Vyavahara
Judicial Law & Legal Procedures
Legal procedures, judicial decision-making, evidence rules, property law, and the administration of justice in ancient Indian society.
Adhyayas in Vyavahara
Adhyaya 253
Chapter 253 — व्यवहारकथनम् (The Account of Legal Procedure)
အဂ္နိဘုရားသည် ဗျဝဟာရ သင်ကြားမှုကို ဆက်လက်ဖော်ပြ၍ အကြွေးပြန်လည်ရယူခြင်းနှင့် ဆက်စပ်တာဝန်များအတွက် အကောင်အထည်ဖော်နိုင်သော စည်းမျဉ်းများကို သတ်မှတ်သည်။ ပြန်ဆပ်ခြင်းမှာ အရေးကြီးမှုအလိုက် (အထူးသဖြင့် ဗြာဟ္မဏများနှင့် မင်းထံပေးရမည့် အကြွေး) စီရင်ပြီး မင်း၏အာဏာက အကောင်အထည်ဖော်ကာ ပြန်လည်ရယူခကိုလည်း သတ်မှတ်သည်။ လူမှု–စီးပွားအခြေအနေအလိုက် ကုစားနည်းကွဲပြားပြီး—အဆင်းနိမ့် ဆင်းရဲသူများသည် အလုပ်လုပ်၍ ဆပ်ရ၊ ဆင်းရဲသော ဗြာဟ္မဏများသည် အရစ်ကျဖြင့် တဖြည်းဖြည်း ဆပ်ရသည်။ ထို့နောက် အမွေဆက်ခံသူများ၊ ပူးတွဲမိသားစု၊ လင်မယားတို့ထံသို့လည်း သတ်မှတ်ချက်များအောက်တွင် တာဝန်တိုးချဲ့သည်။ အာမခံသူ (pratibhū) ကို ပေါ်လာခြင်း၊ သက်သေပြခြင်း၊ ငွေပေးချေခြင်း အမျိုးအစားသုံးမျိုးအဖြစ် စနစ်တကျ သတ်မှတ်ပြီး အာမခံသူများစွာရှိခြင်း၊ ပျက်ကွက်ခြင်း၊ အာမခံသူက လူသိရှင်ကြား ပေးချေခဲ့လျှင် ပြန်လည်တောင်းခံခွင့်တို့ကို ဖော်ပြသည်။ ထို့ပြင် ပစ္စည်းပေါင်/အပေါင် (ādhi) အကြောင်း—ဆုံးရှုံးသတ်မှတ်ချက်၊ လွှတ်ယူချိန်၊ အကျိုးခံစားပေါင် (phalabhogya)၊ ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှုအန္တရာယ် ခွဲဝေမှု၊ တန်ဖိုးကျဆင်းလျှင် အစားထိုးခြင်းတို့ကို ရှင်းလင်းသည်။ နောက်ဆုံးတွင် အပ်နှံထားသောပစ္စည်း (nikṣepa) နှင့် မဖွင့်မပြော တံဆိပ်ပိတ်အပ်နှံမှု (aupanidhika)၊ အစိုးရလုပ်ရပ် သို့မဟုတ် ဘေးအန္တရာယ်ကြောင့် ပျောက်ဆုံးလျှင် ချွင်းချက်များ၊ မတရားယူသုံးလျှင် ပြစ်ဒဏ်များကို ဖော်ပြကာ မင်း၏တရားရုံးက ကုန်သွယ်မှု၊ ပိုင်ဆိုင်မှုနှင့် မိသားစုတာဝန်များအပေါ် ယုံကြည်မှုကို ထိန်းသိမ်းပေးသည့် ဓမ္မတရားရေးစနစ်ကို တည်ဆောက်ထားသည်။
Adhyaya 254
Divya-pramāṇa-kathana (Explanation of Divine Proofs / Ordeals and Evidentiary Procedure)
