Adhyaya 2

Verse 1

सूत उवाच । ततो द्विजौः परिवृतं नारदं देवपूजितम् । अभिगम्योपजग्राह सर्वानथ स पाण्डवः

സൂതൻ പറഞ്ഞു—അനന്തരം പാണ്ഡവൻ ദേവന്മാർക്കും പൂജ്യനായും ദ്വിജമുനിമാർ ചുറ്റിപ്പറ്റിയുമായ നാരദമുനിയെ സമീപിച്ച് വിധിപൂർവ്വം എല്ലാവർക്കും നമസ്കരിച്ചു യഥോചിതം അഭിവാദ്യം ചെയ്തു।

Verse 2

ततस्तं नारदः प्राह जयारातिधनंजय । धर्मे भवति ते बुद्धिर्देवेषु ब्राह्मणेषु च

അപ്പോൾ നാരദൻ അവനോട് പറഞ്ഞു—“ഹേ ധനഞ്ജയ, ശത്രുജയി! ദേവന്മാരോടും ബ്രാഹ്മണന്മാരോടും നിന്റെ ബുദ്ധി ധർമ്മത്തിൽ ദൃഢമായി സ്ഥാപിതമാണ്.”

Verse 3

कच्चिदेतां महायात्रां वीर द्वादशवारषिकीम् । आचरन्खिद्यसे नैवमथ वा कुप्यसे न च

ഹേ വീരാ! പന്ത്രണ്ടുവർഷത്തെ ഈ മഹായാത്ര അനുഷ്ഠിക്കുമ്പോൾ നീ ക്ഷീണിക്കുന്നില്ലല്ലോ? അല്ലെങ്കിൽ കോപിക്കുന്നതുമില്ലല്ലോ?

Verse 4

मुनीनामपि चेतांसि तीर्थयात्रासु पांडव । खिद्यंति परिकृप्यंति श्रेयसां विघ्नमूलतः

ഹേ പാണ്ഡവാ! തീർത്ഥയാത്രകളിൽ മുനിമാരുടെ മനസ്സുകളും ഖിന്നവും വ്യാകുലവും ആകുന്നു; കാരണം ശ്രേയസ്സിന്റെ മൂലത്തിൽ തന്നെയാണ് വിഘ്നങ്ങൾ ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്।

Verse 5

कच्चिन्नैतेन दोषेण समाश्लिष्टोऽसि पांडव । अत्र चांगिरसा गीतां गाथामेतां हि शुश्रुम

ഹേ പാണ്ഡവാ! നീ ഈ ദോഷത്തിൽ കുടുങ്ങിയിട്ടില്ലല്ലോ? കാരണം ഇവിടെ ആംഗിരസൻ പാടിയ ഈ ഉപദേശഗാഥ ഞങ്ങൾ തീർച്ചയായും കേട്ടിട്ടുണ്ട്।

Verse 6

यस्य हस्तौ च पादौ च मनश्चैव सुसंयतम् । निर्विकाराः क्रियाः सर्वाः स तीर्थफलमश्नुते

ആരുടെ കൈകളും കാലുകളും മനസ്സും നന്നായി സംയമിതമായിരിക്കയും, എല്ലാ പ്രവൃത്തികളും വികാരരഹിതമായിരിക്കയും ചെയ്യുന്നുവോ—അവൻ തന്നെയാണ് തീർത്ഥയാത്രയുടെ ഫലം സത്യമായി അനുഭവിക്കുന്നത്।

Verse 7

तदिदं हृदि धार्यं ते किं वा त्वं तात मन्यसे । भ्राता युधिष्ठिरो यस्य सखा यस्य स केशवः

അതുകൊണ്ട് ഈ ഉപദേശം ഹൃദയത്തിൽ ധരിക്കൂ. പറയൂ, പ്രിയനേ—നിന്റെ സഹോദരൻ യുധിഷ്ഠിരനും, സുഹൃത്ത് കേശവനും ആകുമ്പോൾ നീ എന്ത് വിചാരിക്കും?

Verse 8

पुनरेतत्समुचितं यद्विप्रैः शिक्षणं नृणाम् । वयं हि धर्मगुरवः स्थापितास्तेन विष्णुना

കൂടാതെ, വിപ്രന്മാർ ജനങ്ങളെ ഉപദേശിക്കുന്നത് യുക്തമാണ്; കാരണം ഞങ്ങൾ ധർമ്മഗുരുക്കൾ, സ്വയം വിഷ്ണുവാണ് ഞങ്ങളെ ആ സ്ഥാനത്ത് സ്ഥാപിച്ചത്।

Verse 9

विष्णुना चात्र श्रृणुमो गीतां गाथां द्विजान्प्रति

ഇവിടെ ദ്വിജന്മാരോടായി വിഷ്ണു പാടിയ ഒരു ഗാഥ ഞങ്ങൾ കേൾക്കുന്നു।

Verse 10

यस्यामलामृतयशःश्रवणावगाहः सद्यः पुनाति जगदा श्वपचाद्विकुंठः । सोहं भवद्भिरुपलब्ध सुतीर्थकीर्तिश्छद्यां स्वबाहुमपि यः प्रतिकूलवर्ती

വികുണ്ഠന്റെ മലിനതയറ്റ, അമൃതസമമായ യശസ്സിനെ ശ്രവണമെന്ന സ്നാനത്തിൽ മുങ്ങിയാൽ ലോകം ശ്വപചൻ വരെ ക്ഷണത്തിൽ ശുദ്ധമാകുന്നു—അവൻ തന്നെയാണ് ഞാൻ; നിങ്ങൾ എന്നെ സുതീർത്ഥകീർത്തിയുള്ളവനായി അറിഞ്ഞിരിക്കുന്നു; ധർമ്മത്തിന് വിരുദ്ധമായി പ്രവർത്തിക്കുന്ന എന്റെ കൈയായാൽ അതും ഞാൻ വെട്ടിമാറ്റും।

Verse 11

प्रियं च पार्थ ते ब्रूमो येषां कुशलकामुकः । सर्वे कुशलिनस्ते च यादवाः पांडवास्तथा

ഹേ പാർഥാ, നിനക്കു പ്രിയമായ വാക്ക് പറയുന്നു—നീ ക്ഷേമം ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ എല്ലാവരും കുശലമംഗലത്തോടെ ഉണ്ട്; യാദവരും പാണ്ഡവരും ഒരുപോലെ.

Verse 12

अधुना भीमसेनेन कुरूणामुपतापकः । शासनाद्धृतराष्ट्रस्य वीरवर्मा नृपो हतः

ഇപ്പോഴേ ഭീമസേനൻ—കുരുക്കൾക്ക് ഉപദ്രവമായിരുന്ന—വീരവർമ്മ രാജാവിനെ ധൃതരാഷ്ട്രന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം വധിച്ചു.

Verse 13

स हि राज्ञामजेयोऽभूद्यथापूर्वं बलिर्बली । कंटकं कंटकेनेव धृतराष्ट्रो जिगाय तम्

അവൻ രാജാക്കന്മാരിൽ അജേയനായിരുന്നു, പൂർവകാലത്തെ ബലിപോലെ ബലവാൻ; എങ്കിലും ധൃതരാഷ്ട്രൻ അവനെ ജയിച്ചു—മുള്ളിനെ മുള്ളുകൊണ്ട് എടുത്തതുപോലെ.

Verse 14

इत्यादिनारदप्रोक्तां वाचमाकर्ण्य फाल्गुनः । अतीव मुदितः प्राह तेषामकुशलं कुतः

നാരദൻ പറഞ്ഞ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട് ഫാൽഗുണൻ (അർജുനൻ) അത്യന്തം സന്തോഷത്തോടെ പറഞ്ഞു—“അവർക്കു അമംഗലം എവിടെ നിന്നു വരും?”

