
Sukta 9.107
Soma Pavamana / Soma (pressed Soma as supreme havis)
ഈ പവമാന സോമ സ്തോത്രം പുതുതായി പിഴിഞ്ഞ സോമത്തെ പരമ ഹവിസ്സായി സ്തുതിക്കുന്നു; അതിന്റെ ധാരകൾ ഒഴുക്കപ്പെടുകയും ശുദ്ധീകരിക്കപ്പെടുകയും യാഗചക്രത്തിൽ സ്ഥാപിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യണമെന്ന് പ്രേരിപ്പിക്കുന്നു. സോമൻ “ജലങ്ങളിൽ പൊതിഞ്ഞവനായി” ഒഴുകുമ്പോൾ, ദേവന്മാർക്കും ഋഷിമാർക്കും മദകരമായ ആനന്ദമാകുന്നു; വിശ്വത്തിന്റെ “സമുദ്ര-ആസനം” എന്ന സ്ഥാനത്ത് സ്വയം സ്ഥാപിക്കുന്നു; പ്രകാശം ജനിപ്പിച്ച് ദീപ്തമായ “പശുക്കൾ/കിരണങ്ങൾ” തിളങ്ങിപ്പുറപ്പെടുന്നതാക്കുന്നു.
Mantra 1
परीतो षिञ्चता सुतं सोमो य उत्तमं हविः । दधन्वाँ यो नर्यो अप्स्वन्तरा सुषाव सोममद्रिभिः ॥
ചുറ്റുമെല്ലാം പിഴിഞ്ഞെടുത്ത (സുത) സോമത്തെ ഒഴിക്കുക—അവൻ തന്നെയാണ് പരമ ഹവിസ്. നര്യ (പുരുഷബലം) ധരിക്കുന്നവൻ, ജലങ്ങളുടെ ഉള്ളിൽ അന്ത്രത്തിൽ അദ്രി (കല്ലുകൾ)കൊണ്ട് സുഷാവ—നന്നായി പിഴിഞ്ഞ്—പ്രസവിക്കപ്പെട്ടവൻ; ആ സോമൻ നമ്മുടെ കർമ്മവൃത്ത (പ്രവർത്തനവലയം)ത്തിൽ സ്ഥാപിതനാകട്ടെ.
Mantra 2
नूनं पुनानोऽविभिः परि स्रवादब्धः सुरभिन्तरः । सुते चित्त्वाप्सु मदामो अन्धसा श्रीणन्तो गोभिरुत्तरम् ॥
ഇപ്പോൾ നീ പുനാന—ശുദ്ധീകരിക്കപ്പെടുന്നവൻ—അവി (ആടിന്റെ മുടി)യുടെ ചാലകത്തിലൂടെ ചുറ്റുമെല്ലാം ഒഴുകുക; അദഭ്ദ—അജേയൻ—കൂടുതൽ സുഗന്ധമയനും. പിഴിഞ്ഞിട്ടും, ജലങ്ങളിൽ നിന്റെ അന്ധസ് (മദ-രസം)കൊണ്ട് ഞങ്ങൾ ആനന്ദിക്കുന്നു; ഗോ (കിരണം/പ്രകാശം)കളാൽ ഞങ്ങൾ ഉത്തരത്തെ—ഉയർന്ന നിലയെ—ശ്രീണന്തഃ, ദൃഢമാക്കുന്നു.
Mantra 3
परि सुवानश्चक्षसे देवमादनः क्रतुरिन्दुर्विचक्षणः ॥
ചുറ്റുമൊഴുകുന്ന നീ ദൃശ്യനാകുന്നു—ദേവന്മാരുടെ ആനന്ദമേ; വിവക്ഷണ ഇന്ദു, പ്രകാശമയ ബിന്ദു, ക്രതു—കർമ്മശക്തി—ആയി, വിശാലദർശനത്തോടെ കാണുന്നവൻ.
