
Sukta 9.77
Soma Pavamāna (as Indra’s vajra-form)
આ ટૂંકું પવમાન સ્તોત્ર પાત્રમાં શુદ્ધ થઈ તૈયાર થતા સોમનું સ્તવન કરે છે—ઇન્દ્રના વજ્રરૂપે તેજસ્વી, વિજય અને સમૃદ્ધિ લાવતી અપ્રતિહત શક્તિ તરીકે. ગાળેલો સોમ મધુર, પ્રકાશમાન અને ઋત (વિશ્વનિયમ) ધારણ કરનાર તરીકે ચિતરાયો છે; તે ઘી જેવી સમૃદ્ધ સારધારાઓને પોતાની તરફ આકર્ષે છે અને યજમાનને બળ, “કિરણો/ગો” (go) અને પ્રેરિત વાણી આપે છે. અંતિમ ગતિમાં સોમપ્રવાહને વરુણ અને મિત્રની વિશાળ, વિશ્વાસુ શક્તિઓ સાથે એકરૂપ ગણાવવામાં આવે છે; તેથી આ શુદ્ધિક્રિયા માત્ર વિધિ નથી, પરંતુ કોસ્મિક ઋતનું સુસંગતકરણ અને આંતરિક સત્યનું સંધાન છે.
Mantra 1
एष प्र कोशे मधुमाँ अचिक्रददिन्द्रस्य वज्रो वपुषो वपुष्टरः । अभीमृतस्य सुदुघा घृतश्चुतो वाश्रा अर्षन्ति पयसेव धेनवः ॥
એ મધુમય આનંદથી પરિપૂર્ણ આ સોમ પાત્રમાં ઊંચે સ્વરે ગર્જે છે—ઇન્દ્રનો વજ્ર, તેજ કરતાં પણ વધુ તેજસ્વી. ઋત (સત્ય-વ્યવસ્થા)ની સુદૂઘા ધારા, ઘૃતથી ટપકતી સમૃદ્ધિ સાથે, તેની તરફ એવી વહે છે જેમ દૂધથી ભરેલી ધેનુઓ રંભતી-રંભતી ધસી આવે.
Mantra 2
स पूर्व्यः पवते यं दिवस्परि श्येनो मथायदिषितस्तिरो रजः । स मध्व आ युवते वेविजान इत्कृशानोरस्तुर्मनसाह बिभ्युषा ॥
એ પ્રાચીન સોમ પવિત્ર થઈ વહે છે—જેને શ્યેન (બાજ) દ્યૌલોકથી પરે, મધ્ય પ્રદેશ પારથી લાવ્યો. તે મધુમય આનંદ સાથે ત્વરિત થાય છે, શક્તિથી કંપતો; કૃશાનુ ધનુર્ધારીના બાણ-ધનુષથી પણ, મનમાં ભયજનક ગણાયો.
Mantra 3
ते नः पूर्वास उपरास इन्दवो महे वाजाय धन्वन्तु गोमते । ईक्षेण्यासो अह्यो न चारवो ब्रह्मब्रह्म ये जुजुषुर्हविर्हविः ॥
અમારા માટે તે પ્રાચીન અને ઉત્તરકાલીન ઇન્દુ-બિંદુઓ ગોમતી મહાન વાજ (બળ-સમૃદ્ધિ) તરફ ધસી જાય. દૃશ્ય અને સર્પ સમા ઝડપી, જે દરેક હવિ સાથે દરેક બ્રહ્મ (મંત્ર)ને સ્વીકારે છે—તે મંત્ર પર મંત્ર બની અમારા અંદર ગતિ કરે.
Mantra 4
अयं नो विद्वान्वनवद्वनुष्यत इन्दुः सत्राचा मनसा पुरुष्टुतः । इनस्य यः सदने गर्भमादधे गवामुरुब्जमभ्यर्षति व्रजम् ॥
આ સોમ (ઇન્દુ) સર્વજ્ઞ બની અમારા માટે વન-વનમાં શોધનારની જેમ (ગુપ્તને) જીતે છે; મનથી સીધો માર્ગ પકડી સત્રરૂપે આગળ વધે છે, અને બહુજનોથી સ્તુત થાય છે. જે સદનમાં ગર્ભ (અંતઃસર્જન) સ્થાપે છે, તે ગવાઓના વિશાળ વાડા—કિરણોના વિશાળ ઘેરા વ્રજ તરફ ધસી જાય છે.
Mantra 5
चक्रिर्दिवः पवते कृत्व्यो रसो महाँ अदब्धो वरुणो हुरुग्यते । असावि मित्रो वृजनेषु यज्ञियोऽत्यो न यूथे वृषयुः कनिक्रदत् ॥
દિવ્ય દ્યુલોકમાંથી ઋતકર્મા (સત્કાર્ય કરનાર) કૃત્યવ્યો રસ પવિત્ર થઈ વહે છે; મહાન, અદબ્ધ—વરુણ, વિશાળ ઋતધર્મનો અધિકારી, વિશાળ ક્ષેત્રોમાં વિહરે છે. મિત્રણું પણ વ્રજનોએ (જીવનક્ષેત્રોમાં) યજ્ઞયોગ્ય રૂપે પિષાય છે; યુથમાં બળવાન અશ્વની જેમ, વૃષયુ બની ઘોષ કરે છે.
The hymn praises Soma Pavamāna—Soma as he is purified and made ready for offering—described as Indra’s thunderbolt-like power.
Because purified Soma is seen as the force that empowers Indra to overcome obstacles; spiritually, it represents a concentrated, decisive energy born from purification.
The final verse shows Soma’s flow as carrying the powers of Varuṇa (vast, unbreakable cosmic law) and Mitra (harmony and right relationship), so the ritual purification also signifies alignment with ṛta.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.