Sukta 46
Sukta 4.46
Vāmadeva Gautama (traditional attribution for Maṇḍala 4)
Vāyu
Gāyatrī (8+8+8; typical for short Soma-invitations; verify in critical edition)
हे संक्षिप्त गायत्री-छंदातील सूक्त सोम-आवाहन आहे; यात वायूला—अनेकदा इंद्रासह—पिळलेल्या सोमाजवळ त्वरेने येऊन सर्वप्रथम पान करण्यासाठी बोलावले आहे. त्यांच्या तेजस्वी रथाची स्तुती केली असून, त्यांच्या आगमनाने यज्ञ प्रवृत्त व्हावा, विमोचन (मुक्ती) लाभावी आणि सोमाच्या आनंदाचा अवरोधाविना उपभोग मिळावा अशी प्रार्थना केली आहे.
Mantras
Mantra 1
अग्रं पिबा मधूनां सुतं वायो दिविष्टिषु । त्वं हि पूर्वपा असि ॥
हे वायो, दीप्त यज्ञ-आसनांत पिळलेला हा सोम—मधूंमध्ये प्रथम तूच पान कर; कारण तूच खरोखर पूर्वपा आहेस.
Mantra 2
शतेना नो अभिष्टिभिर्नियुत्वाँ इन्द्रसारथिः । वायो सुतस्य तृम्पतम् ॥
हे वायो, आमच्यासाठी शंभर सहायांसह—नियुतांनी युक्त, आणि इंद्राला सारथी करून—पिळलेल्या सोमाने तृप्त हो.
Mantra 3
आ वां सहस्रं हरय इन्द्रवायू अभि प्रयः । वहन्तु सोमपीतये ॥
हे इंद्र–वायू! तुमचे सहस्र हरि (अश्व) यज्ञाच्या प्रयः (अर्पण) कडे तुम्हांला येथे वाहून आणोत, सोमपानासाठी. बल व प्राण यांच्या संयुक्त शक्ती समृद्धपणे येवोत, अमृतरस ग्रहण करो आणि आमचे अस्तित्व उन्नत करो.
Mantra 4
रथं हिरण्यवन्धुरमिन्द्रवायू स्वध्वरम् । आ हि स्थाथो दिविस्पृशम् ॥
हे इंद्र–वायू! हिरण्यवन्धुर—सुवर्ण आधार/ढाचा असलेला—स्वध्वर, सुयोग्य यज्ञगतीचा रथ आरोहा; कारण तुम्ही ज्या रथावर स्थित आहात तो दिविस्पृश—स्वर्गाला स्पर्श करणारा—आहे. तुमची दिव्य गती आमच्या कर्मात अवतरून त्याला ज्योतिर्मय लोकांकडे उचलो.
Mantra 5
रथेन पृथुपाजसा दाश्वांसमुप गच्छतम् । इन्द्रवायू इहा गतम् ॥
विस्तीर्ण सामर्थ्याच्या रथाने दाश्वांस (अर्पणकर्ता) याच्या समीप या. हे इंद्र–वायू! इथे या, इहाच आगमन करा—आमच्या कर्मक्षेत्रात प्रवेश करा—जेणेकरून बल व प्राण यांच्या व्यापक शक्ती यज्ञ स्वीकारून त्याचा विस्तार करतील.
Mantra 6
इन्द्रवायू अयं सुतस्तं देवेभिः सजोषसा । पिबतं दाशुषो गृहे ॥
हे इंद्र व वायू, हा सोम पिळून काढलेला आहे; देवांसह एकचित्त होऊन, दात्याच्या घरी याचे पान करा.
Mantra 7
इह प्रयाणमस्तु वामिन्द्रवायू विमोचनम् । इह वां सोमपीतये ॥
इथेच तुमचे प्रस्थान असो, हे इंद्र-वायू; इथेच तुमचे विमोचन. इथेच तुमच्या सोमपानासाठी.
Frequently Asked Questions
Because in the Soma ritual Vāyu is traditionally invited to drink first (pūrvapāḥ). The hymn highlights his priority as the deity who begins the vital movement of the offering.
Indra and Vāyu are paired in several Soma hymns: Indra represents victorious force, while Vāyu represents swift breath and motion. Together they are invoked to arrive quickly and empower the sacrifice.
Vimocana means ‘release’ or ‘unbinding.’ In ritual terms it asks for obstacles to be removed; inwardly it suggests loosening inner knots so the Soma-inspired clarity and delight can be received.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.