Adhyaya 3

Verse 1

ऋषय ऊचुः । कथितो भवता सर्गः प्रतिसर्गस्तथैव च । वंशानुवंशचरितं पुराणानामनुक्रमः

ഋഷികൾ പറഞ്ഞു—ഭവാൻ സൃഷ്ടിയും പ്രതിസൃഷ്ടിയും, വംശ-ഉപവംശചരിതവും, പുരാണങ്ങളുടെ അനുക്രമവും വിശദീകരിച്ചിരിക്കുന്നു।

Verse 2

मन्वन्तरप्रमाणं च ब्रह्मांडस्य च विस्तरः । ज्योतिश्चक्रस्वरूपं च यथावदनुवर्णितम् । श्रोतुमिच्छामहे त्वत्तः सांप्रतं तीर्थविस्तरम्

ഭവാൻ മന്വന്തരങ്ങളുടെ പ്രമാണവും ബ്രഹ്മാണ്ഡത്തിന്റെ വിസ്താരവും ജ്യോതിശ്ചക്രത്തിന്റെ സ്വരൂപവും യഥാവിധി വർണ്ണിച്ചു. ഇപ്പോൾ തീർത്ഥങ്ങളുടെ വിശദമായ വിവരണം ഭവാനിൽ നിന്ന് കേൾക്കാൻ ഞങ്ങൾ ആഗ്രഹിക്കുന്നു।

Verse 3

पृथिव्यां यानि तीर्थानि पापघ्नानि शुभानि च । तानि सूतज कार्त्स्न्येन यथावद्वक्तुमर्हसि

ഹേ സൂതപുത്രാ! ഭൂമിയിലെ പാപഹരവും മംഗളപ്രദവും ആയ തീർത്ഥങ്ങൾ ഏവയോ, അവയെ നീ യഥാവിധി ക്രമത്തോടെ സമ്പൂർണ്ണമായി വിവരിക്കേണ്ടതാകുന്നു।

Verse 4

सूत उवाच । इदं पृष्टं पुरा देव्या कैलासशिखरोत्तमे । नानाधातुविचित्रांगे नानारत्नसमन्विते

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഈ ചോദ്യം പൂർവം ദേവി, നാനാധാതുക്കളാൽ വർണ്ണവൈവിധ്യമാർന്നും നാനാരത്നങ്ങളാൽ അലങ്കൃതവുമായ കൈലാസത്തിന്റെ ഉത്തമശിഖരത്തിൽ ചോദിച്ചതാണ്।

Verse 5

नानाद्रुमलताकीर्णे नानापुष्पोपशोभिते । यक्षविद्याधराकीर्णे ह्यप्सरोगणसेविते

അവിടം നാനാവൃക്ഷലതകളാൽ നിറഞ്ഞതും നാനാപുഷ്പങ്ങളാൽ ശോഭിച്ചതും, യക്ഷ-വിദ്യാധരന്മാർ നിറഞ്ഞതും, അപ്സരാഗണങ്ങളുടെ സേവനത്താൽ വിരാജിച്ചതുമായിരുന്നു।

Verse 6

तत्र ब्रहमा च विष्णुश्च स्कन्दनन्दिगणेश्वराः । चंद्रादित्यौ ग्रहैः सार्धं नक्षत्रध्रुवमण्डलम्

അവിടെ ബ്രഹ്മാവും വിഷ്ണുവും, സ്കന്ദൻ, നന്ദി, ഗണേശ്വരന്മാരും ഉണ്ടായിരുന്നു; ചന്ദ്രനും സൂര്യനും ഗ്രഹങ്ങളോടുകൂടി, നക്ഷത്രമണ്ഡലവും ധ്രുവമണ്ഡലവും അവിടെ നിലകൊണ്ടിരുന്നു।

Verse 7

वायुश्च वरुणश्चैव कुबेरो धनदस्तथा । ईशानश्चाग्निरिंद्रश्च यमो निरृतिरेव च

അവിടെ വായുവും വരുണനും, ധനദനായ കുബേരനും ഉണ്ടായിരുന്നു; കൂടാതെ ഈശാനൻ, അഗ്നി, ഇന്ദ്രൻ, യമൻ, നിരൃതിയും അവിടെ സന്നിഹിതരായിരുന്നു।

Verse 8

सरितः सागराः सर्वे पर्वता उरगास्तथा । ब्राह्म्याद्या मातरश्चैव ऋषयश्च तपोधनाः

അവിടെ എല്ലാ നദികളും എല്ലാ സമുദ്രങ്ങളും, പർവതങ്ങളും നാഗങ്ങളും ഉണ്ടായിരുന്നു; ബ്രാഹ്മീ മുതലായ മാതൃദേവതകളും, തപസ്സേ ധനമായ ഋഷിമാരും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു।

Verse 10

मूर्तिमंति च तीर्थानि क्षेत्राण्यायतनानि च । दानवासुरदैत्याश्च पिशाचा भूतराक्षसाः

തീർത്ഥങ്ങൾ സ്വയം മൂർത്തിമാനായി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു; ക്ഷേത്രങ്ങളും ആയതനങ്ങളും (ദേവാലയങ്ങൾ) കൂടെ; ദാനവൻമാർ, അസുരൻമാർ, ദൈത്യൻമാർ, പിശാചുകൾ, ഭൂതങ്ങൾ, രാക്ഷസന്മാർ എന്നിവരും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു।

Verse 11

तत्र सिंहासनं दिव्यं शतयोजनविस्तृतम्

അവിടെ ശത യോജന വ്യാപ്തിയുള്ള ഒരു ദിവ്യ സിംഹാസനം നിലകൊണ്ടിരുന്നു।

Verse 12

लक्षायुतसहस्रैश्च रुद्रकोटिभिरावृतम् । तन्मध्ये सर्वतोभद्रं सिंहद्वारैः सुतोरणैः

അത് ലക്ഷങ്ങളും സഹസ്രങ്ങളും ജനങ്ങളാലും, രുദ്രന്മാരുടെ കോടികളാലും ചുറ്റപ്പെട്ടിരുന്നു; അതിന്റെ മദ്ധ്യേ എല്ലാദിക്കിലും മംഗളകരമായ ഒരു മണ്ഡപം ഉണ്ടായിരുന്നു, സിംഹദ്വാരങ്ങളും മനോഹര തോരണങ്ങളും സഹിതം।

Verse 13

स्वच्छमौक्तिकसंकाशं प्राकारशिखरावृतम् । नन्दीश्वरमहाकालद्वारपालगणैर्वृतम्

അത് നിർമ്മല മുത്തുപോലെ പ്രകാശിച്ചു, പ്രാകാരങ്ങളും ഉയർന്ന ശിഖരങ്ങളും ചുറ്റിപ്പറ്റി; നന്ദീശ്വരൻ, മഹാകാലൻ മുതലായ ദ്വാരപാലഗണങ്ങൾ കാവൽ നിന്നിരുന്നു।

Verse 14

किंकिणीजालमुखरैः सत्यताकैरलंकृतम् । वितानच्छत्रखंडैश्च मुक्तादामप्रलंबितैः

അത് മുഴങ്ങുന്ന കിങ്കിണീജാലങ്ങളാലും ദീപ്തമായ അലങ്കാരങ്ങളാലും അലങ്കൃതമായിരുന്നു; കൂടാതെ വിതാനങ്ങളും ഛത്രഖണ്ഡങ്ങളും അവയിൽ നിന്ന് തൂങ്ങിയ മുക്താമാലകളും കൊണ്ട് അതി ശോഭിതമായിരുന്നു।

Verse 15

घंटाचामरशोभाढयैर्दर्पणैश्चोपशोभितम् । कलशैर्द्वारविन्यस्तरत्नपल्लवसंयुतैः

അത് ഘണ്ടകളുടെയും ചാമരങ്ങളുടെയും ശോഭയോടെ തിളങ്ങുന്ന ദർപ്പണങ്ങളാൽ കൂടുതൽ ശോഭിതമായിരുന്നു; കൂടാതെ വാതിലിൽ സ്ഥാപിച്ച മംഗളകലശങ്ങൾ, രത്നജടിത പല്ലവങ്ങളും কোমല അങ്കുരങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു।

Verse 16

चित्रितं चित्रशास्त्रज्ञै रत्नचूर्णैः समु्ज्वलैः । स्वस्तिकैः पत्रवल्याद्यैर्लिंगोद्भवलतादिभिः

ചിത്രശാസ്ത്രത്തിൽ നിപുണരായവർ അതിനെ കലാപൂർവ്വം ചിത്രീകരിച്ചിരുന്നു; ദീപ്തമായ രത്നചൂർണ്ണങ്ങൾ കൊണ്ട് അത് പ്രകാശിച്ചു; സ്വസ്തികം, പത്രവള്ളി രൂപങ്ങൾ, ലിംഗോദ്ഭവ-ലതാദി മംഗളചിഹ്നങ്ങൾ കൊണ്ട് അടയാളപ്പെടുത്തിയിരുന്നു।

Verse 17

शतसिंहासनाकीर्णं वेदिकाभिश्च शोभितम् । आसीनै रुद्रवृन्दैश्च रुद्रकन्याकदम्बकैः

അത് നൂറുകണക്കിന് സിംഹാസനങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞതും വേദികകളാൽ ശോഭിതവുമായിരുന്നു; കൂടാതെ ആസീനരായ രുദ്രഗണങ്ങളും രുദ്രകന്യകളുടെ കൂട്ടങ്ങളും കൊണ്ട് കവിഞ്ഞുനിന്നു।

Verse 18

लक्षपत्रदलाढ्यैश्च श्वेतपद्मैश्च भूषितम् । अप्सरोभिः समाकीर्णं पुष्पप्रकरविस्तृतम्

അത് ധാരാളം ഇലകളും ദളങ്ങളും കൊണ്ട് സമൃദ്ധവും ശ്വേതപദ്മങ്ങളാൽ ഭൂഷിതവുമായിരുന്നു; അപ്സരസ്സുകളാൽ നിറഞ്ഞു, നാനാവിധ പുഷ്പക്കൂമ്പാരങ്ങളാൽ വ്യാപിച്ചിരുന്നതുമായിരുന്നു।