Mantra 4
पुनानः सोम धारयापो वसानो अर्षसि । आ रत्नधा योनिमृतस्य सीदस्युत्सो देव हिरण्ययः ॥
ശുദ്ധനാകുന്നോ സോമാ, നീ ധാരയായി ഒഴുകുന്നു; ജലങ്ങളാൽ ആവൃതനായി (വസ്ത്രിതനായി). ഹേ രത്നധാരകാ, നീ ഋതത്തിന്റെ യോനിയിൽ ഇരിപ്പിടം കൈക്കൊള്ളുന്നു—ഹേ ദേവാ, നീ സ്വർണ്ണ ഉത്സം (ഉറവ/ഝരണം) ആകുന്നു.
Mantra 5
दुहान ऊधर्दिव्यं मधु प्रियं प्रत्नं सधस्थमासदत् । आपृच्छ्यं धरुणं वाज्यर्षति नृभिर्धूतो विचक्षणः ॥
ദിവ്യമായ ഉദരം ദോഹനം ചെയ്തുകൊണ്ട്—പ്രിയ മധു—അവൻ പ്രാചീന സധസ്ഥം (സംഗമ-സ്ഥാനം) പ്രാപിച്ചു. ദൃഢമായ അധിഷ്ഠാനം തേടി, വാജ്യ (പ്രേരകശക്തി) ഒഴുകുന്നു; മനുഷ്യശക്തികളാൽ ശുദ്ധീകരിക്കപ്പെട്ടവൻ, വിവേചനത്തിൽ വിശാലദൃഷ്ടി (വിചക്ഷണൻ) ആയി.
Mantra 6
पुनानः सोम जागृविरव्यो वारे परि प्रियः । त्वं विप्रो अभवोऽङ्गिरस्तमो मध्वा यज्ञं मिमिक्ष नः ॥
ശുദ്ധനാകുന്നോ സോമാ, ജാഗരൂകനും പ്രിയനും ആയി, നീ ഊനിന്റെ ചാലനി (വാരെ)യിൽ ചുറ്റും സഞ്ചരിക്കുന്നു. നീ വിപ്രൻ (ഋഷി) ആയി—അംഗിരസസദൃശരിൽ അത്യുത്തമൻ—നിന്റെ മധുരത്വത്തോടെ ഞങ്ങളുടെ യജ്ഞത്തെ കലർത്തി സമൃദ്ധമാക്കുക.
Mantra 7
सोमो मीढ्वान्पवते गातुवित्तम ऋषिर्विप्रो विचक्षणः । त्वं कविरभवो देववीतम आ सूर्यं रोहयो दिवि ॥
ദാനത്തിൽ സമൃദ്ധനായ സോമൻ പവിത്രനായി ഒഴുകുന്നു—പഥത്തിന്റെ ശ്രേഷ്ഠാന്വേഷകൻ—ഋഷി, വിപ്രൻ, വിശാലദർശി. നീ കവി ആയിരിക്കുന്നു, ദേവന്മാർക്ക് അത്യന്തം പ്രിയൻ; നീ സൂര്യനെ ദ്യൗവിൽ आरोഹിപ്പിക്കുന്നു.
Mantra 8
सोम उ षुवाणः सोतृभिरधि ष्णुभिरवीनाम् । अश्वयेव हरिता याति धारया मन्द्रया याति धारया ॥
സോമൻ തീർച്ചയായും, സോതൃകൾ അമർത്തുമ്പോൾ, അവീനാം (ആടിന്റെ ഉണ്ണ്) എന്ന രോമപാളികളുടെ മുകളിലൂടെ ഒഴുകുന്നു. അശ്വംപോലെ ഹരിത-സുവർണ്ണൻ ധാരയിലൂടെ പോകുന്നു; മന്ദ (ആനന്ദമയ) ധാരയിലൂടെ പോകുന്നു.
