Sukta 108
Sukta 9.108
Soma Pavamana (for Indra)
ਇਹ ਪਵਮਾਨ ਸੋਮ ਭਜਨ ਤਾਜ਼ਾ ਸ਼ੁੱਧ ਕੀਤੇ ਸੋਮ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਇੰਦਰ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ-ਵਰਧੀ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਮਧੁਰ-ਮਧੁ ਵਰਗਾ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਉਤਸ਼ਾਹ-ਰਸ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਬੇਨਤੀ ਹੈ ਕਿ ਸੋਮ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਵਜੋਂ ਜ੍ਵਲੰਤ ਹੋਵੇ, ਅੰਦਰਲੇ ਬਲ ਅਤੇ ਯਸ਼ ਦੇ ਖਜ਼ਾਨੇ ਖੋਲ੍ਹੇ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਜਿਵੇਂ ਨਦੀਆਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਸੋਮ ਇੰਦਰ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰੇ ਅਤੇ ਮਿਤ੍ਰ, ਵਰੁਣ ਅਤੇ ਵਾਯੂ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਧਾਰਿਆ ਹੋਇਆ ਪਰਮ ਆਸਰਾ ਬਣੇ।
Mantras
Mantra 1
पवस्व मधुमत्तम इन्द्राय सोम क्रतुवित्तमो मदः । महि द्युक्षतमो मदः ॥
ਹੇ ਸੋਮ, ਪਵਸ੍ਵ—ਵਹਿ ਨਿਕਲ; ਇੰਦਰ ਲਈ ਅਤਿ ਮਧੁਮੱਤਮ। ਤੂੰ ਕ੍ਰਤੁ-ਵਿੱਤਮ ਮਦ—ਇੱਛਾ-ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਵਿਵੇਕ ਨਾਲ ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਰਾਪਚਰ। ਮਹਾਨ ਮਦ, ਅਤਿ ਦ੍ਯੁਕ੍ਸ਼ਤਮ—ਅਤਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ।
Mantra 2
यस्य ते पीत्वा वृषभो वृषायतेऽस्य पीता स्वर्विदः । स सुप्रकेतो अभ्यक्रमीदिषोऽच्छा वाजं नैतशः ॥
ਹੇ ਸੋਮ! ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਪੀ ਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਬਲ ਵਿੱਚ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਵਾਂਗ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਤੇਰੇ ਪਾਨ ਨਾਲ ਉਹ ਸ੍ਵਰ (ਸੂਰਜ-ਲੋਕ) ਦਾ ਖੋਜੀ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਸੁਪ੍ਰਕੇਤ (ਸਪਸ਼ਟ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲਾ) ਉਹ ਪੁਰਖ ਇਸ਼ੋ (ਪ੍ਰੇਰਣਾਵਾਂ) ਵੱਲ ਅਤੇ ਵਾਜ (ਪੂਰਨਤਾ/ਵਿਜੈ-ਬਲ) ਵੱਲ, ਏਤਸ਼ (ਤੀਬਰ) ਵਾਂਗ, ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ।
Mantra 3
त्वं ह्यङ्ग दैव्या पवमान जनिमानि द्युमत्तमः । अमृतत्वाय घोषयः ॥
ਹੇ ਦੈਵੀ ਪਵਮਾਨ! ਤੂੰ ਹੀ ਨਿਸ਼ਚੇ ਕਰਕੇ, ਦ੍ਯੁਮੱਤਮ (ਅਤਿ ਤੇਜਸਵੀ) ਹੋ ਕੇ, ਅਮ੍ਰਿਤਤ੍ਵ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਜਨਿਮਾਨਿ (ਜਨਮ/ਭਵ) ਦਾ ਘੋਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈਂ।
Mantra 4
येना नवग्वो दध्यङ्ङपोर्णुते येन विप्रास आपिरे । देवानां सुम्ने अमृतस्य चारुणो येन श्रवांस्यानशुः ॥
ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਨਵਗ੍ਵ ਅਤੇ ਦਧ੍ਯਙ੍ (ਦਧ੍ਯਞ੍ਚ) ਆਵਰਨ ਤੋਂ ਉਘੜ ਗਏ; ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਵਿਪ੍ਰ (ਸ਼ਿ-ਕਵੀ) ਆਪਣੀ ਪਹੁੰਚ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੇ। ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਸੁਮ੍ਨ (ਕਿਰਪਾ) ਵਿੱਚ, ਅਮ੍ਰਿਤ ਦੇ ਚਾਰੁ (ਮਧੁਰ/ਮਨੋਹਰ) ਆਨੰਦ ਵਿੱਚ, ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼੍ਰਵਾਂਸਿ (ਯਸ਼ਸਵੀ ਕੀਰਤੀਆਂ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ।
Mantra 5
एष स्य धारया सुतोऽव्यो वारेभिः पवते मदिन्तमः । क्रीळन्नूर्मिरपामिव ॥
ਇਹੀ—ਧਾਰਾ ਵਿੱਚ ਸੁਤ (ਨਿਚੋੜਿਆ) ਸੋਮ—ਅਵ੍ਯ (ਉਨ ਦੇ ਛਾਣਣ) ਰਾਹੀਂ, ਜਲਾਂ ਨਾਲ, ਸਭ ਤੋਂ ਮਦਕ ਅਤੇ ਪਰਮ ਆਨੰਦਦਾਇਕ ਹੋ ਕੇ ਵਗਦਾ ਹੈ; ਜਲ ਦੀ ਲਹਿਰ ਵਾਂਗ ਖੇਡਦਾ ਵਗਦਾ ਹੈ।
Mantra 6
य उस्रिया अप्या अन्तरश्मनो निर्गा अकृन्तदोजसा । अभि व्रजं तत्निषे गव्यमश्व्यं वर्मीव धृष्णवा रुज ॥
ਜੋ ਆਪਣੇ ਹੀ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਰੁਕਾਵਟ ਦੇ ਪੱਥਰ ਦੇ ਅੰਦਰੋਂ ਲੁਕੇ ਹੋਏ ਪ੍ਰਕਾਸ਼-ਕਿਰਨਾਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਅੰਦਰਲੀਆਂ ਗਾਂਵਾਂ (ਉਸ੍ਰਿਆ) ਨੂੰ ਕੱਟ ਕੇ ਬਾਹਰ ਕੱਢਦਾ ਤੇ ਮੁਕਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਗਵ੍ਯ-ਅਸ਼੍ਵ੍ਯ—ਪ੍ਰਕਾਸ਼-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ ਊਰਜਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ—ਵ੍ਰਜ ਨੂੰ ਵਿਸਤਾਰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਧ੍ਰਿਸ਼ਣੁ ਵਰ੍ਮੀ (ਧਿੱਠ ਮੇਢਾ/ਘਨ-ਪ੍ਰਹਾਰਕ) ਵਾਂਗ ਵਿਰੋਧੀ ਢੱਕਣ ਨੂੰ ਤੋੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
Mantra 7
आ सोता परि षिञ्चताश्वं न स्तोममप्तुरं रजस्तुरम् । वनक्रक्षमुदप्रुतम् ॥
ਹੇ ਸੋਤਿਆਂ (ਸੋਮ-ਨਿਚੋੜਨ ਵਾਲਿਓ), ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਪਰਿ ਸਿੰਚੋ—ਇਸ ਸਤੁਤੀਯੋਗ ਉਛਾਲ ਨੂੰ, ਸਤੋਮ ਵਾਂਗ, ਘੋੜੇ ਵਾਂਗ; ਜਲਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਰਜਸ (ਮੱਧ ਲੋਕ) ਵਿਚ ਦੌੜਦਾ; ਵਨਕ੍ਰਕ੍ਸ਼ (ਜੰਗਲ ਦੀਆਂ ਝਾੜੀਆਂ/ਗੁੱਝਲਾਂ) ਨੂੰ ਚੀਰਦਾ, ਅਤੇ ਹੇਠਲੇ ਸੈਲਾਬ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਛਲਾਂਗ ਮਾਰਦਾ।
Mantra 8
सहस्रधारं वृषभं पयोवृधं प्रियं देवाय जन्मने । ऋतेन य ऋतजातो विवावृधे राजा देव ऋतं बृहत् ॥
