
Sukta 9.108
Soma Pavamana (for Indra)
ഈ പവമാന സോമസ്തോത്രം പുതുതായി ശുദ്ധീകരിക്കപ്പെട്ട സോമത്തെ, ഇന്ദ്രന്റെ ശക്തിവർധനയ്ക്കായി പ്രത്യേകമായി ഒരുക്കിയ തേൻമധുരവും ദീപ്തിമാനവുമായ ആനന്ദരസമായി സ്തുതിക്കുന്നു. സമൃദ്ധിയുടെ അധിപനായി സോമൻ ജ്വലിക്കട്ടെ, ശക്തിയുടെയും മഹിമയുടെയും അന്തർനിഹിത നിധികൾ തുറക്കട്ടെ എന്നു പ്രാർത്ഥിക്കുന്നു. ഒടുവിൽ, നദികൾ സമുദ്രത്തിലേക്ക് ചേരുന്നതുപോലെ സോമൻ ഇന്ദ്രന്റെ ഹൃദയത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ച്, മിത്രൻ, വരുണൻ, വായു എന്നിവരാലും താങ്ങപ്പെടുന്ന പരമ ആശ്രയമായി മാറട്ടെ എന്നു അപേക്ഷിക്കുന്നു.
Mantra 1
पवस्व मधुमत्तम इन्द्राय सोम क्रतुवित्तमो मदः । महि द्युक्षतमो मदः ॥
ഹേ സോമ, പവസ്വ—ഒഴുകിവാ; ഇന്ദ്രനുവേണ്ടി അതിമധുമത്തമ. നീ ക്രതു-വിത്തമ മദ—ഇച്ഛാശക്തിയും വിവേകവും നിറഞ്ഞ രാപ്ചർ. മഹത്തായ മദ, അതി ദ്യുക്ഷതമ—അതിപ്രകാശമുള്ള ദീപ്തി.
Mantra 2
यस्य ते पीत्वा वृषभो वृषायतेऽस्य पीता स्वर्विदः । स सुप्रकेतो अभ्यक्रमीदिषोऽच्छा वाजं नैतशः ॥
ഹേ സോമ! നിന്നെ പാനം ചെയ്താൽ അവൻ തന്റെ ബലത്തിൽ വൃഷഭനായി പരാക്രമിക്കുന്നു; നിന്റെ പാനത്താൽ അവൻ സ്വർ (സൂര്യലോകം) കണ്ടെത്തുന്നവനാകുന്നു. സൂപ്രകേതൻ (സ്പഷ്ടബോധമുള്ളവൻ) ആയ അവൻ ഇഷഃ (പ്രേരണകൾ) ലേക്കും വാജം (പൂർണ്ണത/വിജയ-ബലം) ലേക്കും, ഏതശനെപ്പോലെ (വേഗവാൻ), മുന്നോട്ട് കടക്കുന്നു.
Mantra 3
त्वं ह्यङ्ग दैव्या पवमान जनिमानि द्युमत्तमः । अमृतत्वाय घोषयः ॥
ഹേ ദൈവ്യ പവമാന! നീയേ സത്യമായി, ദ്യുമത്തമൻ (അത്യന്തം ദീപ്തിമാൻ) ആയി, അമൃതത്വത്തിലേക്കു നയിക്കുന്ന ജനിമാനി (ജന്മങ്ങൾ/ഭവങ്ങൾ) ഘോഷിക്കുന്നു.
Mantra 4
येना नवग्वो दध्यङ्ङपोर्णुते येन विप्रास आपिरे । देवानां सुम्ने अमृतस्य चारुणो येन श्रवांस्यानशुः ॥
നിന്നാൽ നവഗ്വരും ദധ്യങ് (ദധ്യഞ്ച) മറവിൽ നിന്നു അനാവൃതരായി; നിന്നാൽ വിപ്രർ (ഋഷി-കവികൾ) തങ്ങളുടെ പ്രാപ്തിയിലേക്കെത്തി. ദേവന്മാരുടെ സുമ്ന (കൃപ)യിൽ, അമൃതത്തിന്റെ ചാരു (മധുര/മനോഹര) ആനന്ദത്തിൽ, നിന്നാൽ അവർ ശ്രവാംസി (യശസ്സായ കീർത്തികൾ) നേടി.
Mantra 5
एष स्य धारया सुतोऽव्यो वारेभिः पवते मदिन्तमः । क्रीळन्नूर्मिरपामिव ॥
ഇവൻ—ധാരയിൽ സുത (പിഴിഞ്ഞെടുത്ത) സോമൻ—അവ്യ (ഉണ്ണിന്റെ ശോധക)ത്തിലൂടെ, ജലങ്ങളോടൊപ്പം, അത്യന്തം മദകരവും പരമാനന്ദകരവും ആയി ഒഴുകുന്നു; ജലത്തിന്റെ തരംഗംപോലെ കളിച്ചുകൊണ്ട് ഒഴുകുന്നു.
