Sukta 79
Sukta 1.79
Gotama (traditional attribution for RV 1.79 to Gotama Rāhūgaṇa in many indices)
Agni (depicted with dawn-like and wind-like dynamics)
Triṣṭubh (11-syllable quarters; hymn style shifts from gāyatrī of 1.78)
हे सूक्त अग्नीची स्तुती करते—उषेसारखा तेजस्वी, वेगवान आणि वाऱ्यासारखा चपळ असा प्रकाशमय बल—जो अंतरिक्षात पसरून प्रेरित कर्म जागृत करतो. यात प्रार्थना आहे की अग्नी रक्षणे व सहाय्ये घेऊन कवींंच्या विचारांत व स्तुतिगीतांत अवतरावा, अडथळा आणणाऱ्या शक्तींना (रक्षस्) दूर करावा आणि यज्ञाला स्पष्टता व सत्य यांत प्रतिष्ठित करावे.
Mantras
Mantra 1
हिरण्यकेशो रजसो विसारेऽहिर्धुनिर्वात इव ध्रजीमान् । शुचिभ्राजा उषसो नवेदा यशस्वतीरपस्युवो न सत्याः ॥
हिरण्यकेश, रजस् (मध्यलोक) व्यापून पसरणारा—सर्पासारखा उचंबळणारा, वेगवान वाऱ्यासारखा ध्रजीमान्—शुचि-दीप्त; तो नित्य-नव उषांसारखा—यशस्वी, सत्य, आणि कर्मात तत्पर: आपल्या अंतःकरणात संचार करणारी जागरणाची अग्नी.
Mantra 2
आ ते सुपर्णा अमिनन्तँ एवैः कृष्णो नोनाव वृषभो यदीदम् । शिवाभिर्न स्मयमानाभिरागात्पतन्ति मिहः स्तनयन्त्यभ्रा ॥
तुझ्याकडे सुपर्ण—बलवान पंखांच्या शक्ती—अखंड प्रेरणांनी येतात; हे गतिमान होताच कृष्ण-वृषभ गर्जतो. शिव, स्मितासारख्या ऊर्जांसह तो आला; धुके उडते, मेघ गर्जतात—अंतर्गत दाबाची चिन्हे, जो बल-जल (शक्तीचे जल) मुक्त करतो.
Mantra 3
यदीमृतस्य पयसा पियानो नयन्नृतस्य पथिभी रजिष्ठैः । अर्यमा मित्रो वरुणः परिज्मा त्वचं पृञ्चन्त्युपरस्य योनौ ॥
जेव्हा तो ऋताच्या पयस् (दुग्ध) ने परिपूर्ण होऊन, ऋताच्या अतिशय वेगवान पथांनी मार्गदर्शन करतो, तेव्हा आर्यमन्, मित्र, वरुण—सर्वतोपरिज्मा—ऊर्ध्व लोकाच्या योनीत त्याच्या त्वचेचा अभिषेक करतात; सत्यात त्याचे दीप्त रूप प्रतिष्ठित करतात.
Mantra 4
अग्ने वाजस्य गोमत ईशानः सहसो यहो । अस्मे धेहि जातवेदो महि श्रवः ॥
हे अग्ने, गोमंत वाजाचा ईशान, सहसाचा यशस्वी! हे जातवेद, आमच्यात महत् श्रवः—विस्तीर्ण कीर्ती—स्थापित कर.
Mantra 5
स इधानो वसुष्कविरग्निरीळेन्यो गिरा । रेवदस्मभ्यं पुर्वणीक दीदिहि ॥
तो अग्नी, प्रज्वलित होऊन, वसु-समृद्ध कवी, गिरांनी ईळण्य—आमच्यासाठी रेवत् (समृद्ध) होऊन दीप्त हो, हे पुरवणीक (अनेकमुखा); आमच्या अग्रभागी प्रज्वलित हो.
Mantra 6
क्षपो राजन्नुत त्मनाग्ने वस्तोरुतोषसः । स तिग्मजम्भ रक्षसो दह प्रति ॥
हे अग्ने, रात्र्यांचा राजा, आणि स्वतःच्या सामर्थ्याने वस्तोः (गृह) व उषांचा स्वामी! हे तिग्मजंभ, आमच्यावर येणाऱ्या रक्षसांना जाळून प्रतिहत कर.
Mantra 7
अवा नो अग्न ऊतिभिर्गायत्रस्य प्रभर्मणि । विश्वासु धीषु वन्द्य ॥
हे अग्ने, तुझ्या ऊतींनी (सहाय्यांनी) आमच्याकडे अवतर. गायत्रीच्या प्रभर्मणीत—अग्रवाही प्रेरित स्तुती-प्रवाहात—आमच्या सर्व धींमध्ये (अंतःप्रेरित विचारांत) तूच वंदनीय हो.
Mantra 8
आ नो अग्ने रयिं भर सत्रासाहं वरेण्यम् । विश्वासु पृत्सु दुष्टरम् ॥
हे अग्ने, आमच्यासाठी रयि—समृद्धी/पूर्णता—आण. तो सततच्या संग्रामात जयकारी, वरणीय, आणि सर्व पृत्सूंमध्ये (संघर्षांत) दुर्जेय आहे.
