Rig Veda Sukta 5
Mandala 7Sukta 59 Mantras

Sukta 5

Sukta 7.5

Rishi

Vasiṣṭha (traditional; opening of RV 7.5)

Devata

Agni (Vaiśvānara)

Chandas

Triṣṭubh (probable; verify)

આ સૂક્ત અગ્નિને વૈશ્વાનર તરીકે—સ્વર્ગ અને પૃથ્વી વચ્ચે ગતિ કરનાર અને જાગૃત ઉપાસકોની સાવચેતીથી વૃદ્ધિ પામનાર સર્વવ્યાપી અગ્નિ—આહ્વાન કરે છે. તેને પ્રજાઓના અધિપતિ તથા ઉષા અને દિવસનું તેજસ્વી ચિહ્ન તરીકે સ્તુતિ કરીને, પ્રચુર ધન, પ્રસિદ્ધ બળ (વાજ) અને રુદ્રો તથા વસુઓ સાથે સુસંગતિમાં વિશાળ રક્ષણ આપવા માટે પ્રાર્થના કરે છે.

Mantras

Mantra 1

प्राग्नये तवसे भरध्वं गिरं दिवो अरतये पृथिव्याः । यो विश्वेषाममृतानामुपस्थे वैश्वानरो वावृधे जागृवद्भिः ॥

અગ્નિ—તવસ (બળવાન) માટે—વાણી આગળ ધરો; જે દ્યાવા-પૃથિવીનો અરતયે (ચાલક/પ્રેરક) છે. જે સર્વ અમૃત (અમર) દેવોના ઉપસ્થ (અંક/આશ્રય)માં વૈશ્વાનર રૂપે જાગૃતજનોથી—અંતરાગ્નિને જાગૃત રાખનારા—વૃદ્ધિ પામે છે.

Mantra 2

पृष्टो दिवि धाय्यग्निः पृथिव्यां नेता सिन्धूनां वृषभः स्तियानाम् । स मानुषीरभि विशो वि भाति वैश्वानरो वावृधानो वरेण ॥

દિવ્ય તેજસ્વી સ્વર્ગમાં સ્થાપિત અગ્નિ ઊંચે સ્થિર છે; પૃથ્વી પર તે પ્રવાહોનો નેતા અને સ્થિર આધારનો વृषભ છે. તે માનવ જનસમુદાયો પર સર્વત્ર પ્રકાશે છે—વૈશ્વાનર, વરેણ (પસંદ કરેલી ઉત્તમતા) વડે વધતો, આત્માના પ્રકાશક્ષેત્રને વિસ્તારે છે.

Mantra 3

त्वद्भिया विश आयन्नसिक्नीरसमना जहतीर्भोजनानि । वैश्वानर पूरवे शोशुचानः पुरो यदग्ने दरयन्नदीदेः ॥

તારી ભયંકર શક્તિથી જનસમુદાયો આગળ વધ્યા; અંધ અને અસંગત બળોએ પોતાના ભોગો ત્યજી દીધા. હે વૈશ્વાનર, પૂરવ માટે જ્વલિત થતો, જ્યારે તું, હે અગ્નિ, દુર્ગોને ચીરી નાખ્યા, ત્યારે તું પ્રજ્વલિત થયો—આત્માના યોગ્ય નિવાસ માટે માર્ગ શુદ્ધ કરતો.

Mantra 4

तव त्रिधातु पृथिवी उत द्यौर्वैश्वानर व्रतमग्ने सचन्त । त्वं भासा रोदसी आ ततन्थाजस्रेण शोचिषा शोशुचानः ॥

હે વૈશ્વાનર, તારો ત્રિધાતુ વ્રત પૃથ્વી અને દ્યૌ (આકાશ) અનુસરે છે. તારા પ્રકાશથી તું બે લોકોને વિસ્તારી દીધા છે; અવિરત શોચિષથી જ્વલિત થઈ તું પ્રજ્વલિત રહે છે—આત્માના સત્યક્રમ માટે વિશાળ માળખું સ્થાપતો.

