Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 104

ईश्वर उवाच । त्वमेव हि चराः प्राणाः सर्वस्य जगतोरणिः । त्वया विरहितो देवि मुहूर्तमपि नोत्सहे

īśvara uvāca | tvameva hi carāḥ prāṇāḥ sarvasya jagatoraṇiḥ | tvayā virahito devi muhūrtamapi notsahe

ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ ദേവീ! നീയേ സർവ്വജഗത്തിന്റെ ചലിക്കുന്ന പ്രാണശ്വാസം; നീയേ ജഗദുത്പത്തിയുടെ അരണി. നിന്നിൽ നിന്ന് വേർപെട്ടാൽ ഞാൻ ഒരു മുഹൂർത്തവും സഹിക്കില്ല.

ईश्वरःĪśvara (Lord)
ईश्वरः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootईश्वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार (perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
त्वम्you
त्वम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तमपुरुष-सर्वनाम, प्रथमा, एकवचन
एवalone/indeed
एव:
Sambandha/Connector (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक-निपात
हिindeed/for
हि:
Hetu (हेतु)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formहेतौ/निश्चयार्थक-निपात (particle: ‘for/indeed’)
चराःmoving
चराः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootचर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषणम् (qualifies ‘प्राणाः’)
प्राणाःlife-breaths
प्राणाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootप्राण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; समानाधिकरणम् ‘त्वम्’ इत्यनेन (predicative nominative)
सर्वस्यof all
सर्वस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; सम्बन्ध
जगतःof the world
जगतः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootजगत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; सम्बन्ध
ओरणिःsupport/prop (oraṇi)
ओरणिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootओरणि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समानाधिकरणम् ‘प्राणाः’ इत्यनेन (appositional/predicative)
त्वयाby/with you
त्वया:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तमपुरुष-सर्वनाम, तृतीया, एकवचन
विरहितःseparated (from you)
विरहितः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootवि + रह् (धातु) + इत (कृत्)
Formकृदन्त (past participial adjective ‘separated/deprived’), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘अहम्’ (अध्याहृत) इत्यस्य विशेषणम्
देविO Goddess
देवि:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootदेवी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (vocative/सम्बोधन), एकवचन
मुहूर्तम्for a moment
मुहूर्तम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमुहूर्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कालपरिमाण-द्वितीया (accusative of duration)
अपिeven
अपि:
Sambandha/Connector (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसमुच्चय/अपेक्षार्थक-निपात (particle: ‘even/also’)
not
:
Pratishedha (प्रतिषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-निपात (negation)
उत्सहेI am able/dare
उत्सहे:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootउत् + सह् (धातु)
Formलट्-लकार (present), उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन; आत्मनेपद

Śiva (Īśvara/Parameśvara)

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra (Somnātha)

Type: kshetra

Listener: Devī (Pārvatī)

Scene: Somnātha/Prabhāsa sacred ambience; Īśvara addresses Devī with tender intensity, presenting her as the moving prāṇas and the cosmic araṇi; the divine couple seated in serene yet intimate posture, with subtle symbols of fire-generation (araṇi) and breath-winds moving through the scene.

Ī
Īśvara (Śiva)
D
Devī (Pārvatī)
P
Prāṇa
A
Araṇi

FAQs

It affirms Śiva–Śakti unity: the Goddess is described as the vital, generative principle sustaining the world.

No tīrtha is named in this verse; it is part of the Śiva–Pārvatī dialogue within the Prabhāsa-kṣetra Māhātmya.

None; the verse is theological praise and relational intimacy, not a ritual instruction.