Verse 15

ये ब्राह्मणमते नित्यं ये च ब्राह्मणपूजकाः । अहं च शक्त्या नियतस्तीर्थानि विचरन्ननु

ബ്രാഹ്മണരുടെ ഉപദേശം നിത്യവും അനുസരിക്കുന്നവരും ബ്രാഹ്മണരെ പൂജിച്ച് സേവിക്കുന്നവരും; ഞാനും എന്റെ ശക്തിയോളം നിരന്തരം തീർത്ഥങ്ങൾ സന്ദർശിച്ചുകൊണ്ട്…

Verse 16

आगतस्तीर्थमेतद्धि प्रमोदोऽतीव मे हृदि । तीर्थानां दर्शनं धन्यमवगाहस्ततोऽधिकः

നിശ്ചയമായും ഞാൻ ഈ പുണ്യ തീർത്ഥത്തിലെത്തി; എന്റെ ഹൃദയം അത്യന്തം ആനന്ദത്തോടെ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. തീർത്ഥദർശനം ധന്യം; എന്നാൽ അതിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് അവഗാഹനം ചെയ്യുന്നത് അതിലും അധികം ഫലപ്രദമാണ്.

Verse 17

माहात्म्यश्रवणं तस्मादौर्वोपि मुनिरब्रवीत् । तदहं श्रोतुमिच्छामि तीर्थस्यास्य गुणान्मुने

അതുകൊണ്ടുതന്നെ ഔർവ മുനിയും തീർത്ഥമാഹാത്മ്യം ശ്രവിക്കണമെന്ന് പറഞ്ഞു. അതിനാൽ, ഹേ മുനേ, ഈ തീർത്ഥത്തിന്റെ ഗുണമഹിമകൾ ഞാൻ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.

Verse 18

एतेनैव श्राव्यमेतद्यत्त्वयांगीकृतं मुने । त्वं हि त्रिलोकीं विचरन्वेत्सि सर्वां हि सारताम्

ഹേ മുനേ, നിങ്ങൾ അംഗീകരിച്ചതിനാൽ ഇതു ശ്രവിപ്പിക്കപ്പെടേണ്ടതുതന്നെ. കാരണം നിങ്ങൾ ത്രിലോകങ്ങളിൽ സഞ്ചരിച്ച് എല്ലാറ്റിന്റെയും സാരതത്ത്വം അറിയുന്നവനാണ്.

Verse 19

तदेतत्सर्वतीर्थेभ्योऽधिकं मन्ये त्वदा हृतम्

അതുകൊണ്ട് ഞാൻ ഇതിനെ എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളേക്കാളും ശ്രേഷ്ഠമെന്ന് കരുതുന്നു—ഈ മഹിമ നിങ്ങൾ തന്നെയാണ് വെളിപ്പെടുത്തിയത്.

Verse 20

नारद उवाच । उचितं तव पार्थैतद्यत्पृच्छसि गुणिन्गुणान् । गुणिनामेव युज्यन्ते श्रोतुं धर्मोद्भवा गुणाः । साधूनां धर्मश्रवणैः कीर्तनैर्याति चान्वहम्

നാരദൻ പറഞ്ഞു—ഹേ പാർഥാ, ഗുണവാന്മാരുടെ ഗുണങ്ങളെക്കുറിച്ച് നീ ചോദിക്കുന്നത് യുക്തമാണ്. ധർമ്മത്തിൽ നിന്നുയർന്ന ഗുണങ്ങൾ ശ്രവിക്കാൻ ഗുണവാന്മാർക്കേ യോജ്യം. സജ്ജനർ ധർമ്മശ്രവണംയും ധർമ്മകീർത്തനവും കൊണ്ട് ദിനംപ്രതി പുരോഗമിക്കുന്നു.

Verse 21

पापानामसदालापैरायुर्याति यथान्वहम् । तदहं कीर्तयिष्यामि तीर्थस्यास्य गुणान्बहून्

പാപികൾ അസത്യവും വ്യർത്ഥവുമായ സംഭാഷണങ്ങളാൽ ദിനംപ്രതി ആയുസ്സ് കളയുന്നതുപോലെ, ഞാൻ ഇപ്പോൾ ഈ പുണ്യ തീർത്ഥത്തിന്റെ അനേകം ഗുണങ്ങൾ കീർത്തനം ചെയ്യും.

Verse 22

यथा श्रुत्वा विजानासि युक्तमंगीकृतं मया । पुराहं विचरन्पार्थ त्रिलोकीं कपिलानुगः

കേട്ടാൽ നിനക്ക് ബോധ്യമാകേണ്ടതിന്—എന്റെ സമ്മതം യുക്തിസഹമാണെന്ന്—ഹേ പാർഥ, പൂർവ്വം ഞാൻ കപിലന്റെ അനുഗാമിയായി ത്രിലോകം സഞ്ചരിച്ചിരുന്നു.

Verse 23

गतवान्ब्रह्मणो लोकं तत्रापश्यं पितामहम् । स हि राजर्षिदेवर्षिमूर्तामूर्तैः सुसंवृतः

ഞാൻ ബ്രഹ്മലോകത്തിലേക്ക് പോയി അവിടെ പിതാമഹനായ ബ്രഹ്മാവിനെ ദർശിച്ചു. അദ്ദേഹം രാജർഷികളും ദേവർഷികളും—മൂർത്തവും അമൂർത്തവും ആയ സത്തകളാൽ—സുന്ദരമായി ചുറ്റപ്പെട്ടിരുന്നു.

Verse 24

विभाति विमलो ब्रह्मा नक्षत्रैरुडुराडिव । तमहं प्रणिपत्याथ चक्षुषा कृतस्वागतः

നിർമ്മലനായ ബ്രഹ്മാവ് നക്ഷത്രങ്ങൾക്കിടയിൽ ചന്ദ്രനെപ്പോലെ പ്രകാശിച്ചു. ഞാൻ അദ്ദേഹത്തെ പ്രണാമം ചെയ്തപ്പോൾ, അദ്ദേഹം കൃപാപൂർണ്ണമായ അംഗീകാരദൃഷ്ടിയാൽ എന്നെ സ്വാഗതം ചെയ്തു.

Verse 25

उविष्टः प्रमुदितः कपिलेन सहैव च । एतस्मिन्नंतरे तत्र वार्तिकाः समुपागताः

ഞാൻ കപിലനോടൊപ്പം ആനന്ദത്തോടെ ഇരിക്കുമ്പോൾ, അതേ സമയത്ത് വാർത്തകളുമായി ദൂതന്മാർ അവിടെ എത്തിച്ചേർന്നു.

Verse 26

प्रहीयंते हि ते नित्यं जगद्द्रष्टुं हि ब्रह्मणा । कृतप्रणामानथ तान्समासीनान्पितामहः

അവർ നിത്യവും ബ്രഹ്മാവാൽ ലോകങ്ങളെ ദർശിപ്പാൻ നിയോഗിക്കപ്പെടുന്നു. അപ്പോൾ പിതാമഹനായ ബ്രഹ്മാവ് അവർ പ്രണാമം ചെയ്ത് ആസീനരായിരിക്കുന്നതു കണ്ടു (അരുളിച്ചെയ്തു).

Verse 27

चक्षुषामृतकल्पेन प्लावयन्निव चाब्रवीत् । कुत्र कुत्र विचीर्णं वो दृष्टं श्रुतमथापि वा

അമൃതസമമായ ദൃഷ്ടിയാൽ അവരെ നനച്ചതുപോലെ അദ്ദേഹം അരുളിച്ചെയ്തു—“നിങ്ങൾ എവിടെയെവിടെ സഞ്ചരിച്ചു? വഴിയിൽ എന്തു കണ്ടു, അല്ലെങ്കിൽ എന്തു കേട്ടു?”

Verse 28

किंचिदेवाद्भुतं ब्रूत श्रवणाद्येन पुण्यता । एवमुक्ते भगवता तेषां यः प्रवरो मतः

“ശ്രവണമാത്രത്തിൽ പുണ്യം ലഭിക്കുമാറുള്ള യഥാർത്ഥ അത്ഭുതം ഒന്നെങ്കിലും പറയുക.” ഭഗവാൻ ഇങ്ങനെ അരുളിച്ചെയ്തപ്പോൾ അവരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായി കരുതപ്പെട്ടവൻ മുന്നോട്ട് വന്നു.

