Sukta 91
Sukta 7.91
Vasiṣṭha
Triṣṭubh (probable)
వసిష్ఠుని ఈ సూక్తం వాయువును, ఇంద్ర–వాయువులతో సన్నిహిత భాగస్వామ్యంగా స్మరిస్తూ, సోమయాగానికి ఆహ్వానించి రక్షణ, బలం, క్షేమాన్ని ప్రసాదించమని ప్రార్థిస్తుంది. అడ్డంకుల కాలంలో మనువుకు సహాయపడిన ప్రాచీన నిర్దోష దేవతలను ఇది స్మరిస్తుంది—సూర్యునితో కలిసి ఉషస్సును స్థాపించి, ధర్మవ్యవస్థను పునఃస్థాపించి మానవ మార్గానికి స్పష్టదృష్టిని కలిగించిన దృశ్యంగా. చివరికి కవులు (వసిష్ఠులు) తమ సుసంస్కృత స్తుతితో దీర్ఘకాలిక ‘స్వస్తి’ (సామరస్య క్షేమం) దయచేయమని కోరుతారు.
In this hymn
Addressed to
Mantras
Mantra 1
कुविदङ्ग नमसा ये वृधासः पुरा देवा अनवद्यास आसन् । ते वायवे मनवे बाधितायावासयन्नुषसं सूर्येण ॥
ఆ ప్రాచీన దేవులు—శక్తిలో వృద్ధి చెందినవారు, నిందలేనివారు—మన నమస్కారంతో ప్రసన్నులవుతారా? వారు వాయువు కోసం, అడ్డంకులతో నలిగిన మనువు కోసం, ఉషస్సును సూర్యునితో నివసింపజేశారు—మానవ మార్గంలో ప్రకాశించే ఋతం (కోస్మిక క్రమం)ను స్థాపించారు.
Mantra 2
उशन्ता दूता न दभाय गोपा मासश्च पाथः शरदश्च पूर्वीः । इन्द्रवायू सुष्टुतिर्वामियाना मार्डीकमीट्टे सुवितं च नव्यम् ॥
ఆకాంక్షతో, దూతలవలె, విఫలమవకుండా కాపలాగా ఉండి, వారు నెలలలోను మార్గాలలోను అనేక పూర్వ శరదృతువులలోను సంచరిస్తారు. హే ఇంద్ర–వాయూ, మీవైపు వచ్చే సుసంఘటిత స్తుతి మీ మృడికా (కృప)ను, అలాగే నవ్యమైన సువితాన్ని (సుపథ-నడిపింపు) కోరుతుంది.
Mantra 3
पीवोअन्नाँ रयिवृधः सुमेधाः श्वेतः सिषक्ति नियुतामभिश्रीः । ते वायवे समनसो वि तस्थुर्विश्वेन्नरः स्वपत्यानि चक्रुः ॥
బలాన్ని పెంచే అన్నంతో సమృద్ధులు, రయిని వృద్ధి చేసేవారు, సుమేధులు—యుక్తమైన నియుత్ (జతచేసిన శక్తులు)పై శ్వేత తేజస్సు అభిశ్రీగా అంటుకుంటుంది. వారు వాయువు కోసం ఏకమనస్కులై దృఢంగా నిలిచారు; ఈ నరులు స్వపత్య (సదధికారం/సత్య స్వామ్యం)కు సంబంధించిన సమస్త కర్మలను నిర్మించారు.
Mantra 4
यावत्तरस्तन्वो यावदोजो यावन्नरश्चक्षसा दीध्यानाः । शुचिं सोमं शुचिपा पातमस्मे इन्द्रवायू सदतं बर्हिरेदम् ॥
దేహం ఎంతదూరం విస్తరించగలదో, ఓజస్సు (బలం) ఎంతదూరం వ్యాపించగలదో, నర-ఋషులు దృష్టితో దీప్తులై ఎంతదూరం (స్తుతి) ప్రేరేపించగలరో—హే శుచి-పానులారా, ఇక్కడ మా కొరకు శుద్ధ సోమాన్ని పానంచేయండి. హే ఇంద్ర–వాయూ, ఈ మా అర్పణ-ఆసనం (బర్హి) పై కూర్చుండండి.
Mantra 5
नियुवाना नियुतः स्पार्हवीरा इन्द्रवायू सरथं यातमर्वाक् । इदं हि वां प्रभृतं मध्वो अग्रमध प्रीणाना वि मुमुक्तमस्मे ॥
ఎల్లప్పుడూ నూతన యౌవనంతో, నియుత్ (జోడించిన శక్తులు) తో, కోరతగిన వీరశక్తితో సమృద్ధులై—హే ఇంద్ర–వాయూ, ఒకే రథంలో కలిసి మా వైపు రండి. ఎందుకంటే మధువు యొక్క ఈ తొలి సారం మీ కొరకు తెచ్చబడింది; ఆపై తృప్తులై మా కొరకు విస్తారాలనూ విమోచనాలనూ విప్పండి.
Mantra 6
या वां शतं नियुतो याः सहस्रमिन्द्रवायू विश्ववाराः सचन्ते । आभिर्यातं सुविदत्राभिरर्वाक्पातं नरा प्रतिभृतस्य मध्वः ॥
మీ నియుత్-శక్తులు—వందలూ వేలూ—హే ఇంద్ర–వాయూ, సర్వకామ్య సమృద్ధితో నిండినవి, మీతో కలిసి చేరుతాయి. వాటితోనే, సు-విదత్ర (సరైన పొందికకు స్పష్ట శక్తులు) తో, మా వైపు దిగివచ్చండి. హే ఇద్దరు నర-వీరులారా, మీ కొరకు అర్పించి మోసుకొచ్చిన మధురసాన్ని పానంచేయండి.
