Adhyaya 13

Verse 1

गणावूचतुः । इमां गंधवतीं पुण्यां पुरीं वायोर्विलोकय । वारुण्या उत्तरे भागे महाभाग्यनिधे द्विज

Para gaṇa berkata: “Wahai dvija, khazanah keberuntungan agung! Lihatlah kota suci yang harum ini milik Vāyu. Di bahagian utara Vāruṇī (ia berada), wahai brāhmaṇa.”

Verse 2

अस्यां प्रभंजनो नाम जगत्प्राणोदिगीश्वरः । आराध्य श्रीमहादेवं दिक्पालत्वमवाप्तवान्

Di sini Prabhañjana, iaitu Vāyu—nafas kehidupan alam dan penguasa segala penjuru—setelah memuja Śrī Mahādeva, memperoleh jawatan sebagai Dikpāla, penjaga arah.

Verse 3

पुरा कश्यपदायादः पूतात्मेति च विश्रुतः । धूर्जटे राजधान्यां स चचार विपुलं तपः

Pada zaman dahulu, seorang keturunan Kaśyapa yang masyhur sebagai ‘Pūtātman’ (berjiwa suci) telah melakukan tapa yang besar di kota diraja Dhūrjaṭi (Śiva).

Verse 4

वाराणस्यां महाभागो वर्षाणामयुतं शतम् । स्थापयित्वा महालिंगं पावनं पवनेश्वरम्

Di Vārāṇasī, insan yang amat berbahagia itu—setelah sepuluh ribu tahun dan seratus tahun—telah menegakkan Mahāliṅga, Sang Penyuci bernama Pavaneśvara.

Verse 5

यस्य दर्शनमात्रेण पूतात्मा जायते नरः । पापकंचुकमुत्सृज्य स वसेत्पावने पुरे

Dengan sekadar memandang-Nya, seseorang menjadi suci jiwanya. Setelah menanggalkan selubung dosa, hendaklah dia menetap di kota Sang Penyuci, Pāvana.

Verse 6

पलायमानो निहतः क्षणात्पंचत्वमागतः । अभक्षयच्च नैवेद्यं भाविपुण्यबलान्न सः

Ketika melarikan diri, dia dipukul hingga rebah dan sekelip mata menemui maut. Namun, oleh kekuatan pahala yang bakal timbul baginya, dia tidak menjamah naivedya, iaitu hidangan persembahan itu.

Verse 7

उवाच च प्रसन्नात्मा करुणामृतसागरः । उत्तिष्ठोत्तिष्ठ पूतात्मन्वरं वरय सुव्रत

Lalu Tuhan—berhati tenang, laksana lautan belas kasihan dan amerta—bersabda: “Bangkitlah, bangkitlah, wahai Pūtātmā yang suci. Wahai yang berikrar mulia, pilihlah suatu anugerah.”

Verse 8

अनेन तपसोग्रेण लिंगस्याराधनेन च । तवादेयं न पूतात्मंस्त्रैलोक्ये सचराचरे

“Dengan tapa yang amat keras ini serta pemujaanmu kepada Liṅga, wahai Pūtātmā, di tiga alam—yang bergerak dan yang tidak bergerak—tiada sesuatu pun yang tidak dapat dianugerahkan kepadamu.”

Verse 9

पूतात्मोवाच । देवदेवमहादेव देवानामभयप्रद । ब्रह्मनारायणेंद्रादि सर्वदेवपदप्रद

Pūtātmā berkata: “Wahai Dewa segala dewa, wahai Mahādeva, pemberi abhayā (ketiadaan takut) kepada para dewa; penganugerah kedudukan bagi semua dewa—Brahmā, Nārāyaṇa, Indra dan yang lain.”

Verse 10

वेदास्त्वां न च विंदंति किमात्मक इति प्रभो । प्राप्ताः शतपथत्वं च नेतिनेतीतिवादिनः

“Wahai Prabhu, Veda pun tidak sepenuhnya dapat menyingkap apakah hakikat diri-Mu. Sambil menyebut ‘neti, neti’ (bukan ini, bukan itu), mereka menempuh seratus jalan pendekatan.”

Verse 11

ब्रह्मविष्ण्वोपि गिरां गोचरो न च वाक्पतेः । प्रमथेशं कथं स्तोतुं मादृशः प्रभवेत्प्रभो

“Bahkan Brahmā dan Viṣṇu pun tidak terjangkau oleh kata-kata, demikian juga Bṛhaspati, tuan wacana. Bagaimana orang sepertiku mampu memuji-Mu, wahai Prabhu, Penguasa para Pramatha?”

Verse 12

प्रसह्य प्रमिमीतेश भक्तिर्मांस्तुतिकर्मणि । करोमि किं जगन्नाथ न वश्यानींद्रियाणि मे

Wahai Jagannātha, bhakti memaksaku masuk ke dalam amal pujian; namun apa dayaku, wahai Penguasa alam? Pancaindera ini tidak berada dalam kendaliku.

Verse 13

विश्वं त्वं नास्ति वै भेदस्त्वमेकः सर्वगो यतः । स्तुत्यं स्तोता स्तुतिस्त्वं च सगुणो निर्गुणो भवान्

Engkaulah seluruh alam; sesungguhnya tiada perbezaan daripada-Mu, kerana Engkau Yang Esa dan meliputi segalanya. Engkaulah yang dipuji, yang memuji, dan pujian itu sendiri; Engkau bersaguṇa dan juga nirguṇa.

