
Sukta 2.28
Gṛtsamada (Bhārgava)
Triṣṭubh
ಋಗ್ವೇದ 2.28 ಗೃತ್ಸಮದನಿಂದ ವರುಣನಿಗೆ ಅರ್ಪಿತವಾದ ತ್ರಿಷ್ಟುಭ್ ಛಂದಸ್ಸಿನ ಸ್ತೋತ್ರ. ಇಲ್ಲಿ ವರುಣನನ್ನು ಋತ (ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡೀಯ ಹಾಗೂ ನೈತಿಕ ಕ್ರಮ)ವನ್ನು ಧಾರಣೆ ಮಾಡುವ ಪರಮಾಧಿಕಾರಿ ಆದಿತ್ಯನಾಗಿ ಸ್ತುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕವಿ ರಕ್ಷಣೆ, ಸತ್ಕೀರ್ತಿ, ಭಯ ಮತ್ತು ದೋಷಗಳಿಂದ ವಿಮೋಚನವನ್ನು ಬೇಡುತ್ತಾನೆ; ಪಾಪ ಮತ್ತು ದುಃಖವನ್ನು “ಕರುವನ್ನು ಕಯಿಯಿಂದ ಬಿಡಿಸುವಂತೆ” ಸಡಿಲಗೊಳಿಸಬೇಕೆಂದು ವರುಣನನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾನೆ; ಪೂಜಕನನ್ನು ಸಮೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಸತ್ಯದ ಸುಸೂಚಿತ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲೇ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ನಡೆಸಬೇಕೆಂದು ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.
Mantra 1
इदं कवेरादित्यस्य स्वराजो विश्वानि सान्त्यभ्यस्तु मह्ना । अति यो मन्द्रो यजथाय देवः सुकीर्तिं भिक्षे वरुणस्य भूरेः ॥
ಇದು ಆದಿತ್ಯನ ಸ್ವರಾಜ ಋಷಿಯ ವಚನ; ಇದರ ಮಹಿಮೆಯಿಂದ ಇರುವ ಎಲ್ಲ ಶಾಂತಿಗಳು/ಸಮ್ಮತಿಗಳು ಆವರಿಸಲ್ಪಡಲಿ. ಆತ್ಮಯಜ್ಞಕ್ಕಾಗಿ ಆನಂದಮಯ ದೇವನು ಎಲ್ಲ ಅಡೆತಡೆಗಳನ್ನು ಮೀರಿ ಹೋಗಲೆಂದು, ನಾನು ವರುಣನಿಂದ—ಭೂರಿ, ಬಹುಪ್ರದನಿಂದ—ಸುಕೀರ್ತಿ, ಅಂತರಂಗದ ಸನ್ಮಾನವನ್ನು ಭಿಕ್ಷೆಯಾಗಿ ಬೇಡುತ್ತೇನೆ.
Mantra 2
तव व्रते सुभगासः स्याम स्वाध्यो वरुण तुष्टुवांसः । उपायन उषसां गोमतीनामग्नयो न जरमाणा अनु द्यून् ॥
ಹೇ ವರುಣ, ನಿನ್ನ ವ್ರತದಲ್ಲಿ ನಾವು ಸುಭಾಗಿಗಳಾಗೋಣ; ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯಿಗಳಾಗಿ—ಸ್ವಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರರಾಗಿ—ನಿನ್ನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸೋಣ. ಗೋಮತೀ ಉಷಸ್ಸುಗಳು—ಕಿರಣಸಂಪನ್ನ ಪ್ರಭಾತಗಳು—ಅವರ ಬಳಿಗೆ ನಾವು ಉಪಾಯನವಾಗೋಣ; ಮತ್ತು ಅಜರ ಅಗ್ನಿಗಳಂತೆ ಆತ್ಮದಲ್ಲಿ ಜರೆಯದೆ ದಿನಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸೋಣ.
