Sukta 5
Sukta 2.5
Gṛtsamada (Bhārgava)
Agni (as Hotṛ/ritual fire; hymn 2.5 is Agni-focused in priestly functions)
Gāyatrī (probable for RV 2.5.1)
এই সূক্তত অগ্নিক হোতৃ ৰূপে তেওঁৰ পুৰোহিতীয় কৰ্তব্যত বিশেষভাৱে প্ৰশংসা কৰা হৈছে আৰু তেওঁৰ চাৰিওফালে সমন্বিত যজ্ঞীয় শক্তিসমূহকো আহ্বান কৰা হৈছে, যাতে যজ্ঞ সঠিকভাৱে আগবাঢ়ি ফলপ্ৰসূ হয়। অগ্নিক সচেতন, পিতৃসদৃশ পথপ্ৰদৰ্শক হিচাপে পিতৃ-পুৰুষৰ বংশধাৰাৰ বাবে মাতি ধৰা হয়; তেওঁ আহুতি একত্ৰ কৰে, বিধি-ক্ৰিয়াক সুৰ মিলাই সজাই তোলে, আৰু সঠিক নিয়ম-ব্যৱস্থা (যম) আৰু যজ্ঞকৌশলৰ জৰিয়তে “উচ্চ/নোবেল ধন” দান কৰে।
Mantras
Mantra 1
होताजनिष्ट चेतनः पिता पितृभ्य ऊतये । प्रयक्षञ्जेन्यं वसु शकेम वाजिनो यमम् ॥
হোতা জন্মিল—চেতন, দীপ্তিমান—পিতৃসকলৰ সহায়ৰ বাবে পিতাৰ দৰে। যজ্ঞত আগবঢ়াই অৰ্ঘ্য দিয়া, বাজিকসকলৰ যম—যথোচিত সংযম আৰু বিধান—সেই জেন্য (উচ্চ) বসু, মহৎ ধন আমি লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হওঁ।
Mantra 2
आ यस्मिन्त्सप्त रश्मयस्तता यज्ञस्य नेतरि । मनुष्वद्दैव्यमष्टमं पोता विश्वं तदिन्वति ॥
যাৰ ভিতৰত সাতটা ৰশ্মি বিস্তাৰিত—সেই যজ্ঞৰ নেতা—মানৱৰ দৰে আমাৰ ভিতৰত কৰ্মকৰা অষ্টম, দৈৱ শক্তিক প্ৰেৰণা দিয়ে; পোটৃ, শোধক, যিয়ে সমগ্ৰ হৱিৰ গতি সত্যৰ দিশে চলাই নিয়ে।
Mantra 3
दधन्वे वा यदीमनु वोचद्ब्रह्माणि वेरु तत् । परि विश्वानि काव्या नेमिश्चक्रमिवाभवत् ॥
আৰু যেতিয়া তেওঁ—ধাৰণ কৰি, স্থিতি দিয়া—প্ৰেৰিত ব্ৰহ্মবাণীসমূহ সত্য ক্ৰমত উচ্চাৰে, তেতিয়া সকলো কাব্য-গুপ্ততা তেওঁৰ চাৰিওফালে ঘূৰি উঠে; তেওঁ কৰ্মৰ সমগ্ৰ গতি ধৰি ৰখা চকৰ নাভিৰ দৰে হয়।
Mantra 4
साकं हि शुचिना शुचिः प्रशास्ता क्रतुनाजनि । विद्वाँ अस्य व्रता ध्रुवा वया इवानु रोहते ॥
শুচিৰ সৈতে শুচি হৈ, ক্ৰতুৰ বলত প্ৰশস্ত জ্ঞানী পথপ্ৰদৰ্শক জন্মে। তাৰ ধ্ৰুৱ ব্ৰতসমূহ জানি, সি পখীৰ দৰে নিজৰ পথত অনুক্ৰমে ওপৰলৈ উঠি যায়।
Mantra 5
ता अस्य वर्णमायुवो नेष्टुः सचन्त धेनवः । कुवित्तिसृभ्य आ वरं स्वसारो या इदं ययुः ॥
তাৰ বৰ্ণ-প্ৰভাত জীৱনময় ধেনুসকল লেগি থাকে—নেষ্টৃৰ ভগ্নীসকল। ত্ৰিবিধৰ পৰা নিৰ্বাচিত শ্ৰেষ্ঠতালৈ কি সিহঁত আহিব—এই কৰ্মত প্ৰবেশ কৰা সেই ভগ্নীসকল?
