
Sukta 2.28
Gṛtsamada (Bhārgava)
Varuṇa (Āditya)
Triṣṭubh
ਰਿਗਵੇਦ 2.28 ਗ੍ਰਿਤ੍ਸਮਦ ਦਾ ਵਰੁਣ (ਆਦਿਤ੍ਯ) ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਤ੍ਰਿਸ਼ਟੁਭ ਛੰਦ ਦਾ ਸੂਕਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਸਰਵੋਚ ਆਦਿਤ੍ਯ-ਸਮਰਾਟ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਜੋ ṛਤ (ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕ ਕ੍ਰਮ) ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਕਵੀ ਰੱਖਿਆ, ਚੰਗੀ ਖ਼ਿਆਤ ਅਤੇ ਡਰ ਤੇ ਅਪਰਾਧ/ਗਲਤੀ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮੰਗਦਾ ਹੈ; ਵਰੁਣ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਾਪ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ “ਜਿਵੇਂ ਵੱਛੇ ਨੂੰ ਰੱਸੇ ਤੋਂ ਛੁਡਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ” ਤਿਵੇਂ ਢਿੱਲਾ ਕਰਕੇ ਛੱਡ ਦੇਵੇ; ਅਤੇ ਉਪਾਸਕ ਨੂੰ ਸਮ੍ਰਿਧੀ ਤੇ ਸੱਚਾਈ ਦੇ ਸੁਚੱਜੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਦਿਖਾਏ ਰਾਹ ‘ਤੇ ਟਿਕਾ ਕੇ ਰੱਖੇ।
Mantra 1
इदं कवेरादित्यस्य स्वराजो विश्वानि सान्त्यभ्यस्तु मह्ना । अति यो मन्द्रो यजथाय देवः सुकीर्तिं भिक्षे वरुणस्य भूरेः ॥
ਇਹ ਆਦਿਤ੍ਯ ਦੇ ਸ੍ਵਰਾਜ਼ ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਬਚਨ ਹੈ; ਇਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨਾਲ ਜੋ ਜੋ ਸ਼ਾਂਤੀਆਂ/ਸੁਰਤਾਲ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਵੇ। ਆਤਮ-ਯਜ੍ਞ ਲਈ ਪ੍ਰਸੰਨ ਦੇਵ ਸਭ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋਵੇ—ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਵਰੁਣ, ਭੂਰੀ (ਅਤਿ-ਸਮ੍ਰਿੱਧ) ਤੋਂ ਸੁਕੀਰਤੀ, ਅੰਦਰਲੀ ਸੱਚੀ ਖ਼ਿਆਤੀ, ਭਿੱਖ ਵਾਂਗ ਮੰਗਦਾ ਹਾਂ।
Mantra 2
तव व्रते सुभगासः स्याम स्वाध्यो वरुण तुष्टुवांसः । उपायन उषसां गोमतीनामग्नयो न जरमाणा अनु द्यून् ॥
ਹੇ ਵਰੁਣ, ਤੇਰੇ ਵ੍ਰਤ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਸੁਭਾਗੇ ਹੋਈਏ; ਸ੍ਵਾਧ੍ਯਾਈ—ਆਪਣੀ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਵਿੱਚ ਠਹਿਰੇ—ਹੋ ਕੇ ਤੇਰੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰੀਏ। ਗੋਮਤੀ ਉਸ਼ਾਵਾਂ—ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਪ੍ਰਭਾਤਾਂ—ਦੇ ਨੇੜੇ ਅਸੀਂ ਉਪਾਯਨ ਹੋਈਏ; ਅਤੇ ਅਜਰ ਅਗਨੀਆਂ ਵਾਂਗ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਬੁੱਢੇ ਨਾ ਹੋਂਦਿਆਂ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਅਨੁਸਰਣ ਕਰੀਏ।
Mantra 3
तव स्याम पुरुवीरस्य शर्मन्नुरुशंसस्य वरुण प्रणेतः । यूयं नः पुत्रा अदितेरदब्धा अभि क्षमध्वं युज्याय देवाः ॥
ਹੇ ਵਰੁਣ, ਪੁਰੁਵੀਰ—ਅਨੇਕ ਵੀਰਾਂ ਵਾਲੇ—ਅਤੇ ਉਰੁਸ਼ੰਸ—ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਤੁਤੀ ਪਾਉਣ ਵਾਲੇ—ਪ੍ਰਣੇਤਾ, ਤੇਰੇ ਸ਼ਰਮਨ (ਆਸਰਾ) ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਰਹੀਏ। ਹੇ ਦੇਵੋ, ਅਦਿਤੀ ਦੇ ਅਦਬ੍ਧ ਪੁੱਤਰੋ, ਸਾਡੇ ਉੱਤੇ ਖ਼ਿਮਾ/ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ; ਯੁਜ੍ਯਾ ਲਈ—ਯੋਗ ਯੋਕ ਲਈ—ਸਾਨੂੰ ਧਾਰੋ, ਤਾਂ ਜੋ ਸੱਚੇ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਜੁੜ ਜਾਣ।
