Adhyaya 28

Verse 1

मार्कण्डेय उवाच । एतस्मिन्नन्तरे रुद्रो नर्मदातटमास्थितः । क्रीडते ह्युमया सार्द्धं नारदस्तत्र चागतः

മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—അതിനിടയിൽ രുദ്രൻ നർമദാതീരത്ത് വസിച്ച് ഉമയോടൊപ്പം ക്രീഡിച്ചു കൊണ്ടിരുന്നു; അവിടേക്കു നാരദനും എത്തി।

Verse 2

प्रणम्य देवदेवेशमुमया सह शङ्करम् । व्यज्ञापयत्तदा देवं यद्वृत्तं त्रिपुरे तदा

ഉമയോടൊപ്പം ദേവദേവേശനായ ശങ്കരനെ നമസ്കരിച്ച്, ത്രിപുരത്തിൽ അന്ന് സംഭവിച്ചതെല്ലാം അവൻ ദേവനോട് അറിയിച്ചു।

Verse 3

गतोऽहं स्वामिनिर्देशाद्यत्र तद्बाणमन्दिरम् । दृष्टा बाणं यथान्यायं गतो ह्यन्तःपुरं महत्

സ്വാമിയുടെ ആജ്ഞപ്രകാരം ഞാൻ ബാണന്റെ പ്രാസാദമുള്ള സ്ഥലത്തേക്ക് പോയി; വിധിപൂർവ്വം ബാണനെ കണ്ടുമുട്ടി, പിന്നെ അവന്റെ വിശാല അന്തഃപുരത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു।

Verse 4

तत्र भार्यासहस्राणि दृष्ट्वा बाणस्य धीमतः । यथायोग्यं यथाकाममागतः क्षोभ्य तत्पुरम्

അവിടെ ബുദ്ധിമാനായ ബാണന്റെ ആയിരക്കണക്കിന് ഭാര്യമാരെ കണ്ടിട്ട്, അവൻ യഥായോഗ്യം യഥാകാമം പ്രവർത്തിച്ച് ആ നഗരത്തെ കലക്കിമറിച്ചു।

Verse 5

नारदस्य वचः श्रुत्वा साधु साध्विति पूजयन् । चिन्तयामास देवेशो भ्रमणं त्रिपुरस्य हि

നാരദന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ‘സാധു, സാധു’ എന്നു പുകഴ്ത്തി ആദരിച്ച്, ദേവേശൻ ത്രിപുരത്തിന്റെ ഗതി-ഭ്രമണം സംബന്ധിച്ച് ആലോചിച്ചു।

Verse 6

करमुक्तं यथा चक्रं विष्णुना प्रभविष्णुना । महावेगं महायामं रक्षितं तेजसा मम

പ്രഭാവിഷ്ണുവായ വിഷ്ണു കൈയിൽ നിന്ന് വിട്ട ചക്രം മഹാവേഗത്തോടും ദൂരവ്യാപകമായ ശക്തിയോടും കൂടി സഞ്ചരിക്കുന്നതുപോലെ, അതും എന്റെ തേജസ്സാൽ ധരിക്കപ്പെടുകയും സംരക്ഷിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു।

Verse 7

स च मे भक्तिनिरतो बाणो लोके च विश्रुतः । भारती च मया दत्ता ब्राह्मणानां विशेषतः

ആ ബാണൻ എന്റെ ഭക്തിയിൽ നിരതനായി ലോകത്തിൽ പ്രസിദ്ധനാണ്. ഞാൻ അവനു വാക്ശക്തി (ഭാരതി)യും നൽകിയിട്ടുണ്ട്, പ്രത്യേകിച്ച് ബ്രാഹ്മണന്മാരെ സംബന്ധിച്ച്।

Verse 8

एवं स सुचिरं कालं देवदेवो महेश्वरः । चिन्तयित्वा सुनिर्वाणं कार्यं प्रति जनेश्वरः

ഇങ്ങനെ ദേവദേവനായ മഹേശ്വരൻ, ജനേശ്വരൻ, ദീർഘകാലം ആഴത്തിൽ ചിന്തിച്ച്, ചെയ്യേണ്ട കാര്യത്തിൽ വ്യക്തവും ദൃഢവുമായ തീരുമാനത്തിലെത്തി।

Verse 9

ततोऽसौ मन्दरं ध्यात्वा चापे कृत्वा गुणे महीम् । विष्णुं सनातनं देवं बाणे ध्यात्वा त्रिलोचनः

അപ്പോൾ ത്രിലോചനൻ (ശിവൻ) മന്ദരത്തെ ധനുസ്സായി ധ്യാനിച്ച് ഭൂമിയെ തന്നെ ധനുര്ജ്യയായി ആക്കി; സനാതനദേവനായ വിഷ്ണുവിനെ ധ്യാനിച്ച് അവനെ ബാണരൂപമായി കൽപ്പിച്ചു।

Verse 10

फले हुताशनं देवं ज्वलन्तं सर्वतोमुखम् । सुपर्णं पुङ्खयोर्मध्ये जवे वायुं प्रकल्प्य च

ജ്വലിക്കുന്ന, സർവതോമുഖനായ ഹുതാശനദേവനെ (അഗ്നിയെ) ബാണത്തിന്റെ ഫലമായി നിയമിച്ചു; പുങ്ഖങ്ങളുടെ മദ്ധ്യേ സുപർണനെ (ഗരുഡനെ) സ്ഥാപിച്ചു; അതിന്റെ വേഗമായി വായുവിനെ നിശ്ചയിച്ചു।

Verse 11

रथं महीमयं कृत्वा धुरि तावश्विनावुभौ । अक्षे सुरेश्वरं देवमग्रकील्यां धनाधिपम्

ഭൂമിമയമായ രഥം നിർമ്മിച്ച് ധുരിയിൽ ഇരുവരു അശ്വിനീകുമാരന്മാരെ ഇരുത്തി; അക്ഷത്തിൽ ദേവേശ്വരനായ ഇന്ദ്രനെയും, മുൻകീള്യത്തിൽ ധനാധിപനായ കുബേരനെയും സ്ഥാപിച്ചു।

Verse 12

यमं तु दक्षिणे पार्श्वे वामे कालं सुदारुणम् । आदित्यचन्द्रौ चक्रे तु गन्धर्वानारकादिषु

അവൻ വലതുവശത്ത് യമനെയും ഇടതുവശത്ത് അതിദാരുണനായ കാലനെയും സ്ഥാപിച്ചു; സൂര്യനും ചന്ദ്രനും ചക്രങ്ങളാക്കി, ഗന്ധർവ്വ-നാഗാദി ഗണങ്ങളെ അവരുടെ അവരുടെ സ്ഥാനങ്ങളിൽ നിയോഗിച്ചു।

Verse 13

यन्तारं च सुरज्येष्ठं वेदान्कृत्वा हयोत्तमान् । खलीनादिषु चाङ्गानि रश्मींश्छन्दांसि चाकरोत्

അവൻ ദേവന്മാരിൽ ജ്യേഷ്ഠനെ സാരഥിയായി നിയമിച്ചു; വേദങ്ങളെ ഉത്തമ അശ്വങ്ങളാക്കി; ഖലീനാദി ഭാഗങ്ങളെ അങ്ങങ്ങളാൽ (പവിത്രക്രമത്താൽ) രൂപപ്പെടുത്തി, രശ്മികളെ ഛന്ദസ്സുകളാക്കി നിർമ്മിച്ചു।

Verse 14

कृत्वा प्रतोदमोंकारं मुखग्राह्यं महेश्वरः । धातारं चाग्रतः कृत्वा विधातारं च पृष्ठतः

മഹേശ്വരൻ പ്രതോദത്തെ പ്രണവ ‘ഓം’മയമായി, മുൻഭാഗത്ത് പിടിക്കത്തക്കതാക്കി; ധാതാവിനെ മുന്നിലും വിധാതാവിനെ പിന്നിലും സ്ഥാപിച്ചു.

Verse 15

मारुतात्सर्वतो दिग्भ्य ऊर्ध्वयन्त्रे तथैव च । महोरगपिशाचांश्च सिद्धविद्याधरांस्तथा

മാരുതങ്ങളിൽ നിന്നു, സർവ്വദിക്കുകളിൽ നിന്നു, അതുപോലെ ഊർധ്വയന്ത്രത്തിലും അദ്ദേഹം മഹോരഗങ്ങളെയും പിശാചുകളെയും, കൂടാതെ സിദ്ധന്മാരെയും വിദ്യാധരന്മാരെയും നിയോഗിച്ചു.

Verse 16

गणांश्च भूतसङ्घांश्च सर्वे सर्वाङ्गसंधिषु । युगमध्ये स्थितो मेरुर्युगस्याधो महागिरिः

രഥത്തിന്റെ അവയവങ്ങളിലെ ഓരോ സന്ധിസ്ഥലത്തും അദ്ദേഹം ഗണങ്ങളെയും ഭൂതസമൂഹങ്ങളെയും സ്ഥാപിച്ചു. യുഗത്തിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ മേരുവും, യുഗത്തിന്റെ താഴെ മഹാഗിരിയും നിലകൊണ്ടു.

Verse 17

सर्पा यन्त्रस्थिता घोराः शम्ये वरुणनैरृतौ । गायत्री चैव सावित्री स्थिते ते रश्मिबन्धने

യന്ത്രത്തിനുള്ളിൽ ഭീകര സർപ്പങ്ങൾ സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടു; ശമ്യയിൽ വരുണനും നൈഋതനും നിലകൊണ്ടു; രശ്മിബന്ധനമായി അവിടെ ഗായത്രിയും സാവിത്രിയും നിന്നു.

Verse 18

सत्यं रथध्वजे शौचं दमं रक्षां समन्ततः । रथं देवमयं कृत्वा देवदेवो महेश्वरः

അദ്ദേഹം രഥധ്വജത്തിൽ സത്യത്തെ സ്ഥാപിച്ചു; ശൗചവും ദമവും ചുറ്റുമെല്ലാം രക്ഷയായി ആക്കി. ഇങ്ങനെ ദേവമയ രഥം നിർമ്മിച്ച് ദേവദേവനായ മഹേശ്വരൻ (അഗ്രസരിച്ചു).