Mantra 9
अनूपे गोमान्गोभिरक्षाः सोमो दुग्धाभिरक्षाः । समुद्रं न संवरणान्यग्मन्मन्दी मदाय तोशते ॥
അനൂപേ (ജലരഹിതമായ വിസ്താരത്തിൽ) ഗോമാൻ—കിരണങ്ങളാൽ സംരക്ഷിതൻ—സോമൻ ഒഴുകി; ദുഗ്ധ-മിശ്രിതങ്ങളോടും കൂടി ഒഴുകി. സമുദ്രത്തിലേക്ക് മറകൾ തുറക്കുന്നതുപോലെ, തടസ്സങ്ങൾ നീങ്ങി; ആനന്ദദായകൻ മദ (ഉന്മാദാനന്ദം) നിമിത്തം തൃപ്തനാകുന്നു.
Mantra 10
आ सोम सुवानो अद्रिभिस्तिरो वाराण्यव्यया । जनो न पुरि चम्वोर्विशद्धरिः सदो वनेषु दधिषे ॥
ഹേ സോമ, കല്ലുകളാൽ പീഡിതനായി വരിക; മേഞ്ഞ (ഉണ്ണിന്റെ) വാതിലുകൾ കടന്ന് നീങ്ങുക. ജനങ്ങൾ കോട്ടയിൽ പ്രവേശിക്കുന്നതുപോലെ, ദീപ്തമായ ഹരിവർണ്ണൻ (ഹരി) പാത്രങ്ങളുടെ കിണ്ണങ്ങളിലേക്കു പ്രവേശിക്കുന്നു; നീ വനത്തിലെ കാഷ്ഠ-കുണ്ഡങ്ങളിൽ നിന്റെ ആസനം സ്ഥാപിക്കുന്നു.
Mantra 11
स मामृजे तिरो अण्वानि मेष्यो मीळ्हे सप्तिर्न वाजयुः । अनुमाद्यः पवमानो मनीषिभिः सोमो विप्रेभिॠक्वभिः ॥
അവൻ സ്വയം ശുദ്ധീകരിക്കുന്നു, സൂക്ഷ്മ നൂലിഴകളിലൂടെ കടന്ന്—മേടിനെപ്പോലെ; സമൃദ്ധിക്കായി ആകാംക്ഷയുള്ള കുതിരയെപ്പോലെ. ആനന്ദോന്മാദത്തെ അനുഗമിച്ച്, പവമാന സോമൻ മനീഷികളാൽ, പ്രചോദിത ഗായക ഋഷിമാരാൽ (വിപ്രർ, ഋക്വർ) മുന്നോട്ടു പ്രേരിതനാകുന്നു.
Mantra 12
प्र सोम देववीतये सिन्धुर्न पिप्ये अर्णसा । अंशोः पयसा मदिरो न जागृविरच्छा कोशं मधुश्चुतम् ॥
ഹേ സോമ, ദേവന്മാരുടെ ആനന്ദസ്വാഗതത്തിനായി മുന്നോട്ട് പുറപ്പെടുക; ഒഴുകുന്ന പ്രളയധാരയോടെ നദിപോലെ വീർപ്പുയരുക. നിന്റെ അംശത്തിന്റെ പാലുപോലെയുള്ള മദിരരസത്തോടെ ജാഗരിതനായി ഞങ്ങളെ ഉണർത്തുക; മധു തുളുമ്പുന്ന കോശം (പാത്രം) ലക്ഷ്യമാക്കി നേരെ ഒഴുകുക.
