Sarga 75

Verse 1

दीर्घकालात्समुत्थाय संज्ञां लब्ध्वा च वीर्यवान्।नेत्राभ्यामश्रुपूर्णाभ्यां दीनामुद्वीक्ष्य मातरम्।।।।सोऽमात्यमध्ये भरतो जननीमभ्यकुत्सयत्।

ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਵੀਰ ਭਰਤ ਉੱਠਿਆ ਅਤੇ ਹੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਇਆ; ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਦਿਨ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਉਸ ਨੇ ਜਨਨੀ ਨੂੰ ਝਿੜਕਿਆ।

Verse 2

राज्यं न कामये जातु मन्त्रये नापि मातरम्।।।।अभिषेकं न जानामि योऽभूद्राज्ञा समीक्षितः।विप्रकृष्टेह्यहं देशे शत्रुघ्नसहितोऽवसम्।।।।

ਮੈਂ ਕਦੇ ਵੀ ਰਾਜ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ, ਨਾ ਹੀ ਇਸ ਬਾਰੇ ਮਾਂ ਨਾਲ ਭੀ ਸਲਾਹ ਕੀਤੀ। ਰਾਜਾ ਜੀ ਨੇ ਜੋ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ; ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਸਮੇਤ ਦੂਰ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਸੀ।

Verse 3

राज्यं न कामये जातु मन्त्रये नापि मातरम्।।2.75.2।।अभिषेकं न जानामि योऽभूद्राज्ञा समीक्षितः।विप्रकृष्टेह्यहं देशे शत्रुघ्नसहितोऽवसम्।।2.75.3।।

ਰਾਜੇ ਨੇ ਜੋ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਸੀ; ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਸ਼ਤਰੁਘਨ ਦੇ ਨਾਲ ਦੂਰ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਸੀ।

Verse 4

वनवासं न जानामि रामस्याहं महात्मनः।विवासनं वा सौमित्रे स्सीतायाश्च यथाऽभवत्।।।।

ਮਹਾਤਮਾ ਰਾਮ ਦੇ ਵਨਵਾਸ ਬਾਰੇ ਮੈਨੂੰ ਰਤਾ ਭਰ ਵੀ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ; ਅਤੇ ਸੌਮਿਤ੍ਰੀ (ਲਕਸ਼ਮਣ) ਤੇ ਸੀਤਾ ਦੇਵੀ ਦਾ ਨਿਰਵਾਸਨ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ, ਇਹ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਅਣਜਾਣ ਸੀ।

Verse 5

तथैव क्रोशतस्तस्य भरतस्य महात्मनः।कौसल्या शब्दमाज्ञाय सुमित्रामिदमब्रवीत्।।।।

ਉਹ ਮਹਾਤਮਾ ਭਰਤ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ; ਕੌਸਲਿਆ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਪਛਾਣ ਕੇ ਸੁਮਿਤਰਾ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 6

आगतः क्रूरकार्यायाः कैकेय्या भरतस्सुतः।तमहं द्रष्टुमिच्छामि भरतं दीर्घदर्शिनम्।।।।

ਕ੍ਰੂਰ ਕਰਮਾਂ ਵਾਲੀ ਕੈਕਈ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਦੂਰਦਰਸ਼ੀ ਭਰਤ ਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਮੈਂ ਉਸ ਭਰਤ ਨੂੰ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 7

एवमुक्त्वा सुमित्रां सा विवर्णा मलिना कृशा।प्रतस्थे भरतो यत्र वेपमाना विचेतना।।।।

ਸੁਮਿਤਰਾ ਨੂੰ ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਕੌਸਲਿਆ—ਰੰਗ ਉਡਿਆ, ਮਲਿਨ ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ—ਕੰਬਦੀ ਹੋਈ, ਲਗਭਗ ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਭਰਤ ਸੀ ਉੱਥੇ ਨੂੰ ਤੁਰ ਪਈ।

Verse 8

स तु रामानुजश्चापि शत्रुघ्नसहितस्तदा।प्रतस्थे भरतो यत्र कौसल्याया निवेशनम्।।।।

ਤਦ ਰਾਮ ਦਾ ਅਨੁਜ ਭਰਤ ਵੀ ਸ਼ਤਰੁਘਨ ਸਮੇਤ ਕੌਸਲਿਆ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਵੱਲ, ਜਿੱਥੇ ਕੌਸਲਿਆ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ, ਤੁਰ ਪਿਆ।

Verse 9

तत श्शत्रुघ्नभरतौ कौसल्यां प्रेक्ष्य दुःखितौ।पर्यष्वजेतां दुःखार्तां पतितां नष्टचेतसाम्।।।।रुदन्तौ रुदतीं दुःखात्समेत्यार्यां मनस्स्विनीम्।

ਤਦ ਸ਼ਤਰੁਘਨ ਅਤੇ ਭਰਤ, ਕੌਸਲਿਆ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਵਿਹਲ ਹੋ ਗਏ। ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਲਗਭਗ ਬੇਹੋਸ਼ ਉਸ ਆਰਿਆ, ਮਨਸਵਿਨੀ ਮਾਤਾ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਪੀੜਾ ਨਾਲ ਰੋ ਰਹੀ ਸੀ ਤਿਵੇਂ ਆਪ ਵੀ ਰੋਂਦੇ ਹੋਏ, ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ।

