Opening the text

Sukta 7.67
Vasiṣṭha
Aśvins (Nāsatyā)
Triṣṭubh
या त्रिष्टुभ् स्तोत्रात वसिष्ठ अश्विनांना त्यांच्या रथावरून त्वरेने येऊन हविर्भाग स्वीकारण्याचे आवाहन करतो; पुत्र जसा आई-वडिलांशी जिव्हाळ्याने बोलतो तसे तो त्यांना संबोधतो. अंतःकरणातील शक्तींचे रक्षण, सुपीक व अहिंसित सर्जनशक्ती, संतती व वंशपरंपरेत समृद्धी, आणि स्वस्ति (कल्याण) यांनी चिन्हित देवप्रेरित मार्ग मिळावा अशी कवीची प्रार्थना आहे. सुक्ताचा शेवट धनसंपत्ती, ऋषींची परिपक्वता, आणि अश्विनांच्या हितकारी सान्निध्यामुळे अखंड संरक्षण यांसाठी थेट विनंतीने होतो.
Mantra 1
प्रति वां रथं नृपती जरध्यै हविष्मता मनसा यज्ञियेन । यो वां दूतो न धिष्ण्यावजीगरच्छा सूनुर्न पितरा विवक्मि ॥
हे नृपती (मनुष्यांचे अधिपती) देवांनो, यज्ञीय मनाने, हवि-युक्त चित्ताने, तुमच्या रथाकडे स्तुतीसाठी मी माझा विचार वळवितो. तुमच्या दोन दृढ आसनांकडे दूतासारखा वेगाने गेलेल्याप्रमाणे; जसा पुत्र आपल्या माता-पित्याशी बोलतो, तसा मी तुमच्याशी वाणी प्रकट करतो.
Mantra 2
अशोच्यग्निः समिधानो अस्मे उपो अदृश्रन्तमसश्चिदन्ताः । अचेति केतुरुषसः पुरस्ताच्छ्रिये दिवो दुहितुर्जायमानः ॥
आमच्यात समिधेने प्रज्वलित झालेला अग्नी प्रकाशला; अंधाराच्या सीमाही दिसू लागल्या. उषेचा केतू (चिन्ह) पूर्वेकडे प्रकट झाला—दिवाची दुहिता (स्वर्गकन्या) असलेल्या उषेच्या श्रीसाठी जन्म घेत.
Mantra 3
अभि वां नूनमश्विना सुहोता स्तोमैः सिषक्ति नासत्या विवक्वान् । पूर्वीभिर्यातं पथ्याभिरर्वाक्स्वर्विदा वसुमता रथेन ॥
हे अश्विनौ, हे नासत्यौ—आता सुहोता (श्रेष्ठ होतृ) स्तोत्रांनी, वाणी प्रकट करीत, तुमच्याकडे धाव घेतो. प्राचीन काळापासून धर्म्य मार्गांनी या—इकडे—स्वर्विद्, वसुमंत रथाने.
Mantra 4
अवोर्वां नूनमश्विना युवाकुर्हुवे यद्वां सुते माध्वी वसूयुः । आ वां वहन्तु स्थविरासो अश्वाः पिबाथो अस्मे सुषुता मधूनि ॥
हे अश्विनौ—आता तुमच्या अव (रक्षण/सहाय्य)ासाठी मी युवाकु (युवा पुकार) करून तुम्हाला हाक देतो, जेव्हा माध्वी (मधुर) सोमधारा पिळली जाते, वसुची कामना करीत. स्थविर (बलवान) अश्व तुम्हाला घेऊन येवोत; येथे आमच्यासह सुषुत (उत्तम रीतीने पिळलेली) मधुं प्या.
Mantra 5
प्राचीमु देवाश्विना धियं मेऽमृध्रां सातये कृतं वसूयुम् । विश्वा अविष्टं वाज आ पुरंधीस्ता नः शक्तं शचीपती शचीभिः ॥
हे दिव्य अश्विनो, माझी धिया (प्रेरित बुद्धी) प्राचीमुख करून पाठवा—अक्षत व ऋजु—विजयासाठी, वसू-लाभाची आकांक्षा धारण करणारी. वाज (बल-समृद्धी) व पुरंधि (संपदा-प्रदात्री) यांत आमच्या सर्व वृद्धी-शक्तींचे रक्षण करा; मग हे शचीपती, तुमच्या शचींनी (प्रभावी शक्तींनी) आमच्यासाठी समर्थ व्हा.