Mantra 13
आ हर्यतो अर्जुने अत्के अव्यत प्रियः सूनुर्न मर्ज्यः । तमीं हिन्वन्त्यपसो यथा रथं नदीष्वा गभस्त्योः ॥
പ്രകാശമുള്ള ഹരിത-താമ്രവർണ്ണ ഛന്നി (അത്ക) മേൽ പ്രിയനായ സോമൻ—പുത്രനെപ്പോലെ—നെയ്തെടുത്തതുപോലെ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു; അവൻ മർജ്യൻ, ശുദ്ധീകരിക്കപ്പെടാനും സജ്ജനാകാനും യോഗ്യൻ. പ്രവർത്തനശക്തികൾ (അപസഃ) അവനെ രഥത്തെ ഉന്തുന്നതുപോലെ മുന്നോട്ട് പ്രേരിപ്പിക്കുന്നു; നദികളുടെ പ്രവാഹപഥങ്ങളിലൂടെ കൊണ്ടുപോയി, സ്വീകരിക്കുന്ന ഇരുകൈകളായ ഗഭസ്ത്യോയിൽ അവനെ എത്തിക്കുന്നു.
Mantra 14
अभि सोमास आयवः पवन्ते मद्यं मदम् । समुद्रस्याधि विष्टपि मनीषिणो मत्सरासः स्वर्विदः ॥
ചലനത്തിൽ ഉത്സുകമായ സോമധാരകൾ സ്വയം പവിത്രമാകുമ്പോൾ മധ്യ—മദം, പരമാനന്ദം—ആയി ശുദ്ധമാകുന്നു. സമുദ്രത്തിന്റെ വിശാല ആസനത്തിൽ അവ നിലകൊള്ളുന്നു—മനീഷികൾ, മത്സരാസഃ (ഉല്ലാസവാഹകർ), സ്വർവിദഃ—സ്വർ/സൂര്യലോകം കണ്ടെത്തുന്നവർ.
Mantra 15
तरत्समुद्रं पवमान ऊर्मिणा राजा देव ऋतं बृहत् । अर्षन्मित्रस्य वरुणस्य धर्मणा प्र हिन्वान ऋतं बृहत् ॥
പവമാനനായ ദേവരാജൻ തന്റെ ഊർമി (തരംഗം) യോടെ സമുദ്രം കടക്കുന്നു; അവൻ ഋതം ബൃഹത്—വിശാല സത്യം—ഇൽ സഞ്ചരിക്കുന്നു. മിത്ര-വരുണരുടെ ധർമ്മപ്രകാരം ഒഴുകി, അവൻ മുന്നോട്ട് പ്രേരിതനാകുന്നു—ഋതം ബൃഹത്, വിശാല സത്യത്തെ അമർത്തി പിടിച്ച് മുന്നേറുന്നു.
Mantra 16
नृभिर्येमानो हर्यतो विचक्षणो राजा देवः समुद्रियः ॥
മനുഷ്യശക്തികളാൽ അളക്കപ്പെട്ടും നയിക്കപ്പെട്ടും, ഗതിയിൽ ദീപ്തനായും, വിവേകമുള്ള ദൈവരാജാവ് സമുദ്രസ്വരൂപനായി—അസ്തിത്വത്തിലും ദർശനത്തിലും വിശാലനായി—മാറുന്നു.
Mantra 17
इन्द्राय पवते मदः सोमो मरुत्वते सुतः । सहस्रधारो अत्यव्यमर्षति तमी मृजन्त्यायवः ॥
ഇന്ദ്രനുവേണ്ടി മദം (ആനന്ദോന്മാദം) ഒഴുകുന്നു—മരുത്വന്തിനായി സുതനായ (പിഴിഞ്ഞ) സോമൻ. സഹസ്രധാരനായ അവൻ അവ്യ (ഉണ്ണിൻ ഗാലനി)യെ അതിക്രമിച്ച് പാഞ്ഞുചെല്ലുന്നു; ഉത്സുകമായ ആയവഃ (ശക്തികൾ) അവനെ മൃജന്തീ—ശുദ്ധീകരിച്ച്—ദീപ്തനാക്കുന്നു.
Mantra 18
पुनानश्चमू जनयन्मतिं कविः सोमो देवेषु रण्यति । अपो वसानः परि गोभिरुत्तरः सीदन्वनेष्वव्यत ॥
പുനാനൻ (ശുദ്ധീകരിക്കപ്പെടുന്ന) കവി സോമൻ ചമൂ (സേന/അന്തര്രൂപം) ജനിപ്പിക്കുകയും മതി (പ്രേരിത ചിന്ത) ഉത്പാദിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു; ദേവന്മാരിൽ അവൻ ആനന്ദിക്കുന്നു. അപഃ (ജലം) ധരിച്ച്, ഗോഭിഃ (പ്രകാശകിരണങ്ങളുടെ ‘ഗോ’കൾ) ചുറ്റപ്പെട്ടവനായി, അവൻ മേലോട്ടുയരുന്നു; വനേഷു (മരക്കുടങ്ങളിൽ) ഇരുന്ന്, അവ്യത—ചാലിക്കപ്പെടുന്നു.
Mantra 19
तवाहं सोम रारण सख्य इन्दो दिवेदिवे । पुरूणि बभ्रो नि चरन्ति मामव परिधीँरति ताँ इहि ॥
ഹേ സോമ, നിന്റെ സഖ്യത്തിൽ ഞാൻ ദിനംപ്രതി ആനന്ദിക്കുന്നു, ഹേ ഇന്ദു. അനേകം ധൂസരപരിധികൾ എന്റെ താഴെ സഞ്ചരിക്കുന്നു; വരിക—ആ ചുറ്റിപ്പൂട്ടുന്ന അതിരുകളുടെ അപ്പുറം എന്നെ കൊണ്ടുപോകുക.
Mantra 20
उताहं नक्तमुत सोम ते दिवा सख्याय बभ्र ऊधनि । घृणा तपन्तमति सूर्यं परः शकुना इव पप्तिम ॥
ഞാനും, രാത്രിയിലും പകലിലും, ഹേ സോമ, നിന്റെ സഖ്യത്തിനായി ധൂസര അധിഷ്ഠാനത്തിൽ സ്ഥാനം എടുക്കുന്നു; എങ്കിലും ചൂടോടെ കത്തുന്ന സൂര്യനെയും കടന്ന്, അപ്പുറം, പക്ഷികളുടെ ദൂരയാത്രാപറക്കൽപോലെ, ഞാൻ പറന്നുയരാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
Mantra 21
मृज्यमानः सुहस्त्य समुद्रे वाचमिन्वसि । रयिं पिशङ्गं बहुलं पुरुस्पृहं पवमानाभ्यर्षसि ॥
ഹേ സുഹസ്ത്യ, നീ ശുദ്ധീകരിക്കപ്പെടുമ്പോൾ സമുദ്രവ്യാപ്തിയിൽ വാച് (വാണി)യെ നീ ചലിപ്പിക്കുന്നു. ഹേ പവമാന, നീ ഒഴുകിവരുന്നു—പിശംഗ (ചെമ്പൻ-സ്വർണ്ണ) തേജസ്സിന്റെ റയി, സമൃദ്ധവും ബഹുവിധവും അത്യന്തം ആഗ്രഹനീയവുമായ ധനം കൊണ്ടുവന്ന്.
Mantra 22
मृजानो वारे पवमानो अव्यये वृषाव चक्रदो वने । देवानां सोम पवमान निष्कृतं गोभिरञ्जानो अर्षसि ॥
ഹേ സോമ, ജലങ്ങളിൽ നീ നിന്നെ ശുദ്ധീകരിച്ചുകൊണ്ട്, അവ്യയ (അവിനാശി) ഉണ്ണിനിർമ്മിതമായ ഗാളണത്തിലൂടെ പവമാനനായി ഒഴുകുമ്പോൾ, ശക്തനായ വൃഷഭനായി പീഡന-വനത്തിൽ (വനേ) ദീപ്തമായ ഗതിയെ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ഹേ സോമ പവമാന, ദേവന്മാർക്കായി നിഷ്കൃതം—സജ്ജീകരിക്കപ്പെട്ടത്—നീ കിരണങ്ങളാൽ (ഗോഭിഃ) പ്രകാശിതനായി അഭിഷിക്തനായി ഒഴുകിവരുന്നു.