Verse 19

धूपितं धूपवर्त्तीभिः कुंकुमोदकसेचितम् । वंशवीणामृदंगैश्च गोमुखैर्मुखवादनैः

അത് ധൂപവർത്തികളാൽ സുഗന്ധിതമായി ധൂപിതവും കുങ്കുമസുഗന്ധജലത്തിൽ സിഞ്ചിതവും ആയിരുന്നു; വംശി, വീണ, മൃദംഗം, ഗോമുഖശൃംഗം മുതലായ മുഖവാദ്യങ്ങളുടെ നാദം മുഴങ്ങിക്കൊണ്ടിരുന്നു।

Verse 20

शंखभेरीनिनादेन दुन्दुभिध्वनितेन च । गर्जद्भिर्गणवृन्दैश्च मेघस्वनितनिस्वनैः

ശംഖ-ഭേരികളുടെ നിനാദത്താലും ദുന്ദുഭികളുടെ ഗംഭീരധ്വനിയാലും ഗർജ്ജിക്കുന്ന ഗണവൃന്ദങ്ങളാലും—മേഘഗർജ്ജനപോലെ ആ നാദം പരന്നു മുഴങ്ങി।

Verse 21

गणानां स्तोत्रशब्देन सामवेदरवेण च । प्रेक्षणीयैर्महानादैर्गेयहुङ्कारशोभितम्

ഗണങ്ങളുടെ സ്തോത്രശബ്ദവും സാമവേദഗാനരവവും അതിനെ ശോഭിപ്പിച്ചു; ദർശനീയമായ മഹാനാദങ്ങളും ഗാനത്തിലെ മധുര ഹുങ്കാരങ്ങളും അതിനെ അലങ്കരിച്ചു।

Verse 22

वृषनर्दितशब्देन गजवाजिरवेण च । कांचीनूपुरशब्देन समाकीर्णदिगंतरम्

വൃഷഭങ്ങളുടെ ഗർജ്ജനശബ്ദവും ഗജ-വാജികളുടെ രവവും കാഞ്ചി-നൂപുരങ്ങളുടെ ഝങ്കാരവും കൊണ്ട്—ദിക്കന്തരങ്ങൾ മുഴുവൻ നാദം നിറഞ്ഞു.

Verse 23

सर्वसंपत्करं श्रीमच्छंकरस्यैव मंदिरम् । वंश वीणामृदंगैश्च नादितं तत्र तत्र ह । ऋग्वेदो मूर्तिमांश्चैव शक्रनीलसमद्युतिः

സകലസമ്പത്തും നൽകുന്ന ശ്രീശങ്കരന്റെ ആ ശ്രീമന്ദിരം, അവിടവിടെയായി വംശി, വീണ, മൃദംഗങ്ങളുടെ നാദത്തിൽ മുഴങ്ങിക്കൊണ്ടിരുന്നു। കൂടാതെ ഋഗ്വേദം തന്നേ മൂർത്തിമാനായി, ഇന്ദ്രനീലമണിപോലെ ഗാഢനീല ദ്യുതിയിൽ പ്രകാശിച്ചു।

Verse 24

दिव्यगन्धानुलिप्तांगो दिव्याभरणभूषितः । संस्थितः पूर्वतस्तस्य दीप्यमानः स्वतेजसा

ദിവ്യസുഗന്ധങ്ങളാൽ ലിപ്തമായ അംഗങ്ങളോടും ദിവ്യാഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കൃതനുമായ അവൻ, ആ ധാമത്തിന്റെ കിഴക്കുഭാഗത്ത് നിലകൊണ്ട് സ്വതേജസ്സാൽ ദീപ്തിമാനായി പ്രകാശിച്ചു।

Verse 25

उत्तरेण यजुर्वेदः शुद्धस्फटिकसन्निभः । दिव्यकुण्डलधारी च महाकायो महाभुजः

വടക്കുഭാഗത്ത് യജുര്‍വേദം നിലകൊണ്ടിരുന്നു—ശുദ്ധസ്ഫടികസദൃശമായി ദീപ്തം; ദിവ്യകുണ്ഡലധാരി, മഹാകായനും മഹാഭുജനും।

Verse 26

स्थितः पश्चिम दिग्भागे सामवेदः सनातनः । रक्तांबरधरः श्रीमान्पप्ररागसमप्रभः

പടിഞ്ഞാറ് ദിക്കിൽ സനാതന സാമവേദം നിലകൊണ്ടിരുന്നു—ശ്രീമാനായി, രക്താംബരം ധരിച്ച്, പദ്മരാഗമണിസമമായ പ്രഭയിൽ ദീപ്തനായി।

Verse 27

स्रग्दामधारी चित्रश्च गीतभूषणभूषितः । अथवांऽजनवच्छयामः स्थितो दक्षिणतस्तथा

മാലാഹാരധാരിയും വിചിത്രമായി അലങ്കൃതനുമായ അവൻ, പവിത്രഗീതങ്ങളുടെ ഭൂഷണങ്ങളാൽ ഭൂഷിതൻ; അഞ്ജനസമമായ ശ്യാമവർണ്ണനായി തെക്കുഭാഗത്തും നിലകൊണ്ടു।

Verse 28

पिंगाक्षो लोहितग्रीवो हरिकेशो महातनुः । इतिहासषडंगानि पुराणान्यखिलानि च

പിംഗാക്ഷനും ലോഹിതഗ്രീവനും ഹരികേശനും മഹാതനുവുമായ അവിടെയുണ്ടായിരുന്നു; കൂടാതെ ഇതിഹാസങ്ങളും വേദത്തിന്റെ ഷഡംഗങ്ങളും സമസ്ത പുരാണങ്ങളും കൂടി സന്നിഹിതമായിരുന്നു।

Verse 29

वेदोपनिषदश्छन्दो मीमांसारण्यकं तथा । स्वाहाकारवषट्कारौ रहस्यानि तथैव च

അവിടെ വേദോപനിഷത്തുകൾ, വൈദിക ഛന്ദസ്സുകൾ, മീമാംസയും ആരണ്യകങ്ങളും ഉണ്ടായിരുന്നു; കൂടാതെ ‘സ്വാഹാ’, ‘വഷട്’ എന്ന ഉച്ചാരണങ്ങളും ഗൂഢ രഹസ്യോപദേശങ്ങളും കൂടി ഉണ്ടായിരുന്നു।

Verse 30

एतैः समन्वितैश्चैव तत्र ब्रह्मा स्वयं स्थितः । शक्तिरूपधरैर्मन्त्रैर्योगैश्वर्यसमन्वितैः

ഇവയൊക്കെയും സമന്വിതനായി അവിടെ സ്വയം ബ്രഹ്മാവ് നിലകൊണ്ടിരുന്നു—ശക്തിരൂപം ധരിച്ച മന്ത്രങ്ങളോടുകൂടി, യോഗൈശ്വര്യസിദ്ധികളാൽ സമ്പന്നനായി।

Verse 31

सहस्रपत्रकमलैरंकितैः सुरपूजितैः । पूजितैर्गणरुद्रैश्च ब्रह्मविष्विंद्रवंदितैः

സഹസ്രദള കമലചിഹ്നങ്ങളാൽ അങ്കിതനായി, ദേവന്മാർ പൂജിച്ചവൻ; ഗണന്മാരും രുദ്രന്മാരും കൂടി പൂജിച്ചവൻ, ബ്രഹ്മാ-വിഷ്ണു-ഇന്ദ്രന്മാർ വന്ദിച്ചവൻ।

Verse 32

चामराक्षेपव्यजनैर्वीजितैश्च समन्ततः । शोभितश्च सदा श्रीमांश्चंद्रकोटिसमप्रभः

എല്ലാ ദിക്കുകളിലും ചാമരങ്ങളും വ്യജനങ്ങളും വീശി സേവിക്കപ്പെടുന്നവൻ; സദാ ശോഭിതനും ശ്രീസമ്പന്നനും—കോടി ചന്ദ്രന്മാരെപ്പോലെ ദീപ്തപ്രഭയുള്ളവൻ।

Verse 33

ज्ञानामृतसुतृप्तात्मा योगैश्वर्यप्रसादकः । योगींद्रमानसांभोज राजहंसो द्विजोत्तमः

ജ്ഞാനാമൃതത്തിൽ തൃപ്തനായ ആത്മാവ്, യോഗൈശ്വര്യത്തിന്റെ പ്രസാദദാതാവ്; മഹായോഗികളുടെ കമലമനസ്സുകളിൽ രാജഹംസസമൻ—ദ്വിജോത്തമൻ।

Verse 34

अज्ञानतिमिरध्वंसी षट्त्रिंशत्तत्त्वभूषणः । सर्वसौख्यप्रदाता च तत्रास्ते चंद्रशेखरः

അവിടെ ചന്ദ്രശേഖരൻ വസിക്കുന്നു—അജ്ഞാനതിമിരം നശിപ്പിക്കുന്നവൻ, ഷട്ത്രിംശത് തത്ത്വങ്ങളാൽ ഭൂഷിതൻ, സർവ്വസുഖദാതാവ്।

Verse 35

तस्योत्संगगता देवी तप्तकांचनसप्रभा । पूजितो योगिनीवृन्दैः साधकैः सुरकिन्नरैः

തപ്തകാഞ്ചനസമപ്രഭയായ ദേവി അദ്ദേഹത്തിന്റെ മടിയിൽ ഇരുന്നു; അദ്ദേഹത്തെ യോഗിനീവൃന്ദങ്ങളും സിദ്ധസാധകരും ദേവന്മാരും കിന്നരന്മാരും പൂജിച്ചു।

Verse 36

सर्वलक्षणसंपूर्णा सर्वाभरणभूषिता । योगसिद्धिप्रदा नित्यं मोक्षाभ्युदयदायिनीम्

അവൾ സർവ്വശുഭലക്ഷണസമ്പൂർണ്ണയും സർവ്വാഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കൃതയും; നിത്യം യോഗസിദ്ധി നൽകുന്നവളും മോക്ഷവും മംഗളകരമായ അഭ്യുദയവും ദാനിക്കുന്നവളുമായിരുന്നു।

Verse 37

सौभाग्यकदलीकन्दमूलबीजं च पार्वती । देवस्य मुखमालोक्य विस्मिता चारुलोचना

സൗഭാഗ്യകദലിയുടെ കന്ദ-മൂല-ബീജസ്വരൂപിണിയായ പാർവതി ദേവന്റെ മുഖം ദർശിച്ചു; അപ്പോൾ ആ ചാരുലോചന ദേവി വിസ്മയിച്ചു।

Verse 38

आनंदभावं संज्ञाय आनन्दास्राविलेक्षणम् । उवाच देवी मधुरं कृतांजलिपुटा सती

അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആനന്ദഭാവം തിരിച്ചറിഞ്ഞ്, ആനന്ദാശ്രുവാൽ നിറഞ്ഞ കണ്ണുകൾ കണ്ടു, അഞ്ജലിപുടം ചേർത്ത് നിന്ന സതി ദേവി മധുരമായി പറഞ്ഞു।

Verse 39

देव्युवाच । जन्मकोटिसहस्राणि जन्मकोटिशतानि च । शोधितस्त्वं जगन्नाथ मया प्राणनचिंतया

ദേവി അരുളിച്ചെയ്തു—സഹസ്ര കോടി ജന്മങ്ങളിലും, ശത കോടി ജന്മങ്ങളിലും, ഹേ ജഗന്നാഥാ! പ്രാണചിന്തനധ്യാനത്തോടെ ഞാൻ നിന്നെ അന്വേഷിച്ചു।

Verse 40

अर्द्धांग संस्थया वापि त्वद्वक्त्रध्यानकाम्यया । तथापि ते जगन्नाथ नांतो लब्ध्वो महेश्वर

ഞാൻ നിന്റെ അർദ്ധാംഗമായി നിലകൊള്ളുകയും നിന്റെ മുഖധ്യാനം ആഗ്രഹിക്കുകയും ചെയ്താലും, ഹേ ജഗന്നാഥാ, ഹേ മഹേശ്വരാ! നിന്റെ അന്തം എനിക്കു ലഭിച്ചില്ല।

Verse 41

अनन्तरूपिणे तुभ्यं देवदेव नमोऽस्तु ते । नमो वेदरहस्याय नमो वेदैः स्तुताय च

അനന്തരൂപനായ ദേവദേവാ! നിനക്കു നമസ്കാരം. വേദരഹസ്യതത്ത്വത്തിനും നമസ്കാരം; വേദങ്ങളാൽ സ്തുതിക്കപ്പെടുന്ന പരമേശ്വരനും നമസ്കാരം।

Verse 42

श्मशानरतिनित्याय नमो गगनचारिणे । ज्येष्ठसामरहस्याय शतरुद्रप्रियाय च

ശ്മശാനത്തിൽ നിത്യരതി ഉള്ളവനേ, നിനക്കു നമസ്കാരം; ഗഗനചാരിയേ, നിനക്കു നമസ്കാരം. ജ്യേഷ്ഠസാമത്തിന്റെ രഹസ്യസ്വരൂപനേ, നമസ്കാരം; ശതരുദ്രീയത്തിന് പ്രിയനായവനേ, നമസ്കാരം।

Verse 43

नमो वृषकृतांकाय यजुर्वेदधराय च । ब्रह्मांडकोटिसंलग्नमालिने गगनात्मने

വൃഷഭചിഹ്നം അങ്കിതനായവനേ, നിനക്കു നമസ്കാരം; യജുര്‍വേദധാരിയേ, നിനക്കു നമസ്കാരം. കോടി ബ്രഹ്മാണ്ഡങ്ങളുടെ മാല ധരിച്ചവനേ, നമസ്കാരം; ഗഗനാത്മസ്വരൂപനേ, നമസ്കാരം।

Verse 44

मणिचित्रितकन्दाय नमः सर्वार्थसिद्धये । नमो वेदस्वरूपाय द्विज सिद्धिप्रियाय च

മണിരത്നങ്ങളാൽ വിചിത്രമായി അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട നിധി-സ്വരൂപനേ, നമസ്കാരം; സർവ്വാർത്ഥസിദ്ധി നൽകുന്നവനേ, നമസ്കാരം. വേദസ്വരൂപനേ, ദ്വിജരുടെ സിദ്ധികളിൽ പ്രിയനേ, നമസ്കാരം.

Verse 45

पुंस्त्रीविकाररूपाय नमश्चंद्रार्द्धधारिणे । नमोग्नये सहोमाय आदित्यवरुणाय च

പും-സ്ത്രീ വികാരരൂപങ്ങളിൽ പ്രത്യക്ഷനാകുന്നവനേ, നമസ്കാരം; അർദ്ധചന്ദ്രധാരിണേ, നമസ്കാരം. ഹോമസഹിത അഗ്നിരൂപനേ, നമസ്കാരം; ആദിത്യ-വരുണരൂപനേ, നമസ്കാരം.

Verse 46

पृथिव्यै चांतरिक्षाय वायवे दीक्षिताय च । संयोगाय वियोगाय धात्रे कर्त्रेऽपहारिणे

പൃഥിവീരൂപനേ നമസ്കാരം, അന്തരീക്ഷരൂപനേ നമസ്കാരം; വായുരൂപനേ നമസ്കാരം, ദീക്ഷിതപ്രഭുവേ നമസ്കാരം. സംയോഗ-വിയോഗരൂപനേ നമസ്കാരം; ധാതാ, കർത്താ, അപഹാരിണ (സംഹാരക) രൂപനേ നമസ്കാരം.

Verse 47

प्रदीप्तशूलहस्ताय ब्रह्मदण्डधराय च । नमः पतीनां पतये महतां पतये नमः

പ്രദീപ്ത ശൂലം കൈയിൽ ധരിച്ചവനേ നമസ്കാരം; ബ്രഹ്മദണ്ഡധാരിയേ നമസ്കാരം. പതീനാം പതി—സകല അധിപതികളുടെ അധിപതിയേ നമസ്കാരം; മഹതാം പതി—മഹാത്മാക്കളുടെ സ്വാമിയേ നമസ്കാരം.

Verse 48

नमः कालाग्निरुद्राय सप्तलोकनिवासिने । त्वं गतिः सर्वभूतानां भूतानां पतये नमः

കാലാഗ്നിരുദ്രനേ, സപ്തലോകനിവാസിനേ, നമസ്കാരം. സർവ്വഭൂതങ്ങൾക്കും നീയേ പരമഗതി; ഭൂതപതിയേ നമസ്കാരം.

Verse 49

नमस्ते भगवन्रुद्र नमस्ते भगवञ्छिव । नमस्ते परतः श्रेष्ठ नमस्ते परतः पर

ഹേ ഭഗവാൻ രുദ്രാ, നിനക്കു നമസ്കാരം; ഹേ ഭഗവാൻ ശിവാ, നിനക്കു നമസ്കാരം. ഹേ പരാത്പര ശ്രേഷ്ഠാ, നിനക്കു നമസ്കാരം; ഹേ പരാത്പരനേ, നിനക്കു നമസ്കാരം.

Verse 50

जिह्वाचापल्यभावेन खेदितोऽसि मया प्रभो । तत्क्षन्तव्यं महेशान ज्ञानदिव्य नमोऽस्तु ते

ഹേ പ്രഭോ, നാവിന്റെ ചാഞ്ചല്യത്താൽ ഞാൻ നിന്നെ വേദനിപ്പിച്ചു. ഹേ മഹേശാന, അത് ക്ഷമിക്കണമേ; ദിവ്യജ്ഞാനസ്വരൂപനേ, നിനക്കു നമസ്കാരം.

Verse 51

ईश्वर उवाच । ममोत्संगस्थिता देवि किं त्वं सास्राविलेक्षणा । अद्यापि किमपूर्णं ते तत्सर्वं करवाण्यहम्

ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ ദേവീ, എന്റെ മടിയിൽ ഇരിക്കുന്ന നിന്റെ കണ്ണുകൾ എന്തുകൊണ്ട് കണ്ണീരാൽ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു? ഇന്നും നിനക്കു എന്താണ് അപൂർണ്ണം? അതെല്ലാം ഞാൻ നിർവഹിക്കും.

Verse 52

वरं ब्रवीहि भद्रं ते स्तवेनानेन सुव्रते । ददामि ते न संदेहः शोकं त्यज महेश्वरि

ഹേ സുവ്രതേ, വരം പറയുക—നിനക്കു മംഗളം വരട്ടെ. ഈ സ്തവം മൂലം ഞാൻ സംശയമില്ലാതെ നിനക്കു വരം നൽകുന്നു; ഹേ മഹേശ്വരീ, ശോകം ഉപേക്ഷിക്കൂ.

Verse 53

निष्कले सकले देवि स्थूले सूक्ष्मे चराचरे । न तत्पश्यामि देवेशि यत्त्वया रहितं भवेत्

ഹേ ദേവീ, നിഷ്കലമായാലും സകലമായാലും, സ്ഥൂലമായാലും സൂക്ഷ്മമായാലും, ചരമായാലും അചരമായാലും—ഹേ ദേവേശീ, നിന്നില്ലാതെ നിലനിൽക്കുന്നതായി ഒന്നും ഞാൻ കാണുന്നില്ല.

Verse 54

अहं ते हृदये गौरि त्वं च मे हृदि संस्थिता । अहं भ्राता च पुत्रश्च बंधुर्भर्ता तथैव च

ഹേ ഗൗരീ! ഞാൻ നിന്റെ ഹൃദയത്തിൽ ആകുന്നു; നീ എന്റെ ഹൃദയത്തിൽ സ്ഥാപിതയായിരിക്കുന്നു. ഞാൻ നിന്റെ സഹോദരനും പുത്രനും, ബന്ധുവും ഭർത്താവും കൂടിയാണ്.

Verse 55

त्वं तु मे भगिनी भार्या दुहिता बांधवी स्नुषा । अहं यज्ञपतिर्यज्वा त्वं च श्रद्धा सदक्षिणा

നീ എനിക്ക് സഹോദരി, ഭാര്യ, പുത്രി, ബന്ധുവതി, സ്നുഷാ (മരുമകൾ) എന്നപോലെ. ഞാൻ യജ്ഞപതിയും യജമാനനും; നീ ആ യജ്ഞത്തിന്റെ ശ്രദ്ധയും മംഗളദക്ഷിണയും.

Verse 56

ओंकारोऽहं वषट्कारः सामाहमृग्यजुस्तथा । अहमग्निश्च होता च यजमानस्तथैव च

ഞാൻ ഓംകാരമാണ്; ഞാൻ വഷട്കാരമാണ്. ഞാൻ സാമവും, ഋക്കും യജുസും. ഞാൻ അഗ്നിയും, ഹോതാവും, യജമാനനും കൂടിയാണ്.

Verse 57

अध्वर्युरहमुद्गाता ब्रह्माहं ब्रह्मवित्तथा । त्वं तु देव्यरणी चैव पत्नी तु परिकीर्त्यसे

ഞാൻ അധ്വര്യുവും ഉദ്ഗാതാവും; ഞാൻ ബ്രഹ്മാവും ബ്രഹ്മവിദും കൂടിയാണ്. എന്നാൽ ഹേ ദേവീ! നീ അരണി; യജ്ഞത്തിലെ പത്നി—ദീക്ഷിത സഹധർമ്മിണി—എന്നു പ്രസിദ്ധയാണ്.

Verse 58

स्वाहा स्वधा च सुश्रोणि त्वयि सर्वं प्रतिष्ठितम् । अहमिष्टो महायज्ञः पूर्वो यज्ञस्त्वमुच्यसे

ഹേ സുശ്രോണി! നീ സ്വാഹയും സ്വധയും; നിനക്കുള്ളിൽ എല്ലാം സ്ഥാപിതമാണ്. ഞാൻ ഇഷ്ടിയും മഹായജ്ഞവും; നീ ആദിയജ്ഞം എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 59

पुरुषोऽहं वरारोहे प्रकृतिस्त्वं निगद्यसे । अहं विष्णुर्महावीर्यस्त्वं लक्ष्मीर्लोकभाविनी

ഹേ വരാരോഹേ! ഞാൻ പുരുഷൻ; നീ പ്രകൃതി എന്നു പ്രസിദ്ധം. ഞാൻ മഹാവീര്യനായ വിഷ്ണു; നീ ലോകങ്ങൾക്ക് സമൃദ്ധി നൽകുന്ന ലക്ഷ്മി.

Verse 60

अहमिन्द्रो महातेजाः प्राची त्वं परमेश्वरी । प्रजापतीनां रूपेण सर्वमाहं व्यवस्थितः

ഞാൻ മഹാതേജസ്സുള്ള ഇന്ദ്രൻ; ഹേ പരമേശ്വരി, നീ പ്രാചി—കിഴക്കുദിശ. പ്രജാപതികളുടെ രൂപത്തിൽ ഞാൻ സർവ്വത്തിലും സ്ഥാപിതൻ.

Verse 61

तेषां या नायिकास्तास्त्वं रूपैस्तैस्तैरवस्थिता । दिवसोऽहं महादेवि रजनी त्वं निगद्यसे

അവരിൽ ഉള്ള ഏത് ഏത് നായികാ/അധിഷ്ഠാത്രി ശക്തികളുണ്ടോ, നീ അവ അവ രൂപങ്ങളിൽ നിലകൊള്ളുന്നു. ഹേ മഹാദേവി, ഞാൻ പകൽ; നീ രാത്രി എന്നു പ്രസിദ്ധം.

Verse 62

निमेषोऽहं मुहूर्तश्च त्वं कला सिद्धिरेव च । अहं तेजोऽधिकः सूर्यस्त्वं तु संध्या प्रकीर्त्त्यसे

ഞാൻ നിമേഷവും മുഹൂർത്തവും; നീ കലയും സിദ്ധിയും തന്നേ. ഞാൻ തേജസ്സിൽ അതികമായ സൂര്യൻ; നീ സന്ധ്യയായി പ്രസിദ്ധം.

Verse 63

अहं बीजधरः श्रेष्ठस्त्वं तु क्षेत्रं वरानने । अहं वनस्पतिः प्लक्षस्त्वं वनस्पतिरुच्यसे

ഞാൻ ശ്രേഷ്ഠമായ ബീജധാരകൻ; ഹേ വരാനനേ, നീ ക്ഷേത്രം—ഭൂമി. ഞാൻ വനംസ്പതി പ്ലക്ഷവൃക്ഷം; നീയും വനംസ്പതി എന്നു പറയപ്പെടുന്നു.

Verse 64

शेषरूपधरो नित्ये फणामणिविभूषितः । रेवती त्वं विशालाक्षि मदविभ्रमलोचना

ഞാൻ നിത്യവും ശേഷരൂപം ധരിക്കുന്നവൻ, ഫണങ്ങളിലെ മണിരത്നങ്ങളാൽ വിഭൂഷിതൻ. ഹേ വിശാലാക്ഷി, മദവിഭ്രമമുള്ള കളിയുള്ള ദൃഷ്ടിയേ, നീ രേവതിയാണ്.

Verse 65

मोक्षोऽहं सर्वदुःखानां त्वं तु देवि परा गतिः । अपां पतिरहं भद्रे त्वं तु देवि सरिद्वरा

ഞാൻ എല്ലാ ദുഃഖങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള മോക്ഷം; എന്നാൽ ഹേ ദേവി, നീ പരമഗതിയും അന്തിമാശ്രയവും. ഹേ ഭദ്രേ, ഞാൻ ജലങ്ങളുടെ അധിപതി; എന്നാൽ ഹേ ദേവി, നീ ശ്രേഷ്ഠ നദിയാണ്.

Verse 66

वडवाग्निरहं भद्रे त्वं तु दीप्तिः प्रकीर्तिता । प्रजापतिरहं कर्त्ता त्वं प्रजा प्रकृतिस्तथा

ഹേ ഭദ്രേ, ഞാൻ വഡവാഗ്നി; എന്നാൽ നീ അതിന്റെ ദീപ്തിയായി പ്രസിദ്ധമാണ്. ഞാൻ പ്രജാപതി—കർ‍ത്താവ്; നീ പ്രജകളും, അവരുടെ പ്രകൃതിയും തന്നെയാണ്.

Verse 67

नागानामधिपश्चाहं पातालतलवासिनाम् । त्वं नागी नागराजोऽहं सहस्रफणभूषितः

ഞാൻ പാതാളതലത്തിൽ വസിക്കുന്ന നാഗങ്ങളുടെ അധിപൻ. നീ നാഗി; ഞാൻ സഹസ്ര ഫണങ്ങളാൽ വിഭൂഷിതനായ നാഗരാജൻ.

Verse 68

निशाकरवरश्चाहं श्रेष्ठा त्वं रजनीकरी । कामोऽहं कामदो देवि त्वं रतिः स्मृतिरेव च

ഞാൻ നിശാകരന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ; നീ രജനീകരികളിൽ ശ്രേഷ്ഠ. ഞാൻ കാമൻ—കാമന നൽകുന്നവൻ; ഹേ ദേവി, നീ രതിയും സ്മൃതിയും കൂടിയാണ്.

Verse 69

दुर्वासाश्चाप्यहं भद्रे त्वं क्षमा समचारिणी । लोभमोहतपश्चाहं त्वं तृष्णा तामसी स्मृता

ഹേ ഭദ്രേ! ഞാനും ദുർവാസാ തന്നേ; നീ സമ്യകാചാരിണിയായ ക്ഷമ. ഞാൻ ലോഭവും മോഹവും തപസ്സും; നീ തമസീ ശക്തിയായി സ്മരിക്കപ്പെടുന്ന തൃഷ്ണ.

Verse 70

ककुद्मान्वृषभश्चाहं योगमाता तपस्विनी । वायुरप्यहमव्यक्तस्त्वं गतिर्मनसूदनी

ഞാൻ കകുദ്മാൻ വൃഷഭനും; നീ യോഗമാതാ, തപസ്വിനി. ഞാൻ അവ്യക്തമായ വായുവും; ഹേ മനസൂദനി, നീ അതിന്റെ ഗതിയാണ്.

Verse 71

अहं मोचयिता लोभे निर्ममा त्वं यशस्विनि । नयोऽहं सर्वकार्येषु नीतिस्त्वं कमलेक्षणा

ഹേ യശസ്വിനി! ഞാൻ ലോഭത്തിൽ നിന്ന് മോചിപ്പിക്കുന്നവൻ; നീ നിർമ്മമാ (മമകാരരഹിത). ഞാൻ സർവകാര്യങ്ങളിലും നയം (വിവേകം); ഹേ കമലാക്ഷി, നീ നീതിയും ധർമ്മക്രമവും.

Verse 72

अहमन्नं च भोक्ता च ओषधी त्वं निगद्यसे । अहमग्निश्च धूमश्च त्वमूष्मा ज्वालमेव च

ഞാൻ അന്നവും ഭോക്താവും; നീ ഔഷധിയായി പറയപ്പെടുന്നു. ഞാൻ അഗ്നിയും ധൂമവും; നീ ഊഷ്മയും ജ്വാലയും തന്നേ.

Verse 73

अहं संवर्त्तको मेघस्त्वं च धारा ह्यनेकशः । अहं मुनीनां रूपेण त्वं तत्पत्नी प्रकीर्तिता

ഞാൻ സംവർ‍ത്തക മേഘം; നീ അനേകരൂപത്തിലുള്ള മഴധാരകൾ. ഞാൻ മുനിമാരുടെ രൂപത്തിലും; നീ അവരുടെ പത്നിയായി പ്രഖ്യാതം.

Verse 74

अहं संसारकर्त्ता वै त्वं तु सृष्टिर्वरानने । अहं शुक्रास्थिरोमाणि त्वं मज्जा बलमेव च

ഞാൻ തന്നെയാണ് സത്യത്തിൽ സംസാരകർത്താവ്; ഹേ വരാനനേ, നീ സൃഷ്ടിസ്വരൂപിണി. ഞാൻ ശുക്രം, അസ്ഥി, രോമം; നീ മജ്ജയും ബലവും തന്നേ.

Verse 75

पर्जन्योऽहं महाभागे त्वं वृष्टिः परमेश्वरि । अहं संवत्सरो देवि त्वमृतुः परिकीर्त्तिता

ഹേ മഹാഭാഗേ, ഞാൻ പർജന്യൻ (മഴവാഹക മേഘം); ഹേ പരമേശ്വരി, നീ വൃഷ്ടി. ഹേ ദേവി, ഞാൻ സംവത്സരം; നീ ഋതു എന്നു പരികീർത്തിത.