Verse 19

संनद्धः कवची खड्गी बद्धगोधाङ्गुलित्रवान् । बद्धा परिकरं गाढं जटाजूटं नियम्य च

അവൻ പൂർണ്ണമായി സന്നദ്ധനായി, കവചധാരിയും ഖഡ്ഗധാരിയും ആയി; ഗോധാ-ചർമത്തിന്റെ അങ്കുലിത്രം ധരിച്ചു, ദൃഢമായ പരികരം മുറുക്കി കെട്ടി, ജടാജൂടം ബന്ധിച്ചു നിയന്ത്രിച്ചു।

Verse 20

सज्जं कृत्वा धनुर्दिव्यं योजयित्वा रथोत्तमम् । रथमध्ये स्थितो देवः शुशुभे च युधिष्ठिर

ദിവ്യധനുസ്സിനെ സജ്ജമാക്കി, ഉത്തമരഥം യോജിപ്പിച്ച്, ദേവൻ രഥത്തിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ നിലകൊണ്ട് ദീപ്തിയായി ശോഭിച്ചു—ഹേ യുധിഷ്ഠിരാ।

Verse 21

धनुषः शब्दनादेनाकम्पयच्च जगत्त्रयम् । स्थानं कृत्वा तु वैशाखं निभृतं संस्थितो हरः

ധനുസ്സിന്റെ ഗർജനനാദത്തോടെ ഹരൻ ത്രിലോകത്തെയും നടുക്കിച്ചു. തുടർന്ന് വൈശാഖമാസത്തിൽ തന്റെ സ്ഥാനം സ്വീകരിച്ച്, ഗാഢ നിശ്ശബ്ദതയിൽ സ്ഥിരമായി നിന്നു।

Verse 22

निरीक्ष्य सुचिरं कालं कोपसंरक्तलोचनः । ध्यात्वा तं परमं मन्त्रमात्मानं च निरुध्य सः

ദീർഘനേരം നിരീക്ഷിച്ചതോടെ ക്രോധത്തിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ കണ്ണുകൾ രക്തിമമായി. ആ പരമമന്ത്രം ധ്യാനിച്ച്, സ്വയം നിയന്ത്രിച്ച്, അദ്ദേഹം (ശിവൻ) ഏകാഗ്രനായി।

Verse 23

मुमोच सहसा बाणं पुरस्य वधकाङ्क्षया । यदा त्रीणि समेतानि अन्तरिक्षस्थितानि तु

പുരനാശത്തിന്റെ ആഗ്രഹത്തോടെ അദ്ദേഹം പെട്ടെന്ന് ബാണം വിട്ടു—ആകാശത്തിൽ നിലകൊണ്ടിരുന്ന ആ മൂന്നു (പുരങ്ങൾ) ഒന്നിച്ചുകൂടിയ അതേ നിമിഷത്തിൽ.

Verse 24

ततः कालनिमेषार्धं दृष्ट्वैक्यं त्रिपुरस्य च । त्रिपर्वणा त्रिशल्येन ततस्तान्यवसादयत्

അപ്പോൾ അർദ്ധനിമേഷകാലത്തിനുള്ളിൽ ത്രിപുരത്തിന്റെ ത്രിവിധഭാഗങ്ങൾ ഏകമായി ചേരുന്നതു കണ്ടു, ത്രിപർവ്വവും ത്രിശല്യവും ഉള്ള ശരംകൊണ്ട് അവരെ വധിച്ച് വീഴ്ത്തി നാശത്തിലാക്കി।

Verse 25

ततो लोका भयत्रस्तास्त्रिपुरे भरतोत्तम । सर्वासुरविनाशाय कालरूपा भयावहाः

അതിനുശേഷം, ഹേ ഭരതോത്തമാ, ത്രിപുരസംഭവത്തിൽ ലോകങ്ങൾ ഭയത്താൽ വിറച്ചു; കാലത്തിന്റെ രൂപംപോലെ ഭയാനകമായ അപശകുനങ്ങൾ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു, സർവ്വ അസുരന്മാരുടെ നാശം സൂചിപ്പിച്ചു।

Verse 26

अट्टहासान् प्रमुञ्चन्ति कष्टरूपा नरास्तदा । निमेषोन्मेषणं चैव कुर्वन्ति लिपिकर्मसु

അന്നേരം കഠിനരൂപമുള്ള മനുഷ്യർ കർക്കശമായ അട്ടഹാസം പൊട്ടിച്ചിരിച്ചു; എഴുത്തുപണികളിൽ അവർ വീണ്ടുംവീണ്ടും നിമേഷ-ഉന്മേഷങ്ങളുടെ വിചിത്രചലനങ്ങൾ ചെയ്തു, ഭീതിയിൽ പിടിക്കപ്പെട്ടവരെപ്പോലെ।

Verse 27

निष्पन्दनयना मर्त्याश्चित्रेष्वालिखिता इव । देवायतनगा देवा रटन्ति प्रहसन्ति च । स्वप्ने पश्यन्ति चात्मानं रक्ताम्बरविभूषितम्

മർത്ത്യർ കണ്ണിമയ്ക്കാതെ ചിത്രത്തിൽ വരച്ച രൂപങ്ങളെപ്പോലെ നിശ്ചലരായി നിന്നു. ദേവാലയങ്ങളിലുള്ള ദേവന്മാരും നിലവിളിക്കുകയും വിചിത്രമായി ചിരിക്കുകയും ചെയ്തു; സ്വപ്നത്തിൽ ആളുകൾ തങ്ങളെ രക്തവർണ്ണ വസ്ത്രങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ചതായി കണ്ടു।

Verse 28

रक्तमाल्योत्तमाङ्गाश्च पतन्तः कार्दमे ह्रदे । पश्यन्ति नाम चात्मानं सतैलाभ्यङ्गमस्तकम्

അവർ തങ്ങളുടെ ശിരസ്സു രക്തമാലകളാൽ അലങ്കരിതമായതായി കണ്ടു, അത് ചെളിനിറഞ്ഞ ഹ്രദത്തിൽ വീഴുന്നതായി ദർശിച്ചു; കൂടാതെ തൈലാഭ്യംഗം പുരട്ടിയ മസ്തകവും കണ്ടു—ഇവ എല്ലാം അപശകുനദർശനങ്ങളായിരുന്നു।

Verse 29

पश्यन्ति यानमारूढं रासभैश्च नृपोत्तम । संवर्तको महावायुर्युगान्तप्रतिमो महान्

ഹേ നൃപോത്തമാ! അവർ കഴുതകൾ വലിക്കുന്ന വാഹനത്തിൽ തങ്ങളേറൊരൂഢരായിരിക്കുന്നതു കണ്ടു; യുഗാന്തവാതംപോലെ മഹാബലമുള്ള ‘സംവർതക’ മഹാവായു ഉയർന്നു.

Verse 30

गृहानुन्मूलयामास वृक्षजातीननेकशः । भूमिकम्पाः सनिर्घाता उल्कापाताः सहस्रशः

അത് വീടുകളെ പിഴുതെറിഞ്ഞു; അനേകം തരത്തിലുള്ള വൃക്ഷജാതികളെയും വേരോടെ ഉന്മൂലനം ചെയ്തു. ഇടിമുഴക്കത്തോടുകൂടി ഭൂകമ്പങ്ങൾ ഉണ്ടായി; ആയിരക്കണക്കിന് ഉൽക്കാപാതങ്ങൾ സംഭവിച്ചു.

Verse 31

रुधिरं वर्षते देवो मिश्रितं कर्करैर्बहु । अग्निकुण्डेषु विप्राणां हुतः सम्यग्घुताशनः

ദേവൻ അനേകം കർക്കരകണങ്ങളോടു കലർന്ന രക്തവൃഷ്ടി പെയ്തു. വിപ്രന്മാരുടെ അഗ്നികുണ്ഡങ്ങളിൽ സമ്യക് ആഹൂതനായ ഹുതാശനനു വിധിപൂർവ്വം ആഹുതികൾ അർപ്പിക്കപ്പെട്ടു; അഗ്നി ജ്വലിച്ചു.

Verse 32

ज्वलते धूमसंयुक्तो विस्फुलिङ्गकणैः सह । कुंजरा विमदा जातास्तुरगाः सत्त्ववर्जिताः

അത് പുകയോടുകൂടി, സ്ഫുലിംഗകണങ്ങളോടൊപ്പം ജ്വലിച്ചു. ആനകൾ മദരഹിതരായി; കുതിരകൾ ബലവും സത്ത്വവും നഷ്ടപ്പെട്ടവയായി.

Verse 33

अवादितानि वाद्यन्ते वादित्राणि सहस्रशः । ध्वजा ह्यकम्पिताः पेतुश्छत्राणि विविधानि च

വായിക്കപ്പെടാത്ത വാദ്യങ്ങളും ആയിരക്കണക്കിന് താനേ മുഴങ്ങിത്തുടങ്ങി. കുലുങ്ങാത്ത ധ്വജങ്ങൾ വീണു; വിവിധ തരത്തിലുള്ള ഛത്രങ്ങളും നിലംപതിച്ചു.

