
Sukta 9.77
हे लघु पवमान स्तोत्र पात्रात शुद्ध होऊन सिद्ध होत असलेल्या सोमाचे स्तवन करते—इंद्राच्या वज्ररूपाने तेजस्वी, विजय व समृद्धी देणारी अजेय शक्ती म्हणून. गाळलेला सोम मधुर, दीप्तिमान आणि ऋत (विश्वनियम) धारण करणारा असा वर्णिला आहे; तो तुपासारख्या समृद्ध सारधारा स्वतःकडे ओढतो आणि यजमानाला बळ, “किरण/गो” (go) आणि प्रेरित वाणी प्रदान करतो. शेवटच्या भागात सोमप्रवाहाची ओळख वरुण व मित्र यांच्या व्यापक, विश्वासू शक्तींशी जोडली जाते; त्यामुळे ही शुद्धी केवळ विधीक्रिया न राहता, विश्वऋताचे सामंजस्य आणि अंतःसत्याचे संधान ठरते.
Mantra 1
एष प्र कोशे मधुमाँ अचिक्रददिन्द्रस्य वज्रो वपुषो वपुष्टरः । अभीमृतस्य सुदुघा घृतश्चुतो वाश्रा अर्षन्ति पयसेव धेनवः ॥
हा (सोम) पात्रात प्रकट होऊन मधुमय होऊन गर्जतो—इंद्राचा वज्र, तेजापेक्षाही अधिक तेजस्वी. ऋत (सत्य-नियम) अमृताच्या सुदोहा धारा, घृतरस टपकत, त्याच्याकडे अशा वाहतात जशा दूधाने भरलेल्या रंभणाऱ्या धेनू वाहतात.
Mantra 2
स पूर्व्यः पवते यं दिवस्परि श्येनो मथायदिषितस्तिरो रजः । स मध्व आ युवते वेविजान इत्कृशानोरस्तुर्मनसाह बिभ्युषा ॥
तो प्राचीन (सोम) पवित्र होत वाहतो—ज्याला श्येन (बाज) दिव्यलोकाच्या पलीकडून, मधल्या रजसाच्या (अंतरिक्षाच्या) पलीकडून घेऊन आला. तो मधुरसासह वेगाने धावतो, शक्तीने थरथरतो; आणि धनुर्धर कृशानूच्या बाणापासूनही मनात भय उत्पन्न करणारा होता.
Mantra 3
ते नः पूर्वास उपरास इन्दवो महे वाजाय धन्वन्तु गोमते । ईक्षेण्यासो अह्यो न चारवो ब्रह्मब्रह्म ये जुजुषुर्हविर्हविः ॥
आमच्यासाठी ते प्राचीन व नंतरचे सोमबिंदू, गोसमृद्ध महावाज (महाबल-समृद्धी) याकडे वेगाने धावोत. दिसण्यास योग्य, सर्पांसारखे चपळ—जे प्रत्येक मंत्रासह प्रत्येक हवि स्वीकारतात—ते आमच्या अंतरी मंत्रावर मंत्र होऊन प्रवाहित होवोत.
Mantra 4
अयं नो विद्वान्वनवद्वनुष्यत इन्दुः सत्राचा मनसा पुरुष्टुतः । इनस्य यः सदने गर्भमादधे गवामुरुब्जमभ्यर्षति व्रजम् ॥
हा इंदु (सोम) सर्वज्ञ होऊन, आमच्यासाठी वनावनांत शोधणाऱ्यासारखा (गुप्त धन) जिंकतो; मनाने सरळ, सतत चालणारा—अनेकांनी स्तुत. जो सदन/आसनात गर्भ (अंतर्निहित घडण) ठेवतो, तो गवाम्—गायींच्या—विस्तीर्ण कुंपणाकडे, उरु-ब्ज व्रजाकडे—जिथे तेजस्वी रश्मींचे कळप गोळा होतात—वेगाने धावून/प्रवाहित होतो.
Mantra 5
चक्रिर्दिवः पवते कृत्व्यो रसो महाँ अदब्धो वरुणो हुरुग्यते । असावि मित्रो वृजनेषु यज्ञियोऽत्यो न यूथे वृषयुः कनिक्रदत् ॥
दिवःपासून (खाली) पवमान रस वाहतो—कर्मसिद्ध करणारा, व्यापक क्रियाशील सार. तो महान, अदब्ध—वरुण; ऋताच्या विशाल विधानाची शक्ती, विस्तीर्ण अवकाशांत संचारणारा. मित्रही आमच्या व्रजन/क्षेत्रांत पिळला जातो, यज्ञयोग्य; यूथात बलवान अश्वासारखा, वृषयु होऊन कणिक्रीदत्—उच्च नाद करतो.
Soma is heard and seen in the vessel—sweet, radiant, and explicitly named as Indra’s vajra-like power.
The hymn expands the imagery: streams of ṛta and ghee-like richness flow toward him; the Soma-drops, ancient and later, speed toward great strength and ‘rays,’ accepting offering and mantra in a continuous inner movement.
Soma’s purified force is universalized: he flows from the luminous heaven as the ‘right-doer’ essence, vast and unbetrayable—identified with Varuṇa’s wide law and Mitra’s sacrificial harmony.
The flow culminates in a vigorous, victorious drive—like a strong stallion crying within the herd—leaving the hearer with energized aspiration and ordered power ready for ritual offering and inner conquest.
indrasya vajro vapuṣo vapuṣṭaraḥ
brahma-brahma ye jujuṣur havir-haviḥ
चक्रिर्दिवः पवते कृत्व्यो रसो महाँ अदब्धो वरुणो हुरुग्यते । असावि मित्रो वृजनेषु यज्ञियोऽत्यो न यूथे वृषयुः कनिक्रदत् ॥The hymn praises Soma Pavamāna—Soma as he is purified and made ready for offering—described as Indra’s thunderbolt-like power.
Because purified Soma is seen as the force that empowers Indra to overcome obstacles; spiritually, it represents a concentrated, decisive energy born from purification.
The final verse shows Soma’s flow as carrying the powers of Varuṇa (vast, unbreakable cosmic law) and Mitra (harmony and right relationship), so the ritual purification also signifies alignment with ṛta.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.