Verse 14

सर्गात्पुरा भवानेको रूपनाम विवर्जितः । योगिनोपि न ते तत्त्वं विंदंति परमार्थतः

Sebelum penciptaan, hanya Engkau yang wujud, bebas daripada rupa dan nama. Bahkan para yogin pun tidak benar-benar mengetahui hakikat-Mu pada makna yang tertinggi.

Verse 15

यदैकलो न शक्नोषि रंतुं स्वैरचर प्रभो । तदिच्छा तवयोत्पन्ना सेव्या शक्तिरभूत्तव

Wahai Tuhan yang bergerak dengan bebas, ketika Engkau tidak dapat bersukacita seorang diri, maka daripada kehendak-Mu lahirlah Kuasa yang layak disembah—Śakti-Mu.

Verse 16

त्वमेको द्वित्वमापन्नः शिवशक्तिप्रभेदतः । त्वं ज्ञानरूपो भगवान्स्वेच्छा शक्तिस्वरूपिणी

Walaupun Esa, Engkau tampak sebagai dua melalui perbezaan Śiva dan Śakti. Wahai Bhagavān, Engkau berhakikat jñāna (kesedaran/pengetahuan); dan Kuasa-Mu ialah wujud kehendak bebas-Mu sendiri.

Verse 17

उभाभ्यां शिवशक्तिभ्या युवाभ्यां निजलीलया । उत्पादिता क्रियाशक्तिस्ततः सर्वमिदं जगत्

Daripada kalian berdua—Śiva dan Śakti—melalui līlā ilahi kalian sendiri, terzahir kriyā-śakti (kuasa tindakan); daripadanya seluruh alam semesta ini terbit.

Verse 18

ज्ञानशक्तिर्भवानीश इच्छाशक्तिरुमा स्मृता । क्रियाशक्तिरिदं विश्वमस्य त्वं कारणं ततः

Wahai Tuhan bagi Bhavānī! Bhavānī dikenang sebagai jñāna-śakti (kuasa pengetahuan) dan Umā sebagai icchā-śakti (kuasa kehendak); alam semesta ini ialah kriyā-śakti—maka Engkaulah sebab yang tertinggi.

Verse 19

दक्षिणांगं तव विधिर्वामांगं तव चाच्युतः । चंद्रसूर्याग्निनेत्रस्त्वं त्वन्निःश्वासः श्रुतित्रयम्

Brahmā ialah sisi kanan-Mu, dan Acyuta (Viṣṇu) sisi kiri-Mu. Mata-Mu ialah Bulan, Matahari dan Api; dan tiga Veda itulah hembusan nafas-Mu.

Verse 20

त्वत्स्वेदादंबुनिधयस्तव श्रोत्रं समीरणः । बाहवस्ते दशदिशो मुखं ते ब्राह्मणाः स्मृताः

Daripada peluh-Mu terbitlah lautan-lautan. Angin ialah telinga-Mu; sepuluh penjuru ialah lengan-Mu; dan para Brāhmaṇa dikenang sebagai mulut-Mu.

Verse 21

राजन्यवर्यास्ते बाहु वैश्या ऊरुसमुद्भवाः । पद्भ्यां शूद्रस्तवेशान केशास्ते जलदाः प्रभो

Wahai Īśāna, para Kṣatriya yang mulia ialah lengan-Mu; para Vaiśya lahir daripada paha-Mu; Śūdra daripada kaki-Mu; dan rambut-Mu, wahai Tuhan, ialah gumpalan awan.

Verse 22

त्वं पुं प्रकृतिरूपेण ब्रह्मांडमसृजः पुरा । मध्ये ब्रह्मांडमखिलं विश्वमेतच्चराचरम्

Wahai Tuhan, Engkau sebagai Puruṣa dan sebagai Prakṛti telah mencipta Brahmāṇḍa (telur kosmik) pada permulaan; dan di dalam Brahmāṇḍa itu terkandung seluruh alam ini, yang bergerak dan yang tidak bergerak.

Verse 23

अतस्त्वत्तो न मन्येऽहं किंचिद्भिन्नं जगन्मय । त्वयि सर्वाणि भूतानि सर्वभूतमयो भवान्

Maka, wahai Yang meliputi seluruh jagat, aku tidak menganggap sesuatu pun terpisah daripada-Mu. Dalam-Mu ada semua makhluk, dan Engkau sendiri terbentuk daripada semua makhluk.

Verse 24

नमस्तुभ्यं नमस्तुभ्यं नमस्तुऽभ्यं नमोनमः । अयमेव वरो नाथ त्वयि मेऽस्तु स्थिरा मतिः

Sembah sujud kepada-Mu, sembah sujud kepada-Mu, sembah sujud kepada-Mu—berulang-ulang kali. Wahai Nātha, inilah kurnia itu sahaja: semoga pengertianku tetap teguh pada-Mu.

Verse 25

इत्युक्तवति देवेश स्तस्मिन्पूतात्मनि प्रभुः । स्वमूर्तित्वं समारोप्य दिक्पालपदमादधे

Tatkala insan yang suci jiwanya itu berkata demikian kepada Deva-īśa, Sang Prabhu menyerapkannya ke dalam wujud-Nya sendiri lalu mengurniakan kepadanya kedudukan Dikpāla, penjaga arah.

Verse 26

सर्वगो मम रूपेण सर्वतत्त्वावबोधकः । सर्वेषामायुषोरूपं भवानेव भविष्यति

Dalam rupa-Ku yang meliputi segalanya, engkau akan menjadi pembangkit kefahaman tentang segala tattva; dan engkau sahaja akan menjadi jelmaan usia hayat semua makhluk.