Verse 34

ज्वलति पादपास्तत्र पर्णानि च सभं ततः । सर्वं तद्व्याकुलीभूतं हाहाकारसमन्वितम्

അവിടെ വൃക്ഷങ്ങളും ഇലകളും വരെ ജ്വലിച്ചു; പിന്നെ ആ സ്ഥലമൊട്ടാകെ വ്യാകുലമായി ‘ഹായ്! ഹായ്!’ എന്ന നിലവിളികളാൽ നിറഞ്ഞു।

Verse 35

उद्यानानि विचित्राणि प्रबभञ्ज प्रभञ्जनः । तेन संप्रेरिताः सर्वे ज्वलन्ति विशिखाः शिखाः

പ്രബലനായ പ്രഭഞ്ജനവായു വിചിത്ര ഉദ്യാനങ്ങളെ തകർത്തു; അതിന്റെ പ്രേരണയിൽ എല്ലാടവും ജ്വാലകൾ നാവുപോലെ ഉയർന്ന് കത്തിപ്പടർന്നു।

Verse 36

वृक्षगुल्मलतावल्ल्यो गृहाणि च समन्ततः । दिग्विभागैश्च सर्वैश्च प्रवृत्तो हव्यवाहनः

ചുറ്റുമുള്ള വൃക്ഷങ്ങളും കുറ്റിച്ചെടികളും ലതാവല്ലികളും വീടുകളും വരെ പിടിയിലായി; എല്ലാ ദിക്കുകളിലും നിന്നു ഹവ്യവാഹനനായ അഗ്നി പടർന്നു।

Verse 37

सर्वं किंशुकपर्णाभं प्रज्वलच्चैव दृश्यते । गृहाद्गृहं तदा गन्तुं नैव धूमेन शक्यते

എല്ലാം കിംശുക ഇലകളെപ്പോലെ ചുവന്നൊരുങ്ങി ജ്വലിക്കുന്നതായി തോന്നി; അപ്പോൾ പുക കാരണം വീട്ടിൽ നിന്ന് വീട്ടിലേക്കു പോകാനും കഴിയാതെ വന്നു।

Verse 38

हरकोपाग्निनिर्दग्धाः क्रन्दन्ते त्रिपुरे जनाः । प्रदीप्तं सर्वतो दिक्षु दह्यते त्रिपुरं परम्

ഹരന്റെ കോപാഗ്നിയിൽ ദഗ്ധരായി ത്രിപുരയിലെ ജനങ്ങൾ വിലപിച്ചു; എല്ലാദിക്കുകളിലും ജ്വലിച്ച് മഹത്തായ ത്രിപുരനഗരം കത്തിക്കൊണ്ടിരുന്നു।

Verse 39

पतन्ति शिखराग्राणि विशीर्णानि सहस्रशः । पावको धूमसंपृक्तो दह्यमानः समन्ततः

ആയിരക്കണക്കിന് തകർന്ന ശിഖരാഗ്രങ്ങൾ നിലത്തേക്ക് പതിച്ചു. പുകയോടുകൂടിയ അഗ്നി എല്ലാടവും ഉഗ്രമായി ജ്വലിച്ച് സർവ്വവും ദഹിപ്പിച്ചു.

Verse 40

नृत्यन्वै व्याप्तदिग्देशः कान्तारेष्वभिधावति । देवागारेषु सर्वेषु गृहेष्वट्टालकेषु च

നൃത്തം ചെയ്യുന്നപോലെ ആ അഗ്നി ദിക്കുകളെയും ദേശങ്ങളെയും മുഴുവനായി വ്യാപിച്ചു. കാടുകളിലൂടെ പാഞ്ഞ് എല്ലാ ദേവാലയങ്ങളിലും വീടുകളിലും കാവൽമാടങ്ങളിലും കയറിപ്പറ്റി.

Verse 41

प्रवृत्तो हुतभुक्तत्र पुरे कालप्रचोदितः । ददाह लोकान्सर्वत्र हरकोपप्रकोपितः

ആ നഗരത്തിൽ കാലത്തിന്റെ പ്രേരണയാൽ ഹുതഭുക്ക് അഗ്നി പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ടു. ഹരന്റെ കോപം മൂലം ഉഗ്രമായി, എല്ലാടവും ലോകങ്ങളെ ദഹിപ്പിച്ചു.

Verse 42

दहते त्रैपुरं लोकं बालवृद्धसमन्वितम् । सपुरं सगृहद्वारं सवाहनवनं नृप

ഹേ നൃപാ! ബാലന്മാരും വൃദ്ധന്മാരും ഉൾപ്പെടെ ത്രൈപുരലോകം ദഹിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു—പൂർണ്ണ നഗരം, ഗൃഹദ്വാരങ്ങൾ, വാഹനങ്ങൾ, ഉപവനങ്ങളും വനങ്ങളും സഹിതം.

Verse 43

केचिद्भोजनसक्ताश्च पानासक्तास्तथापरे । अपरा नृत्यगीतेषु संसक्ता वारयोषितः

ചിലർ ഭോജനത്തിൽ ആസക്തരായിരുന്നു, ചിലർ പാനത്തിൽ; മറ്റുചിലർ—വാരയോഷിതകൾ—നൃത്തഗീതങ്ങളിൽ പൂർണ്ണമായി ലീനരായി ഇരുന്നു.

Verse 44

अन्योन्यं च परिष्वज्य हुताशनशिखार्दिताः । दह्यमाना नृपश्रेष्ठ सर्वे गच्छन्त्यचेतनाः

അവർ പരസ്പരം ആലിംഗനം ചെയ്ത് ഹുതാശനജ്വാലകളാൽ പീഡിതരായി ദഹിച്ചു; ഹേ നൃപശ്രേഷ്ഠാ, എല്ലാവരും അചേതനരായി മോഹിതരായി ഇങ്ങോട്ടും അങ്ങോട്ടും അലഞ്ഞു।

Verse 45

अथान्ये दानवास्तत्र दह्यन्तेऽग्निविमोहिताः । न शक्ताश्चान्यतो गन्तुं धूमेनाकुलिताननाः । हंसकारण्डवाकीर्णा नलिन्यो हेमपङ्कजाः

അപ്പോൾ അവിടെ മറ്റുദാനവരും അഗ്നിയാൽ മോഹിതരായി ദഹിച്ചു. പുകകൊണ്ട് മുഖങ്ങൾ ആകുലമായതിനാൽ അവർ മറ്റെവിടെയും പോകാൻ കഴിയില്ലായിരുന്നു. ഹംസങ്ങളും കാരണ്ഡവപ്പക്ഷികളും നിറഞ്ഞ നലിനികളിൽ സ്വർണ്ണപദ്മങ്ങൾ വിരിഞ്ഞിരുന്നു।

Verse 46

दह्यन्ते विविधास्तत्र वाप्यः कूपाश्च भारत । दृश्यन्तेऽनलदग्धानि पुरोद्यानानि दीर्घिकाः । अम्लानैः पङ्कजैश्छन्ना विस्तीर्णावसुयोजनाः

ഹേ ഭാരതാ, അവിടെ വിവിധ കുളങ്ങളും കിണറുകളും ദഹിച്ചു. അഗ്നിദഗ്ധമായ രാജോദ്യാനങ്ങളും ദീർഘ ജലാശയങ്ങളും ദൃശ്യമായി—വാടാത്ത പദ്മങ്ങളാൽ മൂടപ്പെട്ട്, അനേകം യോജനകളോളം വ്യാപിച്ചിരുന്നതായി।

Verse 47

गिरिकूटनिभास्तत्र प्रासादा रत्नशोभिताः । दृश्यन्तेऽनलसंदग्धा विशीर्णा धरणीतले

അവിടെ പർവ്വതശിഖരങ്ങളെപ്പോലെ, രത്നശോഭിതമായ പ്രാസാദങ്ങൾ ദൃശ്യമായി—അഗ്നിയിൽ ദഗ്ധമായി ഭൂമിതലത്തിൽ തകർന്നു വീണിരുന്നു।

Verse 48

नरस्त्रीबालवृद्धेषु दह्यमानेषु सर्वतः । निर्दयं ज्वलते वह्निर्हाहाकारो महानभूत् । काचिच्च सुखसंसुप्ताप्रमत्तान्या नृपोत्तम

എല്ലായിടത്തും പുരുഷന്മാരും സ്ത്രീകളും കുട്ടികളും വൃദ്ധരും ദഹിക്കുമ്പോൾ, അഗ്നി നിർദയമായി ജ്വലിച്ചു; ‘ഹാ ഹാ’ എന്ന മഹാ നിലവിളി ഉയർന്നു. എങ്കിലും ചിലർ സുഖമായി ഉറങ്ങുകയും ചിലർ അശ്രദ്ധയിൽ തുടരുകയും ചെയ്തു—ഹേ നൃപോത്തമാ।

Verse 49

क्रीडित्वा च सुविस्तीर्णशयनस्था वराङ्गना । काचित्सुप्ता विशालाक्षी हारावलिविभूषिता । धूमेनाकुलिता दीना न्यपतद्धव्यवाहने

ക്രീഡിച്ചതിന് ശേഷം ഒരു ശ്രേഷ്ഠസ്ത്രീ വിശാലമായ ശയ്യയിൽ കിടന്നിരുന്നു; ഹാരങ്ങളുടെ നിരകളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട വിശാലനേത്രിയായ ഒരുത്തി നിദ്രിച്ചു. പുകയാൽ മൂടപ്പെട്ട് ദീനയായി അവൾ ദഹിപ്പിക്കുന്ന ഹവ്യവാഹനാഗ്നിയിൽ വീണുപോയി.

Verse 50

काचित्तस्मिन्पुरे दीप्ते पुत्रस्नेहानुलालसा । पुत्रमालिङ्गते गाढं दह्यते त्रिपुरेऽग्निना

ആ ജ്വലിക്കുന്ന നഗരത്തിൽ ഒരു മാതാവ് പുത്രസ്നേഹത്തിൽ ആകുലയായി മകനെ കട്ടിയായി ആലിംഗനം ചെയ്തു; ത്രിപുരാഗ്നിയിൽ അവൾ ദഹിക്കപ്പെട്ടു.

Verse 51

काचित्कनकवर्णाभा इन्द्रनीलविभूषिता । भर्तारं पतितं दृष्ट्वा पतिता तस्य चोपरि

കനകവർണ്ണാഭയായും ഇന്ദ്രനീലാഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടതുമായ ഒരു സ്ത്രീ ഭർത്താവ് വീണുകിടക്കുന്നത് കണ്ട ഉടൻ അവന്റെ മേലേക്ക് തന്നെ വീണു.

Verse 52

काचिदादित्यवर्णाभा प्रसुप्ता तु प्रियोपरि । अग्निज्वालाहता गाढं कंठमालिङ्गते नृप

ഹേ നൃപാ! സൂര്യവർണ്ണാഭയായ മറ്റൊരു സ്ത്രീ പ്രിയന്റെ മേൽ നിദ്രിച്ചു; അഗ്നിജ്വാലകളാൽ ബാധിക്കപ്പെട്ടിട്ടും അവന്റെ കഴുത്തിനെ കട്ടിയായി ആലിംഗനം ചെയ്തു നിന്നു.