Verse 29

सुश्रवानाम ब्रह्माणं प्रणिपत्येदमूचिवान् । प्रभोरग्रे च विज्ञप्तिर्यथा दीपो रवेस्तथा

സുശ്രവാ എന്നവൻ ബ്രഹ്മാവിനെ പ്രണാമം ചെയ്ത് പറഞ്ഞു—“പ്രഭോ! അങ്ങയുടെ മുമ്പിൽ എന്റെ വിജ്ഞാപനം സൂര്യന്റെ മുമ്പിലെ ദീപംപോലെ.”

Verse 30

तथापि खलु वाच्यं मे परार्थं प्रेरितेन ते । मुनिः कात्यायनोनाम श्रुत्वा धर्मान्पुनर्बहून्

“എങ്കിലും, അങ്ങയുടെ പ്രേരണയാൽ പരമാർത്ഥത്തിനായി ഞാൻ പറയേണ്ടതുണ്ട്. കാത്യായനൻ എന്നൊരു മുനിയുണ്ട്; അദ്ദേഹം പലവട്ടം ധർമ്മോപദേശങ്ങൾ ശ്രവിച്ചിട്ടുണ്ട്…”

Verse 31

सारजिज्ञासया तस्थावेकांगुष्ठः शतं समाः । ततः प्रोवाच तं दिव्या वाणी कात्यायन श्रृणु

സാരതത്ത്വം അറിയുവാനുള്ള ജിജ്ഞാസയോടെ അവൻ ഒരു കാൽവിരലിന്റെ അഗ്രത്തിൽ നിലകൊണ്ട് നൂറു വർഷം തപസ്സു ചെയ്തു. പിന്നെ ദിവ്യവാണി പറഞ്ഞു— “കാത്യായന, കേൾക്കുക।”

Verse 32

पुण्ये सरस्वतीतीरे पृच्छ सारस्वतं मुनिम् । स ते सारं धर्मसाध्यं धर्मज्ञोऽभिवदिष्यति

പുണ്യമായ സരസ്വതി തീരത്ത് സാരസ്വത മുനിയെ ചോദിക്കുക. ആ ധർമ്മജ്ഞൻ ധർമ്മത്തിലൂടെ സാധ്യമാകുന്ന സാരതത്ത്വം നിനക്കു പ്രസ്താവിക്കും.

Verse 33

इति श्रुत्वा मुनिवरो मुनिश्रेष्ठमुपेत्य तम् । प्रणम्य शिरसा भूमौ पप्रच्छेदं हृदि स्थितम्

ഇതു കേട്ട മഹാമുനി ആ മുനിശ്രേഷ്ഠന്റെ അടുക്കൽ ചെന്നു. ഭൂമിയിൽ ശിരസ്സു നമിച്ച് പ്രണാമം ചെയ്ത്, ഹൃദയത്തിൽ നിലകൊണ്ടിരുന്ന ചോദ്യം ചോദിച്ചു.

Verse 34

सत्यं केचित्प्रशंसंतितपः शौचं तथा परे । सांख्यं केचित्प्रशंसंति योगमन्ये प्रचक्षते

ചിലർ സത്യത്തെ പ്രശംസിക്കുന്നു; മറ്റുചിലർ തപസ്സിനെയും ശൗചത്തെയും. ചിലർ സാംഖ്യത്തെ പുകഴ്ത്തുന്നു; മറ്റുള്ളവർ യോഗം പരമമെന്ന് പറയുന്നു.

Verse 35

क्षमां केचित्प्रशंसंति तथैव भृशमार्ज्जवम् । केचिन्मौनं प्रशंसंति केचिदाहुः परं श्रुतम्

ചിലർ ക്ഷമയെ പ്രശംസിക്കുന്നു; അതുപോലെ മഹത്തായ ആർജവം—നേര്മയും. ചിലർ മൗനത്തെ പുകഴ്ത്തുന്നു; ചിലർ ശ്രുതി-ജ്ഞാനമാണ് പരമമെന്ന് പറയുന്നു.

Verse 36

सम्यग्ज्ञानं प्रशंसंति केचिद्वैराग्यमुत्तमम् । अग्निष्टोमादिकर्माणि तथा केचित्परं विदुः

ചിലർ സമ്യക് ജ്ഞാനത്തെ പ്രശംസിക്കുന്നു; ചിലർ പരമ വൈരാഗ്യത്തെ ശ്രേഷ്ഠമെന്ന് കരുതുന്നു. മറ്റുചിലർ അഗ്നിഷ്ടോമാദി യാഗകർമ്മങ്ങളെയേ പരമമെന്ന് അറിയുന്നു.

Verse 37

आत्मज्ञानं परं केचित्समलोष्टाश्मकांचनम् । इत्थं व्यवस्थिते लोके कृत्याकृत्यविधौ जनाः

ചിലർ ആത്മജ്ഞാനത്തെ പരമമെന്ന് കരുതുന്നു—അവിടെ മണ്ണുകട്ട, കല്ല്, സ്വർണം എല്ലാം ഒരുപോലെ കാണപ്പെടുന്നു. ഇങ്ങനെ നിലകൊള്ളുന്ന ലോകത്തിൽ കൃത്യ-അകൃത്യവിധിയിൽ ജനങ്ങൾ ഭിന്നിക്കുന്നു.

Verse 38

व्यामोहमेव गच्छंति किं श्रेय इति वादिनः । यदेतेषु परं कृत्यम् नुष्ठेयं महात्मभिः

‘എന്താണ് ശ്രേയസ്?’ എന്ന് വാദിക്കുന്നവർ വെറും മോഹത്തിലേക്കേ വീഴും. അതിനാൽ ഇവയിൽ പരമ കൃത്യം ഏതാണ്, അതു മഹാത്മാക്കൾ അനുഷ്ഠിക്കണം.

Verse 39

वक्तुमर्हसि धर्मज्ञ मम सर्वार्थसाधकम्

ഹേ ധർമജ്ഞാ! എനിക്ക് സർവാർത്ഥസാധകമായതു എന്തോ, അത് നിങ്ങൾ പറയേണ്ടതാണ്.

Verse 40

सारस्वत उवाच । यन्मां सरस्वती प्राह सारं वक्ष्यामि तच्छृणु । छायाकारं जगत्सर्वमुत्पत्तिक्षयधर्मि च । वारांगनानेत्रभंगस्वद्वद्भंगुरमेव तत्

സാരസ്വതൻ പറഞ്ഞു—സരസ്വതി എന്നോട് പറഞ്ഞ സാരത്തെ ഇപ്പോൾ ഞാൻ പറയുന്നു; കേൾക്കുക. ഈ സമസ്ത ലോകവും നിഴൽപോലെ, ഉത്പത്തി-ക്ഷയധർമ്മമുള്ളത്; വാരാംഗനയുടെ ചഞ്ചല കടാക്ഷഭംഗംപോലെ അത്യന്തം ക്ഷണഭംഗുരമാണ് ഇത്.

Verse 41

धनायुर्यौवनं भोगाञ्जलचंद्रवदस्थिरान् । बुद्ध्या सम्यक्परामृश्य स्थाणुदानं समाश्रयेत्

ധനം, ആയുസ്സ്, യൗവനം, ഭോഗങ്ങൾ ജലത്തിലെ ചന്ദ്രപ്രതിബിംബംപോലെ അസ്ഥിരം. വിവേകബുദ്ധിയോടെ നന്നായി ആലോചിച്ച് സ്ഥാണു (ശിവൻ) നിമിത്തം ദാനാശ്രയം സ്വീകരിക്കണം.

Verse 42

दानवान्पुरुषः पापं नालं कर्तुमिति श्रुतिः । स्थाणुभक्तो जन्ममृत्यू नाप्नोतीति श्रुति स्तथा

ശ്രുതി പറയുന്നു—ദാനവാൻ പുരുഷന് പാപം ചെയ്യാൻ കഴിവില്ല. അതുപോലെ ശ്രുതി പറയുന്നു—സ്ഥാണു (ശിവൻ) ഭക്തന് ജനനമരണങ്ങൾ ലഭിക്കുകയില്ല.