Verse 27

तव लिंगमिदं दिव्यं ये द्रक्ष्यंतीह मानवाः । सर्वभोगसमृद्धास्ते त्वल्लोकसुखभागिनः

Sesiapa yang di sini memandang Liṅga-Mu yang suci lagi ilahi, mereka menjadi kaya dengan segala kenikmatan dan kemakmuran, serta beroleh bahagian kebahagiaan di loka-Mu sendiri.

Verse 28

पवमानेश्वरं लिंगं मध्ये जन्मसकृन्नरः । यथोक्तविधिना पूज्य सुगंधस्नपनादिभिः

Seseorang, walau sekali sahaja di pertengahan hidup, hendaklah memuja Liṅga Pavamāneśvara menurut tatacara yang ditetapkan—dengan pemandian berharum dan persembahan yang lain.

Verse 29

सुगंधचंदनैः पुष्पैर्मम लोके महीयते । ज्येष्ठेशात्पश्चिमेभागे वायुकुंडोत्तरेण तु

Dengan cendana yang harum dan bunga-bungaan, dia dimuliakan di loka-Ku. (Pavamāneśvara ini) terletak di bahagian barat Jyeṣṭheśa dan di sebelah utara Vāyu-kuṇḍa.

Verse 30

पावमानं समाराध्य पूतो भवति तत्क्षणात् । इति दत्त्वा वरान्देवस्तस्मिंल्लिंगे लयं ययौ

Dengan mengaradahi Pāvamāna dengan sempurna, seseorang menjadi suci serta-merta. Setelah mengurniakan anugerah-anugerah itu, Sang Deva pun luluh menyatu ke dalam Liṅga tersebut.

Verse 31

गणावूचतुः । इति गंधवती पुर्याः स्वरूपं ते निरूपितम् । तस्याः प्राच्यां कुबेरस्य श्रीमत्येषालकापुरी

Para Gaṇa berkata: “Demikianlah hakikat Kota Harum (Gandhavatī) telah diperjelaskan kepadamu. Di sebelah timurnya terletak kota Kubera yang gemilang—Alakāpurī.”

Verse 32

शंभोः सखित्वमापेदे नाथोस्या भक्तियोगतः । निधीनां पद्ममुख्यानां दाता भोक्ता हरार्चनात्

Dengan kekuatan bhakti-yoga, natha baginda memperoleh persahabatan dengan Śambhu; dan melalui pemujaan kepada Hara, baginda menjadi pemberi serta penikmat segala nidhī—yang utama antaranya ialah Nidhī Padma.

Verse 33

शिवशर्मोवाच । कोसौ कस्य पुनः कीदृग्भक्तिरस्य सदाशिवे । यया सखित्वमापन्नो देवदेवस्यधूर्जटेः

Śivaśarman berkata: “Siapakah dia, dan natha kepada siapa? Bagaimanakah bhakti-nya kepada Sadāśiva—hingga dengan itu dia mencapai persahabatan dengan Dhūrjaṭi, Dewa segala dewa?”

Verse 34

इति श्रोतुं मम मनः श्रुतिगोचरतां गतम् । युवयोर्वाक्सुधास्वाद मेदुरोदरमंथरम्

Demikianlah hatiku sepenuhnya tertumpu untuk mendengar kisah ini. Kemanisan bak amerta dalam tutur kata kalian menggerakkan bahkan hati yang berat dan lamban agar bangkit dan berjalan.

Verse 35

गणावूचतुः । शिवशर्मन्महाप्राज्ञ परिशुद्धेंद्रियेश्वर । सुतीर्थक्षालिताशेषजन्मजातमहामल

Para Gaṇa berkata: “Wahai Śivaśarman, maha-bijaksana, penguasa indera yang telah disucikan; segala kekotoran besar yang lahir daripada kelahiranmu yang tidak terhitung telah dibasuh oleh tīrtha-tīrtha yang mulia.”

Verse 36

सुहृदि प्रेमसंपन्ने त्वय्यनुद्यं न किंचन । साधुभिः सह संवादः सर्वश्रेयोऽभिवृद्धये

Dalam dirimu—sahabat karib yang penuh kasih dan niat baik—tiada apa pun yang patut dicela. Perbualan bersama para sādhū adalah untuk menambah segala kebaikan yang tertinggi.

Verse 37

आसीत्कांपिल्यनगरे सोमयाजिकुलोद्भवः । दीक्षितो यज्ञदत्ताख्यो यज्ञविद्याविशारदः

Di kota Kāṃpilya hiduplah seorang Brahmana yang telah menerima diksha, lahir daripada keturunan pelaksana Soma-yajña, bernama Yajñadatta, amat mahir dalam ilmu upacara yajña.

Verse 38

वेदवेदांगवेदार्थान्वेदोक्ताचारचंचुरः । राजमान्यो बहुधनो वदान्यः कीर्तिभाजनम्

Beliau mengetahui Weda, Vedāṅga serta makna ajaran Weda; tekun dalam tatacara yang diperintahkan Weda; dimuliakan para raja, berharta banyak, pemurah, dan menjadi wadah kemasyhuran yang baik.

Verse 39

अग्निशुश्रूषणरतो वेदाध्ययनतत्परः । तस्य पुत्रो गुणनिधिश्चंद्रबिंबसमाकृतिः

Beliau tekun berkhidmat kepada api suci dan bersungguh-sungguh dalam pengajian Weda. Puteranya bernama Guṇanidhi, wajahnya laksana purnama.

