Sukta 78
Sukta 9.78
Soma Pavamāna
हे लघु पवमान सूक्त शुद्धीकरणाच्या क्रियेतच सोमाची स्तुती करते: “राजा” जलवस्त्र परिधान करून वेगाने पुढे धावतो, अपवित्रता पकडून घेतो आणि देवांच्या अर्पणस्थानी योग्य ठरतो. सोमाच्या शुद्धीचा संबंध प्रेरित वाणीशी, दैवी सान्निध्याशी, तसेच धन, विस्तीर्ण “गव्युती” (चराईभूमी/पशुपथ) आणि निर्भयता देण्याशी जोडला आहे; आणि जवळ-दूरच्या शत्रूंवर प्रहार करावा अशी त्याला विनंती केली आहे.
Mantras
Mantra 1
प्र राजा वाचं जनयन्नसिष्यददपो वसानो अभि गा इयक्षति । गृभ्णाति रिप्रमविरस्य तान्वा शुद्धो देवानामुप याति निष्कृतम् ॥
राजा (सोम) पुढे सरकतो, वाणी उत्पन्न करीत; अपः (जल) वस्त्रासारखे परिधान करून तो रश्मींकडे हाकतो/नेतो. तो कलुष पकडतो; अविर—मेंढा (शोधक)—आपल्या तनाने ते दूर करून, शुद्ध होऊन देवांच्या निष्कृत—सज्ज/निश्चित—यज्ञस्थानी जवळ जातो.
Mantra 2
इन्द्राय सोम परि षिच्यसे नृभिर्नृचक्षा ऊर्मिः कविरज्यसे वने । पूर्वीर्हि ते स्रुतयः सन्ति यातवे सहस्रमश्वा हरयश्चमूषदः ॥
हे सोम! इंद्रासाठी तू नरां (ऋत्विजां) कडून सर्व बाजूंनी परि-षिच्यसे—ओतला जातोस. नृचक्षा (नरांना पाहणारी/नरांना दृष्टी देणारी) अशी ऊर्मि, कवि-स्वरूप तू वने—यज्ञस्थानी/द्रोण-कलशाजवळ—अभ्यज्यसे, अभिषिक्त होतोस. कारण तुझ्या पूर्वकालीन अनेक स्रुतयः (धारा) यातवे—यात्रा/प्रवृत्तीकरिता—असतात; सहस्र अश्व आणि हरयः (हरित अश्व) चमूषदः—चमू/चमस (अर्पण-पात्रात) आसनस्थ—तुझ्याबरोबर असतात.
Mantra 3
समुद्रिया अप्सरसो मनीषिणमासीना अन्तरभि सोममक्षरन् । ता ईं हिन्वन्ति हर्म्यस्य सक्षणिं याचन्ते सुम्नं पवमानमक्षितम् ॥
समुद्रिया अप्सरसः—समुद्रातून उत्पन्न—मनीषिणम् (विचारशील/ऋषि-मन) यांच्या अंतरी आसनस्थ होऊन, त्याच्यावर सोमम् अक्षरन्—ओततात. त्या त्याला हर्म्यस्य सक्षणिम्—उच्च गृह/प्रासादाची संगत—याकडे हिन्वन्ति, प्रेरित करतात; आणि पवमान सोमाकडून अक्षितम् सुम्नम्—अक्षय अनुग्रह—याचन्ते, मागतात.
Mantra 4
गोजिन्नः सोमो रथजिद्धिरण्यजित्स्वर्जिदब्जित्पवते सहस्रजित् । यं देवासश्चक्रिरे पीतये मदं स्वादिष्ठं द्रप्समरुणं मयोभुवम् ॥
आपला सोम पवते—प्रवाहित होतो—गोजित् (गो/किरणांचा विजेता), रथजित् (रथ—गती/प्रगती—चा विजेता), हिरण्यजित् (सुवर्ण-समृद्धीचा विजेता), स्वर्जित् (स्वर्—दीप्त लोक—चा विजेता), अब्जित् (अप्/जलाचा विजेता), सहस्रजित् (हजारो शक्तींचा विजेता)। ज्याला देवांनी पीतये—पानासाठी—मदं (उन्माद/आनंद-रस) म्हणून घडविले आहे: स्वादिष्ठं द्रप्सम्—अतिशय मधुर थेंब—अरुणं (उषा-लाल) मयोभुवम् (कल्याण-जनक)।
Mantra 5
एतानि सोम पवमानो अस्मयुः सत्यानि कृण्वन्द्रविणान्यर्षसि । जहि शत्रुमन्तिके दूरके च य उर्वीं गव्यूतिमभयं च नस्कृधि ॥
हे सोम! पवमान होऊन, आम्हांला अभिलाषित करीत, तू या सत्यांना सत्य करतोस आणि धन-समृद्धीचे प्रवाह वाहू देतोस. शत्रूला—जवळचा असो वा दूरचा—संहार कर; आणि आम्हांस किरणांची विस्तीर्ण गव्यूति (चराईचा प्रदेश/मार्ग) व निर्भय अवस्था प्रदान कर.
Frequently Asked Questions
The hymn praises Soma Pavamāna—Soma as he flows and purifies himself through water and the filter, becoming fit to be offered to the gods.
It means Soma is seen as a power that awakens inspired speech (vāc) and clear thought in the seer, especially during the purification and offering.
It asks Soma to make intentions true, to send riches, to defeat enemies near and far, and to grant a wide, radiant ‘pasture’ (gavyūti) along with fearlessness.
Ask anything about Sukta 78 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.