
Sukta 3.19
Agni
हे संक्षिप्त सूक्त अग्नीला होतृ (आह्वान करणारा पुरोहित) म्हणून निवडते आणि यज्ञात दैवी शक्ती प्रतिष्ठित करणारा प्रेरित, सर्वज्ञ ऋषी म्हणून त्याची स्तुती करते. उपासकाचे मन अधिक तीव्र करावे, आत्मसंयम शिकवावा, तसेच धन, बळ आणि सत्य ऐकून स्वीकारण्याची क्षमता (श्रवस्) द्यावी अशी अग्नीला प्रार्थना आहे. शेवटी देवांनी आदिकाळी अग्नीची नेमणूक केली होती याची आठवण करून, देहधारी मानवामध्ये ‘इथेच’ रक्षक म्हणून तो जागृत व्हावा अशी विनंती केली आहे.
Mantra 1
अग्निं होतारं प्र वृणे मियेधे गृत्सं कविं विश्वविदममूरम् । स नो यक्षद्देवताता यजीयान्राये वाजाय वनते मघानि ॥
यज्ञ-संगमात मी अग्नीला होतार म्हणून वरण करतो—प्रेरित कवी, सर्वविद्, अमूढ. तो आमच्यासाठी यजन करो, देवतत्त्व अंतरी प्रतिष्ठित करो; यजनीयांमध्ये अतिश्रेष्ठ होऊन, तो आमच्यासाठी रयि व वाज (समृद्धी व सिद्धी-शक्ती) मिळवो, आणि मघ (दान-समृद्धी) जिंको.
Mantra 2
प्र ते अग्ने हविष्मतीमियर्म्यच्छा सुद्युम्नां रातिनीं घृताचीम् । प्रदक्षिणिद्देवतातिमुराणः सं रातिभिर्वसुभिर्यज्ञमश्रेत् ॥
हे अग्ने, तुझ्याकडे मी हवि-समृद्ध अर्पणा प्रवाहित करीत आहे—सुद्युम्ना, रत्नदायिनी, घृतधारेने दीप्त. दक्षिणमार्गाने अग्रसर, उत्साही व व्यापक-शक्तिमान होऊन देवतांचा समूह प्रतिष्ठित होवो; रत्नांनी व वसूंनी युक्त हा यज्ञ सुस्थिर होवो.
Mantra 3
स तेजीयसा मनसा त्वोत उत शिक्ष स्वपत्यस्य शिक्षोः । अग्ने रायो नृतमस्य प्रभूतौ भूयाम ते सुष्टुतयश्च वस्वः ॥
तुझ्या आधाराने अधिक तेजस्वी झालेल्या मनाने आम्ही शिकू—आपल्या स्वपत्य (स्वाधीनता/आत्म-प्रभुत्व) याची शिकवण शिकू. हे अग्ने, परम पुरुषार्थी शक्तीच्या संपत्तीच्या प्रचुर प्रवाहात, आम्ही तुझे सुष्टुत (सु-स्तुती करणारे) होऊ, हे वसु-दाता, आणि त्या समृद्धीत वाढू.
Mantra 4
भूरीणि हि त्वे दधिरे अनीकाग्ने देवस्य यज्यवो जनासः । स आ वह देवतातिं यविष्ठ शर्धो यदद्य दिव्यं यजासि ॥
कारण, हे अग्ने, यज्य देवासाठी योग्य अशा जनांनी तुझ्यात अनेक ‘अनीक’ (अग्र-शक्ती) स्थापिल्या आहेत. म्हणून, हे यविष्ठ (सर्वात तरुण), देवतांचा समूह येथे आण; कारण आज तू दिव्य, प्रकाशमान ‘शर्ध’ (समूह) याचे यजन करीत आहेस.
Mantra 5
यत्त्वा होतारमनजन्मियेधे निषादयन्तो यजथाय देवाः । स त्वं नो अग्नेऽवितेह बोध्यधि श्रवांसि धेहि नस्तनूषु ॥
देवांनी यज्ञकर्मासाठी तुला होता—आह्वान करणारा पुरोहित—म्हणून यज्ञसभेत घडवून तुझ्या आसनी बसविले, तेव्हा हे अग्ने, तू येथे आमचा रक्षक हो; आमच्यात जागृत हो. आमच्या तनूंमध्ये श्रवांसि—प्रेरित श्रवण-शक्ती—आणि विजयदायी यश/कीर्ती धारण कर.
It appoints Agni as the chief priest of the sacrifice and asks him to bring the divine powers into the rite, strengthen the mind, and give prosperity and protection.
Because Agni is seen as the clear-seeing mediator who knows the right way of the sacrifice and leads the offering without confusion, both outwardly in ritual and inwardly in consciousness.
Śravas can mean inspired hearing and also fame or victorious renown; here it points to the capacity to receive truth inwardly, along with the strength and recognition that follow from it.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.