Mantra 5

त्वामग्ने हरितो वावशाना गिरः सचन्ते धुनयो घृताचीः । पतिं कृष्टीनां रथ्यं रयीणां वैश्वानरमुषसां केतुमह्नाम् ॥

હે અગ્નિ, તારી પાસે હરિત (દીપ્ત) ઉર્જાઓ ઉત્સુક બની ધસી આવે છે; ઘૃતથી તેજસ્વી વાણી-ગિરાઓ પણ તને ચારે તરફથી જોડાય છે. તું પ્રજાઓનો પતિ છે, રયિ-સમૃદ્ધિઓનો રથમાર્ગ છે; વૈશ્વાનર—ઉષાઓ અને અહ્નો (દિવસો)નું કેતુ, જાગૃતિનું નિશાન.

Mantra 6

त्वे असुर्यं वसवो न्यृण्वन्क्रतुं हि ते मित्रमहो जुषन्त । त्वं दस्यूँरोकसो अग्न आज उरु ज्योतिर्जनयन्नार्याय ॥

તારામાં વસુઓ અસુર્ય (સર્વાધિપત્ય) શક્તિ સ્થાપે છે; કારણ કે તારો ક્રતુ—કર્મશક્તિ—મિત્રમહો (મહામિત્ર) શક્તિઓને પ્રિય લાગે છે. હે અજ (વેગવાન) અગ્નિ, તું દસ્યુઓને તેમના આસનોમાંથી હાંકી કાઢે છે, અને આર્ય માટે વિશાળ જ્યોતિને જન્મ આપે છે—ઉર્ધ્વ ધર્મ પસંદ કરનારી આત્મા માટે.

Mantra 7

स जायमानः परमे व्योमन्वायुर्न पाथः परि पासि सद्यः । त्वं भुवना जनयन्नभि क्रन्नपत्याय जातवेदो दशस्यन् ॥

તે જન્મ લેતાં જ પરમ વ્યોમમાં સ્થિત થાય છે; સર્વત્ર ગતિમાન વાયુ જેમ, તે તરત જ માર્ગને ચારે તરફથી રક્ષે છે. હે જાતવેદસ, તું ભુવનોને જન્મ આપે છે અને આગળ ધકેલે છે; અપત્ય (સંતતિ) માટે દશસ્યન—સેવા કરતો—પ્રકાશમાં આત્માની સતતતા પોષે છે.

Mantra 8

तामग्ने अस्मे इषमेरयस्व वैश्वानर द्युमतीं जातवेदः । यया राधः पिन्वसि विश्ववार पृथु श्रवो दाशुषे मर्त्याय ॥

હે અગ્નિ, અમારા માટે તે ઇષા—બળદાયી અન્ન—ને પ્રેરિત કર; હે વૈશ્વાનર, હે જાતવેદ, દ્યુતિમય! જેના દ્વારા તું, સર્વવાંછિત દાતા, સમૃદ્ધિને વધારેછે અને યજ્ઞ કરનાર મર્ત્યને વિશાળ યશ અર્પે છે.

Mantra 9

तं नो अग्ने मघवद्भ्यः पुरुक्षुं रयिं नि वाजं श्रुत्यं युवस्व । वैश्वानर महि नः शर्म यच्छ रुद्रेभिरग्ने वसुभिः सजोषाः ॥

હે અગ્નિ, અમારે માટે મઘવંતો માટે પુરુકષુ—ઘણાં વૃદ્ધિવાળો—રયિ અને વાજ, શ્રુત્ય (પ્રસિદ્ધ) બળ, જોડ; હે વૈશ્વાનર, અમને મહાન શર્મ—શાંતિ અને આશ્રય—આપ; હે અગ્નિ, રુદ્રો અને વસુઓ સાથે સજોષા (એકમત) રહીને.

Frequently Asked Questions

Vaiśvānara is Agni as the ‘universal’ fire—present for all peoples, active in the sacrifice, and shining as the sign of dawn and the daily awakening.

It means Agni is strengthened when people keep the ritual fire and the inner fire of attention awake—through steady offering, truthful speech, and alert consciousness.

It asks for rayi (prosperity and resources), vāja (renowned strength/victory), and mahi śarma (great shelter and peace), with protective support from the Rudras and Vasus.

Ask anything about Sukta 5 of the Rig Veda

Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.

Not sure where to start?

A free Google sign-in keeps your chat saved across web and the app.

Read Rig Veda in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.

Continue reading in the Vedapath app

Open in App