Adhyaya 130

Verse 1

ऑपन--माजल छा अ<-छऋाञ एकोनत्रिशदधिकशततमो< ध्याय: कृपाचार्य, द्रोण और अश्वत्थामाकी उत्पत्ति तथा द्रोणको परशुरामजीसे अस्त्र-शस्त्रकी प्राप्तिकी कथा जनमेजय उवाच कृपस्यापि मम ब्रद्मान्‌ सम्भवं वक्तुमरहसि । शरस्तम्बात्‌ कथं जज्ञे कथं वास्त्राण्यवाप्तवान्‌,जनमेजयने पूछा--्रह्मन्‌! कृपाचार्यका जन्म किस प्रकार हुआ? यह मुझे बतानेकी कृपा करें। वे सरकंडेके समूहसे किस तरह उत्पन्न हुए एवं उन्होंने किस प्रकार अस्त्र- शस्त्रोंकी शिक्षा प्राप्त की?

ജനമേജയൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ബ്രാഹ്മണനേ! കൃപന്റെ ഉത്ഭവവും എനിക്കു പറയേണ്ടതാകുന്നു. അവൻ ശരസ്തംഭത്തിൽ നിന്ന് (ഞാണൽക്കൂട്ടത്തിൽ നിന്ന്) എങ്ങനെ ജനിച്ചു? ആയുധാസ്ത്രവിദ്യ എങ്ങനെ പ്രാപിച്ചു?

Verse 2

वैशम्पायन उवाच महर्षेगौतमस्यासीच्छरद्वान्‌ नाम गौतम: । पुत्र: किल महाराज जात: सह शरैरविंभो,वैशम्पायनजीने कहा--महाराज! महर्षि गौतमके शरद्वान्‌ गौतम- नामसे प्रसिद्ध एक पुत्र थे। प्रभो! कहते हैं, वे सरकंडोंके साथ उत्पन्न हुए थे। परंतप! उनकी बुद्धि धनुर्वेदमें जितनी लगती थी, उतनी वेदोंके अध्ययनमें नहीं

വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—മഹാരാജാവേ! മഹർഷി ഗൗതമന് ശാരദ്വാൻ ഗൗതമൻ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനായ ഒരു പുത്രൻ ഉണ്ടായിരുന്നു. ഹേ രാജൻ! അവൻ ശരകളോടൊപ്പം (ഞാണലുകളോടൊപ്പം) ജനിച്ചതായി പറയുന്നു.

Verse 3

न तस्य वेदाध्ययने तथा बुद्धिरजायत । यथास्य बुद्धिरभवद्‌ धनुर्वेदे परंतप,वैशम्पायनजीने कहा--महाराज! महर्षि गौतमके शरद्वान्‌ गौतम- नामसे प्रसिद्ध एक पुत्र थे। प्रभो! कहते हैं, वे सरकंडोंके साथ उत्पन्न हुए थे। परंतप! उनकी बुद्धि धनुर्वेदमें जितनी लगती थी, उतनी वेदोंके अध्ययनमें नहीं

പരന്തപാ! വേദാധ്യയനത്തിൽ അവന്റെ ബുദ്ധി അങ്ങനെ ഉണർന്നില്ല; എന്നാൽ ധനുർവേദത്തിൽ അവന്റെ ബുദ്ധി പ്രത്യേകമായി വിരിഞ്ഞു.

Verse 4

अधिजम्मुर्यथा वेदांस्तपसा ब्रह्मचारिण: । तथा स तपसोपेत: सर्वाण्यस्त्राण्यवाप ह,जैसे अन्य ब्रह्मचारी तपस्यापूर्वक वेदोंका ज्ञान प्राप्त करते हैं, उसी प्रकार उन्होंने तपस्यायुक्त होकर सम्पूर्ण अस्त्र-शस्त्र प्राप्त किये

ബ്രഹ്മചാരികൾ തപസ്സിലൂടെ വേദങ്ങൾ അധിഗമിക്കുന്നതുപോലെ, അവനും തപസ്സോടെ യുക്തനായി സർവ്വ അസ്ത്രങ്ങളും പ്രാപിച്ചു.

Verse 5

धनुर्वेदपरत्वाच्च तपसा विपुलेन च । भृशं संतापयामास देवराजं स गौतम:,वे धनुर्वेदमें पारंगत तो थे ही, उनकी तपस्या भी बड़ी भारी थी; इससे गौतमने देवराज इन्द्रको अत्यन्त चिन्तामें डाल दिया था

ധനുര്‍വേദത്തില്‍ അത്യന്തം പ്രാവീണ്യവും അപാരമായ തപോബലവും ഉള്ള ഗൗതമന്‍ ദേവരാജന്‍ ഇന്ദ്രന്റെ മനസ്സില്‍ വലിയ വ്യാകുലതയും ഭീതിയും ഉണര്‍ത്തി.

Verse 6

ततो जानपदीं नाम देवकन्यां सुरेश्वर: । प्राहिणोत्‌ तपसो विघ्नं कुरु तस्येति कौरव,कौरव! तब देवराजने जानपदी नामकी एक देवकन्याको उनके पास भेजा और यह आदेश दिया कि “तुम शरद्वानकी तपस्यामें विघ्न डालो”

അതിനുശേഷം സുരേശ്വരനായ ദേവരാജന്‍ ‘ജാനപദീ’ എന്നൊരു ദേവകന്യയെ അയച്ചു—“ഹേ കൗരവ, