Sukta 91
Sukta 7.91
Vasiṣṭha
Triṣṭubh (probable)
വസിഷ്ഠന്റെ ഈ സൂക്തം ഇന്ദ്ര–വായു എന്ന അടുത്ത കൂട്ടുകെട്ടിൽ വായുവിനെ ആഹ്വാനം ചെയ്ത് സോമയാഗത്തിലേക്ക് ക്ഷണിക്കുകയും സംരക്ഷണം, ശക്തി, ക്ഷേമം എന്നിവ അപേക്ഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. തടസ്സങ്ങളുടെ സമയത്ത് മനുവിനെ സഹായിച്ച പാപരഹിതമായ പുരാതന ദേവന്മാരെ ഇത് സ്മരിക്കുന്നു; സൂര്യനോടൊപ്പം ഉഷസ്സിനെ സ്ഥാപിച്ച് പ്രഭാതത്തെ ഉദിപ്പിച്ച ആ പ്രവർത്തി ഋതത്തിന്റെ പുനഃസ്ഥാപനത്തിന്റെയും മനുഷ്യപഥത്തിന് വ്യക്തദർശനത്തിന്റെയും പ്രതീകമാണ്. അവസാനം കവികൾ (വസിഷ്ഠർ) തങ്ങളുടെ നന്നായി നിർമ്മിച്ച സ്തുതിയിലൂടെ ദീർഘകാല സ്വസ്തി—സൗഹാർദ്ദപരമായ ക്ഷേമം—അഭ്യർത്ഥിക്കുന്നു.
In this hymn
Addressed to
Mantras
Mantra 1
कुविदङ्ग नमसा ये वृधासः पुरा देवा अनवद्यास आसन् । ते वायवे मनवे बाधितायावासयन्नुषसं सूर्येण ॥
നമസ്കാരത്താൽ ആ പുരാതനവും ശക്തിയിൽ വർദ്ധിച്ചും കുറ്റമറ്റവുമായ ദേവന്മാർ ജയിക്കപ്പെടുമോ? അവർ വായുവിന്നും തടസ്സംകൊണ്ട് പീഡിതനായ മനുവിന്നും വേണ്ടി, ഉഷസ്സിനെ സൂര്യനോടൊപ്പം വസിപ്പിച്ചു—മാനവപഥത്തിൽ പ്രകാശിതമായ ഋതം (ക്രമം) സ്ഥാപിച്ചു.
Mantra 2
उशन्ता दूता न दभाय गोपा मासश्च पाथः शरदश्च पूर्वीः । इन्द्रवायू सुष्टुतिर्वामियाना मार्डीकमीट्टे सुवितं च नव्यम् ॥
ആഗ്രഹത്തോടെ, ദൂതന്മാരെപ്പോലെ, തെറ്റാതെ കാക്കുന്ന ഗോപരായി, അവർ മാസങ്ങളെയും പാതകളെയും അനേകം മുൻ ശറദ്‌ഋതുക്കളെയും കടന്നുപോകുന്നു. ഹേ ഇന്ദ്ര–വായു, നിങ്ങളിലേക്കു വരുന്ന സുനിർമ്മിത സ്തുതി നിങ്ങളുടെ മൃഡീക (കൃപ)യും പുതുമയുള്ള സുവിതം (സുമാർഗ്ഗനയനം)യും അപേക്ഷിക്കുന്നു.
Mantra 3
पीवोअन्नाँ रयिवृधः सुमेधाः श्वेतः सिषक्ति नियुतामभिश्रीः । ते वायवे समनसो वि तस्थुर्विश्वेन्नरः स्वपत्यानि चक्रुः ॥
ബലത്തിന്റെ ആഹാരത്തിൽ സമൃദ്ധരും, റയിയെ വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നവരും, സുമേധസ്സുകളുമായ അവർ—യുക്തമായ നിയുതങ്ങളിൽ വെളുത്ത തേജസ് ചേർന്നു നിൽക്കുന്നു; അഭിശ്രീ ദീപ്തമാകുന്നു. വായുവിന്നായി അവർ ഏകമനസ്സോടെ ദൃഢമായി നിലകൊണ്ടു; ഈ നരന്മാർ സർവ്വ സ്വപത്യ (സു-അധിപത്യം) കർമ്മങ്ങളും രൂപപ്പെടുത്തി, ആത്മസ്വാമിത്വം കൈവരിച്ചു.
Mantra 4
यावत्तरस्तन्वो यावदोजो यावन्नरश्चक्षसा दीध्यानाः । शुचिं सोमं शुचिपा पातमस्मे इन्द्रवायू सदतं बर्हिरेदम् ॥
ശരീരത്തിന്റെ വ്യാപ്തി എത്രത്തോളം എത്തുമോ, ഓജസ് (ബലം) എത്രത്തോളം വ്യാപിക്കുമോ, ദർശനത്താൽ നര-സാധകർ എത്രത്തോളം ദീപ്തി ജ്വലിപ്പിക്കുമോ—ഹേ ശുചിപാ ഇന്ദ്ര–വായൂ, ഇവിടെ ഞങ്ങളിലേക്കു ശുദ്ധ സോമം പാനം ചെയ്യുവിൻ; ഈ അർപ്പണാസനമായ ബർഹിസിൽ ഇരിക്കുവിൻ.
Mantra 5
नियुवाना नियुतः स्पार्हवीरा इन्द्रवायू सरथं यातमर्वाक् । इदं हि वां प्रभृतं मध्वो अग्रमध प्रीणाना वि मुमुक्तमस्मे ॥
നിയുവാന—യൗവനവും നിത്യനവീകരണവും ഉള്ളവരായി, നിയുത് (യോജിത ശക്തികൾ) സഹിതം, സ്പാർഹവീര (ആഗ്രഹ്യമായ വീര്യശക്തിയിൽ സമൃദ്ധ) ഹേ ഇന്ദ്ര–വായൂ, ഒരേ രഥത്തിൽ ചേർന്ന് ഞങ്ങളിലേക്കു വരുവിൻ. കാരണം മധുവിന്റെ ഈ ആദ്യ സാരം നിങ്ങള്ക്കായി അർപ്പിച്ച് കൊണ്ടുവന്നിരിക്കുന്നു; പിന്നെ തൃപ്തരായി, ഞങ്ങള്ക്കായി വിപുലതകളും വിമോചനങ്ങളും വിടുവിക്കുവിൻ.
Mantra 6
या वां शतं नियुतो याः सहस्रमिन्द्रवायू विश्ववाराः सचन्ते । आभिर्यातं सुविदत्राभिरर्वाक्पातं नरा प्रतिभृतस्य मध्वः ॥
നിങ്ങളുടെ നിയുതുകൾ (യോജിത ശക്തികൾ)—നൂറും ആയിരവും—ഹേ ഇന്ദ്ര–വായൂ, സർവ്വ ഇഷ്ടസമ്പത്തുകളാൽ സമൃദ്ധമായി, നിങ്ങളോടു ചേർന്നു വരുന്നു. അവയോടൊപ്പം സുവിദത്ര (ശരിയായ കണ്ടെത്തലിന്റെ വ്യക്തമായ ശക്തികൾ) സഹിതം ഞങ്ങളിലേക്കു ഇറങ്ങി വരുവിൻ; ഹേ രണ്ടു നര (ബലവാന്മാർ), നിങ്ങളിലേക്കു അർപ്പിച്ച് വഹിച്ചുകൊണ്ടുവന്ന മധുവിന്റെ ആനന്ദം പാനം ചെയ്യുവിൻ.
Mantra 7
अर्वन्तो न श्रवसो भिक्षमाणा इन्द्रवायू सुष्टुतिभिर्वसिष्ठाः । वाजयन्तः स्ववसे हुवेम यूयं पात स्वस्तिभिः सदा नः ॥
കീർത്തി തേടുന്ന ഉത്സുക അശ്വങ്ങളെപ്പോലെ, ഹേ ഇന്ദ്ര-വായു, ഞങ്ങൾ വസിഷ്ഠർ സുനിർമ്മിത സ്തുതികളാൽ നിങ്ങളോടു യാചിക്കുന്നു. നമ്മുടെ സ്വവശതയ്ക്കായി ബലത്തിന്റെ സമൃദ്ധി ജയിക്കാൻ പരിശ്രമിച്ച് നിങ്ങളെ ഞങ്ങൾ ആഹ്വാനം ചെയ്യുന്നു; നിങ്ങൾ സദാ സ്വസ്തികളാൽ ഞങ്ങളെ കാത്തുകൊള്ളുക.