Verse 43

सावर्णिना च गाथे द्वे कीर्तिते श्रृणु ये पुरा । वृषो हि भगवान्धर्मो वृषभो यस्य वाहनम्

സാവർണി പുരാതനകാലത്ത് കീർത്തിച്ച ഈ രണ്ടു ഗാഥകൾ കേൾക്കുക. ‘ധർമ്മം തന്നെയാണ് ഭഗവാൻ വൃഷ (കാള); കൂടാതെ ആരുടെ വാഹനം വൃഷഭമോ…’

Verse 44

पूज्यते स महादेवः स धर्मः पर उच्यते । दुःखावर्ते तमोघोरे धर्माधर्मजले तथा

ആ മഹാദേവനെയാണ് പൂജിക്കേണ്ടത്—ഇതുതന്നെ പരമധർമ്മമെന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു. ദുഃഖാവർത്തത്തിൽ, ഭയങ്കര തമസ്സിൽ, ധർമ്മാധർമ്മജലത്തിൽ (അവൻ തന്നെയാണ് ശരണം).

Verse 45

क्रोधपंके मदग्राहे लोभबुद्बदसंकटे । मानगंभीरपाताले सत्त्वयानविभूषिते

ക്രോധത്തിന്റെ ചെളിയിൽ, മദരൂപ ഗ്രാഹം (മകരം) നടുവിൽ, ലോഭബുബ്ബിളുകളുടെ അപകടസങ്കുല കലക്കത്തിൽ, അഹങ്കാരത്തിന്റെ ഗഹന പാതാളത്തിൽ—ഈ സംസാരസമുദ്രം ഭയാനകം; സത്ത്വരൂപ ‘യാനം’ കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ചതുപോലെ തോന്നിയാലും.

Verse 46

मज्जंतं तारयत्येको हरः संसारसागरात् । दानं वृत्तं व्रतं वाचः कीर्तिधर्मौ तथायुषः

സംസാരസാഗരത്തിൽ മുങ്ങുന്നവനെ ഹരൻ (ശിവൻ) ഒരുത്തൻ മാത്രം കരകയറ്റുന്നു. ദാനം, സദാചാരം, വ്രതങ്ങൾ, വാക്കുസംയമം, കീർത്തി, ധർമ്മം, ആയുസ്സും അവന്റെ ശരണത്താൽ സിദ്ധമാകുന്നു।

Verse 47

परोपकरणं कायादसारात्सारमुद्धरेत् । धर्मे रागः श्रुतौ चिंता दाने व्यसनमुत्तमम्

നശ്വരമായ ദേഹത്തിന്റെ അസാരത്തിൽ നിന്ന് സാരം എടുത്തെടുക്കണം—പരോപകാരം. ധർമ്മത്തിൽ അനുരാഗം, ശ്രുതി-ശാസ്ത്രങ്ങളിൽ ചിന്തനം, ദാനത്തിൽ ഉത്തമമായ ആസക്തി—ഇവയാണ് ശ്രേഷ്ഠം।

Verse 48

इंद्रियार्थेषु वैराग्यं संप्राप्तं जन्मनः फलम् । देशेऽस्मिन्भारते जन्म प्राप्य मानुष्यमध्रुवम्

ഇന്ദ്രിയവിഷയങ്ങളോടുള്ള വൈരാഗ്യമാണ് ജന്മത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ ഫലം. ഈ ഭാരതദേശത്ത് ജനിച്ച് അനിത്യമായ മനുഷ്യജീവിതം ലഭിച്ചാൽ പരമാർത്ഥത്തിനായി പരിശ്രമിക്കണം।

Verse 49

न कुर्यादात्मनः श्रेयस्तेनात्मा वंचतश्चिरम् । देवासुराणां सर्वेषां मानुष्यमतिदुर्लभम्

മനുഷ്യൻ തന്റെ ശ്രേയസ്സിനായി പ്രവർത്തിക്കാതിരുന്നാൽ, ദീർഘകാലം സ്വയം തന്നെ വഞ്ചിക്കുന്നു. ദേവർക്കും അസുരർക്കും പോലും മനുഷ്യജന്മം അത്യന്തം ദുർലഭമാണ്।

Verse 50

तत्संप्राप्य तथा कुर्यान्न गच्छेन्नरकं यथा । सर्वस्य मूलं मानुष्यं तथा सर्वार्थसाधकम्

ആ മനുഷ്യജന്മം ലഭിച്ചാൽ നരകത്തിലേക്ക് പോകാതിരിക്കുവാൻ അങ്ങനെ തന്നെ ആചരിക്കണം. മനുഷ്യജീവിതം എല്ലാറ്റിന്റെയും മൂലമാണ്; എല്ലാ പുരുഷാർത്ഥങ്ങളും സാധിപ്പിക്കുന്ന ഉപായവും അതുതന്നെ।

Verse 51

यदि लाभे न यत्नस्ते मूलं रक्ष प्रयत्नतः । महता पुण्यमूल्येन क्रीयते कायनौस्त्वया

കൂടുതൽ ലാഭത്തിനായി നീ പരിശ്രമിക്കാതിരുന്നാലും, കുറഞ്ഞത് മൂലധനം പരിശ്രമത്തോടെ കാത്തുസൂക്ഷിക്ക. കാരണം ഈ ‘ദേഹ-നൗക’ നീ മഹത്തായ പുണ്യമൂല്യം നൽകി നേടിയതാണ്.

Verse 52

गंतुं दुःखोदधेः पारं तर यावन्न भिद्यते । अविकारिशरीरत्वं दुष्प्राप्यं वै ततः

ദുഃഖസമുദ്രത്തിന്റെ അപ്പുറം എത്താൻ, ഈ ഉപാധിയായ ദേഹം ഇനിയും തകരാത്തിരിക്കുമ്പോൾ തന്നെ കടന്നുപോ. കാരണം അതിനുശേഷം വികാരരഹിത ദേഹസ്ഥിതി ലഭിക്കുക തീർച്ചയായും ദുർലഭമാണ്.

Verse 53

नापक्रामति संसारादात्महा स नराधमः । तपस्तप्यन्ति यतयो जुह्वते चात्र यज्विनः । दानानि चात्र दीयंते परलोकार्थमादरात्

സംസാരത്തിൽ നിന്ന് പിന്മാറാത്തവൻ തന്റെ ആത്മാവിനെ കൊല്ലുന്നവൻ തന്നേ—അവൻ നരാധമൻ. ഇവിടെ യതികൾ തപസ്സു ചെയ്യുന്നു, യജ്വന്മാർ ഹോമത്തിൽ ആഹുതികൾ അർപ്പിക്കുന്നു, പരലോകാർത്ഥമായി ആദരത്തോടെ ദാനങ്ങൾ നൽകപ്പെടുന്നു.

Verse 54

कात्यायन उवाच । दानस्य तपसो वापि भगवन्किं च दुष्करम् । किं वा महत्फलं प्रेत्य सारस्वत ब्रवीहि तत्

കാത്യായനൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ഭഗവൻ! ദാനവും തപസ്സും ഇവയിൽ യഥാർത്ഥത്തിൽ ഏതാണ് കൂടുതൽ ദുഷ്കരം? മരണാനന്തരം ഏതാണ് മഹത്തായ ഫലം നൽകുന്നത്? ഹേ സാരസ്വത, അത് പറയുക.

Verse 55

सारस्वत उवाच । न दानाद्दुष्करतरं पृथिव्यामस्ति किंचन । मुने प्रत्यक्षमेवैतद्दृश्यते लोकसाक्षिकम्

സാരസ്വതൻ പറഞ്ഞു—ഹേ മുനേ! ഭൂമിയിൽ ദാനത്തേക്കാൾ ദുഷ്കരമായത് ഒന്നുമില്ല. ഇത് പ്രത്യക്ഷമായി തന്നെ കാണപ്പെടുന്നു—ഇതിന് സാക്ഷി ലോകം തന്നെയാണ്.

