
Sukta 1.79
Gotama (traditional attribution for RV 1.79 to Gotama Rāhūgaṇa in many indices)
Triṣṭubh (11-syllable quarters; hymn style shifts from gāyatrī of 1.78)
ഈ സൂക്തം അഗ്നിയെ പ്രഭാമയവും വേഗഗതിയുള്ളതുമായ ശക്തിയായി—ഉഷസ്സുപോലെ ദീപ്തനും വായുപോലെ ചലനശീലനും—സ്തുതിക്കുന്നു. അവൻ അന്തരീക്ഷത്തിൽ വ്യാപിച്ച് പ്രചോദിതമായ പ്രവർത്തിയെ ഉണർത്തുന്നു. കവികളുടെ ധിയിലും മന്ത്രോച്ചാരണങ്ങളിലും സംരക്ഷണങ്ങളും സഹായങ്ങളും സഹിതം അഗ്നി ഇറങ്ങിവരണമെന്നു, തടസ്സപ്പെടുത്തുന്ന രക്ഷസ്സുകളെ അകറ്റണമെന്നു, യജ്ഞത്തെ വ്യക്തതയിലും സത്യത്തിലും സ്ഥാപിക്കണമെന്നു പ്രാർത്ഥിക്കുന്നു.
Mantra 1
हिरण्यकेशो रजसो विसारेऽहिर्धुनिर्वात इव ध्रजीमान् । शुचिभ्राजा उषसो नवेदा यशस्वतीरपस्युवो न सत्याः ॥
ഹിരണ്യകേശൻ—സ്വർണ്ണകേശധാരി—രജസ് (മധ്യലോകം) മുഴുവൻ വ്യാപിച്ചു, സർപ്പത്തെപ്പോലെ കുതിച്ചുയർന്ന്, കാറ്റിനെപ്പോലെ തീവ്രവേഗത്തോടെ ധ്രജിമാനായി. ശുചി-പ്രഭയിൽ ദീപ്തൻ, സദാ പുതുമയുള്ള ഉഷസ്സുകളെപ്പോലെ—യശസ്വി, സത്യൻ, പ്രവർത്തിയിൽ തത്സ്പരൻ; നമ്മുടെ അന്തരത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്ന ജാഗരണാഗ്നി.
Mantra 2
आ ते सुपर्णा अमिनन्तँ एवैः कृष्णो नोनाव वृषभो यदीदम् । शिवाभिर्न स्मयमानाभिरागात्पतन्ति मिहः स्तनयन्त्यभ्रा ॥
നിനക്കരികേ സുപർണ—ബലമുള്ള ചിറകുകളുള്ള ശക്തികൾ—അഖണ്ഡ പ്രേരണകളോടെ വരുന്നു; ഇതു ചലനത്തിലാകുമ്പോൾ കൃഷ്ണ വൃഷഭൻ ഗർജ്ജിക്കുന്നു. ശിവമായ, പുഞ്ചിരിയുള്ള ഊർജങ്ങളോടുകൂടെ അവൻ എത്തിയിരിക്കുന്നു; മൂടൽമഞ്ഞുകൾ പറന്നുപോകുന്നു, മേഘങ്ങൾ ഇടിമുഴക്കുന്നു—ബലത്തിന്റെ ജലങ്ങളെ വിടുവിക്കുന്ന അന്തർമ്മർദ്ദത്തിന്റെ ലക്ഷണങ്ങൾ.
Mantra 3
यदीमृतस्य पयसा पियानो नयन्नृतस्य पथिभी रजिष्ठैः । अर्यमा मित्रो वरुणः परिज्मा त्वचं पृञ्चन्त्युपरस्य योनौ ॥
അവൻ ഋതത്തിന്റെ പയസ് (പാൽ/രസം) കൊണ്ട് പോഷിതനായി പൂർണ്ണനായി, ഋതത്തിന്റെ അതിവേഗ പഥങ്ങളിലൂടെ നയിക്കുമ്പോൾ, ആര്യമൻ, മിത്ര, വരുണ—ചുറ്റുമെങ്ങും പരിക്രമിക്കുന്നവർ—മുകളിലെ ലോകത്തിന്റെ യോനിയിൽ അവന്റെ ത്വചയെ അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു; സത്യത്തിൽ അവന്റെ ദീപ്ത രൂപം സ്ഥാപിക്കുന്നു.
Mantra 4
अग्ने वाजस्य गोमत ईशानः सहसो यहो । अस्मे धेहि जातवेदो महि श्रवः ॥
ഹേ അഗ്നേ, ഗോമത് വാജത്തിന്റെ ഈശാനനേ, സഹസിന്റെ യഹോ (ബലത്തിന്റെ മഹിമ), ഹേ ജാതവേദസേ—ഞങ്ങളിലേയ്ക്ക് മഹത് ശ്രവഃ നിക്ഷേപിക്കണമേ; സത്യം സ്വീകരിക്കുന്ന ആത്മാവിന്റെ വിശാല കീർത്തി.
Mantra 5
स इधानो वसुष्कविरग्निरीळेन्यो गिरा । रेवदस्मभ्यं पुर्वणीक दीदिहि ॥
അവൻ ഇധാനനായി—വസു, കവി—ഗിരയാൽ ഇളേന്യനായ അഗ്നി; ഹേ പൂർവണീക (അനേകമുഖനേ), ഞങ്ങൾക്കായി രേവത് (സമൃദ്ധിയോടെ) ദീദിഹി; ഞങ്ങളുടെ മുൻപിൽ ജ്വലിക്ക, ഭാവത്തിന്റെ രൂപീകരണത്തെ നയിച്ചുകൊണ്ട്.