Mantra 6
य उस्रिया अप्या अन्तरश्मनो निर्गा अकृन्तदोजसा । अभि व्रजं तत्निषे गव्यमश्व्यं वर्मीव धृष्णवा रुज ॥
സ്വന്തം പരാക്രമബലത്തോടെ തടസ്സത്തിന്റെ കല്ലിനുള്ളിൽ നിന്നുള്ള മറഞ്ഞ പ്രകാശകിരണങ്ങളെയും അകത്തെ ഗോകളെയും (ഉസ്രിയാ) വെട്ടിപ്പുറത്താക്കി മോചിപ്പിക്കുന്നവൻ; അവൻ ഗവ്യ-അശ്വ്യ—പ്രകാശസമൃദ്ധിയും വേഗശക്തികളും നിറഞ്ഞ—വ്രജത്തെ വ്യാപിപ്പിക്കുന്നു; ധൃഷ്ണു വർമ്മി (ധൈര്യശാലിയായ ആട്/ഘനാഘാതകൻ)പോലെ പ്രതിരോധിക്കുന്ന മറയെ തകർക്കുന്നു.
Mantra 7
आ सोता परि षिञ्चताश्वं न स्तोममप्तुरं रजस्तुरम् । वनक्रक्षमुदप्रुतम् ॥
ഹേ സോതാക്കളേ (സോമ-പിഴിയുന്നവർ), എല്ലാടവും പരി ഷിഞ്ചുക—സ്തോമംപോലെ സ്തുത്യമായ ഈ ഉന്മേഷപ്രവാഹത്തെ, കുതിരപോലെ; ജലങ്ങളെ കടന്നുപോകുന്നവൻ, രജസ് (മധ്യലോകം) വഴി പാഞ്ഞുപോകുന്നവൻ; വനക്രക്ഷ (കാടിന്റെ കുരുക്കുകൾ) തുളച്ചുകടക്കുന്നവൻ, താഴത്തെ പ്രളയത്തെ അതിക്രമിച്ച് മേലോട്ടു ചാടുന്നവൻ.
Mantra 8
सहस्रधारं वृषभं पयोवृधं प्रियं देवाय जन्मने । ऋतेन य ऋतजातो विवावृधे राजा देव ऋतं बृहत् ॥
ആയിരം ധാരകളുള്ള വൃഷഭൻ, പയസ് (ദിവ്യ പാൽ/രസം) വർധിപ്പിക്കുന്നവൻ, ദേവജന്മത്തിന് പ്രിയൻ—ഋതത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ചവനും ഋതത്തിലൂടെ തന്നെ വളർന്നവനും രാജസ ദേവനായി ഉയരുന്നു; അവൻ തന്നെയാണ് മഹത്തായ ഋതം, വിശാല സത്യം.
Mantra 9
अभि द्युम्नं बृहद्यश इषस्पते दिदीहि देव देवयुः । वि कोशं मध्यमं युव ॥
ഹേ ഇഷസ്പതി (സമൃദ്ധിയുടെ അധിപതി), മഹത്തായ ദ്യുമ്നത്തേക്കും വിശാല യശസ്സിലേക്കും പ്രകാശിക്ക; ഹേ ദേവാ, ദേവയു (ദേവനെ ആഗ്രഹിക്കുന്ന) ആത്മാവിന് പ്രിയനായി ജ്വലിക്ക; ഞങ്ങളിലുളള മധ്യമ കോശം (മദ്ധ്യ നിധി) വിശാലമായി തുറക്കുക.
Mantra 10
आ वच्यस्व सुदक्ष चम्वोः सुतो विशां वह्निर्न विश्पतिः । वृष्टिं दिवः पवस्व रीतिमपां जिन्वा गविष्टये धियः ॥
ഹേ സുദക്ഷ, ചമൂകളിൽ സുത (പിഷിത)നായ നീ വാച്യനായി, പ്രകടനായി വരിക—വഹിക്കുന്ന അഗ്നിപോലെ, വിശാംകളുടെ വിശ്പതിപോലെ. ദിവ്യവൃഷ്ടിയായി ശുദ്ധനായി ഒഴുകുക; അപാംകളുടെ ഋതി (യോഗ്യ പ്രവാഹം)യിൽ പവസ്വ; ഗവിഷ്ടയേ—പ്രകാശകിരണങ്ങളുടെ ജയത്തിനായി—ഞങ്ങളുടെ ധിയഃ (ചിന്താശക്തികളെ) ഉണർത്തുക.
