Sarga 75

Verse 1

दीर्घकालात्समुत्थाय संज्ञां लब्ध्वा च वीर्यवान् ।नेत्राभ्यामश्रुपूर्णाभ्यां दीनामुद्वीक्ष्य मातरम् ॥१॥सोऽमात्यमध्ये भरतो जननीमभ्यकुत्सयत् ।

ദീർഘകാലത്തിന് ശേഷം വീര്യവാനായ ഭരതൻ എഴുന്നേറ്റ് ബോധം വീണ്ടെടുത്തു; കണ്ണുനീരാൽ നിറഞ്ഞ കണ്ണുകളോടെ ദീനയായ മാതാവിനെ നോക്കി, മന്ത്രിമാരുടെ മദ്ധ്യേ അവൻ ജനനിയെ ശാസിച്ചു.

Verses 2-3

राज्यं न कामये जातु मन्त्रये नापि मातरम् ॥२॥अभिषेकं न जानामि योऽभूद्राज्ञा समीक्षितः ।विप्रकृष्टेह्यहं देशे शत्रुघ्नसहितोऽवसम् ॥३॥

ഞാൻ ഒരിക്കലും രാജ്യം ആഗ്രഹിച്ചിട്ടില്ല; അതിനെക്കുറിച്ച് അമ്മയോടുപോലും ആലോചിച്ചിട്ടില്ല. രാജാവ് നിശ്ചയിച്ച അഭിഷേകത്തെക്കുറിച്ച് എനിക്ക് അറിവില്ല; കാരണം ഞാൻ ശത്രുഘ്നനോടൊപ്പം ദൂരദേശത്ത് താമസിക്കുകയായിരുന്നു.

Verse 4

वनवासं न जानामि रामस्याहं महात्मनः ।विवासनं वा सौमित्रे स्सीतायाश्च यथाऽभवत् ॥४॥

മഹാത്മാവായ രാമന്റെ വനവാസത്തെക്കുറിച്ച് എനിക്ക് ഒന്നും അറിവുണ്ടായിരുന്നില്ല; അതുപോലെ സൗമിത്രി (ലക്ഷ്മണൻ) യുടെയും സീതാദേവിയുടെയും നിർവാസനം എങ്ങനെ സംഭവിച്ചുവെന്നതും എനിക്ക് അറിയില്ലായിരുന്നു.

Verse 5

तथैव क्रोशतस्तस्य भरतस्य महात्मनः ।कौसल्या शब्दमाज्ञाय सुमित्रामिदमब्रवीत् ॥५॥

ആ മഹാത്മാവായ ഭരതൻ അങ്ങനെ തന്നെ വിലപിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ, കൗസല്യ അവന്റെ ശബ്ദം തിരിച്ചറിഞ്ഞ് സുമിത്രയോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.

Verse 6

आगतः क्रूरकार्यायाः कैकेय्या भरतस्सुतः ।तमहं द्रष्टुमिच्छामि भरतं दीर्घदर्शिनम् ॥६॥

ക്രൂരകർമ്മിണിയായ കൈകേയിയുടെ പുത്രനായ ദീർഘദർശി ഭരതൻ എത്തിയിരിക്കുന്നു; ആ ഭരതനെ ഞാൻ കാണുവാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.

Verse 7

एवमुक्त्वा सुमित्रां सा विवर्णा मलिना कृशा ।प्रतस्थे भरतो यत्र वेपमाना विचेतना ॥७॥

സുമിത്രയോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞിട്ട്, വർണ്ണം മങ്ങിയതും മലിനവും ക്ഷീണിതയുമായ കൗസല്യ വിറച്ചുകൊണ്ട്, പ്രായം ബോധം നഷ്ടപ്പെട്ടവളെപ്പോലെ, ഭരതൻ ഉണ്ടായിരുന്നിടത്തേക്ക് പുറപ്പെട്ടു.

Verse 8

स तु रामानुजश्चापि शत्रुघ्नसहितस्तदा ।प्रतस्थे भरतो यत्र कौसल्याया निवेशनम् ॥८॥

അപ്പോൾ രാമന്റെ അനുജനായ ഭരതൻ ശത്രുഘ്നനോടുകൂടെ കൗസല്യയുടെ വസതിയിലേക്കു, കൗസല്യ ഉണ്ടായിരുന്നിടത്തേക്കു, പുറപ്പെട്ടു.

Verse 9

तत श्शत्रुघ्नभरतौ कौसल्यां प्रेक्ष्य दुःखितौ ।पर्यष्वजेतां दुःखार्तां पतितां नष्टचेतसाम् ॥९॥रुदन्तौ रुदतीं दुःखात्समेत्यार्यां मनस्स्विनीम् ।

അപ്പോൾ ശത്രുഘ്നനും ഭരതനും കൗസല്യയെ കണ്ടു ദുഃഖത്തിൽ വിങ്ങി. ദുഃഖാർത്തയായി നിലംപതിച്ച് ബോധം മങ്ങിയിരുന്ന ആ ആര്യയായ മനസ്വിനിയായ മാതാവിന്റെ അടുക്കൽ ചെന്നു, അവൾ വേദനയിൽ കരയുന്നതുപോലെ തങ്ങളും കരഞ്ഞുകൊണ്ട് ഇരുവരും അവളെ ആലിംഗനം ചെയ്തു.