Verse 53

मेधवर्णा परा नारी चलत्कनकमेखला । श्वेतवस्त्रोत्तरीया तु पपात धरणीतले

മേധവർണ്ണാഭയായ ശ്രേഷ്ഠസ്ത്രീ, ഇളകുന്ന സ്വർണമേഖലയോടെ, ശ്വേതവസ്ത്രവും ഉത്തരീയവും ധരിച്ചു, ഭൂമിതലത്തിൽ വീണു.

Verse 54

काचित्कुन्देन्दुवर्णाभा नीलरत्नविभूषिता । शिरसा प्राञ्जलिर्भूत्वा विज्ञापयति पावकम्

മറ്റൊരു സ്ത്രീ കുന്ദപുഷ്പവും ചന്ദ്രനും പോലെ ശ്വേതവർണ്ണയായി, നീലരത്നങ്ങളാൽ വിഭൂഷിതയായി; ശിരസ്സ് നമിച്ച് കൈകൂപ്പി പാവകനോട് അപേക്ഷിച്ചു।

Verse 55

कस्याश्चिज्ज्वलते वस्त्रं केशाः कस्याश्च भारत । ज्वलज्ज्वलनसङ्काशैर्हेमभाण्डैस्त्रसंहित च

ഹേ ഭാരതാ! ചിലരുടെ വസ്ത്രങ്ങൾ കത്തിക്കൊണ്ടിരുന്നു, ചിലരുടെ മുടിയും; അഗ്നിപോലെ ജ്വലിക്കുന്ന സ്വർണ്ണപാത്രങ്ങൾകൊണ്ടും ചിലർ അത്യന്തം പീഡിതരായി।

Verse 56

काचित्प्रभूतदुःखार्ता विललाप वराङ्गना । भस्मीभूतं पतिं दृष्ट्वा क्रन्दन्ती कुररी यथा

ഒരു ശ്രേഷ്ഠസ്ത്രീ അത്യധിക ദുഃഖത്തിൽ ആർത്തയായി വിലപിച്ചു; ഭസ്മമായ ഭർത്താവിനെ കണ്ടപ്പോൾ കുരരീ പക്ഷിയെപ്പോലെ കരുണമായി കരഞ്ഞു।

Verse 57

आलिङ्ग्य गाढं सहसा पतिता तस्य मूर्धनि । काचिच्च बहुदुःखार्ता व्यलपत्स्त्री स्ववेश्मनि

അവനെ ശക്തമായി ആലിംഗനം ചെയ്ത് അവൾ പെട്ടെന്ന് അവന്റെ തലമേൽ വീണു; മറ്റൊരു സ്ത്രീ മഹാദുഃഖത്തിൽ പീഡിതയായി സ്വന്തം വീട്ടിൽ വിലപിച്ചു।

Verse 58

भस्मसाच्च कृतं दृष्ट्वा क्रन्दते कुररी यथा । मातरं पितरं काचिद्दृष्ट्वा विगतचेतनम्

ഭസ്മമായവനെ കണ്ടപ്പോൾ അവൾ കുരരീ പക്ഷിയെപ്പോലെ കരഞ്ഞു; മറ്റൊരാൾ അമ്മയെയും അച്ഛനെയും ബോധമറ്റു കിടക്കുന്നത് കണ്ടു ബോധം നഷ്ടപ്പെട്ടു।

Verse 59

वेपते पतिता भूमौ खेदिता वडवा यथा । इतश्चेतश्च काचिच्च दह्यमाना वराङ्गना

ഒരു സ്ത്രീ നിലത്തു വീണുകിടന്ന്, ക്ഷീണിച്ച കുതിരപോലെ വിറച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു. മറ്റൊരു ശ്രേഷ്ഠസ്ത്രീ ദഹിച്ചുകൊണ്ട് ഭീതിയിൽ ഇങ്ങോട്ടും അങ്ങോട്ടും ഓടിക്കൊണ്ടിരുന്നു.

Verse 60

नापश्यद्बालमुत्सङ्गे विपरीतमुखी स्थिता । कुम्भिलस्य गृहं दग्धं पतितं धरणीतले

അവൾ മുഖം മറുവശത്തേക്ക് തിരിച്ച് നിന്നതിനാൽ, മടിയിലെ കുഞ്ഞിനെ കാണാനായില്ല. കുംഭിലന്റെ വീട് അഗ്നിദഗ്ധമായി നിലത്തേക്ക് ഇടിഞ്ഞുവീണു.

Verse 61

कूष्माण्डस्य च धूम्रस्य कुहकस्य बकस्य च । विरूपनयनस्यापि विरूपाक्षस्य चैव हि

കൂഷ്മാണ്ഡൻ, ധൂമ്രൻ, കുഹകൻ, ബകൻ—ഇവരുടെ ഗൃഹങ്ങളിലും; വിരൂപനയനന്റെയും വിരൂപാക്ഷന്റെയും ഗൃഹങ്ങളിലും (അഗ്നി) ജ്വലിച്ചു.

Verse 62

शुम्भो डिम्भश्च रौद्रश्च प्रह्लादश्चासुरोत्तमः । दण्डपाणिर्विपाणिश्च सिंहवक्त्रस्तथानघ

ശുംഭൻ, ഡിംഭൻ, രൗദ്രൻ, കൂടാതെ അസുരോത്തമനായ പ്രഹ്ലാദൻ; ദണ്ഡപാണി, വിപാണി; സിംഹവക്ത്രൻ—ഹേ നിർമലനേ! ഇവരുടെ ഗൃഹങ്ങളിലും (അഗ്നി) ജ്വലിച്ചു.

Verse 63

दुन्दुभश्चैव संह्रादो डिण्डिर्मुण्डिस्तथैव च । बाणभ्राता च बाणश्च क्रव्यादव्याघ्रवक्त्रकौ

ദുന്ദുഭനും സംഹ്രാദനും, ഡിണ്ഡിയും മുണ്ഡിയും; ബാണന്റെ സഹോദരനും ബാണനും; കൂടാതെ ക്രവ്യാദനും വ്യാഘ്രവക്ത്രനും—ഇവരുടെ ഗൃഹങ്ങളിലും (അഗ്നി) ജ്വലിച്ചു.

Verse 64

एवमन्येऽपि ये केचिद्दानवा बलदर्पिताः । तेषां गृहे तथा वह्निर्ज्वलते निर्दयो नृप । दह्यमानाः स्त्रियस्तात विलपन्ति गृहे गृहे

അല്ലയോ രാജാവേ! ശക്തിയുടെ അഹങ്കാരത്താൽ മത്തരായ മറ്റ് ദാനവരുടെ വീടുകളിലും ആ നിർദയമായ അഗ്നി ആളിക്കത്തി. പ്രിയപ്പെട്ടവനേ! വെന്തുരുകുന്ന സ്ത്രീകൾ ഓരോ വീടുകളിലും ഇരുന്ന് വിലപിച്ചു.

Verse 65

करुणाक्षरवादिन्यो निराधारा गताः शिवम् । यदि वैरं सुरारेश्च पुरुषोपरिपावक

ദയനീയമായ വാക്കുകൾ ഉരുവിട്ടുകൊണ്ട്, അഗതികളായ ആ സ്ത്രീകൾ ശിവനെ ശരണം പ്രാപിച്ചു. 'അല്ലയോ അഗ്നീ! ദേവന്മാരുടെ ശത്രുക്കളോടാണ് നിനക്ക് വൈരമെങ്കിൽ...'

Verse 66

स्त्रियः किमपराध्यन्ति गृहपञ्जरकोकिलाः । अनिर्दयो नृशंसस्त्वं कस्ते कोपः स्त्रियं प्रति

വീടാകുന്ന കൂട്ടിലെ കുയിലുകളെപ്പോലെയുള്ള സ്ത്രീകൾ എന്ത് അപരാധമാണ് ചെയ്തത്? നീ നിർദയനും ക്രൂരനുമാണ്; സ്ത്രീകളോട് നിനക്ക് ഇതെന്തൊരു കോപമാണ്?

Verse 67

किं त्वया न श्रुतं लोके अवध्याः सर्वथा स्त्रियः । किं तु तुभ्यं गुणो ह्यस्ति दहने पवनेरितः

സ്ത്രീകൾ എപ്രകാരവും വധിക്കപ്പെടാൻ പാടില്ലാത്തവരാണെന്ന് നീ ലോകത്തിൽ കേട്ടിട്ടില്ലേ? എന്നാൽ അല്ലയോ അഗ്നീ, കാറ്റിനാൽ നയിക്കപ്പെട്ട് ദഹിപ്പിക്കുക എന്നത് മാത്രമാണല്ലോ നിന്റെ ഗുണം.

Verse 68

न कारुण्यं त्वया किंचिद्दाक्षिण्यं च स्त्रियं प्रति । दयां म्लेच्छा हि कुर्वन्ति वचनं वीक्ष्य योषिताम्

നിനക്ക് സ്ത്രീകളോട് അല്പം പോലും കാരുണ്യമോ ദാക്ഷിണ്യമോ ഇല്ല. സ്ത്രീകളുടെ വാക്കുകൾ കേട്ടാൽ മ്ലേച്ഛന്മാർ പോലും ദയ കാണിക്കാറുണ്ടല്ലോ.

Verse 69

म्लेच्छानामपि च म्लेच्छो दुर्निवार्यो ह्यचेतनः । एवं विलपमानानां स्त्रीणां तत्रैव भारत

മ്ലേച്ഛന്മാരിലും ഒരു ‘മ്ലേച്ഛൻ’ ഉണ്ടാകുന്നു—അചേതനനും നിയന്ത്രിക്കാൻ ദുഷ്കരനും. ഇങ്ങനെ അവിടെ സ്ത്രീകൾ വിലപിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ, ഹേ ഭാരതാ.

Verse 70

ज्वालाकलापबहुलः प्रज्वलत्येव पावकः । एवं दृष्ट्वा ततो बाणो दह्यमान उवाच ह

ജ്വാലാസമൂഹങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞ പാവകൻ ഭയങ്കരമായി ജ്വലിച്ചു. അത് കണ്ടിട്ട്, ദഹിക്കപ്പെടുന്ന ബാണൻ അപ്പോൾ പറഞ്ഞു.