Verse 10

भरतं प्रत्युवाचेदं कौसल्या भृशदुःखिता।।।।इदं ते राज्यकामस्य राज्यं प्राप्तमकण्टकम्।संप्राप्तं बत कैकेय्या शशीघ्रं क्रूरेण कर्मणा।।।।

ਅਤਿ ਦੁਖੀ ਕੌਸਲਿਆ ਨੇ ਭਰਤ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਰਾਜ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਰਾਜ ਬਿਨਾ ਰੁਕਾਵਟ ਮਿਲ ਗਿਆ ਹੈ; ਹਾਏ, ਕੈਕਈ ਨੇ ਕ੍ਰੂਰ ਕਰਮ ਨਾਲ ਇਹ ਤੁਰੰਤ ਤੇਰੇ ਲਈ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਿਆ।”

Verse 11

भरतं प्रत्युवाचेदं कौसल्या भृशदुःखिता।।2.75.10।।इदं ते राज्यकामस्य राज्यं प्राप्तमकण्टकम्।संप्राप्तं बत कैकेय्या शशीघ्रं क्रूरेण कर्मणा।।2.75.11।।

ਅਤਿ ਦੁਖੀ ਕੌਸਲਿਆ ਨੇ ਭਰਤ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਰਾਜ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਰਾਜ ਬਿਨਾ ਰੁਕਾਵਟ ਮਿਲ ਗਿਆ ਹੈ; ਹਾਏ, ਕੈਕਈ ਨੇ ਕ੍ਰੂਰ ਕਰਮ ਨਾਲ ਇਹ ਤੁਰੰਤ ਤੇਰੇ ਲਈ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਿਆ।”

Verse 12

प्रस्थाप्य चीरवसनं पुत्रं मे वनवासिनम्।कैकेयी कं गुणं तत्र पश्यति क्रूरदर्शिनी।।।।

ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਚੀਰ-ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨਾ ਕੇ ਵਨਵਾਸ ਲਈ ਭੇਜ ਕੇ, ਕ੍ਰੂਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਾਲੀ ਕੈਕਈ ਨੇ ਉੱਥੇ ਕਿਹੜਾ ‘ਲਾਭ’ ਵੇਖਿਆ ਸੀ?

Verse 13

क्षिप्रं मामपि कैकेयी प्रस्थापयितुमर्हति।हिरण्यनाभो यत्रास्ते सुतो मे सुमहायशाः।।।।

ਜਿੱਥੇ ਮੇਰਾ ਮਹਾਨ ਯਸ਼ ਵਾਲਾ, ਹਿਰਣ੍ਯਨਾਭ ਰਾਮ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਕੈਕਈ ਨੂੰ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਤੁਰੰਤ ਭੇਜ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 14

अथवा स्वयमेवाहं सुमित्रानुचरा सुखम्।अग्निहोत्रं पुरस्कृत्य प्रस्थास्ये यत्र राघवः।।।।

ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਮੈਂ ਆਪ ਹੀ ਸੁਮਿਤਰਾ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ, ਅਗਨਿਹੋਤ੍ਰ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਜਿੱਥੇ ਰਾਘਵ ਹੈ ਉੱਥੇ ਰਵਾਨਾ ਹੋਵਾਂਗੀ।

Verse 15

कामं वा स्वयमेवाद्य तत्र मां नेतुमर्हसि।यत्रासौ पुरुषव्याघ्रः पुत्रो मे तप्यते तपः।।।।

ਜਾਂ ਫਿਰ ਅੱਜ ਤੂੰ ਆਪ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਉੱਥੇ ਲੈ ਚੱਲਣ ਯੋਗ ਹੈਂ, ਜਿੱਥੇ ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ—ਪੁਰੁਸ਼-ਵਿਆਘਰ—ਤਪੱਸਿਆ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।

Verse 16

इदं हि तव विस्तीर्णं धनधान्यसमाचितम्।हस्त्वश्वरथसम्पूर्णं राज्यं निर्यातितं तया।।।।

ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਵਿਸ਼ਾਲ ਰਾਜ—ਧਨ ਤੇ ਅਨਾਜ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਅਤੇ ਹਾਥੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਤੇ ਰਥਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ—ਉਸ ਨੇ ਤੇਰੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

Verse 17

इत्यादिबहुभिर्वाक्यैः क्रूरैः सम्भर्त्सितोऽनघः।विव्यथे भरतस्तीव्रं व्रणे तुद्येव सूचिना।।।।

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਨੇਕ ਕਠੋਰ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਭਰਤ ਨੂੰ ਨਿਰਦਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਡਾਂਟਿਆ ਗਿਆ; ਉਹ ਤੀਖੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਵਿਹਲ ਹੋ ਗਿਆ—ਜਿਵੇਂ ਜ਼ਖ਼ਮ ਵਿੱਚ ਸੂਈ ਚੁਭੇ।

Verse 18

पपात चरणौ तस्यास्तदा सम्भ्रान्तचेतनः।विलप्य बहुधाऽसंज्ञो लब्धसंज्ञस्ततः स्थितः।।।।