Verses 10-11

भरतं प्रत्युवाचेदं कौसल्या भृशदुःखिता ॥१०॥इदं ते राज्यकामस्य राज्यं प्राप्तमकण्टकम् ।संप्राप्तं बत कैकेय्या शशीघ्रं क्रूरेण कर्मणा ॥११॥

അത്യന്തം ദുഃഖിതയായ കൗസല്യ ഭരതനോട് പറഞ്ഞു: “രാജ്യം ആഗ്രഹിച്ച നിനക്ക് ഈ രാജ്യം തടസ്സമില്ലാതെ ലഭിച്ചിരിക്കുന്നു; അയ്യോ, കൈകേയി ക്രൂരകൃത്യത്തിലൂടെ അതിനെ അതിവേഗം നിനക്കായി നേടിയെടുത്തു.”

Verse 12

प्रस्थाप्य चीरवसनं पुत्रं मे वनवासिनम् ।कैकेयी कं गुणं तत्र पश्यति क्रूरदर्शिनी ॥१२॥

എന്റെ പുത്രനെ വൃക്ഷത്തൊലി വസ്ത്രം ധരിപ്പിച്ച് വനവാസിയായി അയച്ചിട്ട്, ക്രൂരദൃഷ്ടിയുള്ള കൈകേയി അവിടെ എന്ത് ‘ലാഭം’ കണ്ടുവെന്ന്?

Verse 13

क्षिप्रं मामपि कैकेयी प्रस्थापयितुमर्हति ।हिरण्यनाभो यत्रास्ते सुतो मे सुमहायशाः ॥१३॥

എന്റെ മഹായശസ്സുള്ള, ഹിരണ്യനാഭനായ രാമൻ ഇപ്പോൾ വസിക്കുന്നിടത്തേക്ക് കൈകേയി എന്നെയും ഉടൻ തന്നെ അയയ്ക്കേണ്ടതാണ്.

Verse 14

अथवा स्वयमेवाहं सुमित्रानुचरा सुखम् ।अग्निहोत्रं पुरस्कृत्य प्रस्थास्ये यत्र राघवः ॥१४॥

അല്ലെങ്കിൽ ഞാൻ തന്നേ സുമിത്രയെ കൂട്ടാക്കി, അഗ്നിഹോത്രത്തെ മുൻപിൽ വെച്ച് സന്തോഷത്തോടെ, രാഘവൻ ഉള്ളിടത്തേക്ക് പുറപ്പെടും.

Verse 15

कामं वा स्वयमेवाद्य तत्र मां नेतुमर्हसि ।यत्रासौ पुरुषव्याघ्रः पुत्रो मे तप्यते तपः ॥१५॥

അല്ലെങ്കിൽ ഇന്ന് നീ തന്നേ എന്നെ അവിടേക്ക് കൊണ്ടുപോകേണ്ടതാണ്; അവിടെ എന്റെ പുത്രൻ—പുരുഷവ്യാഘ്രൻ—തപസ്സിൽ ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

Verse 16

इदं हि तव विस्तीर्णं धनधान्यसमाचितम् ।हस्त्वश्वरथसम्पूर्णं राज्यं निर्यातितं तया ॥१६॥

കാരണം ധനവും ധാന്യവും നിറഞ്ഞതും, ആന-കുതിര-രഥങ്ങളാൽ സമ്പൂർണ്ണവുമായ ഈ വിശാല രാജ്യം അവൾ നിനക്കു കൈമാറിയിരിക്കുന്നു.

Verse 17

इत्यादिबहुभिर्वाक्यैः क्रूरैः सम्भर्त्सितोऽनघः ।विव्यथे भरतस्तीव्रं व्रणे तुद्येव सूचिना ॥१७॥

ഇങ്ങനെ പലവിധ ക്രൂരവചനങ്ങളാൽ കുറ്റമില്ലാത്ത ഭരതനെ കടുത്തതായി ശാസിച്ചു; അവൻ തീക്ഷ്ണവേദനയിൽ വിറച്ചു—മുറിവിൽ സൂചി കുത്തുന്നതുപോലെ.

Verse 18

पपात चरणौ तस्यास्तदा सम्भ्रान्तचेतनः ।विलप्य बहुधाऽसंज्ञो लब्धसंज्ञस्ततः स्थितः ॥१८॥

അപ്പോൾ മനസ്സ് കലങ്ങിയ അവൻ അവളുടെ പാദങ്ങളിൽ വീണു; പലവട്ടം വിലപിച്ച് ബോധം നഷ്ടപ്പെട്ടു, പിന്നെ ബോധം വീണ്ടെടുത്തു അവിടെ നിന്നു.

Verse 19

एवं विलपमानां तां भरतः प्राञ्जलिस्तदा ।कौसल्यां प्रत्युवाचेदं शोकैर्बहुभिरावृताम् ॥१९॥

ഇങ്ങനെ വിലപിച്ചു പല ദുഃഖങ്ങളാൽ മൂടപ്പെട്ട കൗസല്യയോട് ഭരതൻ അപ്പോൾ കരംകൂപ്പി ഭക്തിപൂർവ്വം ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.

