
Sukta 4.46
Vāmadeva Gautama (traditional attribution for Maṇḍala 4)
Vāyu
Gāyatrī (8+8+8; typical for short Soma-invitations; verify in critical edition)
ಈ ಚಿಕ್ಕ ಗಾಯತ್ರೀ ಸ್ತೋತ್ರವು ಸೋಮ-ಆಹ್ವಾನವಾಗಿದ್ದು, ವಾಯುವನ್ನು—ಅನೇಕ ಬಾರಿ ಇಂದ್ರನೊಂದಿಗೆ—ಪೀಡಿತ ಸೋಮದ ಬಳಿಗೆ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಬಂದು ಮೊದಲು ಪಾನಮಾಡುವಂತೆ ಕರೆಯುತ್ತದೆ. ಅವರ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ರಥವನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿ, ಯಜ್ಞವು ಚಲನೆಯಲ್ಲಿಗೆ ಬರಲು ಅವರ ಆಗಮನವನ್ನು ಬೇಡುತ್ತದೆ; ಇದರಿಂದ ವಿಮೋಚನೆ (vimocana) ಮತ್ತು ಸೋಮದ ಆನಂದವನ್ನು ನಿರ್ಬಾಧವಾಗಿ ಅನುಭವಿಸುವ ವರ ದೊರಕಲಿ ಎಂದು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತದೆ.
Mantra 1
अग्रं पिबा मधूनां सुतं वायो दिविष्टिषु । त्वं हि पूर्वपा असि ॥
ಹೇ ವಾಯುವೇ, ಮಧುರತೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಮೊದಲು ನೀನು ಕುಡಿ—ದಿವಿಷ್ಟಿಗಳಲ್ಲಿ (ದಿವ್ಯ ಯಜ್ಞಸತ್ರಗಳಲ್ಲಿ) ಪಿಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಈ ಸೋಮವನ್ನು. ಏಕೆಂದರೆ ನೀನು ನಿಜಕ್ಕೂ ಪೂರ್ವಪಾ—ಇತರರಿಗಿಂತ ಮೊದಲು ಕುಡಿಯುವವನು.
Mantra 2
शतेना नो अभिष्टिभिर्नियुत्वाँ इन्द्रसारथिः । वायो सुतस्य तृम्पतम् ॥
ಹೇ ವಾಯುವೇ, ನಮಗಾಗಿ ನೂರು ಸಹಾಯಗಳೊಂದಿಗೆ, ನಿಯುತ್ವಾನ್—ನಿನ್ನ ಯುಕ್ತ ತಂಡಗಳೊಂದಿಗೆ, ಮತ್ತು ಇಂದ್ರನನ್ನು ಸಾರಥಿಯಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು, ಪಿಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸೋಮದಿಂದ ತೃಪ್ತನಾಗು. (ನಮ್ಮ) ಪ್ರಾಣವು ಆನಂದದಿಂದ ತೃಪ್ತಿಯಾಗಿ, ಶಕ್ತಿಗಳು ಯಥಾದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯಾಗಲಿ.
Mantra 3
आ वां सहस्रं हरय इन्द्रवायू अभि प्रयः । वहन्तु सोमपीतये ॥
ಹೇ ಇಂದ್ರ ಮತ್ತು ವಾಯು, ನಿಮ್ಮ ಸಹಸ್ರ ಹರಿ (ಅಶ್ವಗಳು/ಕಿರಣಶಕ್ತಿಗಳು) ಅರ್ಪಣದ ಕಡೆಗೆ ನಿಮ್ಮನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ತಂದುಕೊಡಲಿ, ಸೋಮಪಾನಕ್ಕಾಗಿ. ಬಲ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣದ ಸಂಯುಕ್ತ ಶಕ್ತಿಗಳು ಸಮೃದ್ಧಿಯಾಗಿ ಬಂದು ಅಮೃತವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ನಮ್ಮ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಉನ್ನತಗೊಳಿಸಲಿ.