Verse 40

कृतोपनयनः सोथ विद्यां जग्राह भूरिशः । अथ पित्रानभिज्ञातो द्यूतकर्मरतोऽभवत्

Setelah menjalani upacara upanayana (benang suci), dia mempelajari banyak ilmu; namun kemudian, tanpa pengetahuan ayahnya, dia menjadi asyik dengan perbuatan berjudi.

Verse 41

आदायादाय बहुशो धनं मातुः सकाशतः । ददाति द्यूतकारेभ्यो मैत्री तैश्च चकार सः

Berkali-kali dia mengambil harta daripada ibunya lalu memberikannya kepada para penjudi, dan dia pun menjalin persahabatan dengan mereka.

Verse 42

संत्यक्त ब्राह्मणाचारः संध्यास्नानपराङ्मुखः । निंदको वेदशास्त्राणां देवब्राह्मणनिंदकः

Dia meninggalkan adab yang wajar bagi seorang Brahmana, berpaling daripada sandhyā-vandana dan mandi ritual; lalu menjadi pencela Veda dan śāstra, bahkan menista para dewa serta kaum Brahmana.

Verse 43

स्मृत्याचारविहीनस्तु गीतवाद्यविनोदभाक् । नटपाखंडिभंडैश्च बद्धप्रेमपरंपरः

Tanpa adab yang diajarkan oleh Smṛti, dia berseronok dengan nyanyian dan alat muzik; lalu terikat oleh rangkaian keterlekatan kepada para pelakon, golongan pakhanda yang menipu, dan para badut.

Verse 44

प्रेरितोपि जनन्या स न याति पितुरंतिकम् । गृहकार्यांतरव्यग्रो दीक्षितो दीक्षितायिनीम्

Walaupun didorong oleh ibunya, dia tidak mendekati ayahnya. Sibuk dengan urusan rumah tangga yang lain, dia terus mengganggu wanita tuan rumah yang telah menerima dīkṣā.

Verse 45

यदा यदैव तां पृच्छेदयेगुणनिधिः सुतः । न दृश्यते मया गेहे क्व याति विदधाति किम्

Setiap kali Guṇanidhi, anaknya, bertanya: “Aku tidak melihatnya di rumah; ke mana dia pergi dan apa yang dia lakukan?”

Verse 46

तदा तदेति सा ब्रूयादिदानीं स बहिर्गतः । स्नात्वा समर्च्य वै देवानेतावंतमनेहसम्

Maka setiap kali dia menjawab: “Baru sahaja dia keluar—setelah mandi dan memuja para dewa menurut tatacara. Itu sahaja, tiada yang lain.”

Verse 47

अधीत्याध्ययनार्थं स द्वित्रैर्मित्रैः समं ययौ । एकपुत्रेति तन्माता प्रतारयति दीक्षितम्

Setelah menamatkan pelajaran terdahulu, dia pergi menuntut ilmu lanjut bersama dua atau tiga sahabat. Namun ibunya—menyangka, “Dialah anak lelaki tunggalku”—terus memujuk serta menutup-nutupi Dīkṣita, memanjakannya dan melindunginya daripada teguran.

Verse 48

न तत्कर्म च तद्वृत्तं किंचिद्वेत्ति स दीक्षितः । स च केशांतकर्मास्य कृत्वा वर्षेऽथ षोडशे

Dīkṣita langsung tidak mengetahui perbuatan itu dan kelakuan buruk tersebut. Kemudian, apabila upacara keśānta (pemotongan rambut sebagai saṁskāra) telah dilaksanakan untuknya pada usia enam belas tahun…

Verse 49

गृह्योक्तेन विधानेन पाणिग्राहमकारयत् । प्रत्यहं तस्य जननी सुतं गुणनिधिं मृदु

Menurut tatacara yang diajarkan dalam Gṛhya-sūtra, dia mengadakan upacara pāṇigraha (perkahwinan—‘menggenggam tangan’) untuknya. Hari demi hari ibunya menegur puteranya dengan lembut, “Wahai khazanah segala kebajikan…”

Verse 50

शास्ति स्नेहार्द्रहृदया क्रोधनस्ते पितेत्यलम् । यदि ज्ञास्यति ते वृत्तं त्वां च मां ताडयिष्यति

Dengan hati yang dilembutkan oleh kasih, dia menasihati: “Cukuplah—ayahmu cepat naik marah. Jika dia mengetahui perangaimu, dia akan memukul engkau dan aku.”

Verse 51

आच्छादयामि ते नित्यं पितुरग्रे कुचेष्टितम् । लोकमान्योस्ति ते तातः सदाचारैर्न वै धनैः

“Aku sentiasa menutup perbuatanmu yang buruk di hadapan ayahmu. Ayahmu dihormati orang ramai bukan kerana harta, tetapi kerana sadācāra—akhlak dan tata susila yang baik.”

Verse 52

ब्राह्मणानां धनं पुत्र सद्विद्या साधुसंगमः । सच्छ्रोत्रियास्त्वनूचाना दीक्षिताः सोमयाजिनः

Wahai anak, kekayaan sejati seorang brāhmaṇa ialah sadvidyā (ilmu yang benar) dan pergaulan dengan para sādhū—bersama śrotriya yang mulia, para penghafal Veda, yang telah didīkṣā, serta pelaksana yajña Soma.