Verse 56

परित्यज्य प्रियान्प्राणान्धनार्थे हि महाभयम् । प्रविशंति महालोभात्समुद्रमटवीं गिरिम्

ധനത്തിനായി പ്രിയമായ പ്രാണങ്ങളെയും ഉപേക്ഷിച്ച്, മഹാലോഭവശാൽ ജനങ്ങൾ മഹാഭയകരമായ അപകടങ്ങളിലേക്കു കടക്കുന്നു—സമുദ്രം, കാട്, പർവ്വതം എന്നിവിലേക്കു।

Verse 57

सेवामन्ये प्रपद्यंते श्ववृत्तिरिति या स्मृता । हिंसाप्रायां बहुक्लेशां कृषिं चैव तथा परे

ചിലർ സേവാചാകിരി സ്വീകരിക്കുന്നു; സ്മൃതിയിൽ അത് ‘ശ്വവൃത്തി’ എന്നു പറയപ്പെടുന്നു. മറ്റുചിലർ ഹിംസാപ്രായവും അനേകം ക്ലേശങ്ങളുമുള്ള കൃഷിയിലും ഏർപ്പെടുന്നു।

Verse 58

तस्य दुःखार्जितस्येह प्राणेभ्योपि गरीयसः । आयासशतलब्धस्य परित्यागः सुदुष्करः

ഇവിടെ ദുഃഖത്തോടെ സമ്പാദിച്ച ധനം പ്രാണങ്ങളേക്കാളും വിലപ്പെട്ടതായി തോന്നുന്നു; നൂറുനൂറ് പ്രയത്നങ്ങളാൽ ലഭിച്ചതിനെ ഉപേക്ഷിക്കുക അത്യന്തം ദുഷ്കരം।

Verse 59

यद्ददाति यदश्नाति तदेव धनिनो धनम् । अन्ये मृतस्य क्रीडंति दारैरपि धनैरपि

ധനവാന്റെ യഥാർത്ഥ ധനം അവൻ ദാനം ചെയ്തതും അവൻ അനുഭവിച്ചതും മാത്രമാണ്; അവൻ മരിച്ചാൽ ശേഷിക്കുന്ന ധനത്തോടും കുടുംബത്തോടും മറ്റുള്ളവർ കളിക്കുന്നു।

Verse 60

अहन्यहनि याचंतमहं मन्ये गुरुं यथा । मार्जनं दर्पणस्येव यः करोति दिनेदिने

ദിവസംതോറും യാചിക്കുന്നവനെ ഞാൻ ഗുരുവെന്നു കരുതുന്നു; അവൻ ദിനംപ്രതി ദർപ്പണം മിനുക്കുന്നതുപോലെ, ദിനംദിനം ആത്മശുദ്ധി വരുത്തുന്നു।

Verse 61

दीयमानं हि नापैति भूय एवाभिवर्धते । कूप उत्सिच्यमानो हि भवेच्छुद्धो बहूदकः

ദാനം ചെയ്യുന്നതു കുറയുന്നില്ല; മറിച്ച് കൂടുതൽ വർധിക്കുന്നു. കിണർ നിരന്തരം നിറച്ചാൽ അത് ശുദ്ധമായി ജലസമൃദ്ധമാകും.

Verse 62

एकजन्मसुखस्यार्थे सहस्राणि विलापयेत् । प्राज्ञो जन्मसहस्रेषु संचिनोत्येकजन्मनि

ഒരു ജന്മസുഖത്തിനായി മനുഷ്യൻ ആയിരങ്ങൾ (ജന്മങ്ങളുടെ) സമ്പാദ്യം പാഴാക്കുന്നു. എന്നാൽ ജ്ഞാനി ഒരേ ജന്മത്തിൽ ആയിരം ജന്മങ്ങളെ താങ്ങുന്ന പുണ്യം സമ്പാദിക്കുന്നു.

Verse 63

मूर्खो हि न ददात्यर्थानिह दारिद्र्यशंकया । प्राज्ञस्तु विसृजत्यर्थानमुत्र तस्य शंकया

മൂഢൻ ഇവിടെ ദാരിദ്ര്യഭയത്താൽ ധനം ദാനം ചെയ്യില്ല. എന്നാൽ ജ്ഞാനി പരലോകത്തിലെ ദാരിദ്ര്യശങ്കയാൽ ധനം വിട്ടുകൊടുക്കുന്നു.

Verse 64

किं धनेन करिष्यंति देहिनो भंगुराश्रयाः । यदर्थं धनमिच्छंति तच्छरीरमशाश्वतम्

ഭംഗുരമായ ആശ്രയത്തിൽ നിൽക്കുന്ന ദേഹികൾ ധനത്തോടെ എന്ത് നേടും? ഏത് ശരീരത്തിനായി അവർ ധനം ആഗ്രഹിക്കുന്നുവോ, ആ ശരീരമേ അനിത്യം.

Verse 65

अक्षरद्वयमभ्यस्तं नास्तिनास्तीति यत्पुरा । तदिदं देहिदेहिति विपरीतमुपस्थितम्

മുമ്പ് അഭ്യസിച്ച രണ്ടക്ഷരം ‘നാസ്തി, നാസ്തി’ ആയിരുന്നു. ഇപ്പോൾ അതേ മറിഞ്ഞ് ‘ദേഹി, ദേഹി’—‘നൽകുക, നൽകുക’—എന്ന് പ്രത്യക്ഷമായി.

Verse 66

बोधयंति च यावंतो देहीति कृपणं जनाः । अवस्थेयमदानस्य मा भूदेवं भवानपि

എത്ര പേർ ‘കൊടുക്കൂ’ എന്ന് കൃപണനെ ഉപദേശിച്ചാലും, കൊടുക്കാതിരിക്കുന്നതിന്റെ അപമാനം മാറുകയില്ല. നിനക്കും അത്തരം ഗതി വരരുതേ.

Verse 67

दातुरेवोपकाराय वदत्यर्थीति देहि मे । यस्माद्दाता प्रयात्यूर्ध्वमधस्तिष्ठेत्प्रतिग्रही

യാചകൻ ‘എനിക്ക് തരൂ’ എന്ന് പറയുന്നത് ദാതാവിന്റെ തന്നെ നന്മയ്ക്കാണ്; കാരണം ദാതാവ് ഉയരത്തിലേക്ക് പോകുന്നു, വെറും ഗ്രഹീതാവ് താഴെയേ നിൽക്കും.

Verse 68

दरिद्रा व्याधिता मूर्खाः परप्रेष्यकराः सदा । अदत्तदानाज्जायंते दुःखस्यैव हि भाजनाः

ദാനം നൽകാതിരുന്നതാൽ ദാരിദ്ര്യം, രോഗം, മന്ദബുദ്ധി, എന്നും മറ്റുള്ളവർക്കു കീഴടങ്ങുന്ന സേവനം ഉണ്ടാകുന്നു; അവർ ദുഃഖത്തിന്റെ പാത്രങ്ങളേ ആകുന്നു.

Verse 69

धनवंतमदातारं दरिद्रं वाऽतपस्विनम् । उभावंभसि मोक्तव्यौ कंठे बद्धा महाशिलाम्

ധനവാനായിട്ടും ദാനം ചെയ്യാത്തവനും, ദരിദ്രനായിട്ടും തപസ്സു ചെയ്യാത്തവനും—ഇരുവരെയും കഴുത്തിൽ വലിയ കല്ല് കെട്ടി വെള്ളത്തിൽ എറിയേണ്ടവരെന്നു പറയുന്നു.

Verse 70

शतेषु जायते शूरः सहस्रेषु च पंडितः । वक्ता शतसहस्रेषु दाता जायेत वा न वा

നൂറുകളിൽ ഒരു വീരൻ ജനിക്കുന്നു, ആയിരങ്ങളിൽ ഒരു പണ്ഡിതൻ; ലക്ഷങ്ങളിൽ ഒരു വക്താവ്—എന്നാൽ സത്യദാതാവ് ജനിക്കാം, അല്ലാതെയും ഇരിക്കാം.

Verse 71

गोभिर्विप्रैश्च वेदैश्च सतीभिः सत्यवादिभिः । अलुब्धैर्दानशीलैश्च सप्तभिर्धार्यते मही

പശുക്കൾ, ബ്രാഹ്മണർ, വേദങ്ങൾ, പതിവ്രതാസതികൾ, സത്യവാദികൾ, നിർലോഭർ, ദാനശീലർ—ഈ ഏഴിനാൽ ഭൂമി ധരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 72

शिबिरौशीनरोङ्गानि सुतं च प्रियमौरसम् । ब्राह्मणार्थमुपाकृत्य नाकपृष्ठमितो गतः

ഉശീനരപുത്രനായ ശിബി ബ്രാഹ്മണാർത്ഥം തന്റെ അവയവങ്ങളെയും പ്രിയമായ ഔരസപുത്രനെയും വരെ അർപ്പിച്ചു; പിന്നെ ഇവിടെ നിന്ന് സ്വർഗ്ഗത്തിന്റെ ഉന്നതസ്ഥാനത്തെത്തി.