ਤਦ ਮਨ ਘਬਰਾਇਆ ਹੋਇਆ ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਿਆ; ਵਾਰ ਵਾਰ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦਿਆਂ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ, ਫਿਰ ਹੋਸ਼ ਆਉਣ ਤੇ ਉੱਥੇ ਖੜਾ ਰਹਿ ਗਿਆ।

Verse 19

एवं विलपमानां तां भरतः प्राञ्जलिस्तदा।कौसल्यां प्रत्युवाचेदं शोकैर्बहुभिरावृताम्।।।।

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੀ, ਅਨੇਕ ਸ਼ੋਕਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਕੌਸਲਿਆ ਨੂੰ ਭਰਤ ਨੇ ਤਦ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਇਹ ਬਚਨ ਕਿਹਾ।

Verse 20

आर्ये कस्मादजानन्तं गर्हसे मामकिल्बिषम्।विपुलां च मम प्रीतिं स्थिरां जानासि राघवे।।।।

ਹੇ ਆਰਿਆ, ਮੈਂ ਅਣਜਾਣ ਅਤੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹਾਂ, ਫਿਰ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਕਿਉਂ ਦੋਸ਼ ਲਾਂਦੇ ਹੋ? ਰਾਘਵ (ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ) ਪ੍ਰਤੀ ਮੇਰੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅਤੇ ਅਟੱਲ ਪ੍ਰੀਤ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ।

Verse 21

कृता शास्त्रानुगा बुद्धिर्माभूत्तस्य कदाचन।सत्यसन्ध स्सतां श्रेष्ठो यस्याऽर्योऽनुमते गतः।।।।

ਜਿਸ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਬਣੀ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਨ ਉੱਠੇ ਕਿ—ਸੱਤਿਆਸੰਧ, ਸਤਪੁਰਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਮੇਰਾ ਆਰਯ ਭਰਾ ਉਸ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਾਲ ਵਨਵਾਸ ਨੂੰ ਗਿਆ।

Verse 22

प्रेष्यं पापीयसां यातु सूर्यञ्च प्रतिमेहतु।हन्तु पादेन गां सुप्तां यस्याऽर्योऽनुमते गतः।।।।

ਜਿਸ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਆਰਯ ਭਰਾ ਵਨਵਾਸ ਨੂੰ ਗਿਆ, ਉਹ ਇਹ ਪਾਪ ਭੋਗੇ—ਅਤਿ ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਦੀ ਗੁਲਾਮੀ ਕਰੇ, ਸੂਰਜ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਪਿਸ਼ਾਬ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਸੁੱਤੀ ਗਾਂ ਨੂੰ ਪੈਰ ਨਾਲ ਲੱਤ ਮਾਰੇ।

Verse 23

कारयित्वा महत्कर्म भर्ता भृत्यमनर्थकम्।अधर्मो योऽस्य सोऽस्यास्तु यस्याऽर्योऽनुमतेगतः।।।।

ਜਿਸ ਦੀ ਸਲਾਹ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਆਰਯ ਭਰਾ ਨੂੰ ਦੂਰ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਅਧਰਮ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਪਵੇ—ਜਿਵੇਂ ਮਾਲਕ ਨੌਕਰ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੰਮ ਕਰਵਾ ਕੇ ਵੀ ਯੋਗ ਬਦਲਾ ਨਾ ਦੇਵੇ; ਉਹ ਅਧਰਮ ਉਸ ਦਾ ਹੀ ਹੋਵੇ।

Verse 24

परिपालयमानस्य राज्ञो भूतानि पुयत्रवत्।ततस्नु दुह्यतां पापं यस्याऽर्योऽनुमते गतः।।।।

ਜੋ ਰਾਜਾ ਪ੍ਰਜਾ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਾਂਗ ਪਾਲਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨਾਲ ਦਗਾ ਕਰਨ ਦਾ ਜੋ ਪਾਪ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਪ ਉਸ ਨੂੰ ਲੱਗੇ—ਜਿਸ ਦੀ ਸਲਾਹ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਆਰਯ ਭਰਾ ਵਨਵਾਸ ਨੂੰ ਗਿਆ।

Verse 25

बलिषड्भागमुद्धृत्य नृपस्यारक्षतः प्रजाः।अधर्मो योऽस्य सोऽस्यास्तु यस्यार्थोऽनुमते गतः।।।।

ਜੋ ਰਾਜਾ ਪ੍ਰਜਾ ਤੋਂ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਛੇਵਾਂ ਹਿੱਸਾ (ਬਲੀ) ਲੈ ਕੇ ਵੀ ਰੱਖਿਆ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਜੋ ਅਧਰਮ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਅਧਰਮ ਉਸ ਨੂੰ ਲੱਗੇ—ਜਿਸ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਆਰਯ ਭਰਾ ਵਨਵਾਸ ਨੂੰ ਗਿਆ।

Verse 26

संश्रुत्य च तपस्विभ्यस्सत्रे वै यज्ञदक्षिणाम्।तां विप्रलपतां पापं यस्यार्योऽनुमते गतः।।।।

ਜਿਸ ਦੀ ਸਲਾਹ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਆਰਯ ਭਰਾ ਜਲਾਵਤਨ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਪਾਪ ਆਵੇ—ਜਿਵੇਂ ਸਤ੍ਰ-ਯੱਗ ਵਿੱਚ ਤਪੱਸਵੀਆਂ ਨੂੰ ਯੱਗ-ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਦੇਣ ਦਾ ਵਚਨ ਦੇ ਕੇ ਫਿਰ ਕਪਟ ਨਾਲ ਰੋਕ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਉੱਤੇ ਪਾਪ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।