Verse 53

इति रूढिमिह प्राप्तास्तव पूर्वपितामहाः । त्यक्त्वा दुर्वृत्तसंसर्गं साधुसंगरतो भव

Demikianlah para leluhurmu telah memperoleh adat yang telah mantap di sini. Tinggalkan pergaulan dengan orang berakhlak buruk, dan jadilah tekun dalam sādhusaṅga (pergaulan orang saleh).

Verse 54

सद्विद्या सुमनो धेहि ब्राह्मणाचारमाचर । तवानुरूपारूपेण वयसाकुलशीलतः

Tegakkan sadvidyā dan su-manas—akal budi yang jernih dan baik; amalkan ācāra seorang brāhmaṇa. Kerana kegelisahan tabiat usia muda, engkau kadang selaras, kadang tidak selaras dengan yang patut bagimu.

Verse 55

ऊनविंशतिकोऽसि त्वमेषा षोडशवार्षिकी । तव पत्नी गुणनिधे साध्वी मधुरभाषिणी

Engkau belum genap dua puluh, dan dia berusia enam belas tahun. Wahai khazanah kebajikan, isterimu ialah sādhvī—suci setia—dan bertutur kata manis.

Verse 56

एतां संवृणु सद्वृत्तां पितृभक्तियुता भव । श्वशुरोपि हि ते मान्यः सर्वत्र गुणशीलतः

Terimalah dan peliharalah isteri yang berakhlak baik ini dengan kasih, serta berteguhlah dalam bhakti kepada ayahmu. Kerana mertuamu juga patut dihormati di mana pun, atas kebajikan dan budi pekertinya.

Verse 57

ततोऽपत्रपसे किं न त्यज दुर्वृत्ततां शिशो । मातुलास्तेऽतुलाः पुत्र विद्याशीलकुलादिभिः

Mengapakah kamu tidak berasa malu, wahai anakku? Tinggalkanlah kelakuan burukmu itu. Bapa-bapa saudaramu sangat mulia dengan ilmu, budi pekerti, dan keturunan.

Verse 58

तेभ्योपि न बिभेषि त्वं शुद्धोस्युभय वंशतः । पश्यैतान्प्रतिवेश्मस्थान्ब्राह्मणानां कुमारकान्

Tidakkah kamu takut kepada mereka, sedangkan kamu berketurunan suci dari kedua-dua belah pihak? Lihatlah anak-anak Brahmana di rumah jiran itu.

Verse 59

गृहेपि शिष्यान्पश्यैतान्पितुस्ते विनयोचितान् । राजापि श्रोष्यति यदा तव दुश्चेष्टितं सुत

Malah di rumah, lihatlah murid-murid ayahmu ini, yang terlatih dengan tatatertib. Apabila raja mendengar tentang kejahatanmu, wahai anakku, padah akan menimpa.

Verse 60

श्रद्धां विहाय ते ताते वृत्तिलोपं करिष्यति । बालचेष्टितमेवैतद्वदंत्यद्यापि ते जनाः

Ayahmu akan hilang kepercayaan terhadapmu dan akan memotong nafkahmu. Orang ramai kini berkata, "Ini hanyalah kelakuan kebudak-budakan."

Verse 61

अनंतरं हसिष्यंति युक्तं दीक्षिततास्त्विति । सर्वेप्याक्षारयिष्यंति तव विप्रं च मां च वै

Selepas itu mereka akan ketawa, berkata, "Begitukah inisiasi yang 'betul'!" Dan semua orang akan mencela penjaga Brahmanamu dan aku juga keranamu.

Verse 62

मातुश्चरित्रं तनयो धत्ते दुर्भाषणैरिति । पिता पितेन पापीयाञ्च्छ्रुतिस्मृतिपथीनकिम्

Orang berkata: “Dengan kata-kata kasar, si anak menzahirkan tabiat ibunya.” Dan: “Si bapa lebih berdosa kerana bapa sebelumnya—bukankah mereka pengikut jalan Śruti dan Smṛti?”

Verse 63

तदंघ्रिलीनमनसो मम साक्षी महेश्वरः । न चर्तुस्नातयापीह मुखं दुष्टस्य वीक्षितम्

Bagiku, yang fikirannya terpaut pada kaki-Nya, Mahesvara menjadi saksiku. Di sini bahkan orang yang disucikan dengan “mandi empat kali” pun tidak memandang wajah si durjana.

Verse 64

अहो बलीयान्सविधिर्येन जाता भवानिति । प्रतिक्षणं जनन्येति शिक्ष्यमाणोतिदुर्मदः

Mereka berkata: “Ah, sungguh kuat takdir yang menjadikan engkau lahir!” Namun walau diajar, setiap saat dia tetap menuju kepada ibunya, dengan kesombongan yang melampau.

Verse 65

न तत्याज च तद्धर्मं दुर्बोधो व्यसनी यतः । मृगया मद्य पैशुन्य वेश्याचौर्यदुरोदरैः

Dia tidak meninggalkan cara hidup itu, kerana dia dungu dan ketagih—memburu, arak, fitnah dan umpatan, bergaul dengan pelacur, mencuri, serta judi yang membinasakan.

Verse 66

सपारदारैर्व्यसनैरेभिः कोत्र न खंडितः । यद्यन्मध्ये गृहे पश्येत्तत्तन्नीत्वा सुदुर्मतिः

Dengan keburukan-keburukan ini—termasuk zina—siapakah di dunia yang tidak hancur? Apa sahaja yang dia lihat di dalam rumah, itulah yang dirampas dan dibawanya pergi, kerana akalnya sangat jahat.

