
Sukta 3.20
Agni, Uṣas, Aśvins, Dadhikrāvan (collective invocation)
हा लघु सूक्त प्रातःकाळचा सामूहिक आवाहन आहे; यात अग्नीबरोबर उषस्, अश्विनौ आणि दधिक्रावन् यांना हाक दिली आहे. ‘शुभ प्रकाश’ असलेल्या देवांनी ऐकावे आणि यज्ञाबरोबरच पुढे सरकावे अशी प्रार्थना केली आहे. पुढे हे बृहस्पति, सविता, मित्र-वरुण, भग, वसु, रुद्र आणि आदित्य इत्यादी प्रमुख दैवी शक्तींनाही समावेशक रीतीने बोलावते, आणि यज्ञाला तेजस्वी ऋत व योग्य गती यांच्या मार्गदर्शनाखालील एक समन्वित यात्रा म्हणून मांडते.
Mantra 1
अग्निमुषसमश्विना दधिक्रां व्युष्टिषु हवते वह्निरुक्थैः । सुज्योतिषो नः शृण्वन्तु देवाः सजोषसो अध्वरं वावशानाः ॥
उषेच्या उगवत्या क्षणी तो वह्नि (यज्ञवाहक) स्तोत्रांनी अग्नि, उषस्, अश्विनौ आणि दधिक्रावन् यांना हाक मारतो. शुभ-ज्योतीचे देव आमचे वचन ऐकोत—एकत्र संमतीने, यज्ञमार्गाच्या यात्रेस व तिच्या अग्रगतीस उत्सुक होऊन.
Mantra 2
अग्ने त्री ते वाजिना त्री षधस्था तिस्रस्ते जिह्वा ऋतजात पूर्वीः । तिस्र उ ते तन्वो देववातास्ताभिर्नः पाहि गिरो अप्रयुच्छन् ॥
हे अग्ने, तुझे तीन वाजिन—समृद्धीच्या शक्ती—आहेत, तीन स्थापनास्थाने; हे ऋतजात, तुझ्या तीन जिह्वा—ऋतापासून जन्मलेल्या, कर्मात प्राचीन। तसेच तुझ्या तीन तनू आहेत, देव-वाताने प्रेरित; त्यांच्याद्वारे आमचे रक्षण कर—की आमच्या गिरः (वाणी) मार्गापासून ढळू नयेत, क्षीण होऊ नयेत.
Mantra 3
अग्ने भूरीणि तव जातवेदो देव स्वधावोऽमृतस्य नाम । याश्च माया मायिनां विश्वमिन्व त्वे पूर्वीः संदधुः पृष्टबन्धो ॥
हे अग्ने जातवेदो, हे देव, स्वधावन्—अमृतत्वाची तुझी नावे अनेक आहेत. आणि मायी जनांच्या विश्वाला प्रवर्तविणाऱ्या रचनाशक्ती—त्या सर्व माया—हे पृष्ठबन्धो (लोकांना जोडणाऱ्या), प्राचीन काळापासून तुझ्यात सम्यक् रीतीने संधारित झालेल्या आहेत.
Mantra 4
अग्निर्नेता भग इव क्षितीनां दैवीनां देव ऋतुपा ऋतावा । स वृत्रहा सनयो विश्ववेदाः पर्षद्विश्वाति दुरिता गृणन्तम् ॥
अग्नी हा दिव्य जनांचा नेता आहे, जणू भगासारखा; तो देव आहे, ऋतुपा (ऋतूंचा रक्षक), ऋतावान् (ऋतात स्थित). तोच वृत्रहा, सानय (विजयी), विश्ववेदा (सर्वज्ञ)—स्तोत्र करणाऱ्याला सर्व दुरितांपासून, सर्व कठीण वाटांपासून पार नेवो.
Mantra 5
दधिक्रामग्निमुषसं च देवीं बृहस्पतिं सवितारं च देवम् । अश्विना मित्रावरुणा भगं च वसून्रुद्राँ आदित्याँ इह हुवे ॥
मी येथे दधिक्रावन्ला, अग्नीला आणि देवी उषेला हाक देतो; बृहस्पतीला आणि देव सवितृला हाक देतो. अश्विनांना, मित्र-वरुणांना आणि भगाला हाक देतो; आणि येथे वसू, रुद्र, आदित्य यांनाही मी आह्वान करतो.
It opens the sacrifice at dawn by calling Agni and other dawn-associated powers to hear the hymns and move together to advance the yajña safely and successfully.
The sukta treats the ritual as a coordinated journey: different divine functions—fire, dawn, healing speed, order and inspiration—must consent together for right movement (ṛta) and protection.
Dadhikrāvan is praised as a swift, victorious power (often linked with a racing horse energy) that helps propel the rite forward, removing obstacles and strengthening momentum.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.