂହସ୍ (କଷ୍ଟ, ପାପଜନିତ ଦୁଃଖ)ରୁ ମୁକ୍ତ କର।
Mantra 7
अधि॑ नो ब्रूतं॒ पृत॑नासूग्रौ॒ सं वज्रे॑ण सृजतं॒ यः कि॑मी॒दी। स्तौमि॑ भवाश॒र्वौ ना॑थि॒तो॑ जो॑हवीमि॒ तौ नो॑ मुञ्चत॒मंह॑सः
ହେ ଉଗ୍ର ଦୁଇ ଦେବ, ଯୁଦ୍ଧମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆମ ପାଇଁ ଶକ୍ତିରେ ବାଣୀ କହ; ବଜ୍ରଦ୍ୱାରା କିମୀଦିନ—ଯେ କେହି ହେଉ—ତାକୁ ପତନ କରା। ମୁଁ ଭବ ଓ ଶର୍ବଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରେ; ଆବଶ୍ୟକବେଳେ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ଡାକେ: ଆମକୁ ଅଂହସ (କଷ୍ଟ) ଓ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ କର।
Frequently Asked Questions
Here pāpa is ‘fault/sin’ in the sense of a burden that attracts trouble, and aṃhas is a binding distress—calamity, anxiety, or affliction. The hymn asks Bhava–Śarva to ‘loosen’ and remove both.
Atharvanic protection is household-wide: the patron’s welfare includes family, workers, and livestock. By naming “two-footed and four-footed,” the hymn claims Rudra’s guardianship over the entire economic and ritual domain.
Kimīdin is a hostile, often occult or pest-like agent—something that ‘does harm’ in hidden ways. The hymn asks Rudra’s paired force to identify and strike down that threat, whether it is an enemy, sorcery, or an unseen affliction.
Ask anything about Sukta 28 of the Atharva Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free Google sign-in keeps your chat saved across web and the app.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.