Sukta 5
Sukta 2.5
Gṛtsamada (Bhārgava)
Agni (as Hotṛ/ritual fire; hymn 2.5 is Agni-focused in priestly functions)
Gāyatrī (probable for RV 2.5.1)
ਇਹ ਸੂਕਤ ਅਗਨੀ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਹੋਤ੍ਰ (ਯਜਨ-ਪੁਰੋਹਿਤ) ਵਾਲੀ ਯਾਜਕੀ ਭੂਮਿਕਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਸਹਿ-ਸੰਯੋਜਿਤ ਰਿਤੁਅਲ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਯਜ੍ਞ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅੱਗੇ ਵਧੇ ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਬਣੇ। ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਚੇਤਨ, ਪਿਤ੍ਰਸਮ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਕ ਵਜੋਂ—ਪੂਰਵਜੀ ਵੰਸ਼-ਪਰੰਪਰਾ ਲਈ ਰਹਿਨੁਮਾ ਵਜੋਂ—ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਹੀ ਹਵੀਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦਾ, ਕਰਮਕਾਂਡ ਨੂੰ ਸਹੀ ਲੈ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਂਦਾ, ਅਤੇ ਯਮ (ਸਹੀ ਕ੍ਰਮ/ਨਿਯਮ) ਤੇ ਯਜ੍ਞ-ਕੌਸ਼ਲ ਰਾਹੀਂ “ਉੱਚ ਕੁਲੀਂ ਧਨ” ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ।
Mantras
Mantra 1
होताजनिष्ट चेतनः पिता पितृभ्य ऊतये । प्रयक्षञ्जेन्यं वसु शकेम वाजिनो यमम् ॥
ਹੋਤ੍ਰ ਜਨਮਿਆ ਹੈ—ਚੇਤਨ, ਤੇਜਸਵੀ—ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਪਿਤਾ ਵਾਂਗ। ਯਜ੍ਞ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਵਧ ਕੇ ਅਰਪਣ ਕਰਦਿਆਂ, ਵਾਜਿਨਾਂ ਦਾ ਯਮ—ਯੋਗ ਸੰਯਮ ਅਤੇ ਕ੍ਰਮ—ਰੂਪ ਜੇਨ੍ਯ ਵਸੁ, ਉਹ ਉੱਚਾ ਖਜ਼ਾਨਾ ਅਸੀਂ ਜਿੱਤਣ ਜੋਗੇ ਹੋਈਏ।
Mantra 2
आ यस्मिन्त्सप्त रश्मयस्तता यज्ञस्य नेतरि । मनुष्वद्दैव्यमष्टमं पोता विश्वं तदिन्वति ॥
ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਰਸ਼ਮੀਆਂ ਤਣੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ—ਯਜ੍ਞ ਦਾ ਨੇਤਾ—ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਵਿੱਚ ਜਿਵੇਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ ਤਿਵੇਂ ਹੀ, ਉਸ ਅੱਠਵੀਂ ਦੈਵੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਸਭ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ: ਪੋਤਾ, ਸ਼ੁੱਧਿਕਰਤਾ, ਜੋ ਸਾਰੀ ਹਵਿ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਸਤ੍ਯ ਵੱਲ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ।
Mantra 3
दधन्वे वा यदीमनु वोचद्ब्रह्माणि वेरु तत् । परि विश्वानि काव्या नेमिश्चक्रमिवाभवत् ॥
ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਹ—ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਪਾਲਣਹਾਰ—ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਬ੍ਰਹਮ-ਵਚਨਾਂ ਨੂੰ ਯਥਾਕ੍ਰਮ ਉਚਾਰਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਸਾਰੇ ਕਾਵ੍ਯ-ਰਹੱਸ ਉਸ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਚੱਕਰ ਦੀ ਨਾਭੀ ਵਾਂਗ ਬਣ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਦੀ ਗਤੀ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Mantra 4