Verse 76

अहं कृतयुगो देवि त्वं तु त्रेता निगद्यसे । युगोऽहं द्वापरः श्रीमांस्त्वं कलिः परमेश्वरि

ഹേ ദേവി, ഞാൻ കൃതയുഗം; നീ ത്രേതാ എന്നു നിഗദ്യ. ഞാൻ ശ്രീമാനായ ദ്വാപരയുഗം; ഹേ പരമേശ്വരി, നീ കലിയുഗം.

Verse 77

आकाशश्चाप्यहं भद्रे पृथिवी त्वमिहोच्यसे । अहमदृश्यमूर्तिश्च दृश्यमूर्तिस्त्वमुच्यसे

ഹേ ഭദ്രേ, ഞാൻ ആകാശവും; ഇവിടെ നീ പൃഥിവി എന്നു ഉച്യ. ഞാൻ അദൃശ്യ മൂർത്തി; നീ ദൃശ്യ മൂർത്തി എന്നു ഉച്യ.

Verse 78

वरदोऽहं वरारोहे मंत्रस्त्वमिति चोच्यसे । अहं द्रष्टा च श्रोता च त्वं दृश्या श्रुतिरेव च

ഹേ വരാരോഹേ, ഞാൻ വരദാതാവ്; നീ മന്ത്രം എന്നു ഉച്യ. ഞാൻ ദ്രഷ്ടാവും ശ്രോതാവും; നീ ദൃശ്യവും സ്വയം ശ്രുതിയും.

Verse 79

अहं वक्ता रमयिता त्वं वाच्या परमेश्वरि । अहं श्रोता च गाता च त्वं गीतिर्गेयमेव च

ഹേ പരമേശ്വരി! ഞാൻ വക്താവും ആനന്ദിപ്പിക്കുന്നവനും; നീയേ വാച്യം—ഉച്ചരിക്കപ്പെടുന്നത്. ഞാൻ ശ്രോതാവും ഗായകനും; നീയേ ഗീതിയും ഗേയവും॥

Verse 80

अहं त्राता च गन्धश्च त्वं तु निघ्राणमेव च । अहं स्पर्शयिता कर्ता स्पर्श्यस्त्वं सृष्टमेव च

ഞാൻ രക്ഷകനും സുഗന്ധവും; നീയേ ഘ്രാണം—മണം ഗ്രഹിക്കുന്ന ക്രിയ. ഞാൻ സ്പർശിക്കുന്നവനും കർത്താവും; നീയേ സ്പർശ്യവും സൃഷ്ടമായ ജഗത്തും॥

Verse 81

अहं सर्वमिदं भूतं त्वं तु देवि न संशयः । स्रष्टाऽहं तव देवेशि त्वं सृजस्यखिलं जगत्

ഹേ ദേവി! ഈ സകല ഭൂതഭാവവും ഞാൻ; നീയും സംശയമില്ലാതെ അതേ. ഹേ ദേവേശി! നിനക്കു സംബന്ധിച്ച് ഞാൻ സ്രഷ്ടാവ്; നീയേ അഖില ജഗത്തിനെ സൃഷ്ടിക്കുന്നു॥

Verse 82

त्वया मया च देवेशि ओतप्रोतमिदं जगत् । एकधा दशधा चैव तथा शतसहस्रधा

ഹേ ദേവേശി! നിനാലും എനാലും ഈ ജഗത്ത് ഓതപ്രോതമായി നെയ്തിരിക്കുന്നു. അത് ഏകമായി, ദശമായി, അതുപോലെ ശതസഹസ്രമായി പോലും പ്രത്യക്ഷമാകുന്നു॥

Verse 83

ऐश्वर्येण तु संयुक्तौ सर्वप्राणि व्यवस्थितौ । अहं त्वं च विशालाक्षि सततं संप्रतिष्ठितौ

ഐശ്വര്യത്തിൽ സംയുക്തരായി ഞങ്ങൾ ഇരുവരും സകല പ്രാണികളിലും സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ഹേ വിശാലാക്ഷി! നീയും ഞാനും സദാ ദൃഢമായി പ്രതിഷ്ഠിതരായിരിക്കുന്നു॥

Verse 84

क्रीडामि क्रीडया देवि त्वया सार्द्धं वरानने । त्वं धृतिर्धारिणी लक्ष्मीः कांता मत्प्रकृतिर्ध्रुवम्

ഹേ ദേവി, ഹേ വരാനനേ! ഞാൻ നിന്നോടൊപ്പം ക്രീഡാരൂപത്തിൽ ക്രീഡിക്കുന്നു. നീ ധൃതി, ധാരണശക്തി, ലക്ഷ്മി, എന്റെ കാന്ത—നിശ്ചയമായും എന്റെ ധ്രുവ പ്രകൃതി.

Verse 85

रतिः स्मृतिः कामचारी मम चांगनिवासिनी । देवि किं बहुनोक्तेन प्राणेभ्योऽपि गरीयसी

രതി, സ്മൃതി, കാമചാരി എന്റെ തന്നെ ഗൃഹത്തിൽ വസിക്കുന്നു. ഹേ ദേവി, കൂടുതൽ എന്തു പറയണം—നീ എന്റെ പ്രാണനേക്കാളും അതിപ്രിയയാണ്.

Verse 86

वरं वरय देवशि यत्किंचिन्मनसि स्थितम् । तत्ते ददामि तुष्टोऽहं यद्यपि स्यात्सुदुर्ल्लभम्

ഹേ ദേവേശി! നിന്റെ മനസ്സിൽ നിലകൊള്ളുന്നതെന്തായാലും വരമായി ചോദിക്കൂ. ഞാൻ പ്രസന്നനായി അത് നിനക്കു തരുന്നു, അതി ദുർലഭമായാലും പോലും.

Verse 87

देव्युवाच । धन्याहं कृतपुण्याहं तपः सुचरितं मया । यत्त्वयाऽहं जगन्नाथ हर्षदृष्ट्याऽवलोकिता

ദേവി പറഞ്ഞു: ഞാൻ ധന്യയാണ്, ഞാൻ പുണ്യം സമ്പാദിച്ചു; എന്റെ തപസ് സുസഫലമായി—ഹേ ജഗന്നാഥാ, നീ ഹർഷദൃഷ്ടിയോടെ എന്നെ അവലോകനം ചെയ്തതിനാൽ.

Verse 88

यदि तुष्टोऽसि मे देव वरं दातुं ममेच्छसि । तन्मे कथय देवेश सांप्रतं तीर्थविस्तरम्

ഹേ ദേവാ! നീ എന്നിൽ പ്രസന്നനായി എനിക്ക് വരം നൽകാൻ ഇച്ഛിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, ഹേ ദേവേശാ, ഇപ്പോൾ തന്നെ തീർത്ഥങ്ങളുടെ സമ്പൂർണ്ണ വിസ്താരം എനിക്ക് പറയുക.

Verse 89

पृथिव्यां यानि तीर्थानि पापघ्नानि शिवानि च । तानि देवेश कार्त्स्न्येन यथावद्वक्तुमर्हसि

ഹേ ദേവേശ്വരാ! ഭൂമിയിലെ പാപനാശകവും ശിവമംഗളകരവും ആയ എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളെയും നീ യഥാവിധി സമഗ്രമായി എനിക്ക് വിവരിക്കേണ്ടതാകുന്നു।

Verse 90

ईश्वर उवाच । शृणु देवि प्रवक्ष्यामि तीर्थमाहात्म्यमुत्तमम् । सर्वपापहरं नृणां पुण्यं देवर्षिसत्कृतम्

ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ ദേവി, ശ്രവിക്ക; ഞാൻ തീർത്ഥങ്ങളുടെ ഉത്തമമായ മഹാത്മ്യം പ്രസ്താവിക്കുന്നു—മനുഷ്യരുടെ സർവപാപവും ഹരിക്കുന്ന, പുണ്യമയമായ, ദേവർഷിമാർ സത്കരിച്ചതു।

Verse 91

तीर्थानां दर्शनं श्रेष्ठं स्नानं चैव सुरेश्वरि । श्रवणं च प्रशंसंति सदैव ऋषिसत्तमाः

ഹേ സുരേശ്വരി! തീർത്ഥങ്ങളിൽ അവയുടെ ദർശനമാണ് ശ്രേഷ്ഠം, അവിടെ സ്നാനവും അതുപോലെ; അവയുടെ മഹിമ ശ്രവിക്കുന്നതെയും ഋഷിശ്രേഷ്ഠർ സദാ പ്രശംസിക്കുന്നു।

Verse 92

पृथिव्यां नैमिषं तीर्थमंतरिक्षे च पुष्करम् । केदारं च प्रयागं च विपाशा चोर्मिला तथा

ഭൂമിയിൽ നൈമിഷം എന്ന തീർത്ഥം, അന്തരീക്ഷപ്രദേശത്ത് പുഷ്കരം; കൂടാതെ കേദാരം, പ്രയാഗം, അതുപോലെ വിപാശയും ഉർമിലയും (ഉണ്ട്)।

Verse 93

कर्णवेणा महादेवी चंद्रभागा सरस्वती । गंगासागरसंभेदस्तथा वाराणसी शुभा

കർണവേണാ, മഹാദേവി, ചന്ദ്രഭാഗാ, സരസ്വതി; കൂടാതെ ഗംഗ സാഗരത്തിൽ ചേരുന്ന പുണ്യസംഗമവും, ശുഭമായ വാരാണസിയും (ഉണ്ട്)।

Verse 94

अर्घतीर्थं समाख्यातं गंगाद्वारं तथैव च । हिमस्थानं महातीर्थं तथा मायापुरी शुभा

പ്രസിദ്ധമായ അർഘതീർത്ഥവും, അതുപോലെ ഗംഗാദ്വാരവും; ഹിമസ്ഥാനം മഹാതീർത്ഥവും, ശുഭമായ മായാപുരിയും (പുണ്യം).

Verse 95

शतभद्रा महाभागा सिन्धुश्चैव महा नदी । ऐरावती च कपिला शोणश्चैव महानदः

മഹാഭാഗ്യയായ ശതഭദ്രയും, മഹാനദിയായ സിന്ധുവും; അതുപോലെ ഐരാവതീ, കപിലാ, മഹാനദിയായ ശോണമും (പ്രസിദ്ധ പുണ്യനദികൾ).

Verse 96

पयोधिः कौशिकी तद्वत्तथा गोदावरी शुभा । देवखातं गया चैव तथा द्वारावती शुभा

സമുദ്രവും, കൗശികിയും, ശുഭമായ ഗോദാവരിയും; കൂടാതെ ദേവഖാതം, ഗയാ, ശുഭമായ ദ്വാരാവതിയും (പുണ്യതീർത്ഥങ്ങൾ).

Verse 97

प्रभासं च महातीर्थं सर्वपातकनाशनम्

പ്രഭാസം മഹാതീർത്ഥം—അത് സർവ്വ പാപങ്ങളും നശിപ്പിക്കുന്നതു.

Verse 98

एवमादीनि तीर्थानि यानि संति महीतले । तानि दृष्ट्वा तु देवेशि पुनर्जन्म न विन्दते

ഹേ ദേവേശി! ഭൂമിയിൽ ഉള്ള ഇത്തരത്തിലുള്ള തീർത്ഥങ്ങളെ ദർശിച്ചാൽ, വീണ്ടും പുനർജന്മം ലഭിക്കുകയില്ല.

Verse 99

तिस्रः कोट्योऽर्धकोटी च तीर्थानामिह भूतले । संजातानि पवित्राणि सर्वपापहराणि च

ഈ ഭൂതലത്തിൽ തീർത്ഥങ്ങൾ മൂന്നു കോടിയും അർദ്ധകോടിയും പ്രാദുർഭവിച്ചിരിക്കുന്നു; അവ എല്ലാം പരമപവിത്രവും സർവ്വപാപഹരവുമാകുന്നു।

Verse 100

गंतव्यानि महादेवि स्वधर्मस्य विवृद्धये । अशक्यानि शिवान्येवं गंतुं चैव सुरेश्वरि । मनसा तानि सर्वाणि गंतव्यानि समाहितैः

ഹേ മഹാദേവി, സ്വധർമ്മവൃദ്ധിക്കായി ആ തീർത്ഥങ്ങൾ സന്ദർശിക്കേണ്ടതാണ്; എന്നാൽ ഹേ സുരേശ്വരി ശിവേ, എല്ലായിടത്തും പോകുക അസാധ്യം—അതുകൊണ്ട് സമാഹിതമനസ്സോടെ മനസ്സിൽ തന്നേ എല്ലാം സന്ദർശിക്കണം।

Verse 101

।देव्युवाच । भगवन्प्राणिनः सर्वे सर्वोपद्रवसंकुलाः । अल्पायुषः सदा बद्धा व्यामोहैर्मंदिरोद्भवैः

ദേവി പറഞ്ഞു—ഹേ ഭഗവൻ, സർവ്വ ജീവികളും നാനാവിധ ഉപദ്രവങ്ങളിൽ ആകുലരാണ്; അൽപായുസ്സുള്ളവരായി സദാ ബന്ധിതരായി, ഗൃഹജീവിതത്തിൽ നിന്നുയരുന്ന മോഹഭ്രാന്തികളാൽ മയങ്ങുന്നു।

Verse 102

त्रेतायां द्वापरे चैव किं नु वै दारुणे कलौ । तस्मात्तेषां हितार्थाय तत्तीर्थं त्वं प्रकीर्तय । येन दृष्टेन सर्वेषां तीर्थानां लभ्यते फलम्

ത്രേതായിലും ദ്വാപരയിലും ഇങ്ങനെ ആണെങ്കിൽ, ദാരുണമായ കലിയിൽ എന്താകും? അതുകൊണ്ട് അവരുടെ ഹിതാർത്ഥമായി, വെറും ദർശനമാത്രത്തിൽ സർവ്വതീർത്ഥഫലം ലഭിക്കുന്ന ആ തീർത്ഥത്തെ നിങ്ങൾ പ്രഖ്യാതമാക്കുക।

Verse 103

एवमुक्तस्तु पार्वत्या प्रहस्य परमेश्वरः । उवाच परया प्रीत्या वाचा मधुरया प्रभुः

പാർവതി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ പരമേശ്വരൻ പുഞ്ചിരിച്ചു; തുടർന്ന് പ്രഭു പരമപ്രീതിയോടെ മധുരവചനങ്ങളിൽ അരുളിച്ചെയ്തു।

Verse 104

ईश्वर उवाच । त्वमेव हि चराः प्राणाः सर्वस्य जगतोरणिः । त्वया विरहितो देवि मुहूर्तमपि नोत्सहे

ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ ദേവീ! നീയേ സർവ്വജഗത്തിന്റെ ചലിക്കുന്ന പ്രാണശ്വാസം; നീയേ ജഗദുത്പത്തിയുടെ അരണി. നിന്നിൽ നിന്ന് വേർപെട്ടാൽ ഞാൻ ഒരു മുഹൂർത്തവും സഹിക്കില്ല.

Verse 105

शिवस्य च तथा शक्तेरंतरं नास्ति पार्वति । न तदस्ति महादेवि यन्न जानासि शोभने

ഹേ പാർവതീ! ശിവനും ശക്തിക്കും ഇടയിൽ യാതൊരു ഭേദവും ഇല്ല. ഹേ മഹാദേവീ, ഹേ ശോഭനേ! നീ അറിയാത്തത് ഒന്നുമില്ല.

Verse 106

त्वया विनाऽहं न क्वास्मि न त्वं देवि मया विना । चंद्रचंद्रिकयोर्यद्वदग्नेरुष्णत्वमेव हि

നിന്നില്ലാതെ ഞാൻ എവിടെയും ഇല്ല; എന്നില്ലാതെ, ഹേ ദേവീ, നീയും എവിടെയും ഇല്ല. ചന്ദ്രനും ചന്ദ്രികയും വേർപെടാത്തതുപോലെയും, അഗ്നിയിലും ഉഷ്ണത വേർപെടാത്തതുപോലെയും—അങ്ങനെ തന്നെയാണ് നാം.

Verse 107

तव देवि ममापीह नास्ति चैवांतरं प्रिये । सर्वं चैव सुरेशानि यथावत्कथयाम्यहम्

ഹേ ദേവീ, ഹേ പ്രിയേ! ഇവിടെ നിനക്കും എനിക്കും ഇടയിൽ യാതൊരു വ്യത്യാസവും ഇല്ല. അതുകൊണ്ട്, ഹേ സുരേശാനീ, എല്ലാം യഥാർത്ഥമായി ഞാൻ നിന്നോട് പറയുന്നു.

Verse 108

रहस्यानां रहस्यं तु गोपनीयं प्रयत्नतः । नास्तिकाय न दातव्यं न च पापरताय च

ഇത് രഹസ്യങ്ങളിലെയും പരമ രഹസ്യം; അതിനെ പരിശ്രമത്തോടെ ഗോപ്യമായി കാത്തുസൂക്ഷിക്കണം. നാസ്തികന് നൽകരുത്; പാപരതനായവനും നൽകരുത്.

Verse 109

दातव्यं भक्ति युक्ताय स्वशिष्याय सुताय वा । पूर्वमेव मया ख्यातं सारात्सारतरं प्रिये

ഭക്തിയുക്തനായവന്‍—സ്വശിഷ്യനോ പുത്രനോ ആയാലും—ഇതു നല്‍കേണ്ടതാണ്. പ്രിയേ, ഞാൻ മുമ്പേ സാരത്തിൽനിന്നും പരംസാരം പ്രസ്താവിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 110

तीर्थोपनिषदः ख्याता लिंगोपनिषदस्तथा । योगोपनिषदो देवि पूर्वं वै कथितास्तव

തീർഥോപനിഷത്ത് പ്രസിദ്ധമാണ്; ലിംഗോപനിഷത്തും അതുപോലെ. യോഗോപനിഷത്തുകളും, ദേവീ—ഇവയെല്ലാം ഞാൻ മുമ്പേ നിന്നോട് പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്.

Verse 111

पार्वत्युवाच । लेशेनापि न सिद्ध्यंति कांक्षमाणाः परं पदम् । योनीर्भ्रमंतो दृश्यंते नरा नास्तिकवृत्तयः

പാർവതി പറഞ്ഞു: പരമപദം ആഗ്രഹിച്ചാലും അവർ ലേശമാത്രം പോലും സിദ്ധി നേടുന്നില്ല. നാസ്തികവൃത്തിയുള്ള നരന്മാർ യോനിയിൽനിന്ന് യോനിയിലേക്ക് ഭ്രമിക്കുന്നതായി കാണപ്പെടുന്നു.

Verse 112

तीर्थव्रतानि सेवन्ते प्रत्ययो नैव जायते । मोहितं तु जगत्पूर्वं मिथ्याज्ञानेन शंकर

അവർ തീർഥവ്രതങ്ങൾ അനുഷ്ഠിച്ചാലും യഥാർത്ഥ പ്രത്യയം ഉദിക്കുന്നില്ല. ശങ്കരാ, മുൻപ് ലോകം മിഥ്യാജ്ഞാനത്താൽ മോഹിതമായിരുന്നു.

Verse 113

किं ते फलं सुरश्रेष्ठ जगद्व्यामोहने कृते

ഹേ സുരശ്രേഷ്ഠാ, ലോകത്തെ വിമോഹിപ്പിച്ചതിൽ നിന്നെന്തു ഫലം ലഭിക്കുന്നു?

Verse 114

सारात्सारतरं नाथ तव प्राणप्रियं हि यत् । तन्मे कथय देवेश प्रियाहं यदि ते प्रभो

ഹേ നാഥാ! സാരത്തിന്റെയും സാരമായത്, നിന്റെ പ്രാണത്തിനും അത്യന്തം പ്രിയമായത് എന്തോ അത് എനിക്ക് പറയണമേ. ഹേ ദേവേശാ, ഹേ പ്രഭോ! ഞാൻ നിനക്കു പ്രിയയെങ്കിൽ അത് വെളിപ്പെടുത്തണമേ.