Verse 20

आर्ये कस्मादजानन्तं गर्हसे मामकिल्बिषम् ।विपुलां च मम प्रीतिं स्थिरां जानासि राघवे ॥२०॥

ആര്യേ, അറിവില്ലാതെ കുറ്റമില്ലാത്ത എന്നെ നീ എന്തിന് കുറ്റപ്പെടുത്തുന്നു? രാഘവൻ (ശ്രീരാമൻ) പ്രതിയുള്ള എന്റെ വിശാലവും അചഞ്ചലവും ആയ പ്രീതിയെ നീ അറിയുന്നല്ലോ.

Verse 21

कृता शास्त्रानुगा बुद्धिर्माभूत्तस्य कदाचन ।सत्यसन्ध स्सतां श्रेष्ठो यस्याऽर्योऽनुमते गतः ॥२१॥

ശാസ്ത്രാനുസാരമായി രൂപപ്പെട്ട ബുദ്ധിയുള്ളവന്റെ മനസ്സിൽ ഒരിക്കലും ഇങ്ങനെ ഒരു ചിന്ത ഉദിക്കരുതേ—സത്യസന്ധനും സജ്ജനങ്ങളിൽ ശ്രേഷ്ഠനും ആയ എന്റെ ആര്യ സഹോദരൻ അവന്റെ അനുമതിയോടെ വനവാസത്തിലേക്കു പോയെന്നു.

Verse 22

प्रेष्यं पापीयसां यातु सूर्यञ्च प्रतिमेहतु ।हन्तु पादेन गां सुप्तां यस्याऽर्योऽनुमते गतः ॥२२॥

ആരുടെ അനുമോദനത്താൽ എന്റെ ആര്യ സഹോദരൻ വനവാസത്തിലേക്കു പോയോ, അവൻ ഈ പാപങ്ങൾ ഏറ്റുവാങ്ങട്ടെ—അത്യന്തം ദുഷ്ടരുടെ അടിമത്തത്തിലേക്കു പോകട്ടെ, സൂര്യനെ നേരിട്ട് മൂത്രമൊഴിക്കട്ടെ, ഉറങ്ങുന്ന പശുവിനെ കാൽ കൊണ്ട് തള്ളട്ടെ.

Verse 23

कारयित्वा महत्कर्म भर्ता भृत्यमनर्थकम् ।अधर्मो योऽस्य सोऽस्यास्तु यस्याऽर्योऽनुमतेगतः ॥२३॥

ആരുടെ ഉപദേശത്താൽ എന്റെ ആര്യ സഹോദരനെ അകറ്റി അയച്ചുവോ, അവനിൽ അധർമ്മത്തിന്റെ കുറ്റം പതിയട്ടെ—യജമാനൻ ദാസനെ കൊണ്ട് മഹത്തായ ജോലി ചെയ്യിപ്പിച്ച് യഥോചിത പ്രതിഫലം കൊടുക്കാതിരിക്കുന്നതുപോലെ; ആ അധർമ്മം അവനുടേതാകട്ടെ.

Verse 24

परिपालयमानस्य राज्ञो भूतानि पुयत्रवत् ।ततस्नु दुह्यतां पापं यस्याऽर्योऽनुमते गतः ॥२४॥

പ്രജകളെ പുത്രന്മാരെപ്പോലെ പരിപാലിക്കുന്ന രാജാവിനെ വഞ്ചിക്കുന്നതിൽ നിന്നുണ്ടാകുന്ന പാപം, ആരുടെ ഉപദേശത്താൽ എന്റെ ആര്യ സഹോദരൻ വനവാസത്തിലേക്കു പോയോ അവനിൽ തന്നെ പതിയട്ടെ.

Verse 25

बलिषड्भागमुद्धृत्य नृपस्यारक्षतः प्रजाः ।अधर्मो योऽस्य सोऽस्यास्तु यस्यार्थोऽनुमते गतः ॥२५॥

പ്രജകളിൽ നിന്നു ധർമ്മസമ്മതമായ ആറാം പങ്ക് (ബലി) വാങ്ങിയിട്ടും സംരക്ഷിക്കാത്ത രാജാവിന് ഏതു അധർമ്മം ചേരുന്നുവോ, അതേ അധർമ്മം ആരുടെ അനുമതിയാൽ എന്റെ ആര്യ സഹോദരൻ വനവാസത്തിലേക്കു പോയോ അവനിൽ തന്നെ പതിയട്ടെ.

Verse 26

संश्रुत्य च तपस्विभ्यस्सत्रे वै यज्ञदक्षिणाम् ।तां विप्रलपतां पापं यस्यार्योऽनुमते गतः ॥२६॥

എന്റെ ആര്യ സഹോദരൻ വനവാസത്തിലേക്കു പോയത് ആരുടെ ഉപദേശത്താലോ, അവനിൽ പാപം പതിക്കട്ടെ—സത്രയാഗത്തിൽ തപസ്വികൾക്ക് യജ്ഞദക്ഷിണ വാഗ്ദാനം ചെയ്ത് പിന്നെ കപടമായി തടഞ്ഞുവയ്ക്കുന്നവനിൽ പാപം പതിക്കുന്നതുപോലെ.