Verse 27

हस्त्यश्वरथसम्बाधे युद्धे शस्त्रसमाकुले।मा स्म कार्षीत्सतां धर्मं यस्यार्योऽनुमते गतः।।।।

ਹਾਥੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ, ਰਥਾਂ ਨਾਲ ਭੀੜੇ ਅਤੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਪੈ ਕੇ ਵੀ ਜੋ ਸੱਜਣਾਂ ਦੇ ਧਰਮ-ਕਰਤਵ ਨੂੰ ਨਾ ਨਿਭਾਏ, ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਅਧਰਮੀ ਬਣੇ—ਜਿਸ ਦੀ ਸਲਾਹ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਆਰਯ ਭਰਾ ਜਲਾਵਤਨ ਹੋਇਆ।

Verse 28

उपदिष्टं सुसूक्ष्मार्थं शास्त्रं यत्नेन धीमता।स नाशयतु दुष्टात्मा यस्याऽर्योऽनुमते गतः।।।।

ਜਿਸ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਗੁਰੂ ਨੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਸੁਖਮ ਅਰਥ ਵਾਲਾ ਸ਼ਾਸਤਰ ਉਪਦੇਸ਼ਿਆ, ਉਸ ਨੂੰ ਜੋ ਦੁਸ਼ਟ-ਆਤਮਾ ਵਿਗਾੜ ਕੇ ਨਾਸ ਕਰੇ—ਉਹੀ ਦੁਸ਼ਟ-ਆਤਮਾ ਨਾਸ ਹੋਵੇ; ਜਿਸ ਦੀ ਸਲਾਹ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਆਰਯ ਭਰਾ ਜਲਾਵਤਨ ਹੋਇਆ।

Verse 29

मा च तं व्यूढबाह्वंसं चन्द्रार्कसमतेजसम्।द्राक्षीद्राज्यस्थमासीनं यस्यार्योऽनुमतेगतः।।।।

ਜਿਸ ਦੀ ਸਲਾਹ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਆਰਯ ਭਰਾ ਜਲਾਵਤਨ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖੇ—ਵਿਸਾਲ ਬਾਹਾਂ ਤੇ ਚੌੜੇ ਮੋਢਿਆਂ ਵਾਲੇ, ਚੰਦ੍ਰ-ਸੂਰਜ ਸਮ ਤੇਜਸਵੀ, ਰਾਜ-ਸਿੰਘਾਸਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ ਹੋਏ।

Verse 30

पायसं कृसरं छागं वृथा सोऽश्नातु निर्घृणः।गुरूंश्चाप्यवजानातु यस्याऽर्योऽनुमते गतः।।।।

ਜਿਸ ਦੀ ਸਲਾਹ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਆਰਯ ਭਰਾ ਵਨਵਾਸ ਨੂੰ ਗਿਆ, ਉਹ ਨਿਰਦਈ ਮਨੁੱਖ ਪਾਇਸ, ਕ੍ਰਿਸਰ ਅਤੇ ਛਾਗ-ਮਾਸ ਯਜ੍ਞ ਆਦਿ ਪਵਿੱਤਰ ਉਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਵਿਅਰਥ ਹੀ ਖਾਵੇ; ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂਆਂ ਦਾ ਵੀ ਅਪਮਾਨ ਕਰੇ।

Verse 31

गाश्च स्पृशतु पादेन गुरून्परिवदेत्स्वयम्।मित्रे द्रुह्येत सोऽत्यन्तं यस्याऽर्योऽनुमते गतः।।।।

ਜਿਸ ਦੀ ਸਲਾਹ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਆਰਯ ਭਰਾ ਵਨਵਾਸ ਨੂੰ ਗਿਆ, ਉਹ ਘੋਰ ਅਪਰਾਧ ਕਰੇ—ਪੈਰ ਨਾਲ ਗਾਂ ਨੂੰ ਲੱਤ ਮਾਰੇ, ਆਪਣੇ ਗੁਰੂਜਨਾਂ ਦੀ ਆਪ ਹੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਅਤਿ ਦ੍ਰੋਹ ਕਰੇ।

Verse 32

विश्वासात्कथितं किञ्चित्परिवादं मिथः क्वचित्।विवृणोतु स दुष्टात्मा यस्याऽर्योऽमते गतः।।।।

ਜਿਸ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਆਰਯ ਭਰਾ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ, ਉਹ ਦੁਸ਼ਟਾਤਮਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਇਕਾਂਤ ਵਿੱਚ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਕਹੀ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਨਿੰਦਾ ਨੂੰ ਕਿਤੇ ਕਿਸੇ ਅੱਗੇ ਖੋਲ੍ਹ ਦੇਵੇ; ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ-ਭੰਗ ਦਾ ਪਾਪ ਉਸ ਨੂੰ ਲੱਗੇ।

Verse 33

अकर्ता ह्यकृतज्ञश्च त्यक्ताचाऽत्मा निरपत्रपः।लोके भवतु विद्विष्टो यस्यार्योऽनुमते गतः।।।।