Mantra 7
अर्वन्तो न श्रवसो भिक्षमाणा इन्द्रवायू सुष्टुतिभिर्वसिष्ठाः । वाजयन्तः स्ववसे हुवेम यूयं पात स्वस्तिभिः सदा नः ॥
కీర్తిని కోరే ఉత్సుక అశ్వాల వలె, మేము వసిష్ఠులు, ఓ ఇంద్ర–వాయూ, సుసంఘటిత స్తుతులతో మిమ్మల్ని యాచిస్తున్నాము. మా స్వవశత్వార్థం బలసమృద్ధిని గెలుచుటకు యత్నించి మిమ్మల్ని హువేము; మీరు సదా స్వస్తులతో మమ్మల్ని రక్షించండి.
Inside Sukta 91
How it unfolds
- Where it opens
A questioning, reverent appeal to the ancient, blameless gods—asking whether they will be won by homage—and a mythic recollection of divine help to Manu through the establishment of Dawn with the Sun.
- Development
The hymn turns from remembrance to present ritual immediacy: Vāyu/Indra–Vāyu are invited to approach, to drink the pure Soma, and to take their seat on the barhis, extending strength as far as body, force, and vision can reach.
- Climax
The direct Soma-invitation peaks in the command/request to the ‘pure-drinkers’ to drink here and to ‘sit’—signaling the moment of divine presence and energizing influx into the rite and the sacrificer’s domain.
- Where it settles
The Vasiṣṭhas, like steeds seeking fame, close with a sustained plea for vāja and constant protection—‘guard us always with svasti’—sealing the hymn in blessing and continuity.
The deity: Vāyu
- In the VedaThe hymn also alludes to cosmic ordering through Dawn and Sun, framing the gods’ aid to Manu as a restoration of light and passage.
- Cosmic functionRegulates breath and atmospheric movement, carries vitality, and—paired with Indra—supports the dynamic release of energies that clear obstruction and establish luminous order (uṣas–sūrya).
- Inner significanceVāyu signifies prāṇa: the enlivening current that clears inner blockage, steadies perception, and enables the ‘dawn’ of discernment to align with the ‘sun’ of awakened consciousness; Indra–Vāyu together symbolize force guided by vital clarity.
The seer
- VasiṣṭhaVasiṣṭha-gotra (the Vasiṣṭhas; Mānavas in several traditions) · One of the foremost Rigvedic seers, celebrated for authoritative priestly insight (brahman), mastery of praise, and for hymns centered on Varuṇa–Mitra, Indra, and royal-protective theology in Maṇḍala 7.
Famous verses
कुविदङ्ग नमसा ये वृधासः पुरा देवा अनवद्यास आसन् । ते वायवे मनवे बाधितायावासयन्नुषसं सूर्येण ॥śuciṃ somaṃ śucipā pātam asme
yūyaṃ pāta svastibhiḥ sadā naḥ
Attributes of the deity
- Swift mover, first Soma-recipient
- Life-breath and energizer (prāṇa)
- Purifying current; ‘pure-drinker’ in Soma context
- Obstacle-clearing, path-opening power (especially with Indra)
- Bringer of well-being (svasti) and protection
- Linked to dawn-light imagery: ordering, illumination, right passage
Also by this seer
- Principal seer of much of Rig Veda Maṇḍala 7 (a major Vasiṣṭha family book).
- Hymnic corpora addressing Varuṇa’s moral order (ṛta), Indra’s victories, and ritual efficacy of Soma and Agni in the Vasiṣṭha collection.
- Later Vedic/Itihāsa tradition associates Vasiṣṭha with Brahmarṣi status and with preserving sacrificial orthopraxy and royal counsel.
The rite, step by step
- Prepare the altar and spread the barhis (sacrificial grass/seat) for the arriving deities.
- Invite Vāyu and Indra–Vāyu with namas (reverence) and stuti (well-fashioned praise).
- Press/strain Soma and declare it śuci (pure), fit for the ‘pure-drinkers’.
- Offer Soma with recitation, requesting the gods to ‘sit’ on the barhis and within the sacrificer’s sphere (asme).
- Recall the exemplary divine act (aid to Manu; Dawn established with Sun) as a model for removing present obstruction.
- Conclude with petitions for vāja (force/plenitude), fame, and continual svasti (well-being/protection).
Offerings
- Soma (pressed and purified)
- Barhis (seat of offering)
- Verbal offerings: hymns of praise (suṣṭuti), namas (reverence)
Frequently Asked Questions
Vāyu is primary, but the hymn strongly addresses the dual deity Indra–Vāyu, especially in the Soma-drinking context.
It recalls a divine act of removing obstruction and establishing luminous order—symbolically bringing clarity (Dawn) into full alignment with truth and vision (Sun) for human life.
It functions as an invitation and praise during Soma offerings, asking Indra–Vāyu/Vāyu to come, drink the purified Soma, sit on the offering seat, and grant strength and ongoing well-being (svasti).
Ask anything about Sukta 91 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