Verse 71

अवज्ञाय विनष्टोऽहं पापात्मा हरमञ्जसा । मया पापेन मूर्खेण ये लोका नाशिता ध्रुवम्

ഹരനെ അവജ്ഞിച്ചതിനാൽ ഞാൻ പാപാത്മാവ്, ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ നശിച്ചു. എന്റെ പാപം കൊണ്ടുതന്നെ ഞാൻ മൂഢൻ, ആ ജനങ്ങളെ തീർച്ചയായും നശിപ്പിച്ചു.

Verse 72

गोब्राह्मणा हता नित्यमिह लोके परत्र च । नाशितान्यन्नपानानि मठारामाश्रमास्तथा

ഗോവുകളും ബ്രാഹ്മണരും നിരന്തരം പീഡിപ്പിക്കപ്പെട്ടു—ഇഹലോകത്തും പരലോകത്തും. അന്നപാനങ്ങളുടെ സംഭരണങ്ങൾ നശിച്ചു; മഠങ്ങളും ഉദ്യാനങ്ങളും ആശ്രമങ്ങളും അതുപോലെ.

Verse 73

ऋषीणामाश्रमाश्चैव देवारामा गणालयाः । तेन पापेन मे ध्वंसस्तपसश्च बलस्य च

ഋഷിമാരുടെ ആശ്രമങ്ങളും ദേവോദ്യാനങ്ങളും ഗണാലയങ്ങളും നശിച്ചു. ആ പാപം കൊണ്ടുതന്നെ എന്റെ തപസ്സും എന്റെ ബലവും കൂടി ക്ഷയിച്ചു.

Verse 74

किं धनेन करिष्यामि राज्येणान्तःपुरेण च

ധനത്താൽ ഞാൻ എന്തു ചെയ്യും? രാജ്യത്താലും രാജാന്തഃപുരത്താലും എന്തു പ്രയോജനം?

Verse 75

वरं शङ्करपादौ च शरणं यामि मूढधीः । न माता न पिता चैव न बन्धुर्नापरो जनः

എന്റെ ബുദ്ധി മോഹഗ്രസ്തമായാലും ശ്രേയസ് ഇതേ—ശങ്കരന്റെ പാദങ്ങളിൽ ശരണം പ്രാപിക്കുക; കാരണം അമ്മയല്ല, അച്ഛനല്ല, ബന്ധുവല്ല, മറ്റാരും (യഥാർത്ഥ) രക്ഷകനല്ല।

Verse 76

मुक्त्वा चैव महेशानं परमार्तिहरं परम् । आत्मना च कृतं पापमात्मनैव तु भुज्यते

പരമ ആർതിഹരനായ മഹേശാനനെ ഉപേക്ഷിക്കുന്നത് ഒരിക്കലും യുക്തമല്ല; സ്വയം ചെയ്ത പാപം സ്വയം തന്നെയാണ് ഭോഗിക്കേണ്ടത്।

Verse 77

अहं पुनः समस्तैश्च दह्यामि सह साधुभिः । एवमुक्त्वा शिवं लिङ्गं कृत्वा तन्मस्तकोपरि

‘ഞാനും എല്ലാവരോടൊപ്പം, സാദുജനങ്ങളോടൊപ്പം, ദഹിക്കുമെന്നു.’ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു അവൻ ശിവലിംഗം നിർമ്മിച്ച് അത് തന്റെ ശിരസ്സിന് മുകളിൽ വെച്ചു।

Verse 78

निर्जगाम गृहाच्छीघ्रं पावकेनावगुण्ठितः । स खिन्नः स्विन्नगात्रस्तु प्रस्खलंस्तु मुहुर्मुहुः

അവൻ അഗ്നിയാൽ പൊതിഞ്ഞവനായി വേഗത്തിൽ വീട്ടിൽ നിന്ന് പുറത്തേക്കു പോയി; ക്ഷീണിതനായി, വിയർപ്പിൽ നനഞ്ഞ ശരീരത്തോടെ, വീണ്ടും വീണ്ടും ഇടറിക്കൊണ്ടിരുന്നു।

Verse 79

हरं गद्गदया वाचा स्तुवन्वै शरणं ययौ । त्वत्कोपानलनिर्दग्धो यदि वध्योऽस्मि शङ्कर

ഗദ്ഗദമായ വാണിയോടെ ഹരനെ സ്തുതിച്ച് അവൻ ശരണം പ്രാപിച്ചു— “ഹേ ശങ്കരാ, നിന്റെ കോപാഗ്നിയിൽ ദഗ്ധനായി ഞാൻ വധ്യനാകുമെങ്കിൽ, അതുപോലെ തന്നെയാകട്ടെ।”

Verse 80

त्वत्प्रसादान्महादेव मा मे लिङ्गं प्रणश्यतु । अर्चितं मे सुरश्रेष्ठ ध्यातं भक्त्या मया विभो

ഹേ മഹാദേവാ, നിന്റെ പ്രസാദത്താൽ എന്റെ ലിംഗം നശിക്കാതിരിക്കട്ടെ. ഹേ ദേവശ്രേഷ്ഠാ, ഹേ വിഭോ—ഭക്തിയോടെ ഞാൻ ഇതിനെ അർച്ചിച്ചും ധ്യാനിച്ചും ഇരിക്കുന്നു।

Verse 81

प्राणादिष्टतमं देव तस्माद्रक्षितुमर्हसि । यदि तेऽहमनुग्राह्यो वध्यो वा सुरसत्तम

ഹേ ദേവാ, നീ എനിക്ക് പ്രാണത്തേക്കാൾ പ്രിയൻ; അതുകൊണ്ട് എന്നെ രക്ഷിക്കേണ്ടത് നിനക്കേ യുക്തം. ഹേ സുരസത്തമാ, അനുഗ്രഹമോ വധമോ—എല്ലാം നിന്റെ ഇച്ഛയിൽ തന്നെയാണ്।

Verse 82

प्रतिजन्म महादेव त्वद्भक्तिरचलास्तु मे । पशुकीटपतङ्गेषु तिर्यग्योनिगतेषु च । स्वकर्मणा महादेव त्वद्भक्तिरचलास्तु मे

ഹേ മഹാദേവാ, ഓരോ ജന്മത്തിലും നിന്റെ ഭക്തി എനിക്കു അചലമായിരിക്കട്ടെ. മൃഗം, കീടം, പതംഗം എന്നിവയിലായാലും, ഏതു തിര്യക് യോനിയിലായാലും—എന്റെ സ്വകർമ്മബലത്താൽ, ഹേ മഹാദേവാ, നിന്റെ ഭക്തി അചലമായിരിക്കട്ടെ।

Verse 83

एवमुक्त्वा महाभागो बाणो भक्तिमतां वरः । स्तोत्रेण देवदेवेशं छन्दयामास भारत

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് മഹാഭാഗ്യവാൻ ബാണൻ—ഭക്തന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ—ഹേ ഭാരതാ, സ്തോത്രംകൊണ്ട് ദേവദേവേശനെ സന്തോഷിപ്പിച്ച് പ്രസന്നനാക്കാൻ തുടങ്ങി।

Verse 84

बाण उवाच । शिव शङ्कर सर्वहराय नमो भवभीतभयार्तिहराय नमः । कुसुमायुधदेहविनाशंकर प्रमदाप्रियकामक देव नमः

ബാണൻ പറഞ്ഞു— ശിവ ശങ്കരാ, സർവ്വഹരാ, നിനക്കു നമസ്കാരം; ഭവഭയത്തിൽ ഭീതരായവരുടെ ഭയവും ആർ‍ത്തിയും ഹരിക്കുന്നവനേ, നമഃ। കുസുമായുധനായ കാമദേവന്റെ ദേഹം ദഹിപ്പിച്ചവനേ, പ്രമദാ (പാർവതി) പ്രിയന്റെ ആഗ്രഹങ്ങൾ നിറവേറ്റുന്ന ദേവനേ, നമഃ।

Verse 85

जय पार्वतीश परमार्थसार जय विरचितभीमभुजङ्गहार । जय निर्मलभस्मविलिप्तगात्र जय मन्त्रमूल जगदेकपात्र

ജയം പാർവതീശാ, പരമാർത്ഥസാരമേ! ജയം ഭീകര ഭുജംഗഹാരം ധരിക്കുന്നവനേ! ജയം നിർമല ഭസ്മലിപ്ത ഗാത്രനേ! ജയം മന്ത്രമൂലമേ, ജഗത്തിന്റെ ഏകാധാരപാത്രമേ!

Verse 86

जय विषधरकपिलजटाकलाप जय भैरवविघृतपिनाकचाप । जय विषमनयनपरिमुक्तसङ्ग जय शङ्कर धृतगाङ्गतरङ्ग

ജയം സർപ്പങ്ങളാൽ അലങ്കൃതമായ കപില ജടാകലാപധാരീ! ജയം ഭൈരവരൂപത്തിൽ പിനാകധനുസ്സ് ധരിക്കുന്നവനേ! ജയം വിഷമനയനൻ (ത്രിനേത്രൻ) ആയിട്ടും സംഗമുക്തനേ! ജയം ശങ്കരാ, ഗംഗാതരംഗങ്ങൾ ധരിക്കുന്നവനേ!

Verse 87

जय भीमरूप खट्वाङ्गहस्त शशिशेखर जय जगतां प्रशस्त । जय सुखरेश सुरलोकसार जय सर्वसकलनिर्दग्धसार

ജയം ഭീമരൂപാ, ഖട്വാംഗഹസ്തനേ! ജയം ശശിശേഖരാ, ജഗത്താൽ പ്രശംസിതനേ! ജയം സുഖേശ്വരാ, സുരലോകസാരമേ! ജയം സർവ്വത്തിലുമുള്ള അശുദ്ധിയും അസാരവും ദഹിപ്പിക്കുന്ന സാരസ്വരൂപനേ!

Verse 88

जय कीर्तनीय जगतां पवित्र जय वृषाङ्क बहुविधचरित्र । जय विरचितनरकङ्कालमाल अघासुरदेहकङ्कालकाल

ജയം കീർത്തനീയാ, ജഗത്തെ പവിത്രമാക്കുന്നവനേ! ജയം വൃഷാങ്കാ, ബഹുവിധ ദിവ്യചരിത്രധാരീ! ജയം നരകകങ്കാലമാല ധരിക്കുന്നവനേ! ഹേ കാലാ, പാപീ ദേഹം (അഘാസുരൻ) എന്ന കങ്കാലത്തെയും ഗ്രസിക്കുന്നവനേ, ജയം!