ਜਿਸ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਆਰਯ ਭਰਾ ਵਨਵਾਸ ਨੂੰ ਗਿਆ, ਉਹ ਨਾ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਕ੍ਰਿਤਘਨ, ਸਦਾਚਾਰ ਤਿਆਗਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਨਿਰਲੱਜ ਹੋ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਘ੍ਰਿਣਿਤ ਬਣੇ।

Verse 34

पुत्रैर्दारैश्च भृत्यैश्च स्वगृहे परिवारितः।स एको मृष्टमश्नातु यस्यार्योऽनुमते गतः।।।।

ਜਿਸ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਆਰਯ ਭਰਾ ਵਨਵਾਸ ਨੂੰ ਗਿਆ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਪੁੱਤਰਾਂ, ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਨੌਕਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਵੀ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਸੁਆਦਲਾ ਭੋਜਨ ਖਾਵੇ—ਅਤੇ ਉਸ ਦੋਸ਼ ਦਾ ਭਾਗੀ ਬਣੇ।

Verse 35

अप्राप्य सदृशान् दाराननपत्यः प्रमीयताम्।अनवाप्य क्रियां धर्म्यां यस्याऽर्योऽनुमते गतः।।।।

ਜਿਸ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਆਰਯ ਭਰਾ ਵਨਵਾਸ ਨੂੰ ਗਿਆ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਯੋਗ ਸਮਾਨ ਪਤਨੀ ਨਾ ਪਾਵੇ, ਨਿਸੰਤਾਨ ਰਹੇ, ਅਤੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਥਾਮਣ ਵਾਲੇ ਧਾਰਮਿਕ ਕਰਮ ਵੀ ਨਾ ਕਰ ਸਕੇ—ਇਉਂ ਹੀ ਮਰ ਜਾਵੇ।

Verse 36

माऽत्मनस्सन्ततिं द्राक्षीत्स्वेषु दारेषु दुःखितः।आयुस्समग्रमप्राप्य यऽस्यार्योऽनुमते गतः।।।।

ਜਿਸ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਆਰਯ ਭਰਾ ਵਨਵਾਸ ਨੂੰ ਗਿਆ, ਉਹ ਦੁਖੀ ਰਹੇ; ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੀ ਸੰਤਾਨ ਕਦੇ ਨਾ ਵੇਖੇ; ਅਤੇ ਪੂਰਾ ਸੁਖਮਈ ਆਯੁ ਨਾ ਪਾ ਕੇ ਹੀ ਅੰਤ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚੇ।

Verse 37

राजस्त्रीबालवृद्धानां वधे यत्पापमुच्यते।भृत्यत्यागे च यत्पापं तत्पापं प्रतिपद्यताम्।।।।

ਜਿਸ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਆਰਯ ਭਰਾ ਵਨਵਾਸ ਨੂੰ ਗਿਆ, ਉਹ ਰਾਜੇ, ਇਸਤਰੀ, ਬਾਲਕ ਅਤੇ ਬੁੱਢੇ ਦੇ ਵਧ ਲਈ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਪਾਪ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਸ਼੍ਰਿਤ ਭ੍ਰਿਤਿਆਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗਣ ਦਾ ਜੋ ਪਾਪ ਹੈ—ਉਹ ਸਭ ਪਾਪ ਭੋਗੇ।

Verse 38

लाक्षया मधुमांसेन लोहेन च विषेण च।सदैव बिभृयाद्भृत्यान्यस्यार्योऽनुमते गतः।।।।

ਜਿਸ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਆਰਯ ਭਰਾ ਵਨਵਾਸ ਨੂੰ ਗਿਆ, ਉਹ ਲਾਖ, ਮਦਿਰਾ, ਮਾਸ, ਲੋਹਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ ਆਦਿ ਦਾ ਸਦਾ ਵਪਾਰ ਕਰ ਕੇ ਭ੍ਰਿਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪਾਲਣ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਧਾਰੇ।

Verse 39

सङ्ग्रमे समुपोढे स्म शत्रुपक्षभयङ्करे।पलायामानो वध्येत यस्यार्योऽनुमते गतः।।।।

ਜਿਸ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਆਰਯ ਭਰਾ ਵਨਵਾਸ ਨੂੰ ਗਿਆ, ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਜੰਗ ਦੇ ਚਰਮ ਵੇਲੇ, ਸ਼ਤਰੂ ਪੱਖ ਲਈ ਡਰਾਉਣਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਭੱਜਦਾ ਹੋਇਆ ਹੀ ਯੋਧੇ ਵਾਂਗ ਮਾਰਿਆ ਜਾਵੇ।

Verse 40

कपालपाणिः पृथिवीमटतां चीरसंवृतः।भिक्षमाणो यथोन्मत्तो यस्यार्योऽनुमते गतः।।।।

ਜਿਸ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਆਰਯ ਭਰਾ ਵਨਵਾਸ ਨੂੰ ਗਿਆ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਚੀਰ-ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਭਟਕਦਾ ਫਿਰੇ; ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਕਪਾਲ ਲੈ ਕੇ ਉਨਮੱਤ ਵਾਂਗ ਭਿੱਖਿਆ ਮੰਗਦਾ ਰਹੇ।