Mantra 23
पवस्व वाजसातयेऽभि विश्वानि काव्या । त्वं समुद्रं प्रथमो वि धारयो देवेभ्यः सोम मत्सरः ॥
വാജസാതയേ—ബലവും സമൃദ്ധിയും നേടുന്നതിനായി—നീ പവസ്വ; എല്ലാ കാവ്യപ്രേരിത കാവ്യങ്ങളെയും നീ ആവിഷ്കരിച്ച് ഉൾക്കൊൾക. ഹേ സോമ, ദേവന്മാർക്കായി സമുദ്രത്തെ—ചേതനയുടെ വിശാല പ്രവാഹത്തെ—ആദ്യം നീ തന്നെയാണ് വിപുലമായി ഒഴുകാൻ സ്ഥാപിച്ചത്; ഹേ മത്സര, രസാനന്ദം നല്കുന്ന ഉല്ലാസദാതാവേ.
Mantra 24
स तू पवस्व परि पार्थिवं रजो दिव्या च सोम धर्मभिः । त्वां विप्रासो मतिभिर्विचक्षण शुभ्रं हिन्वन्ति धीतिभिः ॥
അതുകൊണ്ട്, ഹേ സോമ, നീ പാർത്ഥിവ രജസ്സിനെയും ദിവ്യത്തെയും—ധർമഭിഃ, യഥാർത്ഥ പ്രവർത്തനനിയമങ്ങളാൽ—ചുറ്റി ഒഴുകുക. ഹേ വിചക്ഷണ, വിപ്രന്മാർ തങ്ങളുടെ മതികളാലും ധീതികളാലും നിന്നെ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നു—ശുഭ്രൻ, പവിത്രൻ, ദീപ്തൻ ആയി.
Mantra 25
पवमाना असृक्षत पवित्रमति धारया । मरुत्वन्तो मत्सरा इन्द्रिया हया मेधामभि प्रयांसि च ॥
പവമാന ധാരകൾ പവിത്രത്തെ അതിക്രമിച്ച് തങ്ങളുടെ ധാരയാൽ വിട്ടൊഴുകുന്നു. മരുৎവന്ത ബലത്തോടെ അവ ഉല്ലാസഭരിതം; അവ ഇന്ദ്രന്റെ ഇന്ദ്രിയശക്തികൾ, വേഗാശ്വങ്ങൾപോലെ, മേധയിലേക്കും പ്രയാംസി—അഗ്രഗാമി ഗതികളിലേക്കും—അഭിമുഖമായി പായുന്നു.
Mantra 26
अपो वसानः परि कोशमर्षतीन्दुर्हियानः सोतृभिः । जनयञ्ज्योतिर्मन्दना अवीवशद्गाः कृण्वानो न निर्णिजम् ॥
അപോയുടെ വസ്ത്രം ധരിച്ച്, സോതൃഭിഃ പ്രേരിതനായ ഇന്ദു പാത്രത്തെ ചുറ്റി ഒഴുകുന്നു. ജ്യോതി ജനിപ്പിച്ച്, ആനന്ദിച്ച്, അവൻ ഗാഃ—കിരണങ്ങളെ—പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നു; പ്രകാശമയ നിർണിജ്—ദീപ്ത വസ്ത്രം—രചിക്കുന്നവനെപ്പോലെ.
The deity is Soma Pavamāna—Soma in the act of being purified after pressing, praised as the highest sacrificial offering.
It describes Soma being pressed, purified, and poured in the sacrifice, and says this purified Soma brings inspired joy and reveals spiritual ‘light’ (svar).
Waters and the vessel/strainer describe the real purification process in the ritual, while ‘light’ expresses the deeper result: clarity, insight, and the opening of the luminous realm.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.