Mantra 9
आ नो अग्ने सुचेतुना रयिं विश्वायुपोषसम् । मार्डीकं धेहि जीवसे ॥
हे अग्ने, तुझ्या सुचेतुनेने (स्वच्छ-दृष्टी मार्गदर्शनाने) आमच्यासाठी तो रयि आण, जो आमच्या सर्व आयु/जीवनशक्तींचे पोषण करतो. आमच्या जीवितासाठी माडीकम्—आरोग्यदायी शांततेची मधुरता—आमच्यात स्थाप.
Mantra 10
प्र पूतास्तिग्मशोचिषे वाचो गोतमाग्नये । भरस्व सुम्नयुर्गिरः ॥
हे गोतमा! शुद्ध झालेल्या वाणी तीक्ष्ण-ज्वालामय गोतमकुलीन अग्नीकडे पुढे जावोत. हे अग्ने, सुम्न (दैवी कल्याण) इच्छित आमच्या स्तुतिगिरा तू धारण कर.
Mantra 11
यो नो अग्नेऽभिदासत्यन्ति दूरे पदीष्ट सः । अस्माकमिद्वृधे भव ॥
हे अग्ने, जो कोणी आम्हांवर अभिदास (आक्रमण) करील—तो जवळ असो वा दूर, पाय रोवून उभा असो—तू केवळ आमच्या वर्धनासाठीच हो.
Mantra 12
सहस्राक्षो विचर्षणिरग्नी रक्षांसि सेधति । होता गृणीत उक्थ्यः ॥
सहस्राक्ष, मनुष्यांमध्ये विचर्षणि असा अग्नी रक्षांसि (अवरोधक शक्ती) रोखतो. उक्थ्य होता प्रकटीकरण-वाणीने त्याचे स्तवन करतो.
Inside Sukta 79
How it unfolds
- Where it opens
Agni is introduced as a dazzling, golden-maned force spreading through the midworld—serpent-surge and wind-speed—pure as ever-new dawns.
- Development
The hymn deepens Agni’s role as inspirer of dhī and supporter of sacred chant, asking him to come with aids into the forward movement of the song and the work.
- Climax
Agni’s protective sovereignty peaks as he is acclaimed wide-seeing and ‘thousand-eyed,’ actively driving back rakṣas and obstructions to the rite and the mind.
- Where it settles
The hymn settles into liturgical assurance: the Hotṛ is praised and voiced by the ukthya priest, confirming Agni’s presence, protection, and the sacrifice’s right course.
The deity: Agni
- In the VedaAgni is portrayed as golden-maned and pure-shining, moving through the rajas (midspace) with serpent-like surge and wind-like speed, ever-new like the dawns; he is the Hotṛ who receives praise and makes the rite effective.
- Cosmic functionMediator between humans and gods, carrier of offerings, kindler of dawn-like renewal, and protector who repels hostile and obstructive powers while sustaining ṛta (cosmic order).
- Inner significanceThe flame of awakened intelligence and aspiration—clarity in thought and speech that burns away inertia, fear, and inner ‘rakṣas’ (confusion, negativity), enabling truthful work and inspired chant.
The seer
- Gotama Rāhūgaṇa (Gautama)Gautama gotra; traditionally styled Rāhūgaṇa within the Gautama seer-line · A prominent early Ṛgvedic seer associated with lucid Agni hymns that link outer fire, inner awakening, and the discipline of inspired speech (dhī).
Famous verses
hiraṇyakeśaḥ
अवा नो अग्न ऊतिभिर्गायत्रस्य प्रभर्मणि । विश्वासु धीषु वन्द्य ॥sahasrākṣaḥ
Attributes of the deity
- Golden-maned radiance (hiraṇyakeśa)
- Swift, wind-like force
- Serpent-like dynamic energy
- Ever-new like dawns (uṣas)
- Hotṛ and messenger of the gods
- Protector who repels rakṣas
- Purifier and awakener of dhī (inspired thought)
Also by this seer
- Tradition associates the Gautamas with multiple hymns in Maṇḍala 1, especially Agni-centered praise and invocations.
- The broader Gautama lineage is remembered in later Vedic and Dharma literature (e.g., the Gautama tradition), though Rigvedic attributions remain hymn-specific in the Anukramaṇīs.
The rite, step by step
- Prepare the altar/fireplace (vedi) and arrange fuel (samidh).
- Kindle Agni and establish the fire with recitation of the hymn’s opening praises (Agni as radiant, swift, dawn-like).
- Invite Agni to ‘descend’ with helps into the rite and into all thoughts (dhī), aligning speech and intention.
- Offer oblations while reciting key verses, requesting protection and the removal of obstacles (rakṣāṃsi).
- Conclude with praise of Agni as Hotṛ/ukthya, affirming his guardianship and the rite’s completion in ṛta.
Offerings
- Ghee (ājya)
- Kindling sticks (samidh)
- Grain/oblations as customary (e.g., puroḍāśa in extended rites)
Frequently Asked Questions
Agni is praised—both as the physical sacrificial fire and as the divine power that carries offerings, awakens inspiration, and protects the rite.
Dawn imagery highlights Agni’s renewing, ever-fresh radiance, while wind imagery emphasizes his swift, penetrating movement through the midspace and through our awareness.
It asks Agni to repel harmful or obstructing forces—ritually, anything that disrupts the sacrifice; inwardly, confusion, fear, and negative impulses that block clear thought and right action.
Ask anything about Sukta 79 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