Verse 41

मद्ये प्रसक्तो भवतु स्त्रीष्वक्षेषु च नित्यशः।कामक्रोधाभिभूतस्तु यस्यार्योऽनुमते गतः।।।।

ਜਿਸ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਆਰਯ ਭਰਾ ਨਿਰਵਾਸਿਤ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਸਦਾ ਮਦਿਰਾ, ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਅਤੇ ਅੱਖ-ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹੇ; ਕਾਮ ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਉਸ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਕਰ ਲੈਣ।

Verse 42

मास्म धर्मे मनो भूयादधर्मं स निषेवताम्।अपात्रवर्षी भवतु यस्यार्योऽनुमते गतः।।।।

ਜਿਸ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਆਰਯ ਭਰਾ ਵਨਵਾਸ ਨੂੰ ਗਿਆ, ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਮਨ ਕਦੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਨ ਟਿਕੇ; ਉਹ ਅਧਰਮ ਦਾ ਆਚਰਨ ਕਰੇ ਅਤੇ ਅਪਾਤ੍ਰਾਂ ਉੱਤੇ ਦਾਨ ਵਿਅਰਥ ਵਗਾਉਂਦਾ ਰਹੇ।

Verse 43

सञ्चितान्यस्य वित्तनि विविधानि सहस्रशः।दस्युभिर्विप्रलुप्यन्तां यस्यार्योऽनुमते गतः।।।।

ਜਿਸ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਆਰਯ ਭਰਾ ਵਨਵਾਸ ਨੂੰ ਗਿਆ, ਉਸ ਦੇ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਧਨ-ਵੈਭਵ ਨੂੰ ਚੋਰ-ਦੱਸੂ ਅਣਗਿਣਤ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਲੁੱਟ ਲੈਣ।

Verse 44

उभे सन्ध्ये शयानस्य यत्पापं परिकल्प्यते।तच्चपापं भवेत्तस्य यस्यार्योऽनुमते गतः।।।।

ਜਿਸ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਆਰਯ ਭਰਾ ਵਨਵਾਸ ਨੂੰ ਗਿਆ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਉਸੇ ਪਾਪ ਦਾ ਭਾਗੀ ਹੋਵੇ ਜੋ ਪ੍ਰਾਤಃ-ਸੰਧਿਆ ਅਤੇ ਸਾਯੰ-ਸੰਧਿਆ ਦੋਵੇਂ ਵੇਲੇ ਸੁੱਤੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।

Verse 45

यदग्निदायके पापं यत्पापं गुरतल्पगे।मित्रद्रोहे च यत्पापं तत्पापं प्रतिपद्यताम्।।।।

ਅੱਗ ਲਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਦਾ ਜੋ ਪਾਪ ਹੈ, ਗੁਰੂ ਦੀ ਸੇਜ ਦਾ ਅਪਮਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦਾ ਜੋ ਪਾਪ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਿੱਤਰ-ਦ੍ਰੋਹ ਦਾ ਜੋ ਪਾਪ ਹੈ—ਉਹੀ ਪਾਪ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇ ਜਿਸ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਆਰਯ ਭਰਾ ਵਨਵਾਸ ਨੂੰ ਗਿਆ।

Verse 46

देवतानां पित्रूणां च मातापित्रोस्तथैव च।मा स्म कार्षीत्स शुश्रूषां यस्यार्योऽनुमते गतः।।।।

ਜਿਸ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਆਰਯ ਭਰਾ ਵਨਵਾਸ ਨੂੰ ਗਿਆ, ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਪਿਤਰਾਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੀ ਕਦੇ ਵੀ ਯਥੋਚਿਤ ਸ਼ੁਸ਼੍ਰੂਸ਼ਾ ਨਾ ਕਰ ਸਕੇ।

Verse 47

सतां लोकात्सतां कीर्त्या स्सञ्जुष्टात्कर्मणस्तथा।भ्रश्यतु क्षिप्रमद्यैव यस्यार्योऽनुमते गतः।।।।

ਜਿਸ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਆਰਯ ਭਰਾ ਵਨਵਾਸ ਨੂੰ ਗਿਆ, ਉਹ ਸੱਜਣਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਤੋਂ, ਸੱਜਣਾਂ ਦੀ ਕੀਰਤੀ ਤੋਂ ਅਤੇ ਸੱਜਣਾਂ ਨੂੰ ਭਾਉਣ ਵਾਲੇ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ—ਅੱਜ ਹੀ ਤੁਰੰਤ ਭ੍ਰਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਵੇ।

Verse 48

अपास्य मातृशुश्रूषामनर्थे सोऽवतिष्ठताम्।दीर्घबाहुर्महावक्षा: यस्यार्योऽनुमते गतः।।।।

ਜਿਸ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਾਲ ਲੰਮੇ ਬਾਹਾਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਵਕਸ਼ ਵਾਲਾ ਮੇਰਾ ਆਰਯ ਭਰਾ ਵਨਵਾਸ ਨੂੰ ਗਿਆ, ਉਹ ਮਾਤਾ ਦੀ ਸ਼ੁਸ਼੍ਰੂਸ਼ਾ ਛੱਡ ਕੇ ਨਿਰਰਥਕ ਤੇ ਵਿਅਰਥ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਅਡੋਲ ਟਿਕਿਆ ਰਹੇ।

