
Sukta 7.5
Vasiṣṭha (traditional; opening of RV 7.5)
Triṣṭubh (probable; verify)
हे सूक्त अग्नीला वैश्वानर म्हणून—स्वर्ग व पृथ्वी यांच्या मध्ये संचार करणारा, जागृत उपासकांच्या सावधानतेने वाढणारा सार्वत्रिक अग्नी—आवाहन करते. तो प्रजांचा अधिपती आणि उषःकाल व दिवस यांचे तेजस्वी चिन्ह आहे, असे त्याचे स्तवन करून, विपुल धन, कीर्तिमान बल (वाज) आणि रुद्र व वसु यांच्याशी सुसंवादात व्यापक संरक्षण देण्याची याचना करते.
Mantra 1
प्राग्नये तवसे भरध्वं गिरं दिवो अरतये पृथिव्याः । यो विश्वेषाममृतानामुपस्थे वैश्वानरो वावृधे जागृवद्भिः ॥
बलवान अग्नीसाठी वाणी पुढे आणा; जो द्यौ आणि पृथिवीचा अरतयि (प्रेरक/चालक) आहे. जो सर्व अमृत (अमर देव) यांच्या कुशीत, वैश्वानर म्हणून, जागृत जनांनी—जे अंतःअग्नि सतत जागा ठेवतात—यांनी वाढविला जातो.
Mantra 2
पृष्टो दिवि धाय्यग्निः पृथिव्यां नेता सिन्धूनां वृषभः स्तियानाम् । स मानुषीरभि विशो वि भाति वैश्वानरो वावृधानो वरेण ॥
दीप्तिमान् दिव्यात प्रतिष्ठित अग्नी, पृथ्वीवर तो सिन्धू-धारांचा नेता आणि स्थिर पायांचा वृषभ आहे. तो मानवी विशांवर प्रकाश पसरवितो—वैश्वानर, ‘वर’ (निवडलेली श्रेष्ठता) यांनी वर्धमान, अंतःप्रकाशाचा विस्तार करणारा.
Mantra 3
त्वद्भिया विश आयन्नसिक्नीरसमना जहतीर्भोजनानि । वैश्वानर पूरवे शोशुचानः पुरो यदग्ने दरयन्नदीदेः ॥
तुझ्या भयकारी सामर्थ्याने विशे पुढे सरकल्या; असिक्नी—अंधकारमय, असमना—असंगत शक्तींनी आपले भोग-भोजन सोडून दिले. हे वैश्वानरा! पूरूसाठी ज्वलंत होत, हे अग्ने, जेव्हा तू पुरे (दुर्ग) विदीर्ण केलीस, तेव्हा तू प्रखरतेने दिपून उठलास—मार्ग शुद्ध व प्रशस्त करणारा.
Mantra 4
तव त्रिधातु पृथिवी उत द्यौर्वैश्वानर व्रतमग्ने सचन्त । त्वं भासा रोदसी आ ततन्थाजस्रेण शोचिषा शोशुचानः ॥
हे वैश्वानरा, हे अग्ने! तुझे त्रिधातु (त्रिविध रचलेले) व्रत पृथ्वी आणि द्यौ (आकाश) दोन्ही अनुसरतात. तुझ्या भासा (प्रकाशा) ने तू दोन्ही रोदसी (दोन लोक) ताणून विस्तारित केल्या; अजस्र शोचिषा ने शोशुचान—अखंड ज्वालेने दाहक व दीप्त.