Mantra 4
प्र सीमादित्यो असृजद्विधर्ताँ ऋतं सिन्धवो वरुणस्य यन्ति । न श्राम्यन्ति न वि मुचन्त्येते वयो न पप्तू रघुया परिज्मन् ॥
ਵਿਧਾਤਾ ਆਦਿਤ੍ਯ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਭੇਜਿਆ ਹੈ; ਨਦੀਆਂ ਤ (ਸੱਚ-ਵਿਵਸਥਾ) ਵਿੱਚ ਵਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਵਰੁਣ ਦੇ ਮਾਰਗ ਵਿੱਚ ਚੱਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਨਾ ਉਹ ਥੱਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਨਾ ਆਪਣਾ ਰੁਖ ਛੱਡਦੀਆਂ ਹਨ; ਪੰਛੀਆਂ ਵਾਂਗ ਉਹ ਤੇਜ਼ ਉੱਡਦੀਆਂ ਹਨ—ਚੱਕਰਦਾਰ ਯਾਤਰਾ ਵਿੱਚ, ਗਤੀ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਨਿਯਮ ਨੂੰ ਮੰਨਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ।
Mantra 5
वि मच्छ्रथाय रशनामिवाग ऋध्याम ते वरुण खामृतस्य । मा तन्तुश्छेदि वयतो धियं मे मा मात्रा शार्यपसः पुर ऋतोः ॥
ਪੱਟਾ ਢਿੱਲਾ ਕਰਨ ਵਾਂਗ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਪਾਪ ਢਿੱਲਾ ਕਰ ਦੇ; ਹੇ ਵਰੁਣ, ਤ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਫਲੇ-ਫੂਲੇਂ। ਮੇਰੀ ਬੁਣਦੀ ਹੋਈ ਸੋਚ (ਧੀ) ਦਾ ਧਾਗਾ ਨਾ ਟੁੱਟੇ; ਤ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੰਮ ਦੀ ਮਾਪ-ਤੋਲ ਨਾ ਟੁੱਟੇ।
Mantra 6
अपो सु म्यक्ष वरुण भियसं मत्सम्राळृतावोऽनु मा गृभाय । दामेव वत्साद्वि मुमुग्ध्यंहो नहि त्वदारे निमिषश्चनेशे ॥
ਹੇ ਵਰੁਣ, ਸਮਰਾਟ, ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਡਰ ਦੂਰ ਕਰ; ਤ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਨਾ ਫੜ। ਜਿਵੇਂ ਰੱਸੇ ਤੋਂ ਵੱਛੜੇ ਨੂੰ ਛੱਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਅੰਹਸ (ਅਪਰਾਧ) ਦੀ ਪੀੜ ਢਿੱਲੀ ਕਰ; ਕਿਉਂਕਿ ਤੇਰੇ ਬਿਨਾਂ, ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਵੀ, ਦੁਖੀ ਨੂੰ ਕੋਈ ਵੱਸ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।
Mantra 7
मा नो वधैर्वरुण ये त इष्टावेनः कृण्वन्तमसुर भ्रीणन्ति । मा ज्योतिषः प्रवसथानि गन्म वि षू मृधः शिश्रथो जीवसे नः ॥
ਹੇ ਵਰੁਣ, ਸਾਨੂੰ ਵਧ ਦੇ ਪ੍ਰਹਾਰਾਂ ਨਾਲ ਨਾ ਮਾਰੀਂ—ਹੇ ਅਸੁਰ, ਜਦੋਂ ਤੇਰੀ ਇਸ਼ਟਾ/ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਦੋਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਉੱਤੇ ਦੋਸ਼ਾਰੋਪਣ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਜੋਤਿ ਤੋਂ ਦੂਰ ਉਹਨਾਂ ਪਰਲੇ ਵਾਸ-ਥਾਵਾਂ ਵੱਲ ਨਾ ਜਾਈਏ; ਵੈਰੀ ਤਾਕਤਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਢਿੱਲਾ ਕਰ ਦੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਅਸੀਂ ਜੀਵੀਂਏ।
Mantra 8
नमः पुरा ते वरुणोत नूनमुतापरं तुविजात ब्रवाम । त्वे हि कं पर्वते न श्रितान्यप्रच्युतानि दूळभ व्रतानि ॥