Verse 67

अर्पयेद्द्यूतकाराणां सकुप्यं वसनादिकम् । नवरत्नमयीं मातुः करतः पितुरूर्मिकाम

Dia menyerahkan kepada para penjudi barang-barang rumah, pakaian dan seumpamanya, bahkan perkakas; malah cincin ibunya yang bertatah sembilan permata dan cincin jari ayahnya pun turut diberikannya.

Verse 68

स्वपंत्यास्त्वेकदाऽदाय दुरोदरिकरेऽर्पयत् । एकदा गच्छता राजभवनान्निजमुद्रिका

Pada suatu ketika, saat dia sedang tidur, dia mengambilnya lalu meletakkannya ke tangan seorang penjudi. Dan pada suatu ketika, ketika dia pergi ke istana raja, dia membawa cincin meterai miliknya sendiri.

Verse 69

दीक्षितेन परिज्ञाता दैवाद्द्यूतकृतः करे । उवाच दीक्षितस्तं च कुतो लब्धा त्वयोर्मिका । पृष्टस्तेनाथ निर्बंधादसकृत्प्रत्युवाच किम्

Dengan kebetulan, brāhmaṇa yang telah menerima dīkṣā melihat cincin itu di tangan si penjudi. Dīkṣita itu berkata, “Dari manakah engkau memperoleh cincin ini?” Apabila ditanya dengan desakan berulang-ulang, apakah jawapannya?

Verse 70

ममाक्षिपसि विप्रोच्चैः किं मया चौर्य कर्मणा । लब्धा मुद्रा त्वदीयेन पुत्रेणैषा ममार्पिता

“Wahai brāhmaṇa, mengapa engkau menuduhku dengan suara yang tinggi? Apa kaitanku dengan perbuatan mencuri? Cincin meterai ini aku peroleh daripada anakmu sendiri—dialah yang menyerahkannya kepadaku.”

Verse 71

मम मातुर्हि पूर्वे द्युर्जित्वानीतो हि शाटकः । न केवलं ममाप्येतदंगुलीयं समर्पितम्

“Dahulu, setelah menang dalam perjudian, dia membawa pergi kain (śāṭaka) milik ibuku; dan bukan itu sahaja—cincinku ini pun dia serahkan.”

Verse 72

अन्येषां द्यूतकर्तृणां भूरि तेनार्पितं वसु । रत्नकुप्यदुकूलानि भृंगारुप्रभृतीनि च

Kepada para penjudi yang lain juga, dia mengurniakan harta yang melimpah—permata, barang berharga rumah tangga, pakaian halus, serta perhiasan seperti gelang lengan dan seumpamanya.

Verse 73

भाजनानि विचित्राणि कांस्य ताम्रमयानि च । नग्नीकृत्यप्रति दिनं बद्ध्यंते द्यूतकारिभिः

Bahkan bejana-bejana yang pelbagai—diperbuat daripada gangsa loceng dan tembaga—juga dilucutkan dan dirampas; dan hari demi hari para penjudi mengikat mereka, menyeret ke dalam kesengsaraan.

Verse 74

न तेन सदृशः कश्चिदाक्षिको भूमिमंडले । अद्य यावत्त्वया विप्र दुरोदरशिरोमणिः

Di muka bumi tiada pemain dadu yang setara dengannya. Hingga hari ini, wahai brāhmaṇa, dialah permata mahkota dalam kalangan para penjudi.

Verse 75

कथं नाज्ञायि तनयो ऽविनयानयकोविदः । इति श्रुत्वा त्रपाभार विनम्रतरकंधरः

“Bagaimana mungkin anak itu—yang mahir menjerumuskan ke dalam kelakuan tidak patut—tidak dikenali?” Mendengar demikian, dibebani rasa malu, dia menundukkan lehernya lebih rendah lagi.

Verse 76

प्रावृत्य वाससा मौलिं प्राविशन्निजमंदिरम् । महापतिव्रतामास्य पत्नीं प्रोवाच तामथ

Dengan menutup kepala memakai kainnya, dia memasuki rumahnya sendiri. Lalu dia berkata kepada isterinya, seorang mahā-pativratā, teladan kesetiaan dan kebajikan.

Verse 77

दीक्षितायिनि कुत्रासि क्व ते गुणनिधिः सुतः । अथ तिष्ठतु किं तेन क्व सा मम शुभोर्मिका

“Wahai Dīkṣitāyinī, di manakah engkau? Di manakah puteramu, khazanah segala kebajikan itu? Biarkan dia—apa halnya; tetapi di manakah cincin bertuahku yang mulia?”

Verse 78

अंगोद्वर्तन काले या त्वया मेंऽगुलितो हृता । नवरत्नमयीं शीघ्रं तामानीय प्रयच्छ मे

“Cincin yang engkau ambil dari jariku ketika menggosok ubtan pada tubuh—cincin bertatahkan sembilan permata itu—segeralah bawa kembali dan serahkan kepadaku.”

Verse 79

इति श्रुत्वाथ तद्वाक्यं भीता सा दीक्षितायिनी । प्रोवाच सा तु माध्याह्नीं क्रियां निष्पादयत्वथ

Mendengar kata-kata itu, Dīkṣitāyinī menjadi takut. Lalu dia berkata, “Biarlah dahulu amalan tengah hari disempurnakan.”