Verse 49

बहुपुत्रो दरिद्रश्च ज्वररोगसमन्वितः।स भूयात्सतत क्लेशी यस्यार्योऽनुमते गतः।।।।

ਜਿਸ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਆਰਯ ਭਰਾ ਵਨਵਾਸ ਨੂੰ ਗਿਆ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਬਹੁਤੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਭਾਰ, ਦਰਿਦ੍ਰਤਾ ਅਤੇ ਜ਼ੁਕਾਮ-ਜਵਰ ਤੇ ਰੋਗਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਸਦਾ ਕਲੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਜੀਵੇ।

Verse 50

आशामाशंसमानानां दीनानामूर्ध्वचक्षुषाम्।अर्थिनां वितथां कुर्याद्यस्यार्योऽनुमते गतः।।।।

ਜਿਸ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਆਰਯ ਭਰਾ ਵਨਵਾਸ ਨੂੰ ਗਿਆ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਉਪਰ ਤੱਕਦਿਆਂ ਆਸ ਲਾਈ ਬੈਠੇ ਦਿਨ ਯਾਚਕਾਂ ਦੀਆਂ ਆਸਾਂ ਵਿਅਰਥ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦਾ ਪਾਪ ਭੋਗੇ।

Verse 51

मायया रमतां नित्यं परुषः पिशुनोऽशुचिः।राज्ञो भीतस्त्वधर्मात्मा यस्यार्योऽनुमते गतः।।।।

ਜਿਸ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਆਰਯ ਭਰਾ ਵਨਵਾਸ ਨੂੰ ਗਿਆ, ਉਹ ਅਧਰਮੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਸਦਾ ਜੀਵੇ—ਕਠੋਰ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ, ਚੁਗਲਖੋਰ, ਅਸ਼ੁੱਧ—ਅਤੇ ਰਾਜਦੰਡ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਨਿੱਤ ਭੈਭੀਤ ਰਹੇ।

Verse 52

ऋतुस्नातां सतीं भार्यामृतुकालानुरोधिनीम्।अतिवर्तेत दुष्टात्मा यस्यार्योऽनुमते गतः।।।।

ਜਿਸ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਆਰਯ ਭਰਾ ਵਨਵਾਸ ਨੂੰ ਗਿਆ, ਉਹ ਦੁਸ਼ਟ ਆਤਮਾ ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਪਾਪ ਭੋਗੇ ਜੋ ਰਿਤੁ-ਸਨਾਨ ਕੀਤੀ, ਸਤੀ ਅਤੇ ਰਿਤੁਕਾਲ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਅਣਡਿੱਠਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 53

सधर्मदारान्परित्यज्य परदारान्निषेवताम्।त्यक्तधर्मरतिर्मूढो यस्यार्योऽनुमते गतः।।।।

ਜਿਸ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਆਰਯ ਭਰਾ ਜਲਾਵਤਨੀ ਨੂੰ ਗਿਆ, ਉਹ ਧਰਮ-ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਪਰ-ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਧਰਮ-ਰਤੀ ਛੱਡ ਕੇ ਮੋਹਿਤ ਮੂਰਖ ਮਨੁੱਖ ਵਾਲਾ ਪਾਪ ਭੋਗੇ।

Verse 54

विप्रलुप्तप्रजातस्य दुष्कृतं ब्राह्मणस्य यत्।तदेव प्रतिपद्येत यस्यार्योऽनुमते गतः।।।।

ਜਿਸ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਆਰਯ ਭਰਾ ਵਨਵਾਸ ਨੂੰ ਗਿਆ, ਉਹ ਵੰਸ਼-ਭ੍ਰਸ਼ਟ ਹੋ ਕੇ ਭਾਰੀ ਦੁਸ਼ਕ੍ਰਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਜੋ ਪਾਪ-ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਪਾਪ-ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇ।

Verse 55

पानीयदूषके पापं तथैव विषदायके।यत्तदेकस्स लभतां यस्यार्योऽनुमते गतः।।।।

ਜਿਸ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਆਰਯ ਭਰਾ ਵਨਵਾਸ ਨੂੰ ਗਿਆ, ਉਹ ਪੀਣ ਵਾਲਾ ਪਾਣੀ ਦੂਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਦਾ ਜੋ ਪਾਪ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਪ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਭੋਗੇ।

Verse 56

ब्राह्मणायोद्यतां पूजां विहन्तु कलुषेन्द्रियः।बालवत्सां च गां दोग्धु यस्यार्यो ऽनुमते गतः।।।।

ਜਿਸ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਆਰਯ ਭਰਾ ਵਨਵਾਸ ਨੂੰ ਗਿਆ, ਉਹ ਮਲੀਨ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਪੂਜਾ ਨੂੰ ਵਿਘਨ ਪਾਉਣ ਅਤੇ ਵੱਛੇ ਵਾਲੀ ਗਾਂ ਨੂੰ ਦੁੱਧਣ ਵਾਲੇ ਦਾ ਪਾਪ ਭੋਗੇ।

Verse 57

तुर्ष्णार्तं सति पानीये विप्रलम्भेन योजयेत्।लभेत तस्य यत्पापं यस्यार्योऽनुमते गतः।।।।