ਹੇ ਵਰੁਣ, ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਹੁਣ ਵੀ, ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਵੀ, ਹੇ ਮਹਾਬਲ-ਜਨਮੇ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਤੁਤੀ ਨਾਲ ਆਖਦਾ ਹਾਂ। ਕਿਉਂਕਿ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ, ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਵਾਂਗ, ਅਡੋਲ ਅਤੇ ਉਲੰਘਣ-ਕਠਿਨ ਵ੍ਰਤ (ਤ ਦੇ ਨਿਯਮ) ਸਥਾਪਿਤ ਹਨ।
Mantra 9
पर ऋणा सावीरध मत्कृतानि माहं राजन्नन्यकृतेन भोजम् । अव्युष्टा इन्नु भूयसीरुषास आ नो जीवान्वरुण तासु शाधि ॥
ਮੇਰੇ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਣ-ਭਾਰ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ, ਫਿਰ ਮੇਰੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਵੀ; ਹੇ ਰਾਜਨ, ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇ ਕੀਤੇ ਕਰਮ ਲਈ ਮੈਂ ਭੋਗ ਨਾ ਭੋਗਾਂ। ਸਾਡੇ ਲਈ ਉਸ਼ਾਸਾਂ (ਪ੍ਰਭਾਤਾਂ) ਹੋਰ ਵੀ ਅਵਰੋਧ-ਰਹਿਤ ਹੋਣ; ਹੇ ਵਰੁਣ, ਸਾਨੂੰ ਜੀਵਨ ਵੱਲ ਲਿਆ—ਉਹਨਾਂ ਜਾਗਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਨੂੰ ਸਹੀ ਸਿੱਧੀ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰ।
Mantra 10
यो मे राजन्युज्यो वा सखा वा स्वप्ने भयं भीरवे मह्यमाह । स्तेनो वा यो दिप्सति नो वृको वा त्वं तस्माद्वरुण पाह्यस्मान् ॥
ਹੇ ਰਾਜਾ ਵਰੁਣ! ਮੇਰਾ ਸੇਵਾ-ਬੱਧ (ਯੁਜ੍ਯ) ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਸਖਾ—ਜੇ ਉਹ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੇਰੇ ਭੀਰੂ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਡਰ ਪਾ ਦੇਵੇ; ਜਾਂ ਚੋਰ ਜੋ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰਲੇ ਧਨ ਨੂੰ ਚੁਰਾਉਣਾ ਚਾਹੇ, ਜਾਂ ਵ੍ਰਕ (ਭੇੜੀਆ) ਵਾਂਗ ਭੱਖਣ ਵਾਲੀ ਤਾਕਤ—ਉਸ ਤੋਂ ਤੂੰ ਸਾਨੂੰ ਬਚਾ, ਹੇ ਵਰੁਣ; ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ।
Mantra 11
माहं मघोनो वरुण प्रियस्य भूरिदाव्न आ विदं शूनमापेः । मा रायो राजन्त्सुयमादव स्थां बृहद्वदेम विदथे सुवीराः ॥
ਹੇ ਵਰੁਣ! ਦਾਨਸ਼ੀਲ ਮਘਵਨ ਦੇ ਪ੍ਰਿਯ ਸਾਨ্নਿਧ ਤੋਂ ਮੈਂ ਵੰਞ ਨਾ ਜਾਵਾਂ; ਬਹੁ-ਦਾਤਾ ਨੂੰ ਪਾ ਕੇ ਵੀ ਸ਼ੂਨਤਾ ਤੇ ਘਾਟ ਵਿੱਚ ਨਾ ਡਿੱਗਾਂ। ਹੇ ਰਾਜਾ! ਸੁਯਮ—ਸੁਚੱਜੇ ਨਿਯਮਿਤ—ਸਮ੍ਰਿਧੀ ਦੇ ਮਾਰਗ ਤੋਂ ਮੈਂ ਹਟ ਨਾ ਜਾਵਾਂ; ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਬ੍ਰਿਹਤ्—ਵਿਸ਼ਾਲ ਤੱਤ—ਉਚਾਰਨ ਕਰੀਏ, ਅੰਦਰੂਨੀ ਵੀਰ-ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ (ਸੁਵੀਰਾ:) ਹੋ ਕੇ।
It asks Varuṇa to protect the worshipper, remove fear, loosen the bonds of wrongdoing, and keep one aligned with ṛta—the right order and truth.
The image expresses Varuṇa’s power to “unbind”: just as a calf is released from its tether, the devotee asks to be released from anguish, guilt, and the consequences of error.
Both. It is used in worship, but its language is strongly ethical and inward—Varuṇa is invoked as the all-seeing guardian of truth who corrects, forgives, and restores inner and outer harmony.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.