Verse 115

इत्युक्तः स तया देव्या श्रीकंठः सुरनायकः । प्रहस्योवाच भगवान्गंभीरार्थमिदं वचः

ദേവി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, സുരനാഥനായ ശ്രീകണ്ഠ ഭഗവാൻ മന്ദഹാസത്തോടെ, ഗൂഢാർത്ഥം നിറഞ്ഞ ഈ വചനം അരുളിച്ചെയ്തു.

Verse 116

ईश्वर उवाच । शृणुष्वावहिता भूत्वा पृष्टोऽहं यस्त्वयाऽधुना । निष्फलं तत्प्रवक्ष्यामि वस्तुतत्त्वं यथास्थितम्

ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഏകാഗ്രമായി കേൾക്കുക. നീ ഇപ്പോൾ എന്നോടു ചോദിച്ചതിനെക്കുറിച്ച്, യഥാസ്ഥിതമായ വസ്തുതത്ത്വം ഞാൻ പറയുന്നു; തെറ്റായ ഭാവത്തോടെ സമീപിച്ചാൽ അത് എങ്ങനെ നിഷ്ഫലമാകുന്നു എന്നും.

Verse 117

पूर्वमुक्तानि तीर्थानि यानि ते सुरसुंदरि । तिस्रः कोट्योऽर्द्धकोटी च ब्रह्मांडे सचराचरे

ഹേ സുരസുന്ദരി! ഞാൻ മുമ്പ് നിന്നോട് പറഞ്ഞ തീർത്ഥങ്ങൾ, ഈ ചരാചര ബ്രഹ്മാണ്ഡത്തിൽ മൂന്നു കോടി കൂടാതെ മറ്റൊരു അർദ്ധകോടിയും ആകുന്നു.

Verse 118

तेषां च गोपितं तीर्थं प्रभासं चैव सुव्रते

അവയിൽ, ഹേ സുവ്രതേ! ‘പ്രഭാസ’ എന്ന തീർത്ഥം ഗോപ്യമായി സംരക്ഷിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; എളുപ്പത്തിൽ വെളിപ്പെടുന്നതല്ല.

Verse 119

एवमुक्तं महादेवि प्रभासं क्षेत्रमुत्तमम् । दृष्ट्वा संस्काररहिताः कलौ पापेन मोहिताः

ഹേ മഹാദേവി! ഇങ്ങനെ പ്രഭാസം പരമോത്തമ പുണ്യക്ഷേത്രമെന്നു പ്രസ്താവിക്കപ്പെട്ടു. എന്നാൽ കലിയുഗത്തിൽ സംസ്കാരശൂന്യർ പാപമോഹത്തിൽ മയങ്ങി അതും ദർശിക്കുന്നു.

Verse 120

राजसास्तामसाश्चैव पापोपहतचेतसः । परदारपरद्रव्यपरहिंसारता नराः

അവർ രജസ്-തമസ് ഗുണങ്ങളാൽ നയിക്കപ്പെടുന്നവർ, പാപം കൊണ്ട് മുറിവേറ്റ ചിത്തമുള്ളവർ—പരസ്ത്രീ, പരധനം, പരഹിംസ എന്നിവയിൽ രതരായ നരർ.

Verse 121

उद्वेगं च परं यांति प्रतप्यंति यतस्ततः । आत्मसंभाविता मूढा मिथ्याज्ञानेन मोहिताः । वर्णाश्रमविरुद्धं तु तीर्थे कु्र्वन्ति येऽधमाः

അവർ അത്യന്തം ഉദ്വേഗത്തിലേക്ക് വീണു, എല്ലാടവും ദുഃഖത്തിൽ ദഗ്ധരായി അലഞ്ഞുതിരിയും—സ്വയം മഹത്വം കരുതുന്ന മൂഢർ, മിഥ്യാജ്ഞാനത്തിൽ മയങ്ങിയവർ. വർണാശ്രമധർമ്മത്തിന് വിരുദ്ധമായി നടക്കുന്ന അധമർ തീർത്ഥത്തിലും ഇത്തരമപചാരങ്ങൾ ചെയ്യുന്നു.

Verse 122

तीर्थयात्रां प्रकुर्वंति दंभेन कपटेन च । तीर्थे मृता न सिध्यंति ते नरा वरवर्णिनि

അവർ ദംഭവും കപടവും കൊണ്ട് തീർത്ഥയാത്ര നടത്തുന്നു; ഹേ വരവർണിനി! തീർത്ഥത്തിൽ മരിച്ചാലും അത്തരം നരർ സിദ്ധി പ്രാപിക്കുകയില്ല.

Verse 123

एतदर्थं मया देवि तीर्थानि विविधानि च । लिंगानि चैव सुश्रोणि गोपितानि प्रयत्नतः । न सिद्धिदानि देवेशि कलौ कल्मषकारिणाम्

ഹേ ദേവി! ഇതുകൊണ്ടുതന്നെ ഞാൻ വിവിധ തീർത്ഥങ്ങളെയും ലിംഗങ്ങളെയും, ഹേ സുഷ്രോണി, പരിശ്രമത്തോടെ ഗോപ്യമാക്കി വെച്ചിരിക്കുന്നു; ഹേ ദേവേശി! കലിയുഗത്തിൽ കല്മഷം ചെയ്യുന്നവർക്ക് അവ സിദ്ധി നൽകുകയില്ല.

Verse 124

ये नरास्तु जितक्रोधा जितलोभा जितेंद्रियाः । ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्राश्चादम्भमत्सराः

ക്രോധം ജയിച്ചും ലാഭലോഭം ജയിച്ചും ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ നിയന്ത്രിച്ചും ഉള്ളവർ—ബ്രാഹ്മണർ, ക്ഷത്രിയർ, വൈശ്യർ, ശൂദ്രർ ആരായാലും—ദംഭവും മത്‌സരവും ഇല്ലാത്തവർ.

Verse 125

मद्भावभाविता देवि तीर्थं सेवंति सुव्रताः । तेषां चैव हितार्थाय कथयामि यशश्विनि

ഹേ ദേവി! എന്റെ ഭക്തിഭാവത്തിൽ നിറഞ്ഞ സുവ്രതന്മാർ ഈ തീർത്ഥത്തെ ആശ്രയിച്ച് സേവിക്കുന്നു; അവരുടെ ഹിതാർത്ഥം, ഹേ യശസ്വിനി, ഞാൻ ഇപ്പോൾ പറയുന്നു.

Verse 126

प्रभासमिति विख्यातं क्षेत्रं त्रैलोक्यवंदितम् । तत्क्षेत्रं नैव जानंति मम मायाविमोहिताः

‘പ്രഭാസം’ എന്നു പ്രസിദ്ധമായ ഈ ക്ഷേത്രം ത്രിലോകവും വന്ദിക്കുന്നതാണ്; എങ്കിലും എന്റെ മായയിൽ വിമോഹിതർ ആ പുണ്യക്ഷേത്രത്തെ യഥാർത്ഥത്തിൽ അറിയുന്നില്ല.

Verse 127

परोहं त्वेकचित्तैश्च बहुजन्मभिरर्चितः । ते विदंति परं क्षेत्रं प्रभासं पापनाशनम्

ഞാൻ പരമൻ; ഏകചിത്തഭക്തർ അനേകം ജന്മങ്ങളായി എന്നെ ആരാധിക്കുന്നു. അവർ തന്നെയാണ് പാപനാശകമായ പരമക്ഷേത്രം പ്രഭാസത്തെ അറിയുന്നത്.

Verse 128

मद्भावभाविता देवि मम व्रतनिषेविणः । तेषां प्रभासिकं क्षेत्रं विदितं नात्र संशयः

ഹേ ദേവി! എന്റെ ഭക്തിഭാവത്തിൽ നിറഞ്ഞും എന്റെ വ്രതങ്ങളെ നിഷ്ഠയോടെ അനുഷ്ഠിക്കുന്നവർക്കും പ്രഭാസക്ഷേത്രം തീർച്ചയായും അറിയപ്പെട്ടതാണ്; ഇതിൽ സംശയമില്ല.

Verse 129

यमैश्च नियमैर्युक्ता अहंकारविवर्ज्जिताः । तेषामर्थे वदिष्यामि तव प्रश्नं सुदुर्ल्लभम् । ब्रह्मविष्ण्विन्द्रदेवानां पुराणं कथितं मया

യമ-നിയമങ്ങളാൽ യുക്തരായി അഹങ്കാരരഹിതരായവരുടെ ഹിതാർത്ഥം, നിന്റെ അത്യന്തം ദുർലഭമായ ചോദ്യം ഞാൻ ഉത്തരം പറയും. ഈ പുരാണം ഞാൻ മുമ്പേ ബ്രഹ്മാ, വിഷ്ണു, ഇന്ദ്രൻ എന്നിവർക്കും ദേവഗണങ്ങൾക്കും ഉപദേശിച്ചിട്ടുണ്ട്.

Verse 130

सोऽहं देवि वदिष्यामि कर्णं देहि वरानने । पृथिव्यामपि सर्वेषां तीर्थानां सुरसुंदरि

അതുകൊണ്ട്, ഹേ ദേവി, ഞാൻ പറയാം—ഹേ വരാനനേ, ചെവി കൊടുക്കുക. ഹേ സുരസുന്ദരി, ഭൂമിയിലെ എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളെയും കുറിച്ച് ഞാൻ വിവരണം ചെയ്യും.

Verse 131

एकं मे वल्लभं तत्र प्रभासं क्षेत्रमुत्तमम् । तस्मिंश्चैव महाक्षेत्रे तीर्थैः सोमेन पूजितः । वरांस्तस्मै प्रदायाथ सदैकांते स्थितो ह्यहम्

അവയിൽ എനിക്ക് ഏറ്റവും പ്രിയപ്പെട്ടത് ഒന്നേ ഉള്ളൂ—ഉത്തമമായ പ്രഭാസക്ഷേത്രം. ആ മഹാക്ഷേത്രത്തിൽ തീർത്ഥങ്ങളോടൊപ്പം സോമൻ എന്നെ പൂജിച്ചു; അവനു വരങ്ങൾ നൽകി ഞാൻ അവിടെ എന്നും അടുത്ത സാന്നിധ്യത്തിൽ വസിക്കുന്നു.