Mantra 6
क्षपो राजन्नुत त्मनाग्ने वस्तोरुतोषसः । स तिग्मजम्भ रक्षसो दह प्रति ॥
ഹേ അഗ്നേ, രാത്രികളുടെ രാജനേ, സ്വയം നിനക്കാൽ വാസസ്ഥലത്തിന്റെയും ഉഷസ്സുകളുടെയും അധിപതിയേ: ഹേ തിഗ്മജംഭ (മൂർച്ചയുള്ള താടിയുള്ളവനേ), ഞങ്ങളുടെ ഭവത്തെ ആക്രമിക്കുന്ന രക്ഷസ്സുകളെ പ്രതിദഹ—പിന്നോട്ട് തള്ളിക്കൊണ്ട് ദഹിപ്പിക്ക.
Mantra 7
अवा नो अग्न ऊतिभिर्गायत्रस्य प्रभर्मणि । विश्वासु धीषु वन्द्य ॥
ഹേ അഗ്നേ, നിന്റെ ഊതികളോടെ ഞങ്ങളിലേക്കു അവതരിക്കേണമേ; ഗായത്രിയുടെ പ്രഭർമണിയിൽ—മുന്നോട്ടു വഹിക്കുന്ന പ്രചോദിതസ്തുതിയിൽ—സകല ധികളിലും വന്ദ്യനായിരിക്കേണമേ.
Mantra 8
आ नो अग्ने रयिं भर सत्रासाहं वरेण्यम् । विश्वासु पृत्सु दुष्टरम् ॥
ഹേ അഗ്നേ, ഞങ്ങളിലേക്കു റയിയെ കൊണ്ടുവരിക—നിരന്തര സമരത്തിൽ ജയശാലിയായ, വരേണ്യമായ (തിരഞ്ഞെടുക്കുവാൻ യോഗ്യമായ), സകല പൃത്സുകളിലും ദുഷ്ടരമായ (അജേയമായ) സമൃദ്ധി.
Mantra 9
आ नो अग्ने सुचेतुना रयिं विश्वायुपोषसम् । मार्डीकं धेहि जीवसे ॥
ഹേ അഗ്നേ, നിന്റെ സുചേതു (സ്പഷ്ടദൃഷ്ടി) മാർഗ്ഗദർശനത്തോടെ സകല ആയുശക്തികളെയും പോഷിപ്പിക്കുന്ന റയിയെ ഞങ്ങളിലേക്കു കൊണ്ടുവരിക; ജീവിക്കുവാൻ ഞങ്ങളിലേയ്ക്ക് മാഡീകം—ചികിത്സകശാന്തിയുടെ മധുരത—സ്ഥാപിക്കേണമേ.
Mantra 10
प्र पूतास्तिग्मशोचिषे वाचो गोतमाग्नये । भरस्व सुम्नयुर्गिरः ॥
ഗോതമരുടെ അഗ്നിയിലേക്കു—തീക്ഷ്ണജ്വാലയുള്ളവനിലേക്കു—ശുദ്ധീകരിക്കപ്പെട്ട വാക്കുകൾ മുന്നോട്ടു പോകട്ടെ. ഹേ അഗ്നേ, സുമ്ന (ദൈവാനുഗ്രഹം/സൗഹൃദം) ആഗ്രഹിക്കുന്ന ഞങ്ങളുടെ ഗിരഃ (സ്തുതിവചനങ്ങൾ) നീ വഹിക്കണമേ.
Mantra 11
यो नो अग्नेऽभिदासत्यन्ति दूरे पदीष्ट सः । अस्माकमिद्वृधे भव ॥
ഹേ അഗ്നേ, ഞങ്ങളെ ആക്രമിക്കുന്നവൻ ആരായാലും—അടുത്തായാലും ദൂരെയായാലും, കാലുറപ്പിച്ചവനായാലും—ഞങ്ങളുടെ വർദ്ധനയ്ക്കായി മാത്രം നീ ആയിരിക്കണമേ.
Mantra 12
सहस्राक्षो विचर्षणिरग्नी रक्षांसि सेधति । होता गृणीत उक्थ्यः ॥
സഹസ്രാക്ഷൻ, മനുഷ്യരിൽ വിശാലദർശിയായ അഗ്നി രക്ഷാംസി (തടസ്സശക്തികളെ) തടഞ്ഞു പിന്തള്ളുന്നു. ഉക്ഥ്യ (സ്തുതിസമൃദ്ധൻ) ആയ ഹോതാ അവനെ പാടി സ്വരം നൽകുന്നു.
Agni is introduced as a dazzling, golden-maned force spreading through the midworld—serpent-surge and wind-speed—pure as ever-new dawns.
The hymn deepens Agni’s role as inspirer of dhī and supporter of sacred chant, asking him to come with aids into the forward movement of the song and the work.
Agni’s protective sovereignty peaks as he is acclaimed wide-seeing and ‘thousand-eyed,’ actively driving back rakṣas and obstructions to the rite and the mind.
The hymn settles into liturgical assurance: the Hotṛ is praised and voiced by the ukthya priest, confirming Agni’s presence, protection, and the sacrifice’s right course.
hiraṇyakeśaḥ
अवा नो अग्न ऊतिभिर्गायत्रस्य प्रभर्मणि । विश्वासु धीषु वन्द्य ॥sahasrākṣaḥ
Agni is praised—both as the physical sacrificial fire and as the divine power that carries offerings, awakens inspiration, and protects the rite.
Dawn imagery highlights Agni’s renewing, ever-fresh radiance, while wind imagery emphasizes his swift, penetrating movement through the midspace and through our awareness.
It asks Agni to repel harmful or obstructing forces—ritually, anything that disrupts the sacrifice; inwardly, confusion, fear, and negative impulses that block clear thought and right action.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.