အဂ္နိဘုရားသည် ဗျဝဟာရ (တရားရေးဥပဒေ) ကို ဆက်လက်သင်ကြား၍ ယုံကြည်ရသော သက်သေများကို သတ်မှတ်ကာ မသင့်လျော်သူ အမျိုးအစားများကို ဖယ်ရှားသည်။ သို့ရာတွင် ခိုးမှု၊ အကြမ်းဖက်မှုကဲ့သို့ အရေးပေါ်ပြစ်မှုများတွင် သက်သေခံမှုကို ပိုမိုကျယ်ပြန့်စွာ လက်ခံခွင့်ပြုသည်။ ထို့နောက် သက်သေခံခြင်း၏ သီလအလေးချိန်ကို ထင်ရှားစေ၍ အမှန်တရားကို ဖုံးကွယ်ခြင်း သို့မဟုတ် မုသားပြောခြင်းသည် ကုသိုလ်ကို ဖျက်စီးကာ အပြစ်ကြီးမားစေကြောင်း၊ မင်းသည် အဆင့်လိုက် ဒဏ်ခတ်မှုဖြင့် လိုက်နာစေခွင့်ရှိကြောင်း ဆိုသည်။ သံသယဖြေရှင်းရာတွင် အများ၏ အဆို၊ သီလရှိသူ၊ အရည်အချင်းမြင့်သူကို ဦးစားပေးရန်နှင့် အပြောအဆိုမတူညီမှု၊ မုသားသက်သေတို့ကို အဆင့်လိုက် အပြစ်ပေးခြင်း (အချို့ကို နယ်နှင်ဒဏ်အပါအဝင်) ကို ဖော်ပြသည်။ ထို့နောက် ပါးစပ်သက်သေမှ စာရွက်စာတမ်းအထောက်အထားသို့ ပြောင်း၍ အကြွေးစာချုပ်၊ သဘောတူညီချက်စာတမ်းများကို ရေးသားပုံ၊ သက်သေထိုးပုံ၊ ပြင်ဆင်ပုံ၊ ပျက်စီးလျှင် အစားထိုးပုံနှင့် လက်ခံပြေစာဖြင့် အတည်ပြုရေးသားပုံကို ရှင်းလင်းသည်။ နောက်ဆုံးတွင် ပြင်းထန်သော စွပ်စွဲချက်များအတွက် ဒိဗ္ယ-ပရမာဏ (စမ်းသပ်အမိန့်) များဖြစ်သော ချိန်တန်း၊ မီး၊ ရေ၊ အဆိပ်နှင့် ကိုဿ ကို လုပ်ထုံးလုပ်နည်း၊ မန္တရားများ၊ လူမှုအဆင့်နှင့် ကိုယ်ခန္ဓာစွမ်းအားအလိုက် သင့်တော်မှုတို့နှင့်တကွ ဖော်ပြပြီး သံသယနည်းပါးလျှင် ဘုရားများ၊ ဂုရု၏ ခြေတော်နှင့် iṣṭa–pūrta ကုသိုလ်တို့ကို အမည်တင်၍ ပေါ့ပါးသော ကျိန်ဆိုမှုဖြင့် အဆုံးသတ်သည်။
Adhyaya 255
Chapter 255: दायविभागकथनम् (On the Division of Inheritance)
အဂ္နိဘုရားသည် သက်သေခံစမ်းသပ်မှုများမှ ဒါယ-ဝိဘာဂ (အမွေခွဲဝေမှု) သို့ ပြောင်းကာ မိသားစုပိုင်ဆိုင်မှုဥပဒေကို လူမှုတည်ငြိမ်ရေးအတွက် ဓမ္မနည်းပညာအဖြစ် ဖော်ပြသည်။ ဖခင်၏ ခွဲဝေခွင့်ကို ရှင်းလင်းပြီး သားအကြီးကို ဦးစားပေးနိုင်သကဲ့သို့ အညီအမျှ ခွဲဝေနိုင်ကြောင်း ဆိုသည်။ ထို့ပြင် မပေးရသေးသော စ္တရီဓန ရှိလျှင် ဇနီးများအတွက်လည်း အညီအမျှ ခွဲဝေသဘောတရားကို ချဲ့ထွင်သည်။ သေဆုံးပြီးနောက် ခွဲဝေရာတွင် အကြွေးများ၊ သမီးများ၏ ကျန်ရှိသည့် အခွင့်အရေးများနှင့် ကိုယ်တိုင်ရရှိသည့် ပစ္စည်း၊ မိတ်ဆွေအပေးအယူ၊ မင်္ဂလာဆိုင်ရာ ရရှိမှုတို့ကို ချန်လှပ်ရမည့် စည်းကမ်းများကို ထည့်သွင်းသည်။ ထို့နောက် ပူးတွဲပိုင်ဆိုင်မှု