Mantra 3
तव स्याम पुरुवीरस्य शर्मन्नुरुशंसस्य वरुण प्रणेतः । यूयं नः पुत्रा अदितेरदब्धा अभि क्षमध्वं युज्याय देवाः ॥
ಹೇ ವರುಣ, ಪುರುವೀರ—ಅನೇಕ ವೀರರ—ಮತ್ತು ಉರುಶಂಸ—ವಿಶಾಲವಾಗಿ ಸ್ತುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ—ಪ್ರಣೇತ, ನಿನ್ನ ಶರ್ಮನ್ (ಆಶ್ರಯ)ದಲ್ಲಿ ನಾವು ಇರೋಣ. ಹೇ ದೇವಗಳೇ, ಅದಿತಿಯ ಅದಬ್ಧ ಪುತ್ರರೇ, ನಮ್ಮ ಮೇಲೆ ಕ್ಷಮೆ/ಕೃಪೆ ತೋರಿರಿ; ಯುಜ್ಯಕ್ಕಾಗಿ—ಯೋಗ್ಯ ಯೋಗಕ್ಕಾಗಿ—ನಮ್ಮನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಸತ್ಯ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಶಕ್ತಿಗಳು ಸೇರಲೆಂದು.
Mantra 4
प्र सीमादित्यो असृजद्विधर्ताँ ऋतं सिन्धवो वरुणस्य यन्ति । न श्राम्यन्ति न वि मुचन्त्येते वयो न पप्तू रघुया परिज्मन् ॥
ವಿಧಾತನಾದ ಆದಿತ್ಯನು ಅವರನ್ನು ಹೊರಡಿಸಿದ್ದಾನೆ; ನದಿಗಳು ಋತದಲ್ಲಿ (ಸತ್ಯ-ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ) ಹರಿಯುತ್ತವೆ, ವರುಣನ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಸಾಗುತ್ತವೆ. ಅವು ದಣಿಯುವುದಿಲ್ಲ, ತಮ್ಮ ದಾರಿಯನ್ನು ಬಿಡುವುದಿಲ್ಲ; ಪಕ್ಷಿಗಳಂತೆ ವೇಗವಾಗಿ ಹಾರುತ್ತವೆ—ವಲಯಯಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ, ಚಲನದೊಳಗಿನ ನಿಯಮಕ್ಕೆ ವಿಧೇಯವಾಗಿ.
Mantra 5
वि मच्छ्रथाय रशनामिवाग ऋध्याम ते वरुण खामृतस्य । मा तन्तुश्छेदि वयतो धियं मे मा मात्रा शार्यपसः पुर ऋतोः ॥
ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಸಡಿಲಿಸುವಂತೆ ನನ್ನಿಂದ ಪಾಪವನ್ನು ಸಡಿಲಿಸು; ಹೇ ವರುಣ, ಋತದ ವಿಶಾಲ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ನಾವು ಸಮೃದ್ಧರಾಗಲಿ. ನನ್ನ ನೆಯುವ ಚಿಂತನೆ (ಧೀ)ಯ ತಂತು ಕಡಿದುಹೋಗದಿರಲಿ; ಋತ ಪೂರ್ಣವಾಗುವ ಮೊದಲು ಕಾರ್ಯದ ಪ್ರಮಾಣ ಮುರಿಯದಿರಲಿ.
Mantra 6
अपो सु म्यक्ष वरुण भियसं मत्सम्राळृतावोऽनु मा गृभाय । दामेव वत्साद्वि मुमुग्ध्यंहो नहि त्वदारे निमिषश्चनेशे ॥
ಹೇ ವರುಣ, ಸಮ್ರಾಟ್, ನನ್ನಿಂದ ಭಯವನ್ನು ದೂರಮಾಡು; ಋತದ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ನನ್ನನ್ನು ಹಿಡಿಯಬೇಡ. ಹಗ್ಗದಿಂದ ಕರುವನ್ನು ಬಿಡಿಸುವಂತೆ, ನನ್ನಿಂದ ಅಂಹಸ್ (ಅಪರಾಧ)ದ ವೇದನೆಯನ್ನು ಸಡಿಲಿಸು; ಏಕೆಂದರೆ ನಿನ್ನಿಲ್ಲದೆ, ಕ್ಷಣಮಾತ್ರಕ್ಕೂ, ದುಃಖಿತನಿಗೆ ಯಾವ ಅಧಿಪತ್ಯವೂ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.