Verse 73

प्रतर्द्दनः काशिपति प्रदाय नयने स्वके । ब्राह्मणायातुलां कीर्तिमिह चामुत्र चाश्नुते

കാശീാധിപനായ പ്രതർദ്ദനൻ ബ്രാഹ്മണനു തന്റെ കണ്ണുകൾ ദാനം ചെയ്ത്, ഇഹലോകത്തും പരലോകത്തും അതുല്യകീർത്തി നേടി.

Verse 74

निमी राष्ट्रं च वैदेहो जामदग्न्यो वसुंधराम् । ब्राह्मणेभ्यो ददौ चापि गयश्चोर्वीं सपत्तनाम्

വൈദേഹനായ നിമി തന്റെ രാജ്യം ദാനം ചെയ്തു; ജാമദഗ്ന്യൻ (പരശുരാമൻ) ഭൂമിയെ തന്നെ ദാനം ചെയ്തു; ഗയനും ആശ്രിത വരുമാനങ്ങളോടുകൂടി ഭൂമി ബ്രാഹ്മണർക്കു അർപ്പിച്ചു.

Verse 75

अवर्षति च पर्जन्ये सर्वभूतनिवासकृत् । वसिष्ठो जीवयामास प्रजापतिरिव प्रजाः

മേഘങ്ങൾ മഴ പെയ്യാതിരുന്നപ്പോൾ, സർവ്വഭൂതനിവാസത്തിന്റെ രക്ഷകനായ വസിഷ്ഠൻ പ്രജാപതിയെപ്പോലെ പ്രജകളെ പോഷിപ്പിച്ച് ജീവിപ്പിച്ചു.

Verse 76

ब्रह्मदत्तश्च पांचाल्यो राजा बुद्धिमतां वरः । निधिं शंखं द्विजाग्र्येभ्यो दत्त्वा स्वर्गमवाप्तवान्

പാഞ്ചാലരാജാവായ ബ്രഹ്മദത്തൻ, ബുദ്ധിമാന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠർക്കു ‘ശംഖ’ എന്ന നിധി ദാനം ചെയ്ത് സ്വർഗ്ഗം പ്രാപിച്ചു.

Verse 77

सहस्रजिच्च राजर्षिः प्राणानिष्टान्महायशाः । ब्राह्मणार्थे परित्यज्य गतो लोकाननुत्तमान्

മഹായശസ്സുള്ള രാജർഷി സഹസ്രജിത് ബ്രാഹ്മണരുടെ ഹിതാർത്ഥം തന്റെ പ്രിയജീവനും ഉപേക്ഷിച്ച് അനുത്തമ ലോകങ്ങളിലേക്കു പോയി.

Verse 78

एते चान्ये च बहवः स्थाणोर्दानेन भक्तितः । रुद्रलोकं गता नित्यं शान्तात्मानो जितेन्द्रियाः

ഇവരും മറ്റും അനേകരും ഭക്തിയോടെ സ്ഥാണു (ശിവൻ)ക്ക് ദാനം അർപ്പിച്ച് രുദ്രലോകം പ്രാപിച്ചു—നിത്യ ശാന്താത്മാക്കളായി, ജിതേന്ദ്രിയരായി.

Verse 79

एषां प्रतिष्ठिता कीर्तिर्यावत्स्थास्यति मेदिनी । इति संचिंत्य सारार्थी स्थाणुदानपरो भव

ഇവരുടെ സ്ഥാപിതമായ കീർത്തി ഭൂമി നിലനിൽക്കുന്നത്രയും നിലനിൽക്കും—ഇങ്ങനെ ചിന്തിച്ച്, ഹേ സാരാർത്ഥി, സ്ഥാണു (ശിവൻ)ക്ക് അർപ്പിക്കുന്ന ദാനത്തിൽ പരനായിരിക്കുക.

Verse 80

सोऽपि मोह परित्यज्य तथा कात्यायनोऽभवत्

അവനും മോഹം ഉപേക്ഷിച്ച്, അതുപോലെ കാത്യായന പരമ്പരയിലെ സത്യാനുയായിയായി മാറി.

Verse 81

नारद उवाच । एवं सुश्रवसा प्रोक्तां कथामाकर्ण्य पद्मभूः । हर्षाश्रुसंयुतोऽतीव प्रशशंस मुहुर्मुहुः

നാരദൻ പറഞ്ഞു—സുശ്രവസൻ പറഞ്ഞ ഈ കഥ കേട്ട പദ്മഭൂ ബ്രഹ്മാവ് ആനന്ദാശ്രുക്കളാൽ നിറഞ്ഞ്, വീണ്ടും വീണ്ടും അവനെ പ്രശംസിച്ചു।

Verse 82

साधु ते व्याहृतं वत्स एवमेतन्न चान्यथा । सत्यं सारस्वतः प्राह सत्या चैवं तथा श्रुतिः

വത്സാ, നീ നന്നായി പറഞ്ഞു—ഇത് ഇങ്ങനെയേ, മറ്റെങ്ങനെ അല്ല. സാരസ്വതൻ ഇതിനെ സത്യമെന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ചു; ശ്രുതിയും അതുപോലെ സത്യമെന്ന് ഉറപ്പിക്കുന്നു।

Verse 83

दानं यज्ञानां वरूथं दक्षिणा लोके दातारंसर्वभूतान्युपजीवंति दानेनारातीरंपानुदंत दानेन द्विषंतो मित्रा भवंति दाने सर्वं प्रतिष्ठितं तस्माद्दानं परमं वदंतीति

ദാനം യജ്ഞങ്ങളുടെ രക്ഷാകവചം; ലോകത്തിലെ പവിത്ര ദക്ഷിണ. ദാനത്താൽ എല്ലാ ജീവികളും ദാതാവിനെ ആശ്രയിച്ച് ജീവിക്കുന്നു. ദാനത്താൽ ആപത്തുകൾ അകലെ പോകുന്നു; ദാനത്താൽ ശത്രുവും മിത്രനാകുന്നു. എല്ലാം ദാനത്തിൽ സ്ഥാപിതം; അതുകൊണ്ട് ദാനമാണ് പരമമെന്ന് പറയുന്നു।

Verse 84

संसारसागरे घोरे धर्माधर्मोर्मिसंकुले । दानं तत्र निषेवेत तच्च नौरिव निर्मितम्

ധർമ്മാധർമ്മ തരംഗങ്ങൾ കലങ്ങുന്ന ഈ ഭയങ്കര സംസാരസാഗരത്തിൽ ദാനം ആചരിക്കണം; കാരണം അത് കടത്തിവിടാൻ നൗകപോലെ നിർമ്മിതമാണ്।

Verse 85

इति संचिंत्य च मया पुष्करे स्थापिता द्विजाः । गङ्गायमुनयोर्मध्ये मध्यदेशे द्विजाः सृते

ഇങ്ങനെ ചിന്തിച്ച് ഞാൻ പുഷ്കരത്തിൽ ദ്വിജരെ (ബ്രാഹ്മണരെ) സ്ഥാപിച്ചു; ഗംഗ-യമുനകളുടെ മദ്ധ്യേയുള്ള മധ്യദേശത്തിലും ബ്രാഹ്മണർ താമസിപ്പിക്കപ്പെട്ടു।

Verse 86

स्थापिताः श्रीहरिभ्यां तु श्रीगौर्या वेदवित्तमाः । रुद्रेण नागराश्चैव पार्वत्या शक्तिपूर्भवाः

പൂജ്യരായ രണ്ടു ഹരികളും ശുഭഗൗരിയും വേദവിദ്യയിൽ ശ്രേഷ്ഠരായവരെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. രുദ്രൻ നാഗരരെ പാർപ്പിച്ചു; പാർവതി ശക്തിപൂരജന്മരായവരെ സ്ഥാപിച്ചു.