Verse 80

व्यग्रास्मि देवपूजार्थमुपहारादि कर्मणि । समयोयमतिक्रामेदतिथीनां प्रियातिथे

“Aku sibuk untuk pemujaan para dewa serta pekerjaan persembahan dan seumpamanya. Inilah waktunya—jangan sampai terlepas, wahai kekasih yang memuliakan tetamu.”

Verse 81

इदानीमेव पक्वान्नकरणव्यग्रया मया । स्थापिता भाजने क्वापि विस्मृतेति न वेद्म्यहम्

“Baru sahaja, kerana sibuk menyediakan makanan yang telah masak, aku meletakkannya entah di mana dalam sebuah bekas; aku terlupa—aku tidak tahu di mana ia diletakkan.”

Verse 82

दीक्षित उवाच । हंहो सत्पुत्रजननि नित्यं सत्यप्रभाषिणि । यदायदा त्वां संपृच्छे तनयः क्व गतस्त्विति

Dīkṣita berkata: “Ah! Wahai ibu kepada putera yang baik, engkau yang sentiasa berkata benar—setiap kali aku bertanya kepadamu, ‘Anak itu pergi ke mana?’”

Verse 83

तदातदेति त्वं ब्रूया नाथेदानीं स निर्गतः । अधीत्याध्ययनार्थं च द्वित्रैर्मित्रैः सयुग्बहिः

“Engkau asyik berkata ‘ketika itu, ketika itu.’ Namun sekarang, wahai puan, dia telah keluar—bersama dua atau tiga sahabat—sesudah belajar, demi pelajaran seterusnya, di luar sana.”

Verse 84

कुतस्त्वच्छाटकः पत्नि मांजिष्ठो यो मयाऽर्पितः । लंबते वस्त्रधान्यांयस्तथ्यं ब्रूहि भयं त्यज

“Wahai isteri, di manakah pakaian kemerah-merahan yang telah aku berikan kepadamu? Dahulu ia tergantung di tempat simpanan kain; katakan yang benar dan buanglah rasa takut.”

Verse 85

सांप्रतं नेक्ष्यते सोपि भृंगारुर्मणिमंडितः । पट्टसूत्रमयीसापि त्रिपटी क्व नृपार्पिता

“Kini bahkan bejana bertatah permata itu pun tidak kelihatan. Dan di manakah pula ikatan sutera tiga lapis itu—yang dianugerahkan oleh raja?”

Verse 86

क्व दाक्षिणात्यं तत्कांस्यं गौडी ताम्रघटी क्व सा । नागदंतमयी सा क्व सुखकौतुकमंचिका

“Di manakah bejana gangsa dari negeri selatan itu? Di manakah tempayan tembaga dari Gauḍa itu? Dan di manakah dipan kecil daripada gading—yang dibuat untuk keselesaan dan kegembiraan?”

Verse 87

क्व सा पर्वतदेशीया चंद्रकांतशिलोद्भवा । दीपिका व्यग्रहस्ताग्रा सालंकृच्छालभंजिका

Di manakah pelita dari negeri pergunungan itu, lahir daripada batu candrakānta—nyalanya bergetar di hujung tangan yang resah, berhias indah, seolah-olah mengatasi seri cahaya sebuah istana?

Verse 88

किं बहूक्तेन कुलजे तुभ्यं कुप्याम्यहं वृथा । तदाभ्यवहरिष्येहमुपयंस्याम्यहं यदा

Apa gunanya berkata panjang, wahai yang mulia keturunan? Aku marah kepadamu dengan sia-sia. Apabila tiba waktunya, aku sendiri akan mengambil tindakan dan aku sendiri akan menyediakannya.

Verse 89

अनपत्योस्मि तेनाहं दुष्टेन कुलदूषिणा । उत्तिष्ठानय दर्भांबु तस्मै दद्यां तिलांजलिम्

Kerana si durjana yang mencemarkan keturunan itu, aku menjadi tanpa putera yang layak. Bangunlah—bawakan rumput kuśa dan air; aku akan mempersembahkan anjali air bercampur bijan kepadanya, bagaikan tarpaṇa untuk yang telah pergi.

Verse 90

अपुत्रत्वं वरं नृणां कुपुत्रात्कुलपांसनात् । त्यजेदेकं कुलस्यार्थे नीतिरेषा सनातनी

Bagi manusia, ketiadaan anak lebih baik daripada anak jahat—kekotoran bagi keturunan. Demi kepentingan nasab, seorang boleh disingkirkan; inilah aturan nīti-dharma yang kekal.

Verse 91

स्नात्वा नित्यविधिं कृत्वा तस्मिन्नेवाह्निकस्यचित् । श्रोत्रियस्य सुतां प्राप्य पाणिं जग्राह दीक्षितः

Setelah mandi suci dan melaksanakan tata cara harian, pada hari itu juga Dīkṣita memperoleh puteri seorang śrotriya (sarjana Veda) lalu menyambut tangannya dalam ikatan perkahwinan.

Verse 92

श्रुत्वा तथा स वृत्तांतं प्राक्तनं स्वं विनिंद्य च । कांचिद्दिशं समालोच्य निर्ययौ दीक्षितांगजः

Setelah mendengar kisah itu dan mencela tingkah lakunya yang dahulu, putera Dīkṣita menimbang suatu arah lalu berangkat pergi.

Verse 93

चिंतामवाप महतीं क्व यामि करवाणि किम् । नाहमभ्यस्तविद्योस्मि न चैवास्ति धनोस्म्यहम्

Dia dilanda kegelisahan besar: “Ke mana harus aku pergi? Apa harus aku lakukan? Aku belum menguasai ilmu, dan aku langsung tiada harta.”