Verse 27

हस्त्यश्वरथसम्बाधे युद्धे शस्त्रसमाकुले ।मा स्म कार्षीत्सतां धर्मं यस्यार्योऽनुमते गतः ॥२७॥

ആനകളും കുതിരകളും രഥങ്ങളും നിറഞ്ഞും ആയുധങ്ങൾ കവിഞ്ഞും നിൽക്കുന്ന യുദ്ധത്തിൽ കയറിയിട്ടും സജ്ജനർ പാലിക്കുന്ന ധർമ്മകർതവ്യം നിർവഹിക്കാത്ത യോദ്ധാവുപോലെ, എന്റെ ആര്യ സഹോദരൻ വനവാസത്തിലേക്കു പോയത് ആരുടെ ഉപദേശത്താലോ, അവൻ സതാംധർമ്മത്തിൽ പരാജയപ്പെടട്ടെ.

Verse 28

उपदिष्टं सुसूक्ष्मार्थं शास्त्रं यत्नेन धीमता ।स नाशयतु दुष्टात्मा यस्याऽर्योऽनुमते गतः ॥२८॥

ബുദ്ധിമാൻ ഗുരു പരിശ്രമത്തോടെ ഉപദേശിച്ച സൂക്ഷ്മാർത്ഥമുള്ള ശാസ്ത്രത്തെ ദുഷ്ടാത്മാവ് നശിപ്പിക്കുന്നവിധം വികൃതമാക്കട്ടെ; അങ്ങനെ പാപക്കളങ്കം സമ്പാദിച്ച് അവൻ നശിക്കട്ടെ—എന്റെ ആര്യ സഹോദരൻ വനവാസത്തിലേക്കു പോയത് ആരുടെ ഉപദേശത്താലോ.

Verse 29

मा च तं व्यूढबाह्वंसं चन्द्रार्कसमतेजसम् ।द्राक्षीद्राज्यस्थमासीनं यस्यार्योऽनुमतेगतः ॥२९॥

എന്റെ ആര്യ സഹോദരൻ വനവാസത്തിലേക്കു പോയത് ആരുടെ ഉപദേശത്താലോ, അവൻ ഒരിക്കലും അവനെ കാണാതിരിക്കട്ടെ—വ്യാപകഭുജനും വിശാലസ്കന്ധനും, ചന്ദ്രസൂര്യസമമായ തേജസ്സോടെ രാജസിംഹാസനത്തിൽ ആസീനനായവനെ.

Verse 30

पायसं कृसरं छागं वृथा सोऽश्नातु निर्घृणः ।गुरूंश्चाप्यवजानातु यस्याऽर्योऽनुमते गतः ॥३०॥

എന്റെ ആര്യ സഹോദരൻ നാടുകടത്തപ്പെട്ടത് ആരുടെ ഉപദേശത്താലോ, ആ നിർദയൻ പായസം, കൃസരം, ഛാഗമാംസം എന്നിവ യാഗാദി പുണ്യഹേതുവില്ലാതെ വ്യർത്ഥമായി ഭുജിക്കട്ടെ; ഗുരുക്കന്മാരെയും അവഹേളിക്കട്ടെ.

Verse 31

गाश्च स्पृशतु पादेन गुरून्परिवदेत्स्वयम् ।मित्रे द्रुह्येत सोऽत्यन्तं यस्याऽर्योऽनुमते गतः ॥३१॥

എന്റെ ആര്യ സഹോദരൻ നാടുകടത്തപ്പെട്ടത് ആരുടെ ഉപദേശത്താലോ, അവൻ ഭീകരാപരാധങ്ങൾ ചെയ്യട്ടെ—കാൽ കൊണ്ട് പശുവിനെ തട്ടട്ടെ, ഗുരുക്കന്മാരെ സ്വയം നിന്ദിക്കട്ടെ, സുഹൃത്തിനെ അത്യന്തം വഞ്ചിക്കട്ടെ.

Verse 32

विश्वासात्कथितं किञ्चित्परिवादं मिथः क्वचित् ।विवृणोतु स दुष्टात्मा यस्याऽर्योऽमते गतः ॥३२॥

വിശ്വാസത്തോടെ സ്വകാര്യമായി തമ്മിൽ പറഞ്ഞ ചെറിയൊരു നിന്ദാവാക്ക് എവിടെയോ ആരോടെയോ ആ ദുഷ്ടാത്മാവ് വെളിപ്പെടുത്തട്ടെ—എന്റെ ആര്യ സഹോദരൻ അയക്കപ്പെട്ടത് ആരുടെ സമ്മതത്താലോ; അങ്ങനെ വിശ്വാസഭംഗത്തിന്റെ പാപം അവനിൽ പതിക്കട്ടെ.

Verse 33

अकर्ता ह्यकृतज्ञश्च त्यक्ताचाऽत्मा निरपत्रपः ।लोके भवतु विद्विष्टो यस्यार्योऽनुमते गतः ॥३३॥

എന്റെ ആര്യ സഹോദരൻ നാടുകടത്തപ്പെട്ടത് ആരുടെ സമ്മതത്താലോ, അവൻ സഹായം ചെയ്യാത്തവൻ, കൃതഘ്നൻ, സദാചാരം ഉപേക്ഷിച്ചവൻ, ലജ്ജയില്ലാത്തവൻ എന്നിങ്ങനെ ലോകത്തിൽ ദ്വേഷിക്കപ്പെടട്ടെ.