Mantra 11
एतमु त्यं मदच्युतं सहस्रधारं वृषभं दिवो दुहुः । विश्वा वसूनि बिभ्रतम् ॥
ഇവൻ തന്നെയാകുന്നു മദച്യുതൻ—ആനന്ദരസത്തിൽ തുളുമ്പുന്ന—സഹസ്രധാര വൃഷഭനെ അവർ ദ്യൗവിൽ നിന്നു ദോഹിക്കുന്നു; സർവ്വ വസുക്കളെയും അവൻ തന്റെ ഉള്ളിൽ ധരിക്കുന്നു.
Mantra 12
वृषा वि जज्ञे जनयन्नमर्त्यः प्रतपञ्ज्योतिषा तमः । स सुष्टुतः कविभिर्निर्णिजं दधे त्रिधात्वस्य दंससा ॥
വൃഷൻ ജനിക്കുന്നു—അമർത്ത്യനായ ജനകൻ—തന്റെ ജ്യോതിസ്സാൽ തമസ്സിനെ ദഹിപ്പിക്കുന്നു. കവികൾ നന്നായി സ്തുതിച്ചപ്പോൾ, ത്രിധാത്വത്തിന്റെ ദംസത്താൽ അവൻ തന്റെ ദീപ്തമായ നിർണിജം (വസ്ത്രം) ധരിക്കുന്നു.
Mantra 13
स सुन्वे यो वसूनां यो रायामानेता य इळानाम् । सोमो यः सुक्षितीनाम् ॥
അവൻ സുന്വേയ്ക്ക്—പീഡകനു—വസുക്കളുടെ ദാതാവ്; റായയുടെ ആനേതാവ്, ഇളകളുടെ നേതാവ്; സോമൻ, സുക്ഷിതികളെ ശുഭവും സ്ഥിരവുമായ വാസത്തിൽ സ്ഥാപിക്കുന്നവൻ.
Mantra 14
यस्य न इन्द्रः पिबाद्यस्य मरुतो यस्य वार्यमणा भगः । आ येन मित्रावरुणा करामह एन्द्रमवसे महे ॥
ആരുടെ സോമം ഇന്ദ്രൻ പാനം ചെയ്യുന്നു, ആരുടേതിൽ മരുതുകളും, ആരുടേതിൽ ആര്യമനും ഭഗനും പങ്കുചേരുന്നു—ആ സോമം കൊണ്ടാണ് ഞങ്ങൾ മിത്ര-വരുണന്മാരെ ഒരുക്കുന്നത്; ആ സോമം മുഖേന മഹാരക്ഷയ്ക്കായി ഇന്ദ്രനോടു ഞങ്ങൾ സമീപിക്കട്ടെ.
Mantra 15
इन्द्राय सोम पातवे नृभिर्यतः स्वायुधो मदिन्तमः । पवस्व मधुमत्तमः ॥
ഇന്ദ്രൻ പാനം ചെയ്യുന്നതിനായി, ഉപാസകരാൽ പ്രേരിതനായി, ഹേ സോമ—സ്വയം-ആയുധധാരി, അത്യന്തം മദകര—നീ ശുദ്ധിയായി ഒഴുകുക; ഏറ്റവും മധുര-രസപൂർണ്ണനാകുക.
Mantra 16
इन्द्रस्य हार्दि सोमधानमा विश समुद्रमिव सिन्धवः । जुष्टो मित्राय वरुणाय वायवे दिवो विष्टम्भ उत्तमः ॥
ഹേ സോമ, ഇന്ദ്രന്റെ ഹൃദയത്തിലേക്ക് ആനന്ദം സ്ഥാപിക്കുന്ന ധാമമായി പ്രവേശിക്ക; നദികൾ സമുദ്രത്തിലേക്ക് ചേരുന്നതുപോലെ. മിത്ര-വരുണനും വായുവും അംഗീകരിച്ചവനായി, ഞങ്ങളിലകത്ത് ദിവ്യാകാശത്തിന്റെ പരമാധാരമാകുക.
It praises Soma as he is purified and made ready for offering, asking him to flow sweetly and brightly to empower Indra and to awaken strength and glory within the worshipper.
“Pavamāna” means “purifying/flowing through the filter.” The hymn focuses on Soma in the act of filtration, becoming clear, radiant, and fit for the gods.
It is a ritual and symbolic image: the offering is meant to fully unite with Indra’s power, establishing exhilaration and support—just as rivers naturally merge into the sea.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.