Verse 89

जय नीलकंठ वरवृषभगमन जय सकललोकदुरितानुशमन । जय सिद्धसुरासुरविनतचरण जय रुद्र रौद्रभवजलधितरण

ജയ നീലകണ്ഠാ, ശ്രേഷ്ഠ വൃഷഭവാഹനാ; ജയ, സർവ്വലോകങ്ങളിലെ പാപദുഃഖങ്ങൾ ശമിപ്പിക്കുന്നവനേ. ജയ, സിദ്ധർ ദേവർ അസുരർ നമിക്കുന്ന തിരുവടികളേ; ജയ രുദ്രാ, ഭയങ്കര ഭവസാഗരം കടത്തുന്നവനേ.

Verse 90

जय गिरिश सुरेश्वरमाननीय जय सूक्ष्मरूप संचितनीय । जय दग्धत्रिपुर विश्वसत्त्व जय सकलशास्त्रपरमार्थतत्त्व

ജയ ഗിരീശാ, സുരേശ്വരന്മാരാലും മാന്യനായവനേ; ജയ, സൂക്ഷ്മരൂപാ, അന്തരത്തിൽ സംചിതമായി അനുഭവ്യനായവനേ. ജയ ത്രിപുരദാഹകാ, വിശ്വസത്ത്വസ്വരൂപാ; ജയ, സർവ്വശാസ്ത്രങ്ങളുടെ പരമാർത്ഥതത്ത്വമേ.

Verse 91

जय दुरवबोध संसारतार कलिकलुषमहार्णवघोरतार । जय सुरासुरदेवगणेश नमो हयवानरसिंहगजेन्द्रमुख

ജയ, ദുർബോധനായിട്ടും സംസാരതാരകൻ; ജയ, കലിയുടെ കലുഷമഹാർണവം ഭയങ്കരമായി കടത്തുന്നവൻ. ജയ, സുരാസുരഗണാധിപതേ; നമോ, ഹയ-വാനര-സിംഹ-ഗജേന്ദ്രമുഖരൂപധാരിയേ.

Verse 92

अतिह्रस्वस्थूलसुदीर्घतम उपलब्धिर्न शक्यते ते ह्यमरैः । प्रणतोऽस्मि निरञ्जन ते चरणौ जय साम्ब सुलोचनकान्तिहर

അതി സൂക്ഷ്മം, സ്ഥൂലം, അതിദീർഘ-വിസ്തീർണം അല്ലെങ്കിൽ പരമാതീതം—ഇങ്ങനെ നിന്നെ അമരന്മാരും പൂർണ്ണമായി ഗ്രഹിക്കുകയില്ല. ഹേ നിരഞ്ജനാ, നിന്റെ തിരുവടികളിൽ ഞാൻ പ്രണതൻ. ജയ സാംബാ, സുലോചനാ, സർവ്വകാന്തിയും ഹരിക്കുന്നവനേ.

Verse 93

अप्राप्य त्वां किमत्यन्तमुच्छ्रयी न विनाशयेत् । अतिप्रमाथि च तदा तपो महत्सुदारुणम्

നിന്നെ പ്രാപിക്കാതെ ഏത് അത്യുച്ച ഉയർച്ചയാണ് നാശത്തിലേക്ക് വീഴാതിരിക്കുക? അതിനാൽ അപ്പോൾ മഹത്തായ, അത്യന്തം കഠിനവും പ്രമാഥിയുമായ തപസ്സ് അനുഷ്ഠിക്കണം; അത് മലിനതയെ ചൂർണ്ണമാക്കുന്നു.

Verse 94

न पुत्रबान्धवा दारा न समस्तः सुहृज्जनः । सङ्कटेऽभ्युपगच्छन्ति व्रजन्तमेकगामिनम्

മക്കളോ ബന്ധുക്കളോ ഭാര്യയോ മുഴുവൻ സുഹൃദ്‌ജനങ്ങളോ പോലും ദുരിതത്തിൽ സഹായിക്കില്ല; മനുഷ്യൻ മരണത്തിന്റെ ഏകപഥത്തിൽ പുറപ്പെടുമ്പോൾ അവൻ ഒറ്റയ്ക്കാണ് പോകുന്നത്।

Verse 95

यदेव कर्म कैवल्यं कृतं तेन शुभाशुभम् । तदेव सार्थवत्तस्य भवत्यग्रे तु गच्छतः

മനുഷ്യൻ ചെയ്ത ഏതു കർമവും—ശുഭമോ അശുഭമോ—അവൻ പരലോകയാത്രയിൽ മുന്നോട്ട് പോകുമ്പോൾ അതേ അവനു യഥാർത്ഥവും അർത്ഥവത്തുമായ ധനമാകുന്നു।

Verse 96

निर्धनस्यैव चरतो न भयं विद्यते क्वचित् । धनीभयैर्न मुच्येत धनं तस्मात्त्यजाम्यहम्

ധനമില്ലാതെ ജീവിക്കുന്നവന് എവിടെയും ഭയം ഇല്ല; എന്നാൽ ധനവാൻ ധനത്തിൽ നിന്നുയരുന്ന ഭയങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിതനാകുന്നില്ല. അതുകൊണ്ട് ഞാൻ ധനം ത്യജിക്കുന്നു।

Verse 97

लुब्धाः पापानि कुर्वन्ति शुद्धांशा नैव मानवाः । श्रुत्वा धर्मस्य सर्वस्वं श्रुत्वा चैवावधार्य तत्

ലോഭികളാണ് പാപങ്ങൾ ചെയ്യുന്നത്; മനുഷ്യർ യഥാർത്ഥത്തിൽ ശുദ്ധഭാഗമുള്ളവർ അല്ല. ധർമ്മത്തിന്റെ സാരസർവ്വവും കേട്ട്, കേട്ട് മനനം ചെയ്തിട്ടും, ലോഭം മൂലം അവർ വീഴുന്നു।

Verse 98

त्वं विष्णुस्त्वं जगन्नाथो ब्रह्मरूपः सनातनः । इन्द्रस्त्वं देवदेवेश सुरनाथ नमोऽस्तु ते

നീ വിഷ്ണുവാണ്, നീ ജഗന്നാഥനാണ്, നീ ബ്രഹ്മരൂപനായ സനാതനൻ. നീ തന്നെയാണ് ഇന്ദ്രൻ. ഹേ ദേവദേവേശാ, ഹേ സുരനാഥാ, നിനക്കു നമസ്കാരം।

Verse 99

त्वं क्षितिर्वरुणश्चैव पवनस्त्वं हुताशनः । त्वं दीक्षा यजमानश्च आकाशं सोम एव च

നീ തന്നെയാണ് ഭൂമി; നീ തന്നെയാണ് വരുണൻ; നീ തന്നെയാണ് വായു; നീ തന്നെയാണ് അഗ്നി. നീ തന്നെയാണ് ദീക്ഷ; നീ തന്നെയാണ് യജമാനൻ; നീ തന്നെയാണ് ആകാശം; നീ തന്നെയാണ് സോമനും.

Verse 100

त्वं सूर्यस्त्वं तु वित्तेशो यमस्त्वं गुरुरेव च । त्वया व्याप्तं जगत्सर्वं त्रैलोक्यं भास्वता यथा

നീ തന്നെയാണ് സൂര്യൻ; നീ തന്നെയാണ് ധനാധിപൻ; നീ തന്നെയാണ് യമൻ; നീ തന്നെയാണ് ഗുരുവും. നിനക്കാൽ സർവ്വജഗത്തും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു—ഭാസ്വരപ്രകാശം ത്രിലോകം നിറയ്ക്കുന്നതുപോലെ.

Verse 101

एतद्बाणकृतं स्तोत्रं श्रुत्वा देवो महेश्वरः । क्रोधं मुक्त्वा प्रसन्नात्मा तदा वचनमब्रवीत्

ബാണൻ രചിച്ച ഈ സ്തോത്രം കേട്ട ദേവൻ മഹേശ്വരൻ ക്രോധം വിട്ടു. പ്രസന്നവും ശാന്തവുമായ ഹൃദയത്തോടെ അപ്പോൾ അദ്ദേഹം വചനമുരച്ചു.

Verse 102

ईश्वर उवाच । न भेतव्यं न भेतव्यमद्यप्रभृति दानव । सौवर्णे भवने तिष्ठ मम पार्श्वेऽथवा पुनः

ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഭയപ്പെടേണ്ട, ഭയപ്പെടേണ്ട, ഹേ ദാനവാ! ഇന്നുമുതൽ നീ നിർഭയനാകുക. സ്വർണ്ണമയ ഭവനത്തിൽ വസിക്ക, അല്ലെങ്കിൽ എന്റെ പാർശ്വത്തിൽ തന്നെ ഇരിക്ക.

Verse 103

पुत्रपौत्रप्रपौत्रैश्च बान्धवैः सह भार्यया । अद्यप्रभृति वत्स त्वमवध्यः सर्वशत्रुषु

പുത്രന്മാർ, പൗത്രന്മാർ, പ്രപൗത്രന്മാർ, ബന്ധുക്കൾ, ഭാര്യ എന്നിവരോടുകൂടെ—ഹേ വത്സാ! ഇന്നുമുതൽ നീ സർവ്വശത്രുക്കളിലും അവധ്യൻ, അജേയൻ ആയിരിക്കും.

Verse 104

मार्कण्डेय उवाच । भूयस्तस्य वरो दत्तो देवदेवेन भारत । स्वर्गे मर्त्ये च पाताले पूजितः ससुरासुरैः

മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ഭാരതാ! ദേവദേവൻ അവനു വീണ്ടും ഒരു വരം നൽകി; സ്വർഗ്ഗത്തിലും മർത്ത്യലോകത്തിലും പാതാളത്തിലും ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും ഉൾപ്പെടെ എല്ലാവരും അവനെ പൂജിച്ചു.