Verse 94

देशांतरे ह्यस्ति धनः सद्विद्यः सुखमेधते । भयमस्ति धने चौरात्सविद्यः सर्वतोऽभयः

Harta mungkin ada di negeri lain, tetapi ilmu sejati (sadvidyā) berkembang dengan sejahtera. Harta membawa takut kepada pencuri; orang berilmu sentiasa tidak gentar di mana-mana.

Verse 95

यायजूके कुले जन्म क्वक्व मे व्यसनं तथा । अहो बलीयान्स विधिर्भाविकर्मानुसंधयेत्

Lahir dalam keluarga yāyajūka, keturunan pendeta upacara—namun bagaimana dan di mana malang ini menimpaku! Aduhai, vidhi (takdir) amat kuat; ia menuruti benang karma yang bakal berbuah.

Verse 96

भिक्षितुं नाधिगच्छामि न मे परिचितः क्वचित् । न च पार्श्वे धनं किंचित्किमत्र शरणं भवेत्

Aku bahkan tidak menemui jalan untuk mengemis; aku tiada kenalan di mana-mana. Di sisiku pun tiada sedikit harta—di sini apakah tempat perlindunganku?

Verse 97

सदाभ्युदिते भानौ प्रसूर्मे मृष्टभोजनम् । दद्यादद्यात्र कं याचे याचेह जननी न मे

Dia bermonolog: “Apabila matahari sentiasa terbit, hari ini ibuku tentu menghidangkan kepadaku santapan yang enak. Namun di sini, pada saat ini—kepada siapakah harus aku meminta? Di tempat ini tiada ibu untuk aku merayu.”

Verse 98

इति चिंतयतस्तस्य भानुरस्ताचलं गतः । एतस्मिन्नेव समये कश्चिन्माहेश्वरो नरः

Tatkala dia berfikir demikian, matahari pun terbenam menuju gunung senja. Pada saat itu juga, muncullah seorang lelaki yang berbakti kepada Maheśvara (Śiva).

Verse 99

महोपहारानादाय नगराद्बहिरभ्यगात् । समभ्यर्चितुमीशानं शिवरात्रावुपोषितः

Dengan membawa persembahan yang mulia, dia keluar dari kota untuk menyembah Īśāna (Śiva), setelah berpuasa pada malam Śivarātri.

Verse 100

पक्वान्नगंधमाघ्राय क्षुधितः स तमन्वगात् । इदमन्नं मया ग्राह्यं शिवायोपस्कृतं निशि

Menghidu harum makanan yang telah masak, kerana lapar dia pun mengikutinya. Dia berfikir: “Makanan ini patut aku ambil—walaupun ia disediakan pada malam hari sebagai persembahan kepada Śiva.”

Verse 110

कुलाचारप्रतीपोयं पित्रोर्वाक्यपराङ्मुखः । सत्यशौचपरिभ्रष्टःसंध्यास्नानविवर्जितः

“Orang ini memusuhi adat resam keturunannya, membelakangi kata-kata ibu bapanya; telah tersasar daripada kebenaran dan kesucian, serta meninggalkan amalan sandhyā-vandana dan mandi penyucian.”

Verse 120

कलिंगराजोभविताऽधुनाविधुतकल्मषः । एष द्विजवरो दूता यूयं यात यथागताः

Kini dia akan menjadi raja Kaliṅga, dosanya telah disucikan. Brāhmaṇa yang mulia ini ialah utusanku—wahai para duta, berangkatlah dan kembalilah sebagaimana kamu datang.

Verse 130

स्वार्थदीपदशोद्योत लिंगमौलि तमोहरः । कलिंगविषये राज्यं प्राप्तो धर्मरतिः सदा

Dengan liṅga sebagai mahkota, penghapus kegelapan, bersinar laksana sepuluh pelita dari tujuan sucinya—dia meraih kedaulatan di negeri Kaliṅga, sentiasa bersuka dalam dharma.

Verse 140

तावत्तताप स तपस्त्वगस्थिपरिशेषितम् । यावद्बभूव तद्वर्ष्म वर्षाणामयुतं शतम्

Dia melakukan tapa sehingga tinggal kulit dan tulang; dan dia terus bertahan demikian hingga jasadnya menanggungnya selama seratus myriad tahun.

Verse 150

क्रूरदृग्वीक्षते यावत्पुनःपुनरिदं वदन् । तावत्पुस्फोट तन्नेत्रं वामं वामा विलोकनात

Selama dia terus merenung dengan pandangan kejam sambil mengulang kata-kata ini berkali-kali, selama itu juga mata kirinya pecah—akibat lirikan ke kiri Sang Dewi.

Verse 160

देवेन दत्ता ये तुभ्यं वराः संतु तथैव ते । कुबेरो भव नाम्ना त्वं मम रूपेर्ष्यया सुत

Semoga kurnia yang telah dianugerahkan dewa kepadamu tetap seperti adanya. Dengan nama, engkau akan menjadi ‘Kubera’, wahai anak—lahir daripada cemburuku terhadap keelokan rupa.

Verse 166

पुर्यां यक्षेश्वराणां ते स्वरूपमिति वर्णितम् । यच्छ्रुत्वा सर्वपापेभ्यो नरो मुच्येदसंशयम्

Demikianlah hakikat sebenar para Yakṣeśvara di kota suci ini telah dihuraikan kepadamu. Dengan mendengarnya, seseorang pasti terlepas daripada segala dosa—tiada keraguan.