
Sukta 4.46
Vāmadeva Gautama (traditional attribution for Maṇḍala 4)
Vāyu
Gāyatrī (8+8+8; typical for short Soma-invitations; verify in critical edition)
આ સંક્ષિપ્ત ગાયત્રી સ્તુતિ સોમ-આહ્વાનરૂપ છે, જેમાં વાયુને—ઘણી વાર ઇન્દ્ર સાથે—પિષિત સોમ પાસે ઝડપથી આવવા અને સૌપ્રથમ પાન કરવા આમંત્રિત કરવામાં આવે છે. તેમાં તેમના તેજસ્વી રથની પ્રશંસા થાય છે અને યજ્ઞને ગતિમાં મૂકવા માટે તેમના આગમનની પ્રાર્થના કરવામાં આવે છે, જેથી વિમોચન (મુક્તિ) અને સોમના આનંદનો નિર્વિઘ્ન ઉપભોગ પ્રાપ્ત થાય.
Mantra 1
अग्रं पिबा मधूनां सुतं वायो दिविष्टिषु । त्वं हि पूर्वपा असि ॥
હે વાયુ, મધુરતાઓમાં પ્રથમ તું પી—દિવિષ્ટિ (દિવ્ય યજ્ઞ-સત્રો) માં પિષાયેલો આ સોમ. કારણ કે તું જ ખરેખર પૂર્વપા છે—બીજાઓ પહેલાં પીવનારો.
Mantra 2
शतेना नो अभिष्टिभिर्नियुत्वाँ इन्द्रसारथिः । वायो सुतस्य तृम्पतम् ॥
હે વાયુ, અમારાં માટે સો સહાયોથી, નિયુત્વાન—તારી જોડાણવાળી ટીમો સાથે, અને ઇન્દ્રને સારથી બનાવી, પિષાયેલ સોમથી તૃપ્ત થા. (અમારો) પ્રાણ આનંદથી સંતોષ પામે, જેથી શક્તિઓ યોગ્ય દિશામાં પ્રવર્તે.
Mantra 3
आ वां सहस्रं हरय इन्द्रवायू अभि प्रयः । वहन्तु सोमपीतये ॥
હે ઇન્દ્ર અને વાયુ, તમારાં સહસ્ર હરિ (અશ્વો/કિરણ-શક્તિઓ) અર્પણ તરફ તમને અહીં લાવે, સોમપાન માટે. બળ અને પ્રાણની સંયુક્ત શક્તિઓ સમૃદ્ધિથી આવી અમૃત સ્વીકારે અને અમારા અસ્તિત્વને ઉન્નત કરે.
Mantra 4
रथं हिरण्यवन्धुरमिन्द्रवायू स्वध्वरम् । आ हि स्थाथो दिविस्पृशम् ॥
હે ઇન્દ્ર અને વાયુ, સુવર્ણ બંધનવાળો રથ—સુવ્યવસ્થિત યજ્ઞગતિ ધરાવતો—તે પર આરોહણ કરો; કારણ કે તમે સ્વર્ગસ્પર્શી રથ પર સ્થિત છો. તમારી દિવ્ય ગતિ અમારા કર્મમાં ઉતરે અને તેને તેજોમય લોકોની તરફ ઉઠાવે.
Mantra 5
रथेन पृथुपाजसा दाश्वांसमुप गच्छतम् । इन्द्रवायू इहा गतम् ॥
વિસ્તૃત તેજવાળા રથથી અર્પણ આપનાર પાસે નજીક આવો. હે ઇન્દ્ર અને વાયુ, અહીં આવો—અમારા કર્મક્ષેત્રમાં પ્રવેશો—જેથી બળ અને પ્રાણની વિશાળ શક્તિઓ યજ્ઞને ધારણ કરી તેને વિસ્તારે.
Mantra 6
इन्द्रवायू अयं सुतस्तं देवेभिः सजोषसा । पिबतं दाशुषो गृहे ॥
હે ઇન્દ્ર અને વાયુ, આ સોમ પિષાયો છે; દેવો સાથે એકસાથે, દાતાના ગૃહમાં, તમે બંને તેને પાનો. (ઇન્દ્ર—તેજસ્વી બળ, વાયુ—પ્રાણશક્તિ) આ આનંદરસને અંતરમાં ગ્રહણ કરી, અમારા આંતરિક નિવાસમાં દિવ્ય સખ్యత સ્થાપો.
Mantra 7
इह प्रयाणमस्तु वामिन्द्रवायू विमोचनम् । इह वां सोमपीतये ॥
હે ઇન્દ્રવાયુ, અહીં જ તમારું પ્રસ્થાન થાઓ—અહીં જ તમારું વિમોચન. અહીં જ સોમપાન માટે (આવો). પ્રાણશક્તિ અને તેજોબળ અમારા અંતરમાં ગતિ આરંભે અને શક્તિઓને બાંધતા ગાંઠો ઢીલા કરે, જેથી આનંદ નિર્વિઘ્ને પ્રાપ્ત થાય.
Because in the Soma ritual Vāyu is traditionally invited to drink first (pūrvapāḥ). The hymn highlights his priority as the deity who begins the vital movement of the offering.
Indra and Vāyu are paired in several Soma hymns: Indra represents victorious force, while Vāyu represents swift breath and motion. Together they are invoked to arrive quickly and empower the sacrifice.
Vimocana means ‘release’ or ‘unbinding.’ In ritual terms it asks for obstacles to be removed; inwardly it suggests loosening inner knots so the Soma-inspired clarity and delight can be received.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.