
Sukta 1.79
Gotama (traditional attribution for RV 1.79 to Gotama Rāhūgaṇa in many indices)
Agni (depicted with dawn-like and wind-like dynamics)
Triṣṭubh (11-syllable quarters; hymn style shifts from gāyatrī of 1.78)
આ સૂક્તમાં અગ્નિને તેજસ્વી, ઝડપી ગતિશીલ શક્તિ તરીકે સ્તુતિ કરવામાં આવે છે—ઉષા જેવી દીપ્તિ ધરાવનાર અને પવન સમી ચપળતા ધરાવનાર—જે અંતરિક્ષમાં વ્યાપે છે અને પ્રેરિત કર્મને જાગૃત કરે છે. કવિઓના વિચારો અને સ્તુતિગીતોમાં અગ્નિ રક્ષણો અને સહાય સાથે અવતરવા, અવરોધક રક્ષસ શક્તિઓને દૂર હાંકી કાઢવા, અને યજ્ઞને સ્પષ્ટતા તથા સત્યમાં સ્થાપિત કરવા માટે પ્રાર્થના કરવામાં આવે છે.
Mantra 1
हिरण्यकेशो रजसो विसारेऽहिर्धुनिर्वात इव ध्रजीमान् । शुचिभ्राजा उषसो नवेदा यशस्वतीरपस्युवो न सत्याः ॥
હિરણ્યકેશ—સુવર્ણ-કેશવાળો—રજસ (મધ્યલોક)માં વ્યાપતો, સર્પની જેમ ધસી ઊઠતો, અને પવનની જેમ તીવ્ર વેગવાળો ધ્રજીમાન છે. શુચિ-પ્રભાથી તેજસ્વી, તે સદા નવી ઉષાઓ સમાન છે—યશસ્વી, સત્ય, અને કાર્યમાં તત્પર; જાગૃતિનો અગ્નિ, જે આપણા અંતરમાં ગતિ કરે છે.
Mantra 2
आ ते सुपर्णा अमिनन्तँ एवैः कृष्णो नोनाव वृषभो यदीदम् । शिवाभिर्न स्मयमानाभिरागात्पतन्ति मिहः स्तनयन्त्यभ्रा ॥
તારા તરફ સુપર્ણ—બળવાન પાંખવાળી શક્તિઓ—અખંડિત પ્રેરણાઓ સાથે આવે છે; કૃષ્ણ વೃಷભ ગર્જે છે જ્યારે આ ગતિમાં આવે છે. શિવ, સ્મિતમય ઊર્જાઓ સાથે તે આવી પહોંચ્યો; ધુમ્મસો ઉડી જાય છે અને અભ્રો ગર્જે છે—અંતર દબાણનાં ચિહ્નો, જે બળનાં જળોને મુક્ત કરે છે.
Mantra 3
यदीमृतस्य पयसा पियानो नयन्नृतस्य पथिभी रजिष्ठैः । अर्यमा मित्रो वरुणः परिज्मा त्वचं पृञ्चन्त्युपरस्य योनौ ॥
જ્યારે તે ઋતના પયસ (દૂધ/રસ)થી પોષાઈ પરિપૂર્ણ બને છે અને ઋતના અતિ-ઝડપાળા પથોથી નેતૃત્વ કરે છે, ત્યારે આર્યમન, મિત્ર, વરુણ—ચારે તરફ પરિભ્રમણ કરતા—ઉપરના લોકના યોનિમાં તેની ત્વચાને અભિષિંચે છે; સત્યમાં તેની તેજોમય આકૃતિ સ્થાપે છે.
Mantra 4
अग्ने वाजस्य गोमत ईशानः सहसो यहो । अस्मे धेहि जातवेदो महि श्रवः ॥
હે અગ્નિ, ગોમત્ વાજના ઈશાન, સહસના યહો (બળના મહિમા), હે જાતવેદસ્—અમામાં મહાન શ્રવઃ સ્થાપિત કર; વિશાળ કીર્તિ, સત્ય ગ્રહણ કરનાર આત્માની પ્રસિદ્ધિ.