ਹਜ਼ਾਰ ਧਾਰਾਂ ਵਾਲਾ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ, ਪਯਸ (ਦਿਵ੍ਯ ਦੁੱਧ/ਰਸ) ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਦੇਵ-ਜਨਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ—ਜੋ ਰਿਤ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਅਤੇ ਰਿਤ ਨਾਲ ਹੀ ਵਧਿਆ, ਉਹ ਰਾਜਸੀ ਦੇਵ ਬਣ ਕੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਉਹੀ ਮਹਾਨ ਰਿਤ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਸੱਚ ਹੈ।
Mantra 9
अभि द्युम्नं बृहद्यश इषस्पते दिदीहि देव देवयुः । वि कोशं मध्यमं युव ॥
ਹੇ ਇਸ਼ਸਪਤੀ (ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦੇ ਸੁਆਮੀ), ਮਹਾਨ ਦ੍ਯੁਮਨ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਯਸ਼ ਵੱਲ ਚਮਕ; ਹੇ ਦੇਵ, ਦੇਵਯੁ (ਦੇਵ ਨੂੰ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲੀ) ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਹੋ ਕੇ ਦਹਕ; ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰਲਾ ਮੱਧਮ ਕੋਸ਼ (ਮੱਧ ਖਜ਼ਾਨਾ) ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਕਰ ਦੇ।
Mantra 10
आ वच्यस्व सुदक्ष चम्वोः सुतो विशां वह्निर्न विश्पतिः । वृष्टिं दिवः पवस्व रीतिमपां जिन्वा गविष्टये धियः ॥
ਹੇ ਸੁਦਕਸ਼, ਚਮੂਆਂ ਵਿੱਚ ਸੁਤ (ਪਿਸ਼ਿਤ) ਹੋ ਕੇ ਤੂੰ ਵਾਚ੍ਯ ਅਤੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ—ਵਾਹਕ ਅੱਗ ਵਾਂਗ, ਵਿਸ਼ਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਪਤੀ ਵਾਂਗ। ਦਿਵ੍ਯ ਵਰਖਾ ਬਣ ਕੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ ਵਹਿ; ਅਪਾਂ ਦੀ ਰੀਤਿ (ਯੋਗ੍ਯ ਪ੍ਰਵਾਹ) ਵਿੱਚ ਪਵਸ; ਗਵਿਸ਼ਟਯੇ—ਪ੍ਰਕਾਸ਼-ਕਿਰਣਾਂ ਦੀ ਜਿੱਤ ਲਈ—ਸਾਡੀਆਂ ਧਿਯಃ (ਬੁੱਧੀਆਂ/ਚਿੰਤਨ-ਸ਼ਕਤੀਆਂ) ਨੂੰ ਜਗਾ।
Mantra 11
एतमु त्यं मदच्युतं सहस्रधारं वृषभं दिवो दुहुः । विश्वा वसूनि बिभ्रतम् ॥
ਇਹੀ ਉਹ ਮਦਚ੍ਯੁਤ—ਮਦ-ਰਸ ਨਾਲ ਟਪਕਦਾ—ਸਹਸ੍ਰਧਾਰਾ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਦ੍ਯੌ ਤੋਂ ਦੁਹਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਸਭ ਵਸੂਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Mantra 12
वृषा वि जज्ञे जनयन्नमर्त्यः प्रतपञ्ज्योतिषा तमः । स सुष्टुतः कविभिर्निर्णिजं दधे त्रिधात्वस्य दंससा ॥
ਵ੍ਰਿਸ਼ਾ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—ਅਮਰ ਜਨਕ—ਆਪਣੀ ਜੋਤਿ ਨਾਲ ਤਮਸ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕਵੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸੁਸਤੁਤ ਹੋ ਕੇ, ਤ੍ਰਿਧਾਤ੍ਵ ਦੀ ਦੰਸ ਨਾਲ ਉਹ ਆਪਣਾ ਚਮਕਦਾ ਨਿਰ੍ਣਿਜ (ਵਸਤ੍ਰ) ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Mantra 13
स सुन्वे यो वसूनां यो रायामानेता य इळानाम् । सोमो यः सुक्षितीनाम् ॥