Verse 34

पुत्रैर्दारैश्च भृत्यैश्च स्वगृहे परिवारितः ।स एको मृष्टमश्नातु यस्यार्योऽनुमते गतः ॥३४॥

എന്റെ ആര്യ സഹോദരൻ നാടുകടത്തപ്പെട്ടത് ആരുടെ സമ്മതത്താലോ, അവൻ സ്വന്തം വീട്ടിൽ പുത്രന്മാരും ഭാര്യയും ഭൃത്യന്മാരും ചുറ്റിനിന്നിട്ടും, ഒറ്റയ്ക്കായി വിശിഷ്ടഭോജനം മാത്രം ഭുജിക്കട്ടെ—ആ കുറ്റത്തിന് പാത്രമാകട്ടെ.

Verse 35

अप्राप्य सदृशान् दाराननपत्यः प्रमीयताम् ।अनवाप्य क्रियां धर्म्यां यस्याऽर्योऽनुमते गतः ॥३५॥

എന്റെ ആര്യ സഹോദരൻ വനവാസത്തിലേക്കു പോയത് ആരുടെ സമ്മതത്താലോ, ആ പുരുഷൻ യോഗ്യയായ സമാന ഭാര്യയെ ലഭിക്കാതെ, സന്താനമില്ലാതെ, ധർമ്മം നിലനിറുത്തുന്ന ധാർമ്മിക കർമ്മം പോലും അനുഷ്ഠിക്കാതെ തന്നെ മരണമടയട്ടെ.

Verse 36

माऽत्मनस्सन्ततिं द्राक्षीत्स्वेषु दारेषु दुःखितः ।आयुस्समग्रमप्राप्य यऽस्यार्योऽनुमते गतः ॥३६॥

എന്റെ ആര്യ സഹോദരൻ വനവാസത്തിലേക്കു പോയത് ആരുടെ സമ്മതത്താലോ, ആ പുരുഷൻ ദുഃഖിതനായി, തന്റെ ഭാര്യയിലൂടെ തന്റെ സന്തതിയെ ഒരിക്കലും കാണാതിരിക്കട്ടെ; പൂർണ്ണവും സന്തോഷകരവുമായ ആയുസ്സ് ലഭിക്കാതെ തന്നെ അന്ത്യം പ്രാപിക്കട്ടെ.

Verse 37

राजस्त्रीबालवृद्धानां वधे यत्पापमुच्यते ।भृत्यत्यागे च यत्पापं तत्पापं प्रतिपद्यताम् ॥३७॥

എന്റെ ആര്യ സഹോദരൻ വനവാസത്തിലേക്കു പോയത് ആരുടെ സമ്മതത്താലോ, ആ പുരുഷൻ രാജാവിനെയും സ്ത്രീയെയും കുട്ടികളെയും വൃദ്ധരെയും വധിച്ചതിന് ശാസ്ത്രങ്ങൾ പറയുന്ന പാപവും, ആശ്രിതരായ ഭൃത്യരെ ഉപേക്ഷിക്കുന്നതിൽ ഉള്ള പാപവും—അവയെല്ലാം ഏറ്റുവാങ്ങട്ടെ.

Verse 38

लाक्षया मधुमांसेन लोहेन च विषेण च ।सदैव बिभृयाद्भृत्यान्यस्यार्योऽनुमते गतः ॥३८॥

എന്റെ ആര്യ സഹോദരൻ വനവാസത്തിലേക്കു പോയത് ആരുടെ സമ്മതത്താലോ, ആ പുരുഷൻ ലാക്ഷ, മദ്യം, മാംസം, ലോഹം, വിഷം എന്നിവയിൽ ഇടപെട്ട് ഭൃത്യരെ പോഷിക്കുന്നവന് ഉണ്ടാകുന്ന ദോഷം സദാ വഹിക്കട്ടെ.

Verse 39

सङ्ग्रमे समुपोढे स्म शत्रुपक्षभयङ्करे ।पलायामानो वध्येत यस्यार्योऽनुमते गतः ॥३९॥

എന്റെ ആര്യ സഹോദരൻ വനവാസത്തിലേക്കു പോയത് ആരുടെ സമ്മതത്താലോ, ആ പുരുഷൻ ഭീകരമായ യുദ്ധം ഉച്ചത്തിലെത്തുമ്പോൾ, ശത്രുപക്ഷത്തിന് ഭയങ്കരനായിരുന്നാലും, ഓടിപ്പോകുമ്പോൾ തന്നെ ഒരു യോദ്ധാവിനെപ്പോലെ വധിക്കപ്പെടട്ടെ.

Verse 40

कपालपाणिः पृथिवीमटतां चीरसंवृतः ।भिक्षमाणो यथोन्मत्तो यस्यार्योऽनुमते गतः ॥४०॥

എന്റെ ആര്യ സഹോദരൻ വനവാസത്തിലേക്കു പോയത് ആരുടെ അനുവാദത്താലോ, ആ മനുഷ്യൻ ചീരവസ്ത്രം ധരിച്ചു ഭൂമിയിലുടനീളം അലഞ്ഞുതിരിയട്ടെ; കൈയിൽ കപാലം പിടിച്ച് ഉന്മത്തരുപോലെ ഭിക്ഷ യാചിച്ചുനടക്കട്ടെ.

