Dhanurveda
The Martial Science
The ancient science of archery and warfare (dhanurveda) covering weapons, military formations, training methods, and martial codes.
Adhyayas in Dhanurveda
Adhyaya 248
Chapter 248: धनुर्वेदः (Dhanurveda — Science of War and Archery Discipline)
အဂ္နိဘုရားသည် ဓနုರ್ವေဒကို စတင်ဖွင့်လှစ်၍ စစ်ပညာကို တပ်အင်အား ၄ မျိုး—ရထားတပ်၊ ဆင်တပ်၊ မြင်းတပ်၊ ခြေလျင်တပ်—အပေါ် အခြေခံသော “ခြေ ၄ ချောင်း” စနစ်ဟု သတ်မှတ်ပြီး၊ ဝေဒသင်ကြားပုံစံအရ လက်နက်အသုံးပြုနည်း ၅ မျိုး—ပစ်လွှတ်လက်နက်၊ လက်ဖြင့်ပစ်ပေါက်လက်နက်၊ တပ်ဆင်ပြီးလွှတ်သည့်ကိရိယာ၊ မပစ်လွှတ်လက်နက်၊ လက်ချင်းတိုက်ခိုက်မှု—ဟု ခွဲခြားသည်။ ထို့နောက် śastra/astra (လက်နက်/မစ်ဆိုင်) နှင့် တိုက်ရိုက်/လှည့်ကွက်(māyā) ဟူသော အတွဲလိုက်ခွဲခြားမှုများကို ဖော်ပြကာ yantra-mukta (ကိရိယာဖြင့်လွှတ်) နှင့် pāṇi-mukta (လက်ဖြင့်လွှတ်) ကို ဥပမာပြသည်။ အခန်းသည် စည်းကမ်းသို့ ရွေ့လျား၍ ကာကွယ်ရေးပစ္စည်းဖြင့် အဆင်သင့်ဖြစ်ခြင်း၊ အဆင့်လိုက်တိုက်ပွဲ (ဓနုအခြေပြု၊ လှံအခြေပြု) နှင့် သင်ကြားရေးလူမှုစနစ်—ဗြာဟ္မဏသည် က္ṣတ္ရိယ/ဝိုင်ရှျကို သင်ကြား၊ śūdra သည် လေ့ကျင့်မှုနှင့် မင်းအတွက် အကူအညီဝန်ထမ်းခြင်းဖြင့် ပါဝင်နိုင်—ကို ရှင်းလင်းသည်။ အဓိကနည်းပညာပိုင်းတွင် ရပ်တည်ပုံနှင့် အတိုင်းအတာ (samapada, vaiśākha, maṇḍala, ālīḍha, pratyālīḍha, vikaṭa, sampuṭa) ကို ဖော်ပြပြီး၊ ဓနုပစ်နည်း—နမസ്കာရ၊ ကြိုးတင်ရာတွင် လုံခြုံရေး၊ ဗိုက်ခေါင်း/တင်ပါးတင်ပုံ၊ မျက်စိ–နား တန်းညှိ၍ ချိန်ရွယ်ခြင်း၊ မြားကို လက်ချောင်းဖြင့်ကိုင်ပုံ၊ ဆွဲ–လွှတ် စက်ကိရိယာနှင့် လွှတ်ပြီးနောက် လိုက်နာမှု၊ အရည်အချင်းအဆင့်သတ်မှတ်ခြင်း—ကို တိတိကျကျ ပြောသည်။ မြားနှင့် ဓနု၏ စံအတိုင်းအတာများကို သတ်မှတ်ကာ မြင်း၊ ရထား၊ ဆင်ပေါ် တိုက်ခိုက်မှုသို့ တိုးချဲ့၍ စစ်ပညာကို ဓမ္မအုပ်ချုပ်သည့် စည်းကမ်းတရားအဖြစ် တင်ပြသည်။
Adhyaya 249
Chapter 249 — धनुर्वेदकथनम् (Exposition of Dhanurveda): Archery Procedure, Target-Training, and Yogic Restraint