Verse 105

अक्षयश्चाव्ययश्चैव वस त्वं वै यथासुखम् । ततो निवारयामास रुद्रः सप्तशिखं तदा

“നീ അക്ഷയനും അവ്യയനും ആയിരിക്ക; യഥാസുഖം വസിക്ക.” തുടർന്ന് ആ സമയത്ത് രുദ്രൻ സപ്തശിഖനെ തടഞ്ഞു.

Verse 106

तृतीयं रक्षितं तस्य पुरं देवेन शम्भुना । ज्वालामालाकुलं चान्यत्पतितं धरणीतले

അവന്റെ മൂന്നാമത്തെ നഗരം ദേവൻ ശംഭു സംരക്ഷിച്ചു; എന്നാൽ ജ്വാലാമാലകളാൽ നിറഞ്ഞ മറ്റൊരു ഭാഗം ഭൂമിതലത്തിൽ പതിച്ചു.

Verse 107

अर्धेन प्रस्थितादूर्ध्वं तस्य ज्वाला दिवं गताः । हाहाकारो महांस्तत्र ऋषिसङ्घैरुदीरितः

അതിന്റെ പകുതി മേലോട്ടുയർന്നപ്പോൾ അതിലെ ജ്വാലകൾ ദിവത്തിലേക്ക് ഉയർന്നു; അവിടെ ഋഷിസംഘങ്ങൾ “ഹാ ഹാ!” എന്നു മഹാ വിലാപം ഉയർത്തി.

Verse 108

दैवतैश्च महाभागैः सिद्धविद्याधरादिभिः । एकं तु पतितं तत्र श्रीशैले खण्डमुत्तरम्

മഹാഭാഗ്യശാലികളായ ദേവന്മാർ—സിദ്ധന്മാർ, വിദ്യാധരന്മാർ മുതലായവരോടൊപ്പം—അവിടെ ശ്രീശൈലത്തിൽ വടക്കേ ഭാഗത്തെ ഒരു ഖണ്ഡം പതിച്ചതായി കണ്ടു.

Verse 109

द्वितीयं पतितं राजञ्छैले ह्यमरकण्टके । प्रज्वलत्पतितं तत्र तेन ज्वालेश्वरं स्मृतम्

ഹേ രാജാവേ, രണ്ടാമത്തെ ഖണ്ഡം അമരകണ്ഠകമെന്ന പർവ്വതത്തിൽ പതിച്ചു. അവിടെ അത് ജ്വലിച്ചുകൊണ്ട് പതിച്ചതിനാൽ ആ സ്ഥലം ‘ജ്വാലേശ്വരം’ എന്നു സ്മരിക്കപ്പെട്ടു.

Verse 110

दग्धे तु त्रिपुरे राजन्पतिते खण्ड उत्तमे । रुद्रो देवः स्थितस्तत्र ज्वालामालानिवारकः

ഹേ രാജാവേ, ത്രിപുരം ദഗ്ധമായ ശേഷം ഉത്തമഖണ്ഡം പതിച്ചപ്പോൾ, അവിടെ ദേവൻ രുദ്രൻ സ്ഥാപിതനായി നിന്നു—ജ്വാലാമാലകളെ തടഞ്ഞു അകറ്റുന്നവൻ.

Verse 111

हाहाकारपराणां तु ऋषीणां रक्षणाय च । स्वयं मूर्तिर्महेशानुमावृषभसंयुतः

ആർത്തിയിൽ ഹാഹാകാരം ചെയ്ത ഋഷിമാരെ രക്ഷിക്കാനായി സ്വയം മഹേശൻ ദേഹധാരിയായി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു—ഉമയോടുകൂടെ, വൃഷഭം (നന്ദി) മേൽ ആരൂഢനായി.

Verse 112

मनसापि स्मरेद्यस्तु भक्त्या ह्यमरकण्टकम् । चान्द्रायणाधिकं पुण्यं स लभेन्नात्र संशयः

ഭക്തിയോടെ മനസ്സിൽ പോലും അമരകണ്ഠകത്തെ സ്മരിക്കുന്നവൻ, ചാന്ദ്രായണവ്രതത്തേക്കാൾ അധിക പുണ്യം പ്രാപിക്കുന്നു—ഇതിൽ സംശയമില്ല.

Verse 113

अतिपुण्यो गिरिश्रेष्ठो यस्माद्भरतसत्तम । अस्मान्नित्यं भवेद्राजन्सर्वपापक्षयंकरः

ഹേ ഭാരതശ്രേഷ്ഠാ, ഈ പർവ്വതം അത്യന്തം പുണ്യമയവും പർവ്വതങ്ങളിൽ ശ്രേഷ്ഠവുമാണ്; ഹേ രാജാവേ, ഇതിലൂടെ ഞങ്ങളുപോലെയുള്ളവർക്കു സർവ്വപാപങ്ങളുടെ നിത്യ ക്ഷയം സംഭവിക്കുന്നു.

Verse 114

नानाद्रुमलताकीर्णो नानापुष्पोपशोभितः । नानागुल्मलताकीर्णो नानावल्लीभिरावृतः

അത് നാനാവിധ വൃക്ഷലതകളാൽ നിറഞ്ഞതും, പലവിധ പുഷ്പങ്ങളാൽ ശോഭിതവുമായിരുന്നു; വിവിധ ഗുല്മങ്ങളും വള്ളികളും കൂമ്പാരമായും, അനവധി കയറുന്ന ലതകളാൽ ആച്ഛാദിതവുമായിരുന്നു.

Verse 115

सिंहव्याघ्रसमाकीर्णो मृगयूथैरलंकृतः । श्वापदानां च घोषेण नित्यं प्रमुदितोऽभवत्

അത് സിംഹവ്യാഘ്രങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞതും, മൃഗയൂഥങ്ങളാൽ അലങ്കൃതവുമായിരുന്നു; ശ്വാപദങ്ങളുടെ ഘോഷധ്വനിയാൽ അത് നിത്യവും ആനന്ദോന്മുഖമായിരുന്നു.

Verse 116

ब्रह्मेन्द्रविष्णुप्रमुखैर्ह्यमरैश्च सहस्रशः । सेव्यते देवदेवेशः शङ्करस्तत्र पर्वते

ആ പർവതത്തിൽ ദേവദേവേശനായ ശങ്കരനെ ബ്രഹ്മാവ്, ഇന്ദ്രൻ, വിഷ്ണു മുതലായ അമരന്മാർ ആയിരങ്ങളായി സേവിച്ചു ആരാധിക്കുന്നു.

Verse 117

पतनं कुरुते योऽस्मिन्पर्वतेऽमरकण्टके । क्रीडते क्रमशो राजन्भुवनानि चतुर्दश

ഹേ രാജാവേ! ഈ അമരകണ്ഠക പർവതത്തിൽ ആരെങ്കിലും സ്വയം പതനം ചെയ്യുകയാണെങ്കിൽ, അവൻ ക്രമമായി പതിനാലു ഭുവനങ്ങളിൽ ക്രീഡിച്ചു സഞ്ചരിക്കുന്നു.

Verse 118

ऐन्द्रं वाह्नं च कौबेरं वायव्यं याम्यमेव च । नैरृत्यं वारुणं चैव सौम्यं सौरं तथैव च

ഇന്ദ്രലോകം, അഗ്നിലോകം, കുബേരലോകം, വായുലോകം, യമലോകം; കൂടാതെ നൈഋതലോകം, വരുണലോകം, സോമലോകം, സൂര്യലോകവും.

Verse 119

ब्राह्मं च पदमक्लिष्टं वैष्णवं तदनन्तरम् । उमारुद्रं महाभाग ऐश्वरं तदनन्तरम्

അതിനുശേഷം മലിനതയറ്റ ബ്രാഹ്മപദം; അതിന് പിന്നാലെ വൈഷ്ണവപദം. പിന്നെ, ഹേ മഹാഭാഗനേ, ഉമാ-രുദ്രപദം; അതിനുശേഷം ഐശ്വരപദം.

Verse 120

परं सदाशिवं शान्तं सूक्ष्मं ज्योतिरतीन्द्रियम् । तस्मिन्याति लयं धीरो विधिना नात्र संशयः

എല്ലാത്തിനും അതീതനായി സദാശിവൻ—ശാന്തൻ, സൂക്ഷ്മൻ, ഇന്ദ്രിയാതീതമായ ജ്യോതിസ്വരൂപൻ. ധീരൻ വിധിപ്രകാരം അതിലേയ്ക്ക് ലയിക്കുന്നു; ഇതിൽ സംശയമില്ല.

Verse 121

युधिष्ठिर उवाच । कोऽप्यत्र विधिरुद्दिष्टः पतने ऋषिसत्तम । एतन्मे सर्वमाचक्ष्व संशयोऽस्ति महामुने

യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ഋഷിശ്രേഷ്ഠാ, ഇവിടെ പതനം സംബന്ധിച്ച് ഏതെങ്കിലും വിധി നിർദ്ദേശിച്ചിട്ടുണ്ടോ? ഹേ മഹാമുനേ, ഇതെല്ലാം എനിക്ക് വിശദമായി പറയുക; എനിക്ക് സംശയം ഉദിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 122

श्रीमार्कण्डेय उवाच । शृणुष्व कथयिष्यामि तं विधिं पाण्डुनन्दन । यत्कृत्वा प्रथमं कर्म निपतेत्तदनन्तरम्

ശ്രീ മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—ഹേ പാണ്ഡുനന്ദനേ, കേൾക്കുക; ആ വിധി ഞാൻ പറയുന്നു. ആദ്യം ചെയ്യേണ്ട പ്രാരംഭകർമ്മം ചെയ്തു, അതിനുശേഷം പതനം ചെയ്യണം.

Verse 123

कृत्वा कृच्छ्रत्रयं पूर्वं जप्त्वा लक्षं दशैव तु । शाकयावकभुक्चैव शुचिस्त्रिषवणो नृप

ഹേ നൃപാ, ആദ്യം മൂന്ന് കൃച്ഛ്രവ്രതങ്ങൾ അനുഷ്ഠിച്ച്, പത്ത് ലക്ഷം ജപം ചെയ്തു; ശാകവും യവകവും (യവകഞ്ഞി) ആഹാരമാക്കി, ശുചിയായി നിന്ന്, ത്രിസന്ധ്യാകർമ്മം പാലിക്കണം.