Verse 87

श्रीमाले च तथा लक्ष्म्या ह्येवमादिसुरोत्तमैः । नानाग्रहाराः संदत्ता लोकोद्धरणकांक्षया

അതുപോലെ ശ്രീമാലത്തിൽ ലക്ഷ്മീദേവിയും, ഇങ്ങനെ മറ്റു ദേവോത്തമരും ലോകോദ്ധാരണാഭിലാഷത്തോടെ അനേകം അഗ്രഹാരങ്ങൾ (ദാനഗ്രാമങ്ങൾ) ദാനം ചെയ്തു.

Verse 88

न हि दानफले कांक्षा काचिन्नऽस्ति सुरोत्तमाः । साधुसंरक्षणार्थं हि दानं नः परिकीर्तितम्

ഹേ ദേവോത്തമന്മാരേ! ദാനഫലത്തെക്കുറിച്ച് ഞങ്ങൾക്ക് യാതൊരു ആഗ്രഹവും ഇല്ല; ഞങ്ങളുടെ ദാനം സാദുക്കളുടെ സംരക്ഷണാർത്ഥമെന്നു പ്രസിദ്ധീകരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

Verse 89

ब्राह्मणाश्च कृतस्थाना नानाधर्मोपदेशनैः । समुद्धरंति वर्णांस्त्रींस्ततः पूज्यतमा द्विजाः

ബ്രാഹ്മണർ യഥാവിധി സ്ഥാപിതരായി, നാനാവിധ ധർമ്മോപദേശങ്ങളാൽ മൂന്നു വർണങ്ങളെ ഉയർത്തുന്നു; അതുകൊണ്ട് ദ്വിജർ ഏറ്റവും പൂജ്യരെന്നു കരുതപ്പെടുന്നു.

Verse 90

दानं चतुर्विधं दानमुत्सर्गः कल्पितं तथा । संश्रुतं चेति विविधं तत्क्रमात्परिकीर्तितम्

ദാനം നാലുവിധമെന്ന് പ്രസ്താവിക്കുന്നു—(1) ദാനം, (2) ഉത്സർഗം, (3) കല്പിതം, (4) സംശ്രുതം; ഇവ ക്രമമായി ഉപദേശിക്കപ്പെട്ടവയാണ്.

Verse 91

वापीकूपतडागानां वृक्षविद्यासुरौकसाम् । मठप्रपागृहक्षेत्रदानमुत्सर्ग इत्यसौ

കിണർ/പടിക്കിണർ, കൂപം, കുളം, വൃക്ഷങ്ങൾ, വിദ്യാലയങ്ങൾ, ദേവാലയങ്ങൾ—അതുപോലെ മഠം, പാനശാല, ആശ്രയഗൃഹം, ഭൂമിദാനം—ഇവയെല്ലാം ‘ഉത്സർഗം’ എന്നു പറയുന്നു।

Verse 92

उपजीवन्निमान्यश्च पुण्यं कोऽपि चरेन्नरः । षष्ठमंशं स लभते यावद्यो विसृजेद्द्विजः

ഇവയെ ആശ്രയിച്ച് ജീവിക്കുന്നവനും കുറെ പുണ്യം നേടുന്നു; ഹേ ദ്വിജാ! ദാതാവ് ദാനം പിൻവലിക്കാത്തിടത്തോളം അവന് പുണ്യത്തിന്റെ ആറിലൊന്ന് ലഭിക്കും।

Verse 93

तदेषामेव सर्वेषां विप्रसंस्थापनं परम् । देवसंस्थापनं चैव धर्मस्तन्मूल एव यत्

അതിനാൽ ഈ എല്ലാ ദാനങ്ങളിലെയും പരമമായത് ബ്രാഹ്മണരുടെ യഥാവിധി സ്ഥാപനവും (പോഷണ-ക്രമീകരണം); അതുപോലെ ദേവസ്ഥാപനവും (ക്ഷേത്രാരാധന). കാരണം ധർമ്മം അതേ മൂലത്തിൽ തന്നെയാണ് നിൽക്കുന്നത്।

Verse 94

देवतायतनं यावद्यावच्च ब्राह्मणगृहम् । तावद्दातुः पूर्वजानां पुण्यांशश्चोपतिष्ठति

ദേവതയുടെ ആലയം എത്രകാലം നിലനിൽക്കുമോ, ബ്രാഹ്മണന്റെ ഗൃഹം എത്രകാലം നിലനിൽക്കുമോ, അത്രകാലം ദാതാവിന്റെ പൂർവ്വജനങ്ങൾക്ക് പുണ്യാംശം ലഭിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കും।

Verse 95

एतत्स्वल्पं हि वाणिज्यं पुनर्बहुफलप्रदम् । जीर्णोद्धारे च द्विगुणमेतदेव प्रकीर्तितम्

ഈ ‘വാണിജ്യം’ ശ്രമത്തിൽ ചെറുതെങ്കിലും ഫലത്തിൽ മഹത്താണ്; ജീർണ്ണോദ്ധാരത്തിൽ (ജീർണ്ണമായത് പുനഃസ്ഥാപിക്കുമ്പോൾ) ഇതേ പുണ്യം ഇരട്ടിയാകുമെന്ന് പ്രസിദ്ധമാണ്।

Verse 96

तस्मादिदं त्वहमपिब्रवीमि सुरसत्तमाः । नास्ति दानसमं किंचित्सत्यं सारस्वतो जगौ

അതുകൊണ്ട്, ഹേ ദേവശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, ഞാനും ഇതു പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു—ദാനത്തിന് തുല്യമായതു ഒന്നുമില്ല. ഇത് സത്യം; ഇങ്ങനെ സാരസ്വതൻ പറഞ്ഞു.

Verse 97

नारद उवाच । इति सारस्वतप्रोक्तां तथा पद्मभुवेरिताम् । साधुसाध्वित्यमोदंत सुराश्चाहं सुविस्मिताः

നാരദൻ പറഞ്ഞു—സാരസ്വതൻ പറഞ്ഞതും, അതുപോലെ പദ്മഭൂ (ബ്രഹ്മാവ്) അംഗീകരിച്ചതുമായ ആ വചനങ്ങൾ കേട്ട്, ദേവന്മാരും ഞാനും അത്യന്തം വിസ്മയത്തോടെ ‘സാധു! സാധു!’ എന്നു പറഞ്ഞു ആനന്ദിച്ചു.

Verse 98

ततः सभाविसर्गांते सुरम्ये मेरुमूर्धनि । उपविश्य शिलापृष्ठे अहमेतदचिंतयम्

പിന്നീട് സഭ പിരിഞ്ഞശേഷം, മനോഹരമായ മേരു ശിഖരത്തിൽ ഞാൻ ശിലാപീഠത്തിൽ ഇരുന്ന് ഈ കാര്യത്തെക്കുറിച്ച് ചിന്തിച്ചു.

Verse 99

सत्यमाह विरंचिस्तु स किमर्थं तु जीवति । येनैकमपि तद्धृत्तं नैव येन कृतार्थता

‘വിരഞ്ചി (ബ്രഹ്മാവ്) സത്യം പറഞ്ഞു; എന്നാൽ ആ (ദാന) കർമ്മം ഒന്നുപോലും ചെയ്യാത്തവനും, ജീവിതം കൃതാർത്ഥമാക്കാത്തവനും എന്തിനാണ് ജീവിക്കുന്നത്?’

Verse 100

तदहं दानपुण्यं हि करिष्यामि कथं स्फुटम् । कौपीनदण्डात्मधनो धनं स्वल्पं हि नास्ति मे

‘അപ്പോൾ ഞാൻ ദാനപുണ്യം എങ്ങനെ വ്യക്തമായി നേടും? എന്റെ സമ്പത്ത് കൗപീനവും ദണ്ഡവും മാത്രമാണ്; എനിക്ക് അല്പം ധനവും ഇല്ല.’