အဂ္နိဘုရားသည် ဓနုర్వေဒ သင်ကြားမှုကို အစပြုရာတွင် ပြင်ဆင်ပူဇော်မှုများနှင့် လက်နက်အဆင်သင့်ဖြစ်မှုကို ဦးစွာဖော်ပြသည်။ လေးကို အပြည့်အဝအလျားမှန်ကန်စွာ ပြုလုပ်၍ သန့်စင်ကာ ယဇ္ဉာအတွင်း သင့်တော်စွာထားခြင်းဖြင့် စစ်ပညာလေ့ကျင့်မှုသည် ဓမ္မနှင့်ချိတ်ဆက်ထားကြောင်း ပြသသည်။ မြားပစ်သူသည် အစီအစဉ်တိတိကျကျ လိုက်နာရသည်—မြားကိုယူ၍ မြားအိတ်ကြိုးကို ညာဘက်တွင်ချည်၊ ညာလက်ဖြင့် မြားကိုဆွဲထုတ်စဉ် ပစ်မှတ်ကို မျက်စိမလွှတ်ဘဲကြည့်၊ ဘယ်လက်ဖြင့် လေးကိုမြှောက်၊ ထို့နောက် မြားကို တင်းကျပ်စွာတပ် (siṃhakarṇa ကိရိယာဖြင့် ထိုင်ရာကို ခိုင်မာစေခြင်းပါဝင်)။ နည်းပညာနှင့်အတူ အတွင်းစည်းကမ်းလည်းလိုအပ်သည်—စိတ်မကျမနာ မဖြစ်စေဘဲ ပစ်မှတ်ပေါ်တွင် တည်ငြိမ်စွာထား၊ ညာဘက်ခန္ဓာအမှတ်မှန်ကန်ရာမှ လွှတ်ပစ်ရသည်။ လေ့ကျင့်မှုသည် သတ်မှတ်ထားသော ပစ်မှတ်ပုံစံများ (၁၆ အင်္ဂုလ candraka ကဲ့သို့ တိုင်းတာအမှတ်များ)၊ လွှတ်ပြီးနောက် ထိန်းချုပ်မှုလေ့ကျင့်ခန်း (ulkā-śikṣā) နှင့် ပိုမိုရှုပ်ထွေးသော ပစ်ခတ်မှုများ—မျက်စိအမှတ်၊ စတုရန်းပစ်မှတ်၊ လှည့်ပစ်ခြင်း၊ လှုပ်ရှားပစ်မှတ်ပစ်ခြင်း၊ အနိမ့်/အမြင့် ထိုးဖောက်ခြင်းတို့သို့ တိုးတက်သည်။ ပစ်မှတ်များကို ခိုင်မာ (dṛḍha)၊ ခက်ခဲ (duṣkara)၊ အံ့ဖွယ်ခက်ခဲ (citra-duṣkara) ဟု ခွဲခြားကာ ညာ/ဘယ် နှစ်ဖက်လေ့ကျင့်မှုနှင့် ပစ်မှတ်တပ်ဆင်မှု တည်ငြိမ်ခိုင်မာစေရန် ညွှန်ကြားသည်။ နောက်ဆုံးတွင် လုပ်ထုံးလုပ်နည်းကျွမ်းကျင်မှု (karma-yoga-vidhi) ကို ယောဂပညာရေးနှင့် ချိတ်ဆက်ကာ စိတ်၊ မျက်စိအာရုံနှင့် ယမကို အနိုင်ယူခြင်းအားဖြင့် စစ်ပညာကို ဝိညာဉ်ရေးရာ ကိုယ်ထိန်းချုပ်မှုနှင့် ပေါင်းစည်းထားသည်။
Adhyaya 250
Dhanurveda-kathanam (The Teaching of Martial Science)
ဤဓနုရဝေဒ အဓ್ಯಾಯ၌ အဂ္နိဘုရားက စစ်ပညာကျွမ်းကျင်မှုကို စည်းကမ်းတကျ တိုးတက်ရမည့် လမ်းစဉ်အဖြစ် ဖော်ပြသည်။ လက်၊ စိတ်၊ မျက်စိကို လေ့ကျင့်ကာ ပစ်မှတ်ကို တိတိကျကျ ထိမှန်နိုင်သည့်အဆင့်သို့ ရောက်ပြီးမှသာ မြင်း သို့မဟုတ် ယာဉ်ပေါ်မှ လုပ်ဆောင်ရန် သင့်တော်ကြောင်း ဆိုသည်။ ထို့နောက် ကြိုးနှင့် လည်ပတ်ကြိုး/ဖမ်းကြိုးတို့၏ အတိုင်းအတာ၊ သင့်လျော်သော ပုံသဏ္ဍာန်များ၊ လေးကြိုးအတွက် သင့်တော်သော ပစ္စည်းများကို သတ်မှတ်ကာ အောင်ပွဲသည် သတ္တိတင်မက တည်ဆောက်မှုမှန်ကန်မှုအပေါ်လည်း မူတည်ကြောင်း ပြသည်။ သင်ကြားမှုမှာ ဆရာ-တပည့် စနစ်ဖြင့် ဆရာက အနေအထားကို စီစဉ်ပေး၍ လက်လှုပ်ရှားမှုများကို ကိုက်ညီစေသည်။ လက်တွေ့တိုက်ခိုက်မှုတွင် လှည့်ပတ်လက်နက်ကို ရစ်ကာ သံချပ်ဝတ်ဆင်သူကို ပစ်ချခြင်း၊ valgita၊ pluta၊ pravrajita ဟူသော လှုပ်ရှားပုံစံများကို samayoga ဖြင့် ထိန်းညှိခြင်းနှင့် အနိုင်ရပြီးနောက် ချုပ်နှောင်နည်းတို့ ပါဝင်သည်။ လက်နက်ဆောင်ပုံနှင့် ဓားဆွဲနည်း (ဓားကို ဘယ်ဘက်တွင် ဆောင်၊ ဘယ်လက်ဖြင့် ခိုင်ခိုင်ကိုင်၊ ညာလက်ဖြင့် ဆွဲထုတ်) နှင့် ကိရိယာအရွယ်အစား၊ ချွန်တံများ၊ သံချပ်တပ်ရာနေရာများကိုလည်း ဖော်ပြသည်။ နောက်ဆုံးတွင် မြင်း/ယာဉ်ကို လှုပ်ရှားနိုင်စွမ်းနှင့် တပ်ဖြန့်နိုင်စွမ်းအတွက် လေ့ကျင့်ကာ ဓမ္မနည်းလမ်းအောက်တွင် ကိုယ်ပိုင်ကျွမ်းကျင်မှုနှင့် စစ်ရေးပြင်ဆင်မှုကို ပေါင်းစည်းကြောင်း အလေးပေးသည်။
Adhyaya 251
Dhanurveda-kathana (Exposition of Martial Science): Movements, Weapon-Operations, Combat Postures, and Battle Readiness
အဂ္နိဘုရားသည် စစ်မြေပြင်လှုပ်ရှားမှုနှင့် တိုက်ခိုက်ပုံစံများကို နည်းပညာဆိုင်ရာ အမျိုးအစားခွဲ၍ (bhrānta, udbhrānta, śyenapāta, ākula) ဖော်ပြပြီး၊ လေ့ကျင့်ရေးနှင့် ရွတ်ဆိုမှတ်သားရန် အမည်ပေးထားသော အတွဲများနှင့် ဖွဲ့စည်းပုံယူနစ်များကို ဆက်လက်တင်ပြသည်။ ထို့နောက် လက်တွေ့သင်ရိုးများကို ရှင်းလင်းသည်—(၁) ဓားနှင့်ကာကွယ်ကွင်းနည်း၊ အနေအထား ၃၂ မျိုး (pratyālīḍha, ālīḍha, varāha, lulita) (၂) လက်ဝှေ့/ချုပ်ကိုင်ပစ်ချနည်းများ—လှည့်ခြင်း၊ ဖမ်းဆီးခြင်း၊ အပေါ်/အောက် ပစ်ချခြင်း၊ ထိန်းချုပ်ခြင်းနှင့် ဖြုတ်ထုတ်ခြင်း (၃) အပြစ်ပေးချည်နှောင်ကြိုး/ပာရှာ အမျိုးအစားနှင့် လုပ်ဆောင်ပုံ (vyasta-pāśa နှင့် သတ်မှတ်လုပ်ရပ်များ) (၄) cakra, śūla, tomara, gadā, parāśu, mudgara, bhindipāla, laguḍa, vajra, paṭṭiśa နှင့် ဓားတို့အတွက် အထူးကမ္မများ—နောက်ဆုံး yantra-karman (စက်ယန္တရား/အင်ဂျင် လုပ်ဆောင်မှု) သို့ ရောက်သည်။ ထို့ပြင် လက်ဟန် (hastas/mudrās)၊ ကိုယ်ခန္ဓာအကျိုးသက်ရောက်မှု အမှတ်အသားများနှင့် ကာကွယ်ရေး သို့မဟုတ် ဆေး/ပူဇော်ပစ္စည်းများကိုလည်း စာရင်းပြုသည်။ အဆုံးပိုဒ်များတွင် စစ်ရေးလောဂျစ်တစ်—ဆင်နှင့်ရထားကို လက်နက်တပ်ဆင်ခြင်း၊ ချွန်တံကိုင်သူ၊ မြားပစ်သူ၊ ဓားကိုင်သူ၊ ကာကွယ်ကွင်းကိုင်သူတို့ကို ခန့်အပ်ခြင်း၊ မန္တရဖြင့် လက်နက်သန့်စင်ပူဇော်ခြင်း—နှင့် နောက်ဆုံးတွင် ဘုရင်သည် ဓမ္မအတိုင်း အနိုင်ယူပြီး နိုင်ငံကို ကာကွယ်ရမည်ဟု အမိန့်တော်ချသည်။