Inside Sukta 91
How it unfolds
- Where it opens
A questioning, reverent appeal to the ancient, blameless gods—asking whether they will be won by homage—and a mythic recollection of divine help to Manu through the establishment of Dawn with the Sun.
- Development
The hymn turns from remembrance to present ritual immediacy: Vāyu/Indra–Vāyu are invited to approach, to drink the pure Soma, and to take their seat on the barhis, extending strength as far as body, force, and vision can reach.
- Climax
The direct Soma-invitation peaks in the command/request to the ‘pure-drinkers’ to drink here and to ‘sit’—signaling the moment of divine presence and energizing influx into the rite and the sacrificer’s domain.
- Where it settles
The Vasiṣṭhas, like steeds seeking fame, close with a sustained plea for vāja and constant protection—‘guard us always with svasti’—sealing the hymn in blessing and continuity.
The deity: Vāyu
- In the VedaThe hymn also alludes to cosmic ordering through Dawn and Sun, framing the gods’ aid to Manu as a restoration of light and passage.
- Cosmic functionRegulates breath and atmospheric movement, carries vitality, and—paired with Indra—supports the dynamic release of energies that clear obstruction and establish luminous order (uṣas–sūrya).
- Inner significanceVāyu signifies prāṇa: the enlivening current that clears inner blockage, steadies perception, and enables the ‘dawn’ of discernment to align with the ‘sun’ of awakened consciousness; Indra–Vāyu together symbolize force guided by vital clarity.
The seer
- VasiṣṭhaVasiṣṭha-gotra (the Vasiṣṭhas; Mānavas in several traditions) · One of the foremost Rigvedic seers, celebrated for authoritative priestly insight (brahman), mastery of praise, and for hymns centered on Varuṇa–Mitra, Indra, and royal-protective theology in Maṇḍala 7.
Famous verses
कुविदङ्ग नमसा ये वृधासः पुरा देवा अनवद्यास आसन् । ते वायवे मनवे बाधितायावासयन्नुषसं सूर्येण ॥śuciṃ somaṃ śucipā pātam asme
yūyaṃ pāta svastibhiḥ sadā naḥ
Attributes of the deity
- Swift mover, first Soma-recipient
- Life-breath and energizer (prāṇa)
- Purifying current; ‘pure-drinker’ in Soma context
- Obstacle-clearing, path-opening power (especially with Indra)
- Bringer of well-being (svasti) and protection
- Linked to dawn-light imagery: ordering, illumination, right passage
Also by this seer
- Principal seer of much of Rig Veda Maṇḍala 7 (a major Vasiṣṭha family book).
- Hymnic corpora addressing Varuṇa’s moral order (ṛta), Indra’s victories, and ritual efficacy of Soma and Agni in the Vasiṣṭha collection.
- Later Vedic/Itihāsa tradition associates Vasiṣṭha with Brahmarṣi status and with preserving sacrificial orthopraxy and royal counsel.
The rite, step by step
- Prepare the altar and spread the barhis (sacrificial grass/seat) for the arriving deities.
- Invite Vāyu and Indra–Vāyu with namas (reverence) and stuti (well-fashioned praise).
- Press/strain Soma and declare it śuci (pure), fit for the ‘pure-drinkers’.
- Offer Soma with recitation, requesting the gods to ‘sit’ on the barhis and within the sacrificer’s sphere (asme).
- Recall the exemplary divine act (aid to Manu; Dawn established with Sun) as a model for removing present obstruction.
- Conclude with petitions for vāja (force/plenitude), fame, and continual svasti (well-being/protection).
Offerings
- Soma (pressed and purified)
- Barhis (seat of offering)
- Verbal offerings: hymns of praise (suṣṭuti), namas (reverence)
Frequently Asked Questions
Vāyu is primary, but the hymn strongly addresses the dual deity Indra–Vāyu, especially in the Soma-drinking context.
It recalls a divine act of removing obstruction and establishing luminous order—symbolically bringing clarity (Dawn) into full alignment with truth and vision (Sun) for human life.
It functions as an invitation and praise during Soma offerings, asking Indra–Vāyu/Vāyu to come, drink the purified Soma, sit on the offering seat, and grant strength and ongoing well-being (svasti).
Ask anything about Sukta 91 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