Mantra 4
रथं हिरण्यवन्धुरमिन्द्रवायू स्वध्वरम् । आ हि स्थाथो दिविस्पृशम् ॥
ಹೇ ಇಂದ್ರ ಮತ್ತು ವಾಯು, ಸುವರ್ಣಬಂಧನವುಳ್ಳ ರಥವನ್ನು—ಯಜ್ಞದ ಸುಸಂಯೋಜಿತ ಗತಿಯನ್ನುಳ್ಳದನ್ನು—ಆರೋಹಿಸಿ; ಏಕೆಂದರೆ ನೀವು ದಿವಿಸ್ಪೃಶ ರಥದ ಮೇಲೆ ಸ್ಥಿತರಾಗಿದ್ದೀರಿ. ನಿಮ್ಮ ದಿವ್ಯ ಚಲನೆ ನಮ್ಮ ಕರ್ಮದಲ್ಲಿ ಇಳಿದು ಅದನ್ನು ತೇಜೋಮಯ ಲೋಕಗಳತ್ತ ಎತ್ತಲಿ.
Mantra 5
रथेन पृथुपाजसा दाश्वांसमुप गच्छतम् । इन्द्रवायू इहा गतम् ॥
ವಿಸ್ತಾರವಾದ ತೇಜಸ್ಸಿನ ರಥದಿಂದ ಅರ್ಪಣದಾತನ ಬಳಿಗೆ ಸಮೀಪವಾಗಿ ಬನ್ನಿರಿ. ಹೇ ಇಂದ್ರ ಮತ್ತು ವಾಯು, ಇಲ್ಲಿ ಬನ್ನಿರಿ—ನಮ್ಮ ಕರ್ಮಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿರಿ—ಬಲ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣದ ವಿಶಾಲ ಶಕ್ತಿಗಳು ಯಜ್ಞವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಅದನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲಿ.
Mantra 6
इन्द्रवायू अयं सुतस्तं देवेभिः सजोषसा । पिबतं दाशुषो गृहे ॥
ಓ ಇಂದ್ರ ಮತ್ತು ವಾಯು, ಈ ಸೋಮವನ್ನು ಪಿಷಿಸಲಾಗಿದೆ; ದೇವರೊಂದಿಗೆ ಒಂದೇ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ, ದಾತನ ಗೃಹದಲ್ಲಿ, ನೀವು ಇಬ್ಬರೂ ಇದನ್ನು ಪಾನಮಾಡಿರಿ. (ಇಂದ್ರ—ತೇಜೋಬಲ, ವಾಯು—ಪ್ರಾಣಶಕ್ತಿ) ಈ ಆನಂದರಸವನ್ನು ಒಳಗೊಳಿಸಿ, ನಮ್ಮ ಅಂತರ್ನಿವಾಸದಲ್ಲಿ ದಿವ್ಯ ಸಖ್ಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿರಿ.
Mantra 7
इह प्रयाणमस्तु वामिन्द्रवायू विमोचनम् । इह वां सोमपीतये ॥
ಓ ಇಂದ್ರವಾಯು, ಇಲ್ಲಿ ನಿಮ್ಮ ಪ್ರಯಾಣಾರಂಭವಾಗಲಿ—ಇಲ್ಲಿಯೇ ನಿಮ್ಮ ವಿಮೋಚನವಾಗಲಿ. ಇಲ್ಲಿಯೇ ಸೋಮಪಾನಕ್ಕಾಗಿ (ಬನ್ನಿರಿ). ಪ್ರಾಣಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ತೇಜೋಬಲ ನಮ್ಮ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಚಲನೆ ಆರಂಭಿಸಿ, ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಬಂಧಿಸುವ ಗಾಂಠಗಳನ್ನು ಸಡಿಲಗೊಳಿಸಲಿ; ಆನಂದವು ನಿರ್ವಿಘ್ನವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಲ್ಪಡಲಿ.
Because in the Soma ritual Vāyu is traditionally invited to drink first (pūrvapāḥ). The hymn highlights his priority as the deity who begins the vital movement of the offering.
Indra and Vāyu are paired in several Soma hymns: Indra represents victorious force, while Vāyu represents swift breath and motion. Together they are invoked to arrive quickly and empower the sacrifice.
Vimocana means ‘release’ or ‘unbinding.’ In ritual terms it asks for obstacles to be removed; inwardly it suggests loosening inner knots so the Soma-inspired clarity and delight can be received.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free Google sign-in keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.