Mantra 6
यदी मातुरुप स्वसा घृतं भरन्त्यस्थित । तासामध्वर्युरागतौ यवो वृष्टीव मोदते ॥
যেতিয়া ভগ্নী মাতৃৰ ওচৰলৈ ঘৃত বহন কৰি আহে, তেতিয়া সি স্থিতি লয়। আৰু সিহঁতৰ আগমনত অধ্বৰ্যু বৰষুণত যৱৰ দৰে আনন্দিত হয়।
Mantra 7
स्वः स्वाय धायसे कृणुतामृत्विगृत्विजम् । स्तोमं यज्ञं चादरं वनेमा ररिमा वयम् ॥
স্বঃ—স্বয়ং নিজৰ আধাৰলৈ—ঋত্বিকৰ ভিতৰত যথাৰীতি ঋত্বিজক গঢ়ি তুলক। তেতিয়া আমি স্তোম, যজ্ঞ আৰু উপযুক্ত আনন্দ লাভ কৰোঁ; সত্য বিনিময়ত আমি দাতা হওঁ।
Mantra 8
यथा विद्वाँ अरं करद्विश्वेभ्यो यजतेभ्यः । अयमग्ने त्वे अपि यं यज्ञं चकृमा वयम् ॥
যেন বিদ্বান জনে যজমানসকলৰ বাবে সকলো বস্তু যথাযথ কৰি তোলে। হে অগ্নি, আমি যি যজ্ঞ গঢ়িছোঁ, সেয়া তোমাৰ ভিতৰতো আছে; তাক নিজৰ অন্তৰত গ্ৰহণ কৰি সঠিকভাৱে সম্পন্ন কৰা।
Inside Sukta 5
How it unfolds
- Where it opens
Agni is ‘born’ as the conscious Hotṛ—fatherly and ancestral-supporting—so the sacrifice may move forward rightly.
- Development
The hymn expands Agni’s priestly network and powers (radiance, ordering, and the supportive ‘cows’/nourishing energies), emphasizing correct ritual coordination and fruitful approach to the gods.
- Climax
The prayer that the knower makes everything ‘fitting’ for worshippers, with the decisive claim that the sacrifice the humans have fashioned is already ‘in’ Agni.
- Where it settles
A closing request that Agni take the rite into himself, perfect it, and deliver its intended results—order, accomplishment, and worthy gain.
The deity: Agni
- In the VedaAgni is the born-and-kindled fire, the divine priest (Hotṛ) who knows the paths of the rite, carries offerings to the gods, and makes the sacrifice successful through right form and right timing.
- Cosmic functionMediator between human and divine realms: he transforms oblations into a subtle, god-reaching form, maintains the sacrificial order (ṛta), and sustains continuity between ancestors, worshippers, and deities.
- Inner significanceThe awakened will and discerning intelligence that ‘kindles’ aspiration; the inner priest that organizes energies, purifies intention, and turns effort into effective offering.
The seer
- Gṛtsamada (Bhārgava)Bhṛgu/Bhārgava lineage (Gṛtsamada family of Mandala 2) · Principal seer of Rig Veda Mandala 2, renowned for hymns that establish Agni and Indra as central ritual powers and for a strongly priestly, yajña-oriented style.
Famous verses
hotā ajaniṣṭa cetanaḥ
ता अस्य वर्णमायुवो नेष्टुः सचन्त धेनवः । कुवित्तिसृभ्य आ वरं स्वसारो या इदं ययुः ॥ayam agne tve api yaṃ yajñaṃ cakṛmā vayam
Attributes of the deity
- Hotṛ (invoking priest)
- Knower of the rite (kratu-vit)
- Bearer/transporter of offerings (havyavāhana)
- Guardian of ṛta (cosmic order)
- Luminous, conscious, ever-young
- Fatherly protector linked with the Fathers (Pitṛs)
Also by this seer
- Primary attribution of most of Rig Veda Mandala 2 (2.1–2.43)
- Noted Agni hymns emphasizing Hotṛ and sacrificial correctness (e.g., RV 2.1, 2.3–2.6)
- Indra hymns in Mandala 2 highlighting victory, strength, and ritual support (e.g., RV 2.12–2.16)
The rite, step by step
- Kindling/awakening Agni and establishing the fire as the Hotṛ of the rite
- Formal invocation: asking Agni to lead the sacrifice forward and align it with ṛta
- Offering oblations into Agni while reciting the hymn to strengthen priestly functions (Hotṛ/Neshṭṛ imagery)
- Requesting ‘noble wealth’ and right ordering (yama) as the fruit of well-performed yajña
- Concluding prayer that Agni internalize the sacrifice and make it fully fitting for all worshippers
Offerings
- Ājya (clarified butter/ghee)
- Samidh (fuel sticks)
- Havis (general oblations, as appropriate)
- Soma-related offerings when part of a soma rite
Frequently Asked Questions
Agni is praised, especially as Hotṛ—the divine priestly fire who invokes the gods and carries offerings in the sacrifice.
That Agni lead the ritual correctly, make it fitting and effective, and grant worthy gains through right order and successful offering.
It links Agni with ancestral continuity: he protects and supports the lineage of worshippers, connecting present sacrifice with the ancestral tradition and its blessings.
Ask anything about Sukta 5 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
