
Sukta 3.43
Viśvāmitra Gāthina (traditional for RV 3.43)
Indra (invited to Soma-drinking; chariot imagery)
Jagatī or Triṣṭubh (opening verses of RV 3.43 often vary; requires metrical verification)
हा सूक्त इंद्राला अत्यंत उत्कट आमंत्रण देतो की तो आपल्या रथावरून वेगाने सोम-पीडनाच्या यज्ञात यावा, पसरलेल्या बर्हिसावर आसन घ्यावे आणि प्रिय सहकारी म्हणून यजमानांशी एकरूप व्हावे. यात इंद्राची स्तुती युद्ध-विजयी, वृत्र-वध करणारा, सामर्थ्य व संपत्तीचा अधिपती अशी केली आहे; आणि सोमाच्या द्वारे तो रक्षक, राजसदृश नेता व ऋषित्व/द्रष्टेपणाचा प्रेरक व्हावा अशी प्रार्थना आहे. या स्तोत्राचा हेतू द्विविध आहे: विधीगत—इंद्राला पानासाठी आकृष्ट करून यज्ञाला सामर्थ्य देणे; आणि अस्तित्वगत—विजय, समृद्धी व प्रेरित दृष्टी सुनिश्चित करणे।
Mantra 1
आ याह्यर्वाङुप वन्धुरेष्ठास्तवेदनु प्रदिवः सोमपेयम् । प्रिया सखाया वि मुचोप बर्हिस्त्वामिमे हव्यवाहो हवन्ते ॥
आमच्याकडे वळून इथे ये; तुझ्या रथासनावर आरूढ हो, आणि विस्तीर्ण दिवाच्या मार्गाने येत सोमपेयाकडे ये. हे प्रिय सख्यांनो, बर्हि (यज्ञासन) पसरवा; हे हव्यवाहक तुला अंतःयज्ञाच्या वंदनासाठी हाक देतात.
Mantra 2
आ याहि पूर्वीरति चर्षणीराँ अर्य आशिष उप नो हरिभ्याम् । इमा हि त्वा मतयः स्तोमतष्टा इन्द्र हवन्ते सख्यं जुषाणाः ॥
अनेक मानवसमूहांपलीकडे जाऊन ये; हे आर्य (उदार) जन, तुझ्या हरि (श्याम) अश्वांसह आमच्या आशांकडे ये. कारण या मती, स्तोमरूपाने घडविलेल्या, हे इंद्रा, तुला हाक मारतात—तुझी सख्यता इच्छित, आणि तुझ्या आनंदास संमती देत.
Mantra 3
आ नो यज्ञं नमोवृधं सजोषा इन्द्र देव हरिभिर्याहि तूयम् । अहं हि त्वा मतिभिर्जोहवीमि घृतप्रयाः सधमादे मधूनाम् ॥
हे देव इंद्रा! नमस्काराने वाढणाऱ्या आमच्या यज्ञास ये; एकचित्त होऊन, आपल्या हरि (श्याम/कपिश) अश्वांसह त्वरेने ये. कारण घृत-प्रयाः (घृतसमृद्ध) मति-आहुतींनी मी तुला वारंवार हाक देतो—मधूंच्या त्या सधमादे (सामूहिक परमानंदात).
Mantra 4
आ च त्वामेता वृषणा वहातो हरी सखाया सुधुरा स्वङ्गा । धानावदिन्द्रः सवनं जुषाणः सखा सख्युः शृणवद्वन्दनानि ॥
आणि हे दोन वृषण (बलवान) हरि-अश्व—सखा, सु-धुरा (सुयोजित जू असलेले) व स्वङ्ग (सुदृढ अवयवांचे)—तुला येथे वाहून आणोत. धानावान् इंद्र (वृद्धीच्या धान्यसमृद्धीने युक्त) सवन/सोमपेषण स्वीकारो; सख्याचा सखा होऊन तो आमची वन्दने (स्तुतिवचने) ऐको.
Mantra 5
कुविन्मा गोपां करसे जनस्य कुविद्राजानं मघवन्नृजीषिन् । कुविन्म ऋषिं पपिवांसं सुतस्य कुविन्मे वस्वो अमृतस्य शिक्षाः ॥
तू खरोखर मला जनांचा गोपा (रक्षक) करशील काय? हे मघवन्, नृजीषिन् (सरळ/अचल शक्तीचा धारक), तू मला राजा करशील काय? तू मला ऋषी करशील काय—सुत (पिळलेल्या) सोमाचा पान करणारा? तू मला अमृत (अमरत्व)ाच्या वसु (संपत्ती)चे शिक्षण देशील काय?
Mantra 6
आ त्वा बृहन्तो हरयो युजाना अर्वागिन्द्र सधमादो वहन्तु । प्र ये द्विता दिव ऋञ्जन्त्याताः सुसम्मृष्टासो वृषभस्य मूराः ॥
हे इंद्रा, जूआ लावलेले बलवान कपिश (हरी) अश्व यज्ञाच्या सधमाद (समवेत सोम-आनंद) साठी तुला आमच्याकडे—अर्वाग् (इकडे)—वाहून आणोत. जे दिव (स्वर्ग) येथून प्रेरित होऊन द्विगुण मार्गाने धावतात—वृषभाच्या सुसंमृष्ट, सुशोभित शक्ती—त्या तुला आमच्या हवि-क्षेत्रात अंतर्मुखपणे आणोत.
Mantra 7
इन्द्र पिब वृषधूतस्य वृष्ण आ यं ते श्येन उशते जभार । यस्य मदे च्यावयसि प्र कृष्टीर्यस्य मदे अप गोत्रा ववर्थ ॥
हे इंद्रा, हे वृषन्, वृषधूत (बलवानांनी शुद्ध/गाळलेला) सोम पान कर—तोच, जो उत्कंठित श्येन (बाज) तुझ्यासाठी घेऊन आला आहे. ज्याच्या मदात तू कृष्टि/प्रजांना पुढे प्रवृत्त करतोस; ज्याच्या मदात तू गोत्र (किरणांना/गायींना बांधून ठेवणारे कुंपण) दूर लोटून दिलेस.
Mantra 8
शुनं हुवेम मघवानमिन्द्रमस्मिन्भरे नृतमं वाजसातौ । शृण्वन्तमुग्रमूतये समत्सु घ्नन्तं वृत्राणि संजितं धनानाम् ॥
आम्ही शुभभावाने, या संघर्ष-भारात, वाजसाति (समृद्धि-विजय) मिळवण्यासाठी, मघवान इंद्र—नृतम (अत्यंत वीर) याला आवाहन करतो. तो ऐकणारा आहे; समरांत आमच्या ऊतये (सहाय्य) साठी उग्र; वृत्रांचा घात करणारा—धनांचा/अंतर्निधींचा संजित (संपूर्ण विजेता)।
It is a Soma-ritual invitation hymn asking Indra to come on his chariot, sit on the barhis, drink Soma, and grant protection, victory, and wealth.
In the Vedic view Soma strengthens Indra’s power and also awakens inspiration in the sacrificers; offering Soma is a way to draw his presence and aid into the rite and life.
Outwardly it praises Indra’s mythic victory over the obstructer; inwardly it points to breaking obstacles—fear, inertia, and blockage—so energy, clarity, and prosperity can flow.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.