Mantra 5
त्वामग्ने हरितो वावशाना गिरः सचन्ते धुनयो घृताचीः । पतिं कृष्टीनां रथ्यं रयीणां वैश्वानरमुषसां केतुमह्नाम् ॥
हे अग्ने, तुझ्याकडे हरित (हरित) तेजस्वी शक्ती उत्कटतेने धावून येतात; घृत-दीप्त वाणी-रूप ‘गिरः’ आणि ‘धुनयः’ तुझ्याशी संलग्न होतात. तू प्रजांचा पति आहेस; ‘रयी’ (समृद्धी) यांचा रथ्य-पथ आहेस—वैश्वानर; उषा व अह्न (दिवस) यांचा केतु, आमच्यातील जागरणाचे चिन्ह।
Mantra 6
त्वे असुर्यं वसवो न्यृण्वन्क्रतुं हि ते मित्रमहो जुषन्त । त्वं दस्यूँरोकसो अग्न आज उरु ज्योतिर्जनयन्नार्याय ॥
तुझ्यामध्ये वसु गण ‘असुर्य’ (सार्वभौम) सामर्थ्य स्थापन करतात; हे मित्रमहो, तुझ्या ‘क्रतु’ (कर्म-संकल्प/इच्छा) मध्ये ते आनंद मानतात. हे अग्ने, तू वेगवान होऊन दस्यूंना त्यांच्या आसनांतून हाकलून देतोस; आणि आर्यासाठी—ऊर्ध्व-धर्म निवडणाऱ्या चेतनेसाठी—विशाल ज्योतीचा जन्म घडवितोस।
Mantra 7
स जायमानः परमे व्योमन्वायुर्न पाथः परि पासि सद्यः । त्वं भुवना जनयन्नभि क्रन्नपत्याय जातवेदो दशस्यन् ॥
तो, जन्मताच परम व्योमन (उच्चतम विस्तार) मध्ये, सर्वत्र फिरणाऱ्या वायूसारखा त्वरित पथाचे रक्षण करतो. हे जातवेदो, तू भुवने जन्माला घालतोस आणि पुढे ढकलून/प्रेरित करतोस; ‘अपत्य’ (संतती) यांच्या वृद्धीसाठी ‘दशस्यन्’—सेवा करत—प्रकाशात आत्म्याची सातत्यता पोसतोस।
Mantra 8
तामग्ने अस्मे इषमेरयस्व वैश्वानर द्युमतीं जातवेदः । यया राधः पिन्वसि विश्ववार पृथु श्रवो दाशुषे मर्त्याय ॥
हे अग्ने, आमच्यासाठी त्या बलवती इष् (पोषक अन्न/ऊर्जा)ला प्रवाहित कर; हे वैश्वानरा, हे जातवेदा, द्युतिमान! ज्यायोगे, हे विश्ववार (सर्व-इच्छित दाता), तू राधः (समृद्धी) वाढवितोस आणि यज्ञ करणाऱ्या मर्त्याला विस्तीर्ण श्रवः (यश) प्रदान करितोस.
Mantra 9
तं नो अग्ने मघवद्भ्यः पुरुक्षुं रयिं नि वाजं श्रुत्यं युवस्व । वैश्वानर महि नः शर्म यच्छ रुद्रेभिरग्ने वसुभिः सजोषाः ॥
हे अग्ने, आमच्यासाठी—मघवद्भ्यः (दानशीलांसाठी) हितार्थ—बहुवृद्धी असलेला पुरुक्षुं रयि (समृद्धीचा साठा) आणि श्रुत्य (प्रसिद्ध) वाज (बल/वैभव) यांना नियोजित कर. हे वैश्वानरा, आम्हांस महान शर्म (शांती-आश्रय) दे; आणि हे अग्ने, रुद्र व वसु यांच्यासह सजोशाः (एकमताने) आम्हांस वसु (कल्याण-धन) प्रदान कर.
A summons to bring inspired speech to Agni the strong, who moves Heaven and Earth and grows by the wakeful.
Agni is unfolded as Vaiśvānara: universal, ghee-bright, approached by luminous energies and hymns; he becomes the lord of peoples and the guiding sign of dawn/day.
The hymn turns from praise to direct petition: yoking in abundant rayi and renowned vāja, and granting great śarma—protective wideness—together with the Rudras and Vasus.
It closes in assurance of shelter and harmonious divine support, sealing the rite with protection and prosperity for the community of worshippers.
vaiśvānaro vāvṛdhe jāgṛvadbhiḥ
uṣasāṃ ketum ahnām
mahi naḥ śarma yaccha
Vaiśvānara is Agni as the ‘universal’ fire—present for all peoples, active in the sacrifice, and shining as the sign of dawn and the daily awakening.
It means Agni is strengthened when people keep the ritual fire and the inner fire of attention awake—through steady offering, truthful speech, and alert consciousness.
It asks for rayi (prosperity and resources), vāja (renowned strength/victory), and mahi śarma (great shelter and peace), with protective support from the Rudras and Vasus.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.