साकं हि शुचिना शुचिः प्रशास्ता क्रतुनाजनि । विद्वाँ अस्य व्रता ध्रुवा वया इवानु रोहते ॥
ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼ੁਚਿ ਨਾਲ ਸ਼ੁਚਿ—ਪਵਿੱਤਰ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ—ਉਹ ਗਿਆਨੀ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਕ ਕ੍ਰਤੁ (ਸੰਕਲਪ-ਸ਼ਕਤੀ) ਨਾਲ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਧ੍ਰੁਵ ਵ੍ਰਤਾਂ (ਅਟੱਲ ਨਿਯਮਾਂ) ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਪੰਛੀ ਵਾਂਗ ਆਪਣੇ ਰਾਹਾਂ ਉੱਤੇ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕ੍ਰਮ ਦੇ ਪੜਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Mantra 5
ता अस्य वर्णमायुवो नेष्टुः सचन्त धेनवः । कुवित्तिसृभ्य आ वरं स्वसारो या इदं ययुः ॥
ਉਸ ਦੇ ਵਰਣ (ਤੇਜ-ਰੰਗ) ਨਾਲ ਆਯੁ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਧੇਨੂਆਂ ਜੁੜਦੀਆਂ ਹਨ—ਨੇਸ਼ਟ੍ਰ ਦੇ ਭੈਣਾਂ, ਪਾਲਣਹਾਰੀਆਂ। ਕੀ ਤ੍ਰਿਧਾ/ਤ੍ਰਿਗੁਣ ਸਰੋਤ ਤੋਂ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਵਰ ਤੱਕ, ਇਸ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਚੁੱਕੀਆਂ ਉਹ ਭੈਣਾਂ ਆਉਣਗੀਆਂ?
Mantra 6
यदी मातुरुप स्वसा घृतं भरन्त्यस्थित । तासामध्वर्युरागतौ यवो वृष्टीव मोदते ॥
ਜਦੋਂ ਭੈਣ ਘ੍ਰਿਤ ਲੈ ਕੇ ਮਾਤਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣਾ ਥਾਂ ਟਿਕਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਉਣ ਤੇ ਅਧਵਰ੍ਯੁ, ਮੀਂਹ ਵਿੱਚ ਜੌ ਵਾਂਗ, ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਪੋਸ਼ਕ ਧਾਰਾ ਦੇ ਅਵਤਰਨ ਨਾਲ ਅਰਪਣ-ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
Mantra 7
स्वः स्वाय धायसे कृणुतामृत्विगृत्विजम् । स्तोमं यज्ञं चादरं वनेमा ररिमा वयम् ॥
ਸ੍ਵਃ (ਸੁਰਗੀ ਤੇਜ) ਆਪਣੇ ਹੀ ਆਸਰੇ ਲਈ ਰਿਤ੍ਵਿਕਾਂ ਵਿਚਲੇ ਸਹੀ ਰਿਤ੍ਵਿਜ ਨੂੰ ਘੜੇ। ਤਦ ਅਸੀਂ ਸਤੋਮ (ਸਤੁਤੀ-ਗੀਤ), ਯਜ੍ਞ ਅਤੇ ਯੋਗ ਆਨੰਦ/ਆਦਰ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਈਏ; ਰਿਤ ਦੇ ਸੱਚੇ ਵਟਾਂਦਰੇ ਵਿਚ ਅਸੀਂ ਦਾਤੇ ਬਣੀਏ।
Mantra 8
यथा विद्वाँ अरं करद्विश्वेभ्यो यजतेभ्यः । अयमग्ने त्वे अपि यं यज्ञं चकृमा वयम् ॥
ਤਾਂ ਜੋ ਵਿਦਵਾਨ ਯਜਮਾਨਾਂ/ਯਜਕਾਂ ਲਈ ਸਭ ਕੁਝ ਯੋਗ ਬਣਾ ਦੇਵੇ—ਹੇ ਅਗਨੀ, ਅਸੀਂ ਜੋ ਯਜ੍ਞ ਰਚਿਆ ਹੈ ਉਹ ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਵੀ ਹੈ; ਤੂੰ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਰਿਤ ਅਨੁਸਾਰ ਸਿੱਧ ਕਰ।
Frequently Asked Questions
Agni is praised, especially as Hotṛ—the divine priestly fire who invokes the gods and carries offerings in the sacrifice.
That Agni lead the ritual correctly, make it fitting and effective, and grant worthy gains through right order and successful offering.
It links Agni with ancestral continuity: he protects and supports the lineage of worshippers, connecting present sacrifice with the ancestral tradition and its blessings.
Ask anything about Sukta 5 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.