ਉਹ ਸੁਨ੍ਵੇ ਲਈ—ਪ੍ਰੇਸਰ ਲਈ—ਵਸੂਆਂ ਦਾ ਦਾਤਾ; ਰਾਯ ਦਾ ਆਨੇਤਾ, ਇਲ਼ਾਵਾਂ ਦਾ ਨੇਤਾ; ਸੋਮ, ਜੋ ਸੁਕ੍ਸ਼ਿਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ੁਭ ਅਤੇ ਸਥਿਰ ਨਿਵਾਸ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Mantra 14
यस्य न इन्द्रः पिबाद्यस्य मरुतो यस्य वार्यमणा भगः । आ येन मित्रावरुणा करामह एन्द्रमवसे महे ॥
ਜਿਸ ਦਾ ਸੋਮ ਇੰਦਰ ਪੀਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਰੁਤ ਵੀ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਆਰਯਮਨ ਤੇ ਭਗ ਵੀ ਭਾਗ ਲੈਂਦੇ ਹਨ—ਜਿਸ ਦੇ ਦੁਆਰਾ ਅਸੀਂ ਮਿਤ੍ਰ-ਵਰੁਣ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਾਂ; ਉਸੇ ਸੋਮ ਨਾਲ ਮਹਾਨ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਅਸੀਂ ਇੰਦਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਾਈਏ।
Mantra 15
इन्द्राय सोम पातवे नृभिर्यतः स्वायुधो मदिन्तमः । पवस्व मधुमत्तमः ॥
ਇੰਦਰ ਦੇ ਪਾਨ ਲਈ, ਉਪਾਸਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਹੇ ਸੋਮ—ਸਵੈ-ਆਯੁਧਧਾਰੀ, ਸਭ ਤੋਂ ਅਧਿਕ ਮਦਕ—ਤੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ ਵਹਿ; ਸਭ ਤੋਂ ਮਧੁਰ-ਰਸ ਨਾਲ ਪਰਿਪੂਰਨ ਹੋ।
Mantra 16
इन्द्रस्य हार्दि सोमधानमा विश समुद्रमिव सिन्धवः । जुष्टो मित्राय वरुणाय वायवे दिवो विष्टम्भ उत्तमः ॥
ਹੇ ਸੋਮ, ਇੰਦਰ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ-ਸਥਾਪਕ ਧਾਮ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ; ਜਿਵੇਂ ਨਦੀਆਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਮਿਤ੍ਰ-ਵਰੁਣ ਅਤੇ ਵਾਯੁ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਹੋ ਕੇ, ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਦਿਵ੍ਯ ਆਕਾਸ਼ ਦਾ ਸਰਵੋਤਮ ਆਧਾਰ ਬਣ।
Frequently Asked Questions
It praises Soma as he is purified and made ready for offering, asking him to flow sweetly and brightly to empower Indra and to awaken strength and glory within the worshipper.
“Pavamāna” means “purifying/flowing through the filter.” The hymn focuses on Soma in the act of filtration, becoming clear, radiant, and fit for the gods.
It is a ritual and symbolic image: the offering is meant to fully unite with Indra’s power, establishing exhilaration and support—just as rivers naturally merge into the sea.
Ask anything about Sukta 108 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free Google sign-in keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.