Mantra 5
स इधानो वसुष्कविरग्निरीळेन्यो गिरा । रेवदस्मभ्यं पुर्वणीक दीदिहि ॥
સ એ ઇધાનો—વસુ, કવિ—અગ્નિ, ગિરાથી ઈળેન્ય; હે પૂર્વણીક (અਨੇક-મુખ), અમારે માટે રેવત્ (સમૃદ્ધિભર્યો) દીદિહિ; અમારા અગ્રમાં પ્રજ્વલિત થા, સત્તાના ઘડતરનું નેતૃત્વ કરતો.
Mantra 6
क्षपो राजन्नुत त्मनाग्ने वस्तोरुतोषसः । स तिग्मजम्भ रक्षसो दह प्रति ॥
હે અગ્નિ, રાત્રિઓના રાજન, અને સ્વયં તારા દ્વારા વસતિનો તથા ઉષસોના અધિપતિ: હે તીગ્મજંભ (તીક્ષ્ણ-જડબાવાળા), અમારા ભવન પર આક્રમણ કરનાર રક્ષસોને પ્રતિ દહ—પાછા હંકારીને દહ.
Mantra 7
अवा नो अग्न ऊतिभिर्गायत्रस्य प्रभर्मणि । विश्वासु धीषु वन्द्य ॥
હે અગ્નિ, તું તારી સહાયોથી અમારી પાસે અવતર; ગાયત્રીના પ્રભર્મણિ—આગળ વહન કરતી પ્રેરિત સ્તુતિમાં—તું સર્વ ધીઓમાં વંદનીય થા.
Mantra 8
आ नो अग्ने रयिं भर सत्रासाहं वरेण्यम् । विश्वासु पृत्सु दुष्टरम् ॥
હે અગ્નિ, અમને રયિ લાવી આપ—સતત સંઘર્ષમાં વિજયી, વરેણ્ય (પસંદ કરવા યોગ્ય), સર્વ યુદ્ધોમાં દુષ્ટર (અજય) એવી સમૃદ્ધિ.
Mantra 9
आ नो अग्ने सुचेतुना रयिं विश्वायुपोषसम् । मार्डीकं धेहि जीवसे ॥
હે અગ્નિ, તારી સુચેતું (સ્પષ્ટ-દૃષ્ટિ) માર્ગદર્શનથી અમને એવો રયિ લાવી આપ જે સર્વ આયુશક્તિઓને પોષે; જીવવા માટે અમામાં માડીક—ચિકિત્સક શાંતિની મધુરતા—સ્થાપિત કર.
Mantra 10
प्र पूतास्तिग्मशोचिषे वाचो गोतमाग्नये । भरस्व सुम्नयुर्गिरः ॥
ગોતમોના અગ્નિ—તીક્ષ્ણ-જ્વાલાવાળા—પ્રતિ શુદ્ધ થયેલી વાણીઓ આગળ વધે. હે અગ્નિ, સુંમ્ન (દૈવી પ્રસાદ/સૌહાર્દ) ઇચ્છતી અમારી ગિરાઓ (સ્તુતિ-વચનો) તું વહન કર.
Mantra 11
यो नो अग्नेऽभिदासत्यन्ति दूरे पदीष्ट सः । अस्माकमिद्वृधे भव ॥
હે અગ્નિ, જે કોઈ અમ પર આક્રમણ કરે—નજીક હોય કે દૂર, પગ જમાવી બેઠો હોય—તું તો માત્ર અમારા વૃદ્ધિ માટે જ થા.
Mantra 12
सहस्राक्षो विचर्षणिरग्नी रक्षांसि सेधति । होता गृणीत उक्थ्यः ॥
સહસ્રાક્ષ, મનુષ્યોમાં વિશાળ-દર્શી અગ્નિ અવરોધક શક્તિઓને દૂર હાંકે છે. ઉકથ્ય (સ્તુતિ-સમૃદ્ધ) હોતા તેને ગાય છે, સ્વર આપે છે.
Agni is praised—both as the physical sacrificial fire and as the divine power that carries offerings, awakens inspiration, and protects the rite.
Dawn imagery highlights Agni’s renewing, ever-fresh radiance, while wind imagery emphasizes his swift, penetrating movement through the midspace and through our awareness.
It asks Agni to repel harmful or obstructing forces—ritually, anything that disrupts the sacrifice; inwardly, confusion, fear, and negative impulses that block clear thought and right action.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.