Verse 41

मद्ये प्रसक्तो भवतु स्त्रीष्वक्षेषु च नित्यशः ।कामक्रोधाभिभूतस्तु यस्यार्योऽनुमते गतः ॥४१॥

എന്റെ ആര്യ സഹോദരൻ നിർവാസിതനായത് ആരുടെ അനുവാദത്താലോ, ആ മനുഷ്യൻ സദാ മദ്യത്തിലും സ്ത്രീകളിലും അക്ഷക്രീഡയിലും ആസക്തനാകട്ടെ; കാമവും ക്രോധവും അവനെ കീഴടക്കട്ടെ.

Verse 42

मास्म धर्मे मनो भूयादधर्मं स निषेवताम् ।अपात्रवर्षी भवतु यस्यार्योऽनुमते गतः ॥४२॥

എന്റെ ആര്യ സഹോദരൻ വനവാസത്തിലേക്കു പോയത് ആരുടെ അനുവാദത്താലോ, ആ മനുഷ്യന്റെ മനസ്സ് ഒരിക്കലും ധർമ്മത്തിൽ നിലകൊള്ളാതിരിക്കട്ടെ; അവൻ അധർമ്മം അനുഷ്ഠിക്കട്ടെ, അപാത്രർക്കു ദാനം പാഴായി ചൊരിയട്ടെ.

Verse 43

सञ्चितान्यस्य वित्तनि विविधानि सहस्रशः ।दस्युभिर्विप्रलुप्यन्तां यस्यार्योऽनुमते गतः ॥४३॥

എന്റെ ആര്യ സഹോദരൻ വനവാസത്തിലേക്കു പോയത് ആരുടെ അനുവാദത്താലോ, ആ മനുഷ്യന്റെ നാനാവിധമായി ശേഖരിച്ച ധനം ആയിരംവിധത്തിൽ കള്ളന്മാർ കൊള്ളയടിക്കട്ടെ.

Verse 44

उभे सन्ध्ये शयानस्य यत्पापं परिकल्प्यते ।तच्चपापं भवेत्तस्य यस्यार्योऽनुमते गतः ॥४४॥

എന്റെ ആര്യ സഹോദരൻ വനവാസത്തിലേക്കു പോയത് ആരുടെ സമ്മതത്താലോ, അവന് പ്രഭാതസന്ധ്യയും സായംസന്ധ്യയും രണ്ടും ഉറങ്ങിക്കളയുന്നവന്നു നിശ്ചയിക്കപ്പെടുന്ന അതേ പാപം തന്നെ ലഭിക്കട്ടെ.

Verse 45

यदग्निदायके पापं यत्पापं गुरतल्पगे ।मित्रद्रोहे च यत्पापं तत्पापं प्रतिपद्यताम् ॥४५॥

അഗ്നിദാഹം ചെയ്യുന്നവന്റെ പാപവും, ഗുരുവിന്റെ ശയ്യയെ അപമാനിക്കുന്നവന്റെ പാപവും, സുഹൃദ്രോഹത്തിന്റെ പാപവും—അവയെല്ലാം ഒരുപോലെ, എന്റെ ആര്യ സഹോദരന്റെ വനവാസത്തിന് സമ്മതം നൽകിയവന് ലഭിക്കട്ടെ.

Verse 46

देवतानां पित्रूणां च मातापित्रोस्तथैव च ।मा स्म कार्षीत्स शुश्रूषां यस्यार्योऽनुमते गतः ॥४६॥

എന്റെ ആര്യ സഹോദരൻ വനവാസത്തിലേക്കു പോയത് ആരുടെ സമ്മതത്താലോ, അവന് ദേവന്മാർക്കും പിതൃകൾക്കും, അതുപോലെ തന്നെ മാതാപിതാക്കൾക്കും യഥോചിതമായ ശുശ്രൂഷ ഒരിക്കലും ചെയ്യാൻ കഴിയാതിരിക്കട്ടെ.

Verse 47

सतां लोकात्सतां कीर्त्या स्सञ्जुष्टात्कर्मणस्तथा ।भ्रश्यतु क्षिप्रमद्यैव यस्यार्योऽनुमते गतः ॥४७॥

എന്റെ ആര്യ സഹോദരൻ വനവാസത്തിലേക്കു പോയത് ആരുടെ സമ്മതത്താലോ, അവൻ സജ്ജനങ്ങളുടെ ലോകത്തിൽ നിന്നും, അവരുടെ കീർത്തിയിൽ നിന്നും, സജ്ജനർ അംഗീകരിക്കുന്ന കര്‍മങ്ങളിൽ നിന്നും—ഇന്നുതന്നെ ഉടൻ വീഴ്ച പ്രാപിക്കട്ടെ.

Verse 48

अपास्य मातृशुश्रूषामनर्थे सोऽवतिष्ठताम् ।दीर्घबाहुर्महावक्षाः यस्यार्योऽनुमते गतः ॥४८॥

ദീർഘബാഹുവും മഹാവക്ഷസ്സുമായ എന്റെ ആര്യ സഹോദരൻ വനവാസത്തിലേക്കു പോയത് ആരുടെ സമ്മതത്താലോ, അവൻ മാതൃശുശ്രൂഷ ഉപേക്ഷിച്ച് നിർഥകവും ഫലശൂന്യവുമായ കാര്യങ്ങളിൽ മാത്രം ഉറച്ചുനിൽക്കട്ടെ.

