Sukta 64
Sukta 8.64
Indra
हे सूक्त इंद्रासाठीचे जोमदार सोम-आह्वान आहे. स्तुतिगीते त्याला उल्लसित करून तो राधस् (समृद्धी) प्रदान करो आणि पवित्र वचन (ब्रह्म) द्वेष करणाऱ्या शक्तींना (ब्रह्मद्विष्) भंग करो, अशी विनंती आहे. इंद्राला न झुकणारा, तरुण, पराक्रमी वृषभ म्हणून रंगवले आहे; खऱ्या ब्रह्मन् (प्रेरित वाणी) शिवाय त्याच्यापर्यंत पोहोचणे कठीण आहे. शेवटी तातडीच्या हाकेसह सूक्त संपते: शौर्यपूर्ण, ज्वलंत शक्तीसाठी उजळ सोम लवकर येऊन प्या.
Mantras
Mantra 1
उत्त्वा मन्दन्तु स्तोमाः कृणुष्व राधो अद्रिवः । अव ब्रह्मद्विषो जहि ॥
स्तोत्रे तुला उंचावोत, तुला आनंदित करोत; हे अद्रिवः (वज्रधारी)! आमच्यासाठी राधस्—समृद्धी—घडव. ब्रह्म-द्विषांना खाली पाडून नाश कर.
Mantra 2
पदा पणीँरराधसो नि बाधस्व महाँ असि । नहि त्वा कश्चन प्रति ॥
आपल्या पावलाच्या प्रहाराने पणींना—समृद्धीचा निषेध करणाऱ्यांना—खाली दाबून टाक; कारण तू महान आहेस. तुझ्याविरुद्ध कोणीही टिकू शकत नाही.
Mantra 3
त्वमीशिषे सुतानामिन्द्र त्वमसुतानाम् । त्वं राजा जनानाम् ॥
हे इंद्रा, तू सुत—सोम पिळणाऱ्यांवरही—अधिकार गाजवितोस आणि असुत—न पिळणाऱ्यांवरही; तू जनांचा राजा आहेस.
Mantra 4
एहि प्रेहि क्षयो दिव्याघोषञ्चर्षणीनाम् । ओभे पृणासि रोदसी ॥
ये, पुढे ये; हे इंद्रा, दिव्य ज्योतिर्मय धामात स्थिर वास करणाऱ्या, मनुष्यजातींसाठी घुमणाऱ्या. तू उभय रोदसी—द्यावा व पृथिवी—परिपूर्ण करतोस.
Mantra 5
त्यं चित्पर्वतं गिरिं शतवन्तं सहस्रिणम् । वि स्तोतृभ्यो रुरोजिथ ॥
शत-हजारांनी समृद्ध त्या पर्वत-शिखरालाही—त्या उंच गिरिलाही—स्तोत्र करणाऱ्या ऋषींसाठी तू व्यापक रीतीने फोडून उघडलेस, जेणेकरून आत दडलेली पूर्णता प्रकट होईल.
Mantra 6
वयमु त्वा दिवा सुते वयं नक्तं हवामहे । अस्माकं काममा पृण ॥
आम्ही दिवसा सोम-निष्पेषणाच्या (सुते) वेळी तुला हाक मारतो, आणि रात्रीही तुलाच आवाहन करतो. आमची कामना-आकांक्षा पूर्ण कर—आमची अभिलाषा परिपूर्ण कर.
Mantra 7
क्व स्य वृषभो युवा तुविग्रीवो अनानतः । ब्रह्मा कस्तं सपर्यति ॥
कुठे आहे तो—शक्तीचा वृषभ—तरुण, महाग्रीव, जो वाकत नाही? कोणता ‘ब्रह्मा’—वाणीचा प्रेरित पुरोहित—त्याची खऱ्या अर्थाने सेवा करून त्याच्याजवळ जाऊ शकतो?
Mantra 8
कस्य स्वित्सवनं वृषा जुजुष्वाँ अव गच्छति । इन्द्रं क उ स्विदा चके ॥
कोणाच्या सोमपिळणी (सवन) कडे तो वृषभ—हविग्राही—उतरून येतो? इंद्राला खरोखर कोणाने प्राप्त केले—कोणाने त्याला आपल्या निकट आणले?
Mantra 9
कं ते दाना असक्षत वृत्रहन्कं सुवीर्या । उक्थे क उ स्विदन्तमः ॥
हे वृत्रहन्, तुझी दाने खरोखर कोणापर्यंत पोहोचली? तुझे सुवीर्य कोणाला लाभले? उक्थ-स्तुतित तुझ्या सर्वात जवळ कोण—सर्वात अंतरंग कोण?
Mantra 10
अयं ते मानुषे जने सोमः पूरुषु सूयते । तस्येहि प्र द्रवा पिब ॥
हा सोम तुझ्यासाठी मनुष्यजनांत, अनेक ठिकाणी, पिळला जातो. त्याच्याकडे ये; पुढे धावून पि—अर्पित आनंदात प्रवेश करून तो आमच्यात क्रियाशील कर.
Mantra 11
अयं ते शर्यणावति सुषोमायामधि प्रियः । आर्जीकीये मदिन्तमः ॥
हा सोम तुझ्यासाठी आहे—प्रिय—शर्यणावत् येथील सु-सोमयुक्त स्थानी अर्पित; आर्जीकिय देशात हा अत्यंत मदकारी आहे. आमच्यात तुझी विजयी शक्ती तो जागवो.
Mantra 12
तमद्य राधसे महे चारुं मदाय घृष्वये । एहीमिन्द्र द्रवा पिब ॥
तोच सोम आज—सुंदर—तुझ्या महान दानासाठी, तुझ्या आनंदमय मदासाठी, तुझ्या धगधगत्या ऊर्जेसाठी. ये, हे इंद्रा; धावून येऊन प्या—आणि आमच्यात तेजस्वी बल प्रज्वलित होवो.
Frequently Asked Questions
It calls Indra to be gladdened by hymns and Soma, to grant abundance, and to defeat forces that oppose sacred truth and right inspiration.
Literally “haters of brahman (sacred word).” In ritual it can mean hostile opponents; inwardly it points to impulses that resist truth, prayer, and higher insight.
In Vedic ritual, Soma is the empowering offering that intensifies Indra’s heroic force; by inviting him to drink, the worshippers seek protection, victory, and generous gifts in return.
Ask anything about Sukta 64 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.