Mantra 7
मा नो वधैर्वरुण ये त इष्टावेनः कृण्वन्तमसुर भ्रीणन्ति । मा ज्योतिषः प्रवसथानि गन्म वि षू मृधः शिश्रथो जीवसे नः ॥
ಹೇ ವರುಣ, ನಮ್ಮನ್ನು ಸಂಹಾರದ ಹೊಡೆತಗಳಿಂದ ಹೊಡೆಯಬೇಡ—ಹೇ ಅಸುರ, ನಿನ್ನ ಇಷ್ಟಾ/ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ಇರುವವರು ದೋಷಕರ್ತನ ಮೇಲೆ ಆರೋಪ ಮಾಡುವಾಗ. ಬೆಳಕಿನಿಂದ ದೂರವಾದ ಆ ಪರ ನಿವಾಸಗಳಿಗೆ ನಾವು ಹೋಗದಿರಲಿ; ಶತ್ರುಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸಡಿಲಗೊಳಿಸು, ನಾವು ಜೀವಿಸಲೆಂದು.
Mantra 8
नमः पुरा ते वरुणोत नूनमुतापरं तुविजात ब्रवाम । त्वे हि कं पर्वते न श्रितान्यप्रच्युतानि दूळभ व्रतानि ॥
ಹೇ ವರುಣ, ಪುರಾತನ ಕಾಲದಿಂದ ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ; ಈಗಲೂ, ಮುಂದೆಯೂ, ಹೇ ಮಹಾಬಲಜನಿತ, ನಾನು ನಿನಗೆ ಸ್ತುತಿಯಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. ಏಕೆಂದರೆ ನಿನ್ನೊಳಗೆ, ಪರ್ವತದ ಮೇಲಿನಂತೆ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ, ಅಚಲವೂ ಉಲ್ಲಂಘಿಸಲು ಕಷ್ಟವೂ ಆದ ವ್ರತಗಳು (ಋತದ ನಿಯಮಗಳು) ನೆಲೆಸಿವೆ.
Mantra 9
पर ऋणा सावीरध मत्कृतानि माहं राजन्नन्यकृतेन भोजम् । अव्युष्टा इन्नु भूयसीरुषास आ नो जीवान्वरुण तासु शाधि ॥
ನನ್ನಿಂದ ಉಂಟಾದ ಋಣ-ಭಾರವನ್ನು ದೂರಮಾಡು, ನಂತರ ನನ್ನ ದೋಷಗಳನ್ನೂ; ಹೇ ರಾಜನ್, ಮತ್ತೊಬ್ಬನು ಮಾಡಿದ ಕರ್ಮಕ್ಕಾಗಿ ನಾನು ಭೋಗಿಸದಿರಲಿ. ನಮ್ಮಿಗಾಗಿ ಉಷಸ್ಸುಗಳು (ಪ್ರಭಾತಗಳು) ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚು ಅಡ್ಡಿಯಿಲ್ಲದೆ ಇರಲಿ; ಹೇ ವರುಣ, ನಮ್ಮನ್ನು ಜೀವಿತದ ಕಡೆಗೆ ತರು—ಆ ಜಾಗೃತಿಗಳೊಳಗೆ ನಮ್ಮನ್ನು ಯಥಾರ್ಥ ಸಾಧನೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸು.