Verse 101

अनर्हते यद्ददाति न ददाति तथार्हते । अर्हानर्हपरिज्ञानाद्दानधर्मो हि दुष्करः

അർഹനല്ലാത്തവന് ദാനം നൽകി അർഹനോട് ദാനം ചെയ്യാതിരിക്കുമ്പോൾ, അർഹൻ–അനർഹൻ വിവേചനം ദുഷ്കരമായതിനാൽ ദാനധർമ്മം അനുഷ്ഠിക്കുക സത്യത്തിൽ കഠിനമാകുന്നു।

Verse 102

देशेकाले च पात्रे च शुद्धेन मनसा तथा । न्यायार्जितं च यो दद्याद्यौवने स तदश्नुते

ശുദ്ധമനസ്സോടെ ദേശം, കാലം, പാത്രം എന്നിവ പരിഗണിച്ച് ന്യായമായി സമ്പാദിച്ച ധനം ദാനം ചെയ്യുന്നവൻ, അതിന്റെ ഫലം യൗവനത്തിലേ തന്നെ അനുഭവിക്കുന്നു।

Verse 103

तमोवृतस्तु यो दद्यात्क्रोधात्तथैव च । भुंक्ते दान फलं तद्धि गर्भस्थो नात्र संशयः

മോഹത്തിന്റെ അന്ധകാരത്തിൽ മൂടപ്പെട്ടോ അല്ലെങ്കിൽ ക്രോധവശത്താലോ ദാനം ചെയ്യുന്നവൻ, ആ ദാനഫലം ഗർഭസ്ഥനായി തന്നെയെ അനുഭവിക്കുന്നു; ഇതിൽ സംശയമില്ല।

Verse 104

बालत्वेऽपि च सोऽश्राति यद्दत्तं दम्भकारणात् । दत्तमन्यायतो वित्तं वै चार्थकारणम्

ദംഭം കൊണ്ടു ദാനം ചെയ്യുന്നവൻ യൗവനത്തിലേയും നശിക്കുന്നു; അന്യായമായി സമ്പാദിച്ച ധനം ലൗകികലാഭത്തിനായി ദാനം ചെയ്താലും അതും പതനത്തിലേക്കേ നയിക്കും।

Verse 105

वृद्धत्वे हि समश्राति नरो वै नात्र भविष्यति । तस्माद्देशे च काले च सुपात्रे विधिना नरः । शुभार्जितं प्रयुञ्जीत श्रद्धया शाठ्यवर्जितः

വാർദ്ധക്യത്തിൽ മനുഷ്യൻ നിശ്ചയമായും ക്ഷയിക്കുന്നു; ഇതിൽ സംശയമില്ല. അതിനാൽ ദേശം, കാലം, സുപാത്രം എന്നിവ കണക്കാക്കി, വിധിപൂർവം, ശുഭമായി സമ്പാദിച്ച ധനം ശ്രദ്ധയോടെ, കപടം വിട്ട് ദാനം ചെയ്യണം।

Verse 106

तदेतन्निर्धनत्वाच्च कथं नाम भविष्यति । सत्यमाहुः पुरा वाक्यं पुराणमुनयोऽमलाः

ദാരിദ്ര്യത്തിൽ ഇത് എങ്ങനെ സാധ്യമാകും എന്നു ജനങ്ങൾ സംശയിക്കുന്നു. എങ്കിലും പുരാതന പുരാണങ്ങളിൽ നിർമ്മല മുനിമാർ പറഞ്ഞ വാക്ക് നിസ്സംശയം സത്യമാണ്.

Verse 107

नाधनस्यास्त्ययं लोको न परश्च कथंचन । अभिशस्तं प्रपश्यंति दरिद्रं पार्श्वतः स्थितम्

ധനമില്ലാത്തവന് ഈ ലോകവും ഇല്ല, പരലോകവും ഇല്ല എന്നപോലെ തോന്നും; സമീപത്ത് നിൽക്കുന്ന ദരിദ്രനെ ജനങ്ങൾ ശപിക്കപ്പെട്ടവനെന്നപോലെ, നിന്ദിതനെന്നപോലെ കാണുന്നു.

Verse 108

दारिद्र्यं पातकं लोके कस्तच्छंसितुमर्हति । पतितः शोच्यते सर्वैर्निर्धनश्चापि शोच्यते

ലോകത്തിൽ ദാരിദ്ര്യത്തെ പാപംപോലെ കണക്കാക്കുന്നു—അത്തരം കാര്യം ആരാണ് പ്രശംസിക്കുക? പതിതനെ എല്ലാവരും കരുണിക്കുന്നു; നിർധനനെയും എല്ലാവരും കരുണിക്കുന്നു.

Verse 109

यः कृशाश्वः कृशधनः कृशभृत्यः कृशातिथिः । स वै प्रोक्तः कृशोनाम न शरीरकृशः कृशऋ

ആരുടെയോ കുതിരകൾ ക്ഷീണമായും, ധനം ക്ഷീണമായും, ഭൃത്യർ ക്ഷീണമായും, അതിഥി-സത്കാരവും ക്ഷീണമായും ഇരിക്കുന്നുവോ—അവനെയാണ് ‘യഥാർത്ഥ ക്ഷീണൻ’ എന്നു പറയുന്നത്; ശരീരത്തിൽ മാത്രം മെലിഞ്ഞാൽ ക്ഷീണൻ അല്ല.

Verse 110

अर्थवान्दुष्कुलीनोऽपि लोके पूज्यतमो नरः । शशिनस्तुल्यवंशोऽपि निर्धनः परिभूयते

ധനവാനായാൽ താഴ്ന്ന കുലത്തിൽ ജനിച്ചവനും ലോകത്തിൽ അത്യന്തം പൂജ്യനാകുന്നു; എന്നാൽ ചന്ദ്രസമമായ മഹാവംശജനായാലും നിർധനനായാൽ അവമാനിക്കപ്പെടുകയും തള്ളപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു.

Verse 111

ज्ञानवृद्धास्तपोवृद्धा ये च वृद्धा बहुश्रुताः । ते सर्वे धनवृद्धस्य द्वारि तिष्ठन्ति किंकराः

ജ്ഞാനത്തിൽ വളർന്നവരും തപസ്സിൽ വളർന്നവരും ബഹുശ്രുതരായ വൃദ്ധന്മാരും—അവർ എല്ലാവരും ധനവാന്റെ വാതിലിൽ ദാസന്മാരെപ്പോലെ നില്ക്കുന്നു।

Verse 112

यद्यप्ययं त्रिभुवने अर्थोऽस्माकं पराग्नहि । तथाप्यन्यप्रार्थितो हि तस्यैव फलदो भवेत्

ത്രിഭുവനത്തിൽ ഈ ധനം യഥാർത്ഥത്തിൽ നമ്മുടെതല്ലെങ്കിലും, മറ്റൊരാൾ അപേക്ഷിച്ച് ചോദിക്കുമ്പോൾ അത് ദാനം ചെയ്‌താൽ അതേ ദാതാവിനേ പുണ്യഫലം നൽകും।

Verse 113

अथवैतत्पुरा सर्वं चिंतयिष्यामि सुस्फुटम् । विलोकयामि पूर्वं तु किंचिद्योग्यं हि स्थानकम्

അല്ലെങ്കിൽ ആദ്യം ഇതെല്ലാം വളരെ വ്യക്തമായി ചിന്തിക്കും; പിന്നെ ആദ്യം തന്നെ യോജ്യമായ ഒരു സ്ഥലം നോക്കി കണ്ടെത്തും।

Verse 114

स चिंतयित्वेति बहुप्रकारं देशांश्च ग्रामान्नगराणि चाश्रमान् । बहूनहं पर्यटन्नाप्तवान्हि स्थानं हितं स्थापये यत्र विप्रान्

അവൻ പലവിധമായി ചിന്തിച്ച് ദേശങ്ങൾ, ഗ്രാമങ്ങൾ, നഗരങ്ങൾ, ആശ്രമങ്ങൾ എന്നിവ നിരീക്ഷിച്ച് ഏറെ സഞ്ചരിച്ചു; എങ്കിലും ബ്രാഹ്മണരെ സ്ഥാപിക്കാവുന്ന യഥാർത്ഥ ഹിതകരമായ സ്ഥലം കണ്ടെത്തിയില്ല।