Mantra 6
अविष्टं धीष्वश्विना न आसु प्रजावद्रेतो अह्रयं नो अस्तु । आ वां तोके तनये तूतुजानाः सुरत्नासो देववीतिं गमेम ॥
हे अश्विनो, आमच्या धीष्व् (अंतःशक्तींमध्ये) अविष्ट—रक्षित—आणि अह्रय—अक्षत—प्रजावद् रेतस् (सृजन-बीज) असो; ते नूतन-भवनाच्या बळाने समृद्ध असो. तोक (संतान) व तनय (वाढती आत्मा/वंश) यांतून तुमच्याकडे तूतुजानाः—उत्साहित होऊन—आम्ही, सुरत्नासः—दीप्त रत्नसंपत्तीने युक्त—देववीति (देव-नेतृत्वित मार्ग) प्राप्त करू.
Mantra 7
एष स्य वां पूर्वगत्वेव सख्ये निधिर्हितो माध्वी रातो अस्मे । अहेळता मनसा यातमर्वागश्नन्ता हव्यं मानुषीषु विक्षु ॥
हाच तुमचा प्राचीन निधी—प्रथम-आगमनाच्या सख्यात ठेवलेला—माध्वी राता (मधुर मधु-आनंदाचे दान) जो तुम्ही आम्हाला दिला. अहेळता मनसा—अक्रोध मनाने—जवळ या; आणि मानुषीषु विक्षु—मानव जनांत—हव्य (आहुती)चा आस्वाद घ्या.
Mantra 8
एकस्मिन्योगे भुरणा समाने परि वां सप्त स्रवतो रथो गात् । न वायन्ति सुभ्वो देवयुक्ता ये वां धूर्षु तरणयो वहन्ति ॥
एकाच युग्मनात, समान शक्ती-गतीत, तुमचा रथ सात प्रवाहांना परिक्रमा करीत पुढे जातो. देव-युक्त, सुदृढ अश्व शिथिल होत नाहीत—ते वेगवान वहनकर्ते, जे तुम्हांला धूर्षु (जुव्याच्या दांड्यांवर) वाहतात.
Mantra 9
असश्चता मघवद्भ्यो हि भूतं ये राया मघदेयं जुनन्ति । प्र ये बन्धुं सूनृताभिस्तिरन्ते गव्या पृञ्चन्तो अश्व्या मघानि ॥
मघवन् (दानशील) जनांपासून अविच्छिन्न रहा; कारण तेच आपल्या रया (समृद्धी)ने मघदेय (दान-भाग) प्रवृत्त करतात. जे सू-नृता (सत्य-समन्वित मधुर वाणी)ने बन्धु (बंधन) विस्तारतात, आणि गव्या व अश्व्या मघानि (गाय-संबंधी व अश्व-संबंधी दान) मिसळून वृद्धीच्या अर्पणांत सिंचन करतात.
Mantra 10
नू मे हवमा शृणुतं युवाना यासिष्टं वर्तिरश्विनाविरावत् । धत्तं रत्नानि जरतं च सूरीन्यूयं पात स्वस्तिभिः सदा नः ॥
आता माझे हव (आह्वान) ऐका, हे युवान अश्विनौ; श्रेष्ठ मार्गाने या, पोषण-समृद्धीने परिपूर्ण. आमच्यात रत्नें धरा, आणि सूरी (द्रष्टा/ऋषी) यांना परिपक्वतेत स्थिर ठेवा; तुम्ही—स्वस्तिभिः (कल्याण-विस्तारांनी) सदैव आमचे रक्षण करा.
The Aśvins (Nāsatyā) are youthful twin deities known for swift help, healing, rescue, and bringing prosperity—often invoked at dawn as they ‘arrive’ on their chariot.
It asks for quick arrival and acceptance of offerings, protection of the inner faculties (dhī), an unharmed and fruitful creative power (reto), prosperity in children and lineage, and continual well-being (svasti).
Devavīti means a “god-led path” or mode of living guided by divine help—here, the Aśvins’ guidance that leads to safety, right movement, and enjoyment of their beneficence.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.