
Sukta 9.76
Soma Pavamāna
हे लघु पवमान स्तोत्र शुद्धीकरणातून प्रवाहित होणाऱ्या सोमाचे स्तवन करते. तो स्वर्गाला धारण करणारा, देवकौशल्ययुक्त साररूप म्हणून वर्णिला आहे; ‘नद्या’ (वाहिन्या/मार्ग) यांत सोडला जाऊन देवांच्या उपभोगास योग्य असा परिष्कृत केला जातो. सोमाचा स्वच्छ झालेला उफाळता प्रवाह इंद्राच्या सामर्थ्यवर्धनाशी वारंवार जोडला आहे—तो अंतर्गत पात्रांत प्रवेश करतो, वीजेसारखा जगांना जागृत करतो, आणि उपासकांना तेज, बळ व विजय प्रदान करतो.
Mantra 1
धर्ता दिवः पवते कृत्व्यो रसो दक्षो देवानामनुमाद्यो नृभिः । हरिः सृजानो अत्यो न सत्वभिर्वृथा पाजांसि कृणुते नदीष्वा ॥
दिवाचा धारक पुनीत होत प्रवाहित होतो—कृत्यशील रस, देवांचे दक्षत्व, जे नृशक्तींनी आस्वादावे. हरिवर्ण सोम मुक्त होऊन, बलवान अश्वासारखा, नद्यांत (प्रवाहमार्गांत) शिरत, आपली महाशक्ती ‘पाजांसि’ स्वच्छंद घडवितो.
Mantra 2
शूरो न धत्त आयुधा गभस्त्योः स्वः सिषासन्रथिरो गविष्टिषु । इन्द्रस्य शुष्ममीरयन्नपस्युभिरिन्दुर्हिन्वानो अज्यते मनीषिभिः ॥
शूरासारखा तो गभस्ति-हस्तांत आयुधे धारण करतो; स्वः (दीप्त लोक) इच्छित, गविष्टि—किरण-शोधात—रथमार्गावर दृढ राहतो. अपस्यु कर्मांनी इंद्राचा शुष्म उदीरित करीत, पुढे हाकलला गेलेला इंदु मनीषींच्या धियेने अभिषिक्त होतो.
Mantra 3
इन्द्रस्य सोम पवमान ऊर्मिणा तविष्यमाणो जठरेष्वा विश । प्र णः पिन्व विद्युदभ्रेव रोदसी धिया न वाजाँ उप मासि शश्वतः ॥
हे सोम, इंद्रासाठी पवमान होत, आपल्या उचंबळत्या ऊर्मी (लहरी)सह या अंतर-उदर-रूप पात्रांत प्रवेश कर; सामर्थ्यात वाढत जा. आम्हांस पुष्ट कर—जसे मेघातील विद्युद्प्रभेने दोन रोदसी (द्यावा-पृथिवी) जागृत होतात—बलसमृद्धींसह, धिया (प्रेरित बुद्धी)सह, सदैव आमच्या निकट ये.
Mantra 4
विश्वस्य राजा पवते स्वर्दृश ऋतस्य धीतिमृषिषाळवीवशत् । यः सूर्यस्यासिरेण मृज्यते पिता मतीनामसमष्टकाव्यः ॥
सर्वांचा राजा पवमान होऊन वाहतो, स्वः (दीप्त लोक) पाहणारा; ऋताची प्रेरित धीत जागवतो, ‘ऋषि-शाळ’ (मिथ्या ऋषित्वाचा भंजक) होऊन। जो सूर्याच्या तीक्ष्ण धाराने परिमार्जित होतो, तोच मतींचा (प्रेरित विचारांचा) पिता होतो—असम (अतुल) अष्टकाव्य (अद्वितीय समन्वय-कवी).
Mantra 5
वृषेव यूथा परि कोशमर्षस्यपामुपस्थे वृषभः कनिक्रदत् । स इन्द्राय पवसे मत्सरिन्तमो यथा जेषाम समिथे त्वोतयः ॥
यूथांत वृषभासारखा तू कोशाभोवती वेगाने धावतोस; अपां (जल)च्या कुशीत वृषभ गर्जतो. तू इंद्रासाठी पवमान होतोस, मदात सर्वाधिक ‘मत्सरिन्तम’; जेणेकरून समरात तुझ्या ओट (सहाय्य)ने आम्ही जय मिळवू.
The hymn praises Soma in his Pavamāna form—Soma as he flows and purifies through the filter and waters, becoming fit to be offered to the gods, especially Indra.
It refers to the ritual filtration of Soma juice through the pavitra (sieve), and also symbolizes inner clarification—turning raw energy into luminous strength and clear inspiration.
Because Soma is offered to empower Indra, the god of force and conquest; the hymn asks that this Indra-strengthening Soma help the worshippers win in contests and overcome obstacles.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.