ਜਿਸ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਆਰਯ ਭਰਾ ਵਨਵਾਸ ਨੂੰ ਗਿਆ, ਉਹ ਪਾਣੀ ਮੌਜੂਦ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ-ਪੀੜਤ ਨੂੰ ਕਪਟ ਨਾਲ ਠੱਗ ਕੇ ਰਾਹਤ ਤੋਂ ਵੰਚਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦਾ ਪਾਪ ਭੋਗੇ।

Verse 58

भक्त्या विवदमानेषु मार्गमाश्रित्य पश्यतः।तस्य पापेन युज्येत यस्यार्योऽनुमते गतः।।।।

ਜਿਸ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਆਰਯ ਭਰਾ ਜਲਾਵਤਨੀ (ਵਨਵਾਸ) ਨੂੰ ਗਿਆ, ਉਹ ਭਗਤੀ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਝਗੜਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਇਕ ਪੱਖ ਦਾ ਰਾਹ ਫੜ ਕੇ ਸਿਰਫ਼ ਵੇਖਦਾ ਰਹੇ—ਉਸ ਇਕ-ਪੱਖੀ ਚਾਲ ਦਾ ਪਾਪ ਉਸ ਨੂੰ ਲੱਗੇ।

Verse 59

विहीनां पतिपुत्राभ्यां कौसल्यां पार्थिवात्मजः।एवमाश्वासयन्नेव दुःखार्तो निपपात ह।।।।

ਪਤੀ ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਤੋਂ ਵਿਛੁੜੀ ਕੌਸਲਿਆ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧੀਰਜ ਦਿਵਾਂਦਾ ਹੋਇਆ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਭਰਤ ਉਸ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।

Verse 60

तथा तु शपथैः कष्टै श्शपमानमचेतनम्।भरतं शोकसन्तप्तं कौसल्या वाक्यमब्रवीत्।।।।

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਸੜਦਾ ਭਰਤ ਬੇਹੋਸ਼ ਪਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਭਿਆਨਕ ਕਸਮਾਂ ਚੁੱਕਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ; ਤਦ ਕੌਸਲਿਆ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਕਿਹਾ।

Verse 61

मम दुःखमिदं पुत्र भूयस्समुपजायते।शपथै श्शपमानो हि प्राणानुपरुणत्सि मे।।।।

ਪੁੱਤਰ, ਮੇਰਾ ਇਹ ਦੁੱਖ ਹੋਰ ਹੋਰ ਵਧਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਐਹੋ ਜਿਹੀਆਂ ਕਸਮਾਂ ਚੁੱਕ ਕੇ ਤੂੰ ਮਾਨੋ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਘੁੱਟ ਰਿਹਾ ਹੈਂ।

Verse 62

दिष्ट्या न चलितो धर्मादात्मा ते सहलक्ष्मणः।वत्स सत्यप्रतिज्ञो ते सतां लोकमवाप्स्यसि।।।।

ਵਤਸ, ਭਾਗਾਂ ਨਾਲ ਤੇਰਾ ਮਨ ਧਰਮ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਡੋਲਿਆ—ਲੱਛਮਣ ਦਾ ਵੀ ਐਸਾ ਹੀ ਹੈ। ਤੂੰ ਸੱਚੀ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਵਾਲਾ ਹੈਂ, ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਸਤਪੁਰਖਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਂਗਾ।

Verse 63

इत्युक्त्वा चाङ्कमानीय भरतं भ्रातृवत्सलम्।परिष्वज्य महाबाहुं रुरोद भृशदुःखिता।।।।

ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਕੌਸਲਿਆ ਨੇ ਭਰਾ-ਪ੍ਰੇਮੀ ਭਰਤ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਲਿਆ; ਮਹਾਬਾਹੂ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾ ਕੇ, ਅਤਿਅੰਤ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਵਿਹਲ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਰੋ ਪਈ।

Verse 64

एवं विलपमानस्य दुःखार्तस्य महात्मनः।मोहाच्च शोकसम्रोधाद्बभूव लुलितं मनः।।।।

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਆਰਤ ਮਹਾਤਮਾ ਭਰਤ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ; ਮੋਹ ਅਤੇ ਸ਼ੋਕ ਦੇ ਘੇਰੇ ਕਾਰਨ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਡੋਲ ਗਿਆ ਤੇ ਅਸਥਿਰ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 65

लालप्यमानस्य विचेतनस्य प्रणष्टबुद्धे: पतितस्य भूमौ।मुहुर्मुहुर्निश्श्वसतश्च घर्मं सा तस्य शोकेन जगाम रात्रिः।।।।

ਜੋ ਭਰਤ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ ਸੀ, ਬੇਹੋਸ਼ ਤੇ ਬੁੱਧੀ ਮਲਿਨ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ, ਉਹ ਮੁੜ ਮੁੜ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਵਾਰ ਵਾਰ ਗਰਮ, ਡੂੰਘੇ ਨਿਸ਼ਵਾਸ ਛੱਡਦਾ ਰਿਹਾ; ਉਸ ਦੇ ਸ਼ੋਕ ਵਿੱਚ ਉਹ ਰਾਤ ਬੀਤ ਗਈ।