Verse 132

तेन गुह्यं कृतं स्थानं तव देवि प्रकाशितम् । तत्र मे योगयुक्तस्य दिव्यं लिंगं बभूव ह

അവൻ ആ സ്ഥാനത്തെ ഗുഹ്യമാക്കി വെച്ചിരുന്നു, ഹേ ദേവി; അത് ഇപ്പോൾ നിനക്കു വെളിപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. അവിടെ യോഗത്തിൽ നിലകൊണ്ടിരുന്ന എനിക്കായി ഒരു ദിവ്യ ലിംഗം പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.

Verse 133

दिव्यतेजस्समा युक्तं वह्निमेखलमंडितम् । लक्षमात्रस्थितं शांतं दुर्निरीक्ष्यं तु मानवैः

അത് ദിവ്യ തേജസ്സാൽ സമന്വിതവും അഗ്നിമേഖലയാൽ മണ്ടിതവും ആയിരുന്നു. ലക്ഷമാത്ര ഉയരത്തിൽ നിലകൊണ്ട് ശാന്തമായിരുന്നെങ്കിലും, മനുഷ്യർക്കു ദർശിക്കുക ദുഷ്കരം ആയിരുന്നു.

Verse 134

इच्छाज्ञानक्रियाख्याश्च तिस्रो वै शक्तयश्च याः । तस्माल्लिंगात्समुत्पन्ना जगत्कर्तृत्वहेतवे

ഇച്ഛ, ജ്ഞാനം, ക്രിയ എന്നിങ്ങനെ അറിയപ്പെടുന്ന മൂന്ന് ശക്തികളും ആ ലിംഗത്തിൽ നിന്നുതന്നെ ഉദ്ഭവിച്ചു; ലോകസൃഷ്ടിയും ഭരണവും സാധ്യമാക്കുന്ന കാരണവും അതുതന്നെ.

Verse 135

तस्मिंल्लिंगे लयं याति जगदेतच्चराचरम् । पुनस्तेनैव संभूतं दृश्यते सचराचरम्

ആ ലിംഗത്തിൽ ഈ സമസ്ത ചരാചര ലോകം ലയിക്കുന്നു; പിന്നെയും അതേ പരമത്തിൽ നിന്നുതന്നെ ഉദ്ഭവിച്ച് ചരാചര ലോകമായി വീണ്ടും ദൃശ്യമാകുന്നു.

Verse 136

गुह्यं चैव तु संभूतं न कश्चिद्वेद तत्परम् । जन्माभ्यासेन तल्लिंगं ज्ञायते भुवि मानवैः

ഇത് പരമഗുഹ്യമായ രഹസ്യമാണ്; അതിന്റെ പരമസത്യം ആരും പൂർണ്ണമായി അറിയുന്നില്ല. അനേകം ജന്മങ്ങളിലെ সাধനാഭ്യാസത്തിലൂടെയേ ഭൂമിയിലെ മനുഷ്യർ ആ ലിംഗത്തെ അറിയുകയുള്ളൂ.

Verse 137

क्षेत्रं प्रभासिकं प्रोक्तं क्षेत्रज्ञोऽहं न संशयः । तत्र सोमेशनामाहमस्मिन्क्षेत्रं वरानने

ഇത് ‘പ്രഭാസ’ എന്ന പുണ്യക്ഷേത്രമെന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; അതിന്റെ ക്ഷേത്രജ്ഞൻ ഞാൻ തന്നേ—സംശയമില്ല. ഹേ സുന്ദരിമുഖിയേ, ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഞാൻ ‘സോമേശ’ എന്ന നാമത്തിൽ അറിയപ്പെടുന്നു.

Verse 138

ममांशसंभवा ये च अस्मिन्क्षेत्रे समुद्भवाः । तेषां तु विदितं लिंगं पूर्वकल्पे तु भैरवम्

ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ എന്റെ അംശത്തിൽ നിന്നു ഉദ്ഭവിച്ച് പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നവർക്ക് ഈ ലിംഗം പരിചിതമാണ്; കാരണം മുൻകല്പത്തിൽ ഇത് ‘ഭൈരവ’ രൂപത്തിൽ വെളിപ്പെട്ടിരുന്നു.

Verse 139

अन्यैरपि युगैर्देवि इदं लिंगं सुदुर्लभम् । घोरे कलियुगे पापे विशेषेण च दुर्लभम्

ദേവീ, മറ്റു യുഗങ്ങളിലുപോലും ഈ ലിംഗത്തിന്റെ ദർശനലാഭം അത്യന്തം ദുർലഭം; പാപമയമായ ഭീകര കലിയുഗത്തിൽ അത് പ്രത്യേകിച്ച് കൂടുതൽ ദുഷ്കരം.

Verse 140

अन्यन्निदर्शनं तत्र तत्प्रवक्ष्यामि पार्वति

പാർവതീ, ആ വിഷയത്തെക്കുറിച്ച് അവിടെ ഉള്ള മറ്റൊരു നിദർശനം (ചിഹ്നം/ഉദാഹരണം) ഞാൻ ഇപ്പോൾ നിനക്കു പറയുന്നു.

Verse 141

कलौ युगे महाघोरे हेतुवादरता नराः । वदिष्यंति महापापाः सर्वे पाखण्डसंस्थिताः

അത്യന്തം ഭീകരമായ കലിയുഗത്തിൽ ഹേതുവാദത്തിൽ (വറ്റിയ തർക്കത്തിൽ) ആസക്തരായ മനുഷ്യർ സംസാരിക്കും; മഹാപാപികൾ, എല്ലാവരും പാഖണ്ഡത്തിൽ സ്ഥാപിതരായി തങ്ങളുടെ വാദങ്ങൾ പ്രസ്താവിക്കും.

Verse 142

मिथ्या चैतत्कृतं सर्वं मूर्खैश्चापि प्रकीर्तितम् । क्व क्षेत्रं क्व प्रभावश्च कुत्र वै सन्ति देवताः

‘ഇതെല്ലാം അസത്യം; മൂഢന്മാർ നിർമ്മിച്ചു പ്രചരിപ്പിച്ചതാണ്’ എന്ന് അവർ പറയും—‘എവിടെ ക്ഷേത്രം? എവിടെ അതിന്റെ പ്രഭാവം? ദേവതകൾ സത്യത്തിൽ എവിടെയാണ്?’

Verse 143

सर्वं चापि तथालीकं मूढैश्चापि प्रकीर्तितम्

വീണ്ടും, ‘ഇതെല്ലാം അതുപോലെ—വെറും അസത്യം’ എന്ന് മൂഢന്മാരും പ്രചരിപ്പിക്കും.

Verse 144

एवं मूर्खा वदिष्यंति प्रहसिष्यन्ति चापरे । नारका नास्तिका लोकाः पापोपहतचेतसः । सिद्धिं नैव प्रयास्यंति संप्राप्ते तु कलौ युगे

ഇങ്ങനെ മൂഢർ സംസാരിക്കും; ചിലർ പരിഹസിക്കുകയും ചെയ്യും. പാപംകൊണ്ട് മുറിവേറ്റ മനസ്സുള്ള നാസ്തികരും നരകഗാമികളും—കലിയുഗം വന്നാൽ—സിദ്ധിക്കായി ശ്രമിക്കുകയില്ല.

Verse 145

तीर्थे चैव मृता ये तु शिवनिन्दापरायणाः । तिर्यग्योनिप्रसूताश्च दृश्यन्ते सर्वयोनिषु

എന്നാൽ തീർത്ഥത്തിൽ മരിച്ചിട്ടും ശിവനിന്ദയിൽ ആസക്തരായവർ തിര്യക്-യോനിയിൽ ജനിച്ച്, പല താഴ്ന്ന യോനികളിലും കാണപ്പെടുന്നു.

Verse 146

एतस्मात्कारणाद्देवि तीर्थे चैव सुदुःखिताः । दृश्यन्ते युगमाहात्म्यात्सत्यशौचविवर्जिताः

ഈ കാരണത്താലേ, ഹേ ദേവീ, യുഗസ്വഭാവത്തിന്റെ പ്രഭാവം മൂലം സത്യവും ശൗചവും ഇല്ലാത്തവർ തീർത്ഥത്തിലും അത്യന്തം ദുഃഖിതരായി കാണപ്പെടുന്നു.

Verse 147

इदं हि कारणं प्रोक्तं क्षेत्राणां चैव गोपने । एतत्ते कथितं सर्वं सिद्धिर्येन सुदुर्ल्लभा

ക്ഷേത്രങ്ങളെ സംരക്ഷിക്കേണ്ടതിന്റെ കാരണമിതെന്നു പ്രസ്താവിച്ചിരിക്കുന്നു. ഇതെല്ലാം ഞാൻ നിന്നോട് പറഞ്ഞു—അതിലൂടെ അത്യന്തം ദുർലഭമായ സിദ്ധി ലഭിക്കുന്നു.

Verse 148

युगेयुगे तु तीर्थानि कीर्तितानि सुरेश्वरि । तेषां मे वल्लभं देवि प्रभासं क्षेत्रमेव च

ഹേ സുരേശ്വരീ, യുഗം യുഗമായി തീർത്ഥങ്ങൾ കീർത്തിക്കപ്പെടുന്നു; എന്നാൽ ഹേ ദേവീ, അവയിൽ എനിക്ക് ഏറ്റവും പ്രിയപ്പെട്ടത് ഈ പ്രഭാസക്ഷേത്രം തന്നെയാണ്.

Verse 149

इत्येतत्कथितं देवि रहस्यं पापनाशनम् । क्षेत्रबीजं महादेवि किमन्यत्परिपृच्छसि

ഹേ ദേവി, പാപനാശകമായ ഈ രഹസ്യം—ഈ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ‘ബീജം’—ഞാൻ പ്രസ്താവിച്ചു. ഹേ മഹാദേവി, ഇനി എന്താണ് ചോദിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നത്?

Verse 150

इदं महापातकनाशनं ये श्रोष्यंति वै क्षेत्रमहाप्रभावम् । ते चापि यास्यन्ति मम प्रभावात्त्रिविष्टपं पुण्यजनाधिवासम्

ഈ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ മഹാപ്രഭാവം—മഹാപാതകനാശകമായ ഈ വൃത്താന്തം—ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കുന്നവർ എന്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ പുണ്യജനാധിവാസമായ ത്രിവിഷ്ടപം (സ്വർഗ്ഗം) പ്രാപിക്കും.