Mantra 10
यो मे राजन्युज्यो वा सखा वा स्वप्ने भयं भीरवे मह्यमाह । स्तेनो वा यो दिप्सति नो वृको वा त्वं तस्माद्वरुण पाह्यस्मान् ॥
ಓ ರಾಜ ವರುಣನೇ! ನನಗೆ ಸೇವೆಗೆ ಬಂಧಿತನಾದವನು (ಯುಜ್ಯ) ಆಗಲಿ, ಅಥವಾ ಸಖನಾಗಲಿ—ಸ್ವಪ್ನದಲ್ಲಾದರೂ ನನ್ನ ಭೀತ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಭಯವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವವನು; ಅಥವಾ ನಮ್ಮ ಅಂತರಂಗದ ಧನವನ್ನು ಕಸಿಯಲು ಬಯಸುವ ಕಳ್ಳನಾಗಲಿ, ಅಥವಾ ವೃಕನಂತೆ ಭಕ್ಷಿಸುವ ಶಕ್ತಿಯಾಗಲಿ—ಅವರಿಂದ ನೀನು ನಮ್ಮನ್ನು ಕಾಪಾಡು, ವರುಣ; ನಮ್ಮ ರಕ್ಷಣೆ ಮಾಡು.
Mantra 11
माहं मघोनो वरुण प्रियस्य भूरिदाव्न आ विदं शूनमापेः । मा रायो राजन्त्सुयमादव स्थां बृहद्वदेम विदथे सुवीराः ॥
ಓ ವರುಣನೇ! ದಾನಶೀಲ ಮಘವನನ ಪ್ರಿಯ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯವನ್ನು ನಾನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳದಿರಲಿ; ಬಹುದಾತನ ಬಳಿಗೆ ಬಂದರೂ ಶೂನ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಕೊರತೆಯಲ್ಲಿ ಬೀಳದಿರಲಿ. ಓ ರಾಜನೇ! ಸುಯಮ—ಸಮ್ಯಕ್ ನಿಯಂತ್ರಿತ—ಸಮೃದ್ಧಿಯ ಮಾರ್ಗದಿಂದ ನಾನು ಜಾರಿಬೀಳದಿರಲಿ; ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ನಾವು ಬೃಹತ್—ವಿಶಾಲ ತತ್ತ್ವವನ್ನು—ಉಚ್ಚರಿಸೋಣ, ಅಂತರಂಗದ ವೀರಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳವರಾಗಿ (ಸುವೀರಾಃ).
The hymn opens with elevated praise: the seer’s word addresses the self-ruling Āditya, asking that the utterance encompass all harmonies and win “fair fame” through Varuṇa’s abundance (2.28.1).
Petitions deepen into a personal, ethical register—Varuṇa is invoked as the sovereign of ṛta who must not seize the worshipper, but guide him; the poet acknowledges fear and the weight of wrong and asks for loosening and protection.
A vivid liberation image crystallizes the prayer: as a calf is released from its tether, so may Varuṇa release the worshipper from anguish and sin; without Varuṇa, even a moment offers no mastery over suffering (2.28.6).
The hymn resolves in a plea not to fall into want or lose Varuṇa’s dear, bounteous presence; it ends with aspiration to remain on the well-guided path of plenitude and to speak the Vast in the assembly with inner heroic strength (2.28.11).
इदं कवेरादित्यस्य स्वराजो विश्वानि सान्त्यभ्यस्तु मह्ना । अति यो मन्द्रो यजथाय देवः सुकीर्तिं भिक्षे वरुणस्य भूरेः ॥dāmeva vatsād vi mumugdhy aṃhaḥ
bṛhad vadema vidathe suvīrāḥ
It asks Varuṇa to protect the worshipper, remove fear, loosen the bonds of wrongdoing, and keep one aligned with ṛta—the right order and truth.
The image expresses Varuṇa’s power to “unbind”: just as a calf is released from its tether, the devotee asks to be released from anguish, guilt, and the consequences of error.
Both. It is used in worship, but its language is strongly ethical and inward—Varuṇa is invoked as the all-seeing guardian of truth who corrects, forgives, and restores inner and outer harmony.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.