Verse 124

त्रिकालमर्चयेदीशं देवदेवं त्रिलोचनम् । दशांशेन तु राजेन्द्र होमं तत्रैव कारयेत्

അവൻ ത്രികാലങ്ങളിലും ദേവദേവനായ ത്രിലോചനൻ ഈശനെ ആരാധിക്കണം. ഹേ രാജേന്ദ്രാ, ജപത്തിന്റെ ദശാംശം കൊണ്ടു അവിടെയേ ഹോമം നടത്തണം.

Verse 125

लक्षवारं जपेद्देवं गन्धमाल्यैश्च पूजयेत् । रात्रौ स्वप्ने तदा पश्येद्विमानस्थं ततः क्षिपेत्

അവൻ ദേവനെ ലക്ഷവാരം ജപിക്കുകയും സുഗന്ധവും മാല്യങ്ങളും കൊണ്ടു പൂജിക്കുകയും വേണം. പിന്നെ രാത്രിയിൽ സ്വപ്നത്തിൽ അവനെ വിമാനം അധിഷ്ഠിതനായി കാണും; അതിനുശേഷം അവൻ സ്വയം നിക്ഷേപിക്കണം (പതനം ചെയ്യണം).

Verse 126

अनेनैव विधानेन आत्मानं यस्तु निक्षिपेत् । स्वर्गलोकमनुप्राप्य क्रीडते त्रिदशैः सह

ഈ തന്നെയുള്ള വിധിപ്രകാരം ആരെങ്കിലും സ്വന്തം ദേഹം നിക്ഷേപിച്ചാൽ, അവൻ സ്വർഗ്ഗലോകം പ്രാപിച്ച് ദേവന്മാരോടൊപ്പം ക്രീഡിക്കുന്നു.

Verse 127

त्रिंशद्वर्षसहस्राणि त्रिंशत्कोट्यस्तथैव च । मुक्त्वा मनोरमान्भोगांस्तदा गच्छेन्महीतलम्

അവൻ മുപ്പതിനായിരം വർഷവും, അതുപോലെ മുപ്പത് കോടി കാലവും മനോഹര ഭോഗങ്ങൾ അനുഭവിച്ച്, പിന്നെ ഭൂതലത്തിലേക്ക് മടങ്ങിവരുന്നു.

Verse 128

पृथिवीमेकच्छत्रेण भुनक्ति लोकपूजितः । व्याधिशोकविनिर्मुक्तो जीवेच्च शरदां शतम्

അവൻ ഏകച്ഛത്രാധിപത്യത്തോടെ ഭൂമിയെ ഭരിക്കുന്നു, ജനങ്ങളാൽ പൂജിക്കപ്പെടുന്നു; രോഗവും ശോകവും വിട്ട് നൂറു ശരദുകൾ (നൂറു വർഷം) ജീവിക്കുന്നു.

Verse 129

ज्वालेश्वरं तु तत्तीर्थं त्रिषु लोकेषु विश्रुतम् । तत्र ज्वाला नदी पार्थ प्रस्रुता शिवनिर्मिता

ആ തീർത്ഥം ‘ജ്വാലേശ്വരം’ എന്നു ത്രിലോകങ്ങളിലും പ്രസിദ്ധമാണ്. ഹേ പാർഥ, അവിടെ ശിവൻ സൃഷ്ടിച്ച ‘ജ്വാലാ’ എന്ന നദി ഒഴുകുന്നു.

Verse 130

निर्वाप्य तद्बाणपुरं रेवया सह संगता । तत्र स्नात्वा महाराज विधिना मन्त्रसंयुतः

ആ ബാണപുരത്തെ ശമിപ്പിച്ച് റേവയോടൊപ്പം സംഗമം പ്രാപിക്കുന്നു (ജ്വാലാ നദി). ഹേ മഹാരാജാ, അവിടെ വിധിപൂർവ്വം മന്ത്രങ്ങളോടുകൂടി സ്നാനം ചെയ്ത്—

Verse 131

तिलसंमिश्रतोयेन तर्पयेत्पितृदेवताः । पिण्डदानेन च पित्ःन् पैण्डरीकफलं लभेत्

എള്ളുകലർന്ന ജലത്തോടെ പിതൃദേവതകൾക്ക് തർപ്പണം ചെയ്താൽ പിതൃകൾ തൃപ്തരാകും; പിണ്ഡദാനത്തിലൂടെ ‘പൈണ്ഡരീക’ എന്ന പുണ്യഫലം ലഭിക്കും.

Verse 132

अनाशकं तु यः कुर्यात्तस्मिंस्तीर्थे नराधिप । मुच्यते सर्वपापेभ्यो रुद्रलोकं स गच्छति

ഹേ നരാധിപാ, ആ തീർത്ഥത്തിൽ ഉപവാസം ചെയ്യുന്നവൻ സർവ്വപാപങ്ങളിൽ നിന്നു മോചിതനായി രുദ്രലോകം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 133

अमराणां शतैश्चैव सेवितो ह्यमरेश्वरः । तथैव ऋषिसङ्घैश्च तेन पुण्यतमो महान्

അമരേശ്വരനെ നൂറുകണക്കിന് ദേവന്മാരും, അതുപോലെ ഋഷിസംഘങ്ങളും സേവിച്ച് ആരാധിക്കുന്നു; അതിനാൽ ആ (സ്ഥലവും പ്രഭുവും) പരമപുണ്യവും മഹത്തുമാണ്.

Verse 134

समन्ताद्योजनं तीर्थं पुण्यं ह्यमरकण्टकम् । रुद्रकोटिसमोपेतं तेन तत्पुण्यमुत्तमम्

അമരകണ്ഠകം ചുറ്റുമെങ്ങും ഒരു യോജന വ്യാപിക്കുന്ന പരമപുണ്യ തീർത്ഥമാണ്. അത് രുദ്രകോടികളാൽ സമുപേതമായതിനാൽ അതിന്റെ പുണ്യം അത്യുത്തമം.

Verse 135

तस्य पर्वतराजस्य यः करोति प्रदक्षिणम् । प्रदक्षिणीकृता तेन पृथिवी नात्र संशयः

ആ പർവ്വതരാജനെ ആരെങ്കിലും പ്രദക്ഷിണം ചെയ്താൽ, അവൻ സമസ്ത ഭൂമിയെയും പ്രദക്ഷിണം ചെയ്തതുപോലെ തന്നെയാകും—ഇതിൽ സംശയമില്ല.

Verse 136

वाचिकं मानसं चैव कायिकं त्रिविधं च यत् । नश्यते पातकं सर्वमित्येवं शङ्करोऽब्रवीत्

ശങ്കരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—വാക്ക്, മനസ്, ശരീരം എന്ന ത്രിവിധമായി വരുന്ന സകല പാപവും നശിച്ചുപോകുന്നു.

Verse 137

अमरेश्वरपार्श्वे च तीर्थं शक्रेश्वरं नृप । तपस्तप्त्वा पुरा तत्र शक्रेण स्थापितं किल

ഹേ നൃപാ! അമരേശ്വരന്റെ സമീപത്ത് ‘ശക്രേശ്വര’ എന്ന തീർത്ഥമുണ്ട്. പുരാതനകാലത്ത് അവിടെ തപസ്സു ചെയ്ത് ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ) അതിനെ സ്ഥാപിച്ചതായി പറയുന്നു.

Verse 138

कुशावर्तं नाम तीर्थं ब्रह्मणा च कृतं शुभम् । ब्रह्मकुण्डमिति ख्यातं हंसतीर्थं तथा परम्

ബ്രഹ്മാവ് നിർമ്മിച്ച ‘കുശാവർത്ത’ എന്ന ശുഭ തീർത്ഥമുണ്ട്; അത് ‘ബ്രഹ്മകുണ്ഡം’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധം. അതുപോലെ ‘ഹംസതീർത്ഥം’ എന്നും പരമോത്തമമാണ്.

Verse 139

अम्बरीषस्य तीर्थं च महाकालेश्वरं तथा । कावेर्याः पूर्वभागे च तीर्थं वै मातृकेश्वरम्

അവിടെ അംബരീഷന്റെ തീർത്ഥവും, അതുപോലെ മഹാകാലേശ്വരനും ഉണ്ട്; കാവേരിയുടെ കിഴക്കുഭാഗത്ത് മാതൃകേശ്വരം എന്ന തീർത്ഥവും നിലകൊള്ളുന്നു.

Verse 140

एतानि दक्षिणे तीरे रेवाया भरतर्षभ । संसेवनस्नानदानैः पापसङ्घहराणि च

ഹേ ഭാരതവൃഷഭാ! ഇവ റേവാ നദിയുടെ തെക്കൻ തീരത്തിലുള്ള തീർത്ഥങ്ങളാണ്; അവയെ ആശ്രയിച്ച് സ്നാനം ചെയ്ത് ദാനം ചെയ്താൽ പാപസമൂഹങ്ങൾ നശിക്കുന്നു.

Verse 141

भृगुतुङ्गे महाराज प्रसिद्धो भैरवः शिवः । तस्य याम्यविभागे च तीर्थं वै चपलेश्वरम्

ഹേ മഹാരാജാ! ഭൃഗുതുങ്കയിൽ ശിവൻ ഭൈരവനായി പ്രസിദ്ധനാണ്; അതിന്റെ തെക്കുഭാഗത്ത് ചപലേശ്വരം എന്ന തീർത്ഥം ഉണ്ട്.

Verse 142

एतौ स्थितौ दुःखहरौ रेवाया उत्तरे तटे । तावभ्यर्च्य तथा नत्वा सम्यग्यात्राफलं भवेत् । अदृष्टपूजितौ तौ हि नराणां विघ्नकारकौ

ഈ രണ്ടും റേവാ നദിയുടെ വടക്കൻ തീരത്ത് നിലകൊണ്ട് ദുഃഖം ഹരിക്കുന്നു. അവരെ വിധിപൂർവ്വം പൂജിച്ച് നമസ്കരിച്ചാൽ യാത്രയുടെ പൂർണ്ണഫലം ലഭിക്കും. കാരണം അവരെ ദർശിച്ച് പൂജിക്കാതിരുന്നാൽ അവർ മനുഷ്യർക്കു വിഘ്നകാരകരാകും.