သဘောတရား၊ ဖခင်ရရှိပစ္စည်းပေါ် အခွင့်အရေးနှင့် ခွဲဝေပြီးနောက် မွေးဖွားသော သားများ၏ အခွင့်အရေးကို သတ်မှတ်သည်။ အမွေဆက်ခံသူ အတန်းအစားများနှင့် ဆက်နွယ်မှုရှုပ်ထွေးသည့် သားမျိုးများ (aurasa, kṣetraja, putrikā-suta, kānīna, paunarbhava, မွေးစား/ဝယ်ယူသား) ကို စာရင်းပြုကာ အမွေဆက်ခံအစဉ်နှင့် ပိဏ္ဍကာရိယ (ပိဏ္ဍပူဇော်တာဝန်) ကို သတ်မှတ်သည်။ ပတိတ၊ မသန်စွမ်း၊ မကုနိုင်သောရောဂါရှိသူတို့ကို အမွေမှ ဖယ်ရှားသော်လည်း မှီခိုသူများနှင့် သီလရှိသော ဇနီးများကို ထောက်ပံ့ထိန်းသိမ်းရမည့် တာဝန်ကို ချမှတ်သည်။ နောက်ဆုံးတွင် စ္တရီဓန၏ အရင်းအမြစ်များ၊ ဆက်ခံပုံ၊ မင်္ဂလာဆိုင်ရာ အငြင်းပွားမှုဒဏ်များ၊ အရေးပေါ်အသုံးပြုခွင့်၊ ကိုဇနီးယူခြင်းအတွက် လျော်ကြေးနှင့် သက်သေ၊ စာချုပ်စာတမ်း၊ အိမ်/လယ်ကွက်ကို သီးခြားပိုင်ဆိုင်ထားမှုတို့ဖြင့် ခွဲဝေမှုကို သက်သေပြနည်းများကို ဖော်ပြသည်။
Adhyaya 256
Determination of Boundary Disputes and Related Matters (सीमाविवादादिनिर्णयः)
အဂ္နိဘုရားသည် နယ်နိမိတ်အငြင်းပွားမှု (sīmā‑vivāda) ကို ဖြေရှင်းရာတွင် ဒေသခံအသိပညာနှင့် စစ်ဆေးအတည်ပြုနိုင်သော အမှတ်အသားများကို ဦးစားပေးသည့် ဓမ္မနည်းလမ်းကို ဖော်ပြသည်။ အိမ်နီးချင်းမြေရှင်များ၊ ရွာအကြီးအကဲများ၊ နွားထိန်းများ၊ လယ်သမားများ၊ တောသွားသူများကို မြေမျက်နှာသွင်ပြင်သိသူများအဖြစ် မေးမြန်းကာ သစ်ပင်၊ တောင်တန်း/တံတားတန်း၊ ပုရွက်ဆိတ်တောင်၊ ဘုရားနတ်ကွန်း၊ မြေချိုင့် စသည့် လက္ခဏာများဖြင့် နယ်နိမိတ်ကို ခြေရာခံသတ်မှတ်သည်။ အမှန်တရားကို sāhasa အဆင့်လိုက်ဒဏ်ကြေးများဖြင့် ထိန်းသိမ်းကာ အမှတ်အသားနှင့် ဆွေမျိုးသက်သေမရှိလျှင် မင်းသည် နယ်နိမိတ်ကို နောက်ဆုံးသတ်မှတ်သူ ဖြစ်သည်။ ထို့နောက် နယ်နိမိတ်အမှတ်အသား ဖျက်ဆီး/ပြောင်းလဲခြင်း၊ အများပြည်သူအကျိုးရှိ ရေသွင်းလုပ်ငန်း (setu) နှင့် မသင့်လျော်သော ဝင်ရောက်တူးဖော်ရေတွင်းများ၊ လယ်ယာတာဝန်နှင့် မြေမစိုက်ပျိုးထားသည့်အခါ အကဲဖြတ်အထွက်နှုန်း၊ satyaghāta နှင့် ပိုင်ဆိုင်သကဲ့သို့ သုံးစွဲခြင်းဆိုင်ရာ ဒဏ်ကြေးများကိုလည်း ဖော်ပြသည်။ လမ်းကြောင်းနှင့် ရွာအစွန်းတွင် ဝင်ရောက်ကျူးကျော်မှု စည်းကမ်းများ၊ နွားအခြေအနေအချို့အတွက် ချန်လှပ်ချက်များ၊ နွားထိန်း၏ တာဝန်ယူမှုနှင့် သတ်မှတ်ဒဏ်ကြေး/ပြန်လည်ပေးဆပ်မှုတို့ကို သတ်မှတ်ထားသည်။ ထို့ပြင် အိမ်ရာနှင့် လယ်ကွင်းအကြား အကွာအဝေးတိုင်းတာချက်များ၊ ပျောက်ဆုံး/ခိုးယူပစ္စည်း ပြန်လည်ရယူရေး (တင်ပြရန်တာဝန်၊ အချိန်ကန့်သတ်၊ ဝယ်သူ/ရောင်းသူ တာဝန်)၊ အမြဲတမ်းပိုင်ဆိုင်မှု လှူဒါန်းရာတွင် လူသိရှင်ကြားပြုရန်နှင့် ကန့်သတ်ချက်များ၊ ကျွမ်းကျင်သူတန်ဖိုးသတ်မှတ်မှု၊ လွတ်မြောက်ခွင့် (manumission) အခြေအနေများ၊ ပညာရှိဗြဟ္မဏများနှင့် မှန်ကန်သော ထုံးတမ်းစဉ်လာများကို မင်းက ထောက်ပံ့ရမည့်အကြောင်းကိုလည်း ထည့်သွင်းသည်။ နိဂုံးတွင် အဖွဲ့အစည်း/ဂိုဏ်း စီမံခန့်ခွဲမှု (စာချုပ်၊ ငွေကြေးလွဲသုံးမှု၊ တာဝန်ပေးအေးဂျင့်)၊ အလုပ်နှင့် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး တာဝန်ယူမှု၊ အခွန်စည်းမျဉ်းများ၊ ခိုးသူဖော်ထုတ်ရေးအတွက် အလယ်ဗဟိုထိန်းချုပ်မှုအောက်ရှိ လောင်းကစားစနစ်ကို ဖော်ပြကာ ရာဇဓမ္မကို သက်သေ၊ စာချုပ်နှင့် လူမှုစည်းကမ်းတို့နှင့် ပေါင်းစည်းထားသည်။
Adhyaya 257
वाक्पारुष्यादिप्रकरणम् (The Topic of Verbal Abuse and Related Offences)
အဂ္နိဘုရားသည် တရားစီရင်ရေးအရ အပြစ်အမျိုးအစားများကို ခွဲခြားဖော်ပြသည်—နှုတ်ဖြင့်စော်ကားခြင်း (vāk-pāruṣya) ကိုယ်ခန္ဓာထိခိုက်စော်ကားခြင်း (sāhasa) လိင်ရေး/လူမှုရေးလွန်ကျူးမှုများ ကုန်သွယ်ရေးလိမ်လည်မှုနှင့် ခိုးမှုထိန်းချုပ်ရေးတို့ဖြစ်သည်။ မသန်စွမ်းသူ၊ ရောဂါရှိသူကို လှောင်ပြောင်ခြင်းနှင့် အညစ်အကြေးကျိန်ဆိုစကားများအတွက် ဒဏ်ကြေးမှ စတင်ကာ၊ ဝဏ္ဏအဆင့်အလိုက်၊ အခြေအနေ (anuloma/pratiloma) အလိုက်နှင့် ကာကွယ်ရမည့်သူများ (ဝေဒပညာရှင်၊ ဘုရင်၊ နတ်ဘုရား) အပေါ် မူတည်၍ ဒဏ်ခတ်မှုကို အဆင့်လိုက် သတ်မှတ်သည်။ ထို့နောက် လက်မြှောက်ခြင်းမှ သွေးထွက်စေခြင်း၊ အရိုးကျိုးခြင်း၊ အင်္ဂါပျက်စီးခြင်းအထိ ထိခိုက်မှုအတိုင်းအတာများကို ဖော်ပြပြီး၊ အုပ်စုလိုက်အကြမ်းဖက်မှုနှင့် အငြင်းပွားမှုအတွင်း ခိုးယူမှုတို့တွင် ပြန်လည်ပေးဆပ်မှုနှင့်အတူ ဒဏ်ကို နှစ်ဆတိုးစေသည်။ စီးပွားရေးစည်းကမ်းအဖြစ် တိုင်းတာကိရိယာအတု၊ အရောအနှောလိမ်လည်မှု၊ ဈေးနှုန်းညှိနှိုင်းတင်မြှောက်ခြင်း၊ တရားမျှတသော အမြတ်နှုန်း၊ အကောက်ခွန်နှင့် အကောက်ခွန်ရှောင်ရှားမှုအတွက် ဒဏ်များကိုလည်း သတ်မှတ်သည်။ နောက်ဆုံးတွင် ရဲလုပ်ငန်းနှင့် ရာဇဝတ်လုပ်ထုံးလုပ်နည်း—ခိုးသူဟု သံသယဖြစ်စေသော လက္ခဏာများ၊ သက်သေမရှိလျှင် လက္ခဏာနှင့် အကြောင်းပြချက်ဖြင့် ဆုံးဖြတ်ခြင်း၊ ရွာနှင့် နယ်နိမိတ်တာဝန်ယူမှု၊ ကိုယ်ဒဏ်/သေဒဏ်အထိ တဖြည်းဖြည်းတိုးလာသော ပြစ်ဒဏ်များ—ကို ဖော်ပြပြီး၊ ဗြာဟ္မဏအပြစ်ကျူးလွန်သူများအတွက် အမှတ်တံဆိပ်တင်ခြင်းနှင့် နယ်နှင်ဒဏ်ကဲ့သို့ အထူးစီမံချက်ကို ထည့်သွင်းထားသည်။ အဆုံးတွင် ဘုရင်၏ ကြီးကြပ်မှုနှင့် တရားစီရင်ရာတွင် ကိုယ်တိုင်ထိုင်သော အုပ်ချုပ်သူ၏ ဂုဏ်သတ္တိများကို ချီးမြှောက်ကာ၊ ဓမ္မအဖြစ် ဥပဒေသည် စည်းကမ်းတည်ငြိမ်မှု၏ ကိရိယာဟု ပြသသည်။
Adhyaya 258
Ṛग्विधानम् (Ṛgvidhāna) — Applications of Ṛgvedic Mantras through Japa and Homa
ဤအခန်းသည် ယခင် တရား-ကျင့်ဝတ် အကြောင်းအရာမှ လက်တွေ့ကျသော ပူဇော်ရေး လမ်းညွှန်သို့ ပြောင်းလဲသည်။ အဂ္နိသည် ပုရှ္ကရ၏ ဝေဒိက လုပ်ထုံးလုပ်နည်းများ (Ṛg, Yajus, Sāma, Atharva) ကို မျိုးစုံသော အကျိုး (bhukti) နှင့် မောက္ခ (mukti) ပေးနိုင်သကဲ့သို့ အထူးသဖြင့် ဂျပ (japa) နှင့် ဟောမ (homa) ဖြင့် ဆောင်ရွက်ရမည်ဟု ဖော်ပြသည်။ ပုရှ္ကရက Ṛgvidhāna ကို ရှင်းလင်းပြီး ဂါယတရီ-ဂျပကို (ရေထဲတွင်၊ ဟောမတွင်) ပရာဏာယာမနှင့်အတူ ဆောင်ရွက်ရန်၊ ၁၀,၀၀၀ နှင့် ၁၀၀,၀၀၀ ကြိမ် စသည့် အဆင့်လိုက် ဝရတ/စည်းကမ်းများ၊ ထို့ပြင် “Oṁ” ဂျပကို အပြစ်ဖျက်သည့် အမြင့်ဆုံး ဘြဟ္မန်ဟု ချီးမြှောက်သည်။ ထို့နောက် သန့်စင်မှု၊ အသက်ရှည်မှု၊ ဉာဏ်ပညာ၊ အောင်မြင်မှု၊ ခရီးလုံခြုံရေး၊ ရန်သူတားဆီးမှု၊ အိပ်မက်ငြိမ်းချမ်းမှု၊ ကုသခြင်း၊ မွေးဖွားရေးကူညီမှု၊ မိုးခေါ်ခြင်း၊ ဆွေးနွေးပွဲအောင်မြင်မှု၊ စိုက်ပျိုးရေးဖွံ့ဖြိုးမှု စသည့် ရည်ရွယ်ချက်အလိုက် မန္တရ-အသုံးချမှုများကို အချိန် (နေထွက်/နေ့လယ်/နေဝင်)၊ နေရာ (ရေ၊ လမ်းဆုံ၊ နွားတဲ၊ လယ်ကွင်း) နှင့် စည်းကမ်း (အစာရှောင်၊ ဒါန၊ ရေချိုး) တို့နှင့် ချိတ်ဆက်၍ စာရင်းပြုထားသည်။ အဆုံးတွင် ဟောမပြီးနောက် ဒက္ခိဏာ ပေးခြင်း၊ အစားအစာနှင့် ရွှေ လှူဒါန်းခြင်း၊ ဘြာဟ္မဏ မင်္ဂလာကောင်းချီးကို အားထားခြင်းနှင့် သတ်မှတ်ပစ္စည်းများကို ဖော်ပြကာ ပူဇော်ရေးနည်းပညာသည် ကျင့်ဝတ်စနစ်နှင့် သန့်စင်မှုအတွင်း ထည့်သွင်းထားကြောင်း ပြသသည်။