Adhyaya 252
Chapter 252 — व्यवहारकथनं (Vyavahāra-kathana: On Legal Procedure)
အဂ္နိသည် ဓနုရ္ဝေဒ စီးကြောင်းအတွင်း ဥပဒေဗေဒ လမ်းညွှန်ကို စတင်ကာ «ဗျဝဟာရ» ကို နယ (မှန်ကန်သော နည်းလမ်း) နှင့် အနယ (မမှန်ကန်သော နည်းလမ်း) ကို ခွဲခြားသိမြင်ခြင်းဟု သတ်မှတ်ပြီး၊ လေးမျိုးခွဲ၊ လေးအခြေခံ၊ နိုင်ငံရေးနည်းလမ်းလေးပါးဖြင့် ပြီးမြောက်သည်ဟု အဆင့်လိုက် ခွဲခြမ်းဖော်ပြသည်။ တရားစီရင်ခြင်းသည် ဓမ္မ၊ တရားရုံးလုပ်ထုံးလုပ်နည်း၊ အစဉ်အလာ (caritra) နှင့် မင်းအမိန့် (raja-sasana) ပေါ်တွင် တည်ပြီး၊ တိုင်ကြားချက်နှင့် ပြန်လည်တုံ့ပြန်ချက်၏ လှုပ်ရှားမှု၊ သက်သေများ၏ အဓိကအခန်းကဏ္ဍကို အထူးအလေးပေးသည်။ ထို့နောက် အငြင်းပွားမှု ခေါင်းစဉ် ၁၈ မျိုး—အကြွေး၊ အပ်နှံပစ္စည်း၊ မိတ်ဖက်လုပ်ငန်း၊ လှူဒါန်းမှု ပြန်ရုပ်သိမ်းခြင်း၊ အလုပ်နှင့် လစာ၊ မပိုင်ရှင်ရောင်းချခြင်း၊ မပို့မပေးခြင်း၊ မကောင်းသော စာချုပ်/ဈေးနှုန်း၊ သဘောတူညီချက်ဖောက်ဖျက်ခြင်း၊ မြေယာအငြင်းပွားမှု၊ အိမ်ထောင်ရေးကိစ္စ၊ အမွေဆက်ခံမှု၊ အကြမ်းဖက်မှု၊ စကားဖြင့်နှင့် ကိုယ်ခန္ဓာဖြင့် စော်ကားမှု၊ လောင်းကစား၊ အထွေထွေကိစ္စများ—ကို ရေတွက်ကာ လူ့အပြုအမူကြောင့် အမျိုးအစားတစ်ရာအထိ ခွဲထွက်နိုင်သည်ဟု ဆိုသည်။ ထို့ပြင် တရားရုံးကျင့်ဝတ် (မ偏မခွဲ sabhya များ၊ ပညာရှိ ဘြာဟ္မဏများ)၊ စာရွက်စာတမ်း စည်းကမ်း၊ ပြန်တိုင်ကြားမှုနှင့် အာမခံ (surety) စည်းမျဉ်းများ၊ မမှန်ကန်သော စွပ်စွဲမှုအတွက် ဒဏ်ခတ်မှု၊ သက်သေခံအထောက်အထား အဆင့်လိုက် (စာရွက်စာတမ်း၊ ပိုင်ဆိုင်ထားမှု၊ သက်သေ; မရှိလျှင် စမ်းသပ်ပွဲ/ordeal) ကို ဖော်ပြသည်။ နိဂုံးတွင် အချိန်ကန့်သတ် (prescription)၊ ခေါင်းစဉ်ပိုင်ဆိုင်မှုနှင့် အသုံးခံမှု ခွဲခြားချက်၊ လိမ်လည်မှု/အင်အားသုံးမှုကြောင့် မမှန်ကန်ခြင်း၊ လျော့ပေါ့အခြေအနေများ၊ ခိုးယူမှု ပြန်လည်ပေးဆပ်ခြင်း၊ အတိုးနှုန်း စံနှုန်းများကို သင်ကြားကာ မင်းကို စည်းကမ်းတကျ လုပ်ထုံးလုပ်နည်းဖြင့် အစီအစဉ်တကျ တည်ငြိမ်မှုကို အာမခံသူဟု တင်ပြသည်။