Verse 49

बहुपुत्रो दरिद्रश्च ज्वररोगसमन्वितः ।स भूयात्सतत क्लेशी यस्यार्योऽनुमते गतः ॥४९॥

എന്റെ ആര്യ സഹോദരൻ വനവാസത്തിലേക്കു പോകാൻ ആരുടെ സമ്മതം കാരണമായോ, ആ മനുഷ്യൻ അനേകം പുത്രഭാരത്താൽ, ദാരിദ്ര്യത്താൽ, ജ്വരവും രോഗങ്ങളും കൊണ്ട് പീഡിതനായി സദാ ക്ലേശത്തിൽ കഴിയട്ടെ.

Verse 50

आशामाशंसमानानां दीनानामूर्ध्वचक्षुषाम् ।अर्थिनां वितथां कुर्याद्यस्यार्योऽनुमते गतः ॥५०॥

എന്റെ ആര്യ സഹോദരൻ വനവാസത്തിലേക്കു പോകാൻ ആരുടെ സമ്മതം കാരണമായോ, ആ മനുഷ്യൻ മേലോട്ടു നോക്കി പ്രതീക്ഷിക്കുന്ന ദീന യാചകരുടെ ആശകൾ വ്യർഥമാക്കുന്നവന്റെ പാപം ഏറ്റുകൊള്ളട്ടെ.

Verse 51

मायया रमतां नित्यं परुषः पिशुनोऽशुचिः ।राज्ञो भीतस्त्वधर्मात्मा यस्यार्योऽनुमते गतः ॥५१॥

എന്റെ ആര്യ സഹോദരൻ വനവാസത്തിലേക്കു പോകാൻ ആരുടെ സമ്മതം കാരണമായോ, ആ അധർമാത്മാവ് മായയാൽ സദാ ജീവിക്കട്ടെ—കഠിനവാക്കുള്ളവൻ, പിശുനൻ, അശുചി—രാജദണ്ഡഭയത്തിൽ നിരന്തരം വിറയട്ടെ.

Verse 52

ऋतुस्नातां सतीं भार्यामृतुकालानुरोधिनीम् ।अतिवर्तेत दुष्टात्मा यस्यार्योऽनुमते गतः ॥५२॥

എന്റെ ആര്യ സഹോദരൻ വനവാസത്തിലേക്കു പോകാൻ ആരുടെ സമ്മതം കാരണമായോ, ആ ദുഷ്ടാത്മാവ് ഋതുസ്നാതയായ, സതിയായ, ഋതുകാലം പാലിക്കുന്ന ഭാര്യയെ അവഗണിക്കുന്നവന്റെ പാപം ഏറ്റുകൊള്ളട്ടെ.

Verse 53

सधर्मदारान्परित्यज्य परदारान्निषेवताम् ।त्यक्तधर्मरतिर्मूढो यस्यार्योऽनुमते गतः ॥५३॥

ആരുടെയനുമതിയാൽ എന്റെ ആര്യ സഹോദരൻ വനവാസത്തിലേക്കു പോയുവോ, അവൻ ധർമ്മപത്നിയെ ഉപേക്ഷിച്ച് പരസ്ത്രീസേവനം ചെയ്യുന്ന, ധർമ്മരതി വിട്ട് മോഹിതനായ മനുഷ്യന്റെ പാപം പ്രാപിക്കട്ടെ.

Verse 54

विप्रलुप्तप्रजातस्य दुष्कृतं ब्राह्मणस्य यत् ।तदेव प्रतिपद्येत यस्यार्योऽनुमते गतः ॥५४॥

ആരുടെയനുമതിയാൽ എന്റെ ആര്യ സഹോദരൻ വനവാസത്തിലേക്കു പോയുവോ, അവൻ വംശഭ്രഷ്ടനായി മഹാദുഷ്കൃത്യം ചെയ്യുന്ന ബ്രാഹ്മണനു ലഭിക്കുന്ന അതേ പാപഫലം തന്നെ പ്രാപിക്കട്ടെ.

Verse 55

पानीयदूषके पापं तथैव विषदायके ।यत्तदेकस्स लभतां यस्यार्योऽनुमते गतः ॥५५॥

ആരുടെയനുമതിയാൽ എന്റെ ആര്യ സഹോദരൻ വനവാസത്തിലേക്കു പോയുവോ, അവൻ കുടിവെള്ളം മലിനമാക്കുന്നവനും വിഷം കൊടുക്കുന്നവനും ലഭിക്കുന്ന പാപം ഒറ്റയ്ക്കു തന്നെ പ്രാപിക്കട്ടെ.

Verse 56

ब्राह्मणायोद्यतां पूजां विहन्तु कलुषेन्द्रियः ।बालवत्सां च गां दोग्धु यस्यार्यो ऽनुमते गतः ॥५६॥

ആരുടെയനുമതിയാൽ എന്റെ ആര്യ സഹോദരൻ വനവാസത്തിലേക്കു പോയുവോ, അവൻ മലിനേന്ദ്രിയനായവൻ ബ്രാഹ്മണനുവേണ്ടി ഒരുക്കിയ പൂജയെ തടസ്സപ്പെടുത്തുകയും കിടാവുള്ള പശുവിനെ കറക്കുകയും ചെയ്യുന്നവന്റെ പാപം പ്രാപിക്കട്ടെ.

Verse 57

तुर्ष्णार्तं सति पानीये विप्रलम्भेन योजयेत् ।लभेत तस्य यत्पापं यस्यार्योऽनुमते गतः ॥५७॥

ആരുടെയനുമതിയാൽ എന്റെ ആര്യ സഹോദരൻ വനവാസത്തിലേക്കു പോയുവോ, അവൻ വെള്ളം ഉണ്ടായിരിക്കെ ദാഹാർത്തനെ കപടമായി വഞ്ചിച്ച് ആശ്വാസം നിഷേധിക്കുന്നവന്റെ പാപം പ്രാപിക്കട്ടെ.

Verse 58

भक्त्या विवदमानेषु मार्गमाश्रित्य पश्यतः ।तस्य पापेन युज्येत यस्यार्योऽनुमते गतः ॥५८॥

എന്റെ ആര്യനായ സഹോദരൻ വനവാസത്തിലേക്ക് പോയത് ആരുടെ അനുമതിയാലോ, ആ മനുഷ്യൻ ഭക്തിയുടെ പേരിൽ തർക്കിക്കുന്നവരുടെ ഇടയിൽ ഒരു പക്ഷത്തിന്റെ വഴിയെ ആശ്രയിച്ച് നോക്കി നിൽക്കുന്നവന്റെ പാപഭാരം ഏറ്റെടുക്കട്ടെ.

Verse 59

विहीनां पतिपुत्राभ्यां कौसल्यां पार्थिवात्मजः ।एवमाश्वासयन्नेव दुःखार्तो निपपात ह ॥५९॥

ഭർത്താവിനെയും പുത്രനെയും നഷ്ടപ്പെട്ട കൗസല്യയെ ഇങ്ങനെ ആശ്വസിപ്പിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ, ദുഃഖത്തിൽ ആകുലനായ രാജകുമാരൻ ഭരതൻ അവളുടെ പാദങ്ങളിൽ വീണു.

Verse 60

तथा तु शपथैः कष्टै श्शपमानमचेतनम् ।भरतं शोकसन्तप्तं कौसल्या वाक्यमब्रवीत् ॥६०॥

ഇങ്ങനെ ശോകത്തിൽ ദഗ്ധനായി ഭരതൻ ബോധംകെട്ട് കിടന്നു ഭയങ്കരമായ ശപഥങ്ങൾ ചൊല്ലിക്കൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ, കൗസല്യ അവനോട് ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.

Verse 61

मम दुःखमिदं पुत्र भूयस्समुपजायते ।शपथै श्शपमानो हि प्राणानुपरुणत्सि मे ॥६१॥

മകനേ, എന്റെ ഈ ദുഃഖം വീണ്ടും വീണ്ടും വർധിക്കുന്നു; ഇങ്ങനെ ശപഥങ്ങൾ ചൊല്ലുന്നതിലൂടെ നീ എന്റെ പ്രാണവായുവിനെ തന്നെ ഞെരുക്കുന്നതുപോലെയാകുന്നു.

Verse 62

दिष्ट्या न चलितो धर्मादात्मा ते सहलक्ष्मणः ।वत्स सत्यप्रतिज्ञो ते सतां लोकमवाप्स्यसि ॥६२॥

വത്സാ, ദൈവകൃപയാൽ നിന്റെ ആത്മാവ് ധർമ്മത്തിൽ നിന്ന് വഴുതിയില്ല—ലക്ഷ്മണന്റെയും അതുപോലെ തന്നേ. നീ സത്യപ്രതിജ്ഞനായതിനാൽ സജ്ജനരുടെ ലോകത്തെ പ്രാപിക്കും.

Verse 63

इत्युक्त्वा चाङ्कमानीय भरतं भ्रातृवत्सलम् ।परिष्वज्य महाबाहुं रुरोद भृशदुःखिता ॥६३॥

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞിട്ട്, സഹോദരസ്നേഹിയായ ഭരതനെ കൗസല്യ തന്റെ മടിയിൽ ചേർത്തെടുത്തു; മഹാബാഹുവിനെ ആലിംഗനം ചെയ്ത് അത്യന്തം ദുഃഖത്തിൽ വിങ്ങി അവൾ കരഞ്ഞു.

Verse 64

एवं विलपमानस्य दुःखार्तस्य महात्मनः ।मोहाच्च शोकसम्रोधाद्बभूव लुलितं मनः ॥६४॥

ഇങ്ങനെ ദുഃഖാർത്തനായ മഹാത്മാവ് ഭരതൻ വിലപിക്കുമ്പോൾ, മോഹവും ശോകത്തിന്റെ വളയലും മൂലം അവന്റെ മനസ്സ് കുലുങ്ങി അസ്ഥിരമായി.

Verse 65

लालप्यमानस्य विचेतनस्य प्रणष्टबुद्धेः पतितस्य भूमौ ।मुहुर्मुहुर्निश्श्वसतश्च घर्मं सा तस्य शोकेन जगाम रात्रिः ॥६५॥

ഭൂമിയിൽ വീണുകിടന്ന, ബോധമറ്റും ബുദ്ധി മങ്ങിയതുമായ ഭരതൻ ഇടയ്‌ക്കിടയ്‌ക്ക് കരുണവിലാപം ചെയ്തു, വീണ്ടും വീണ്ടും ചൂടുള്ള ദീർഘനിശ്വാസങ്ങൾ വിട്ടുകൊണ്ടിരിക്കെ, ആ രാത്രി മുഴുവൻ അവന്റെ ശോകത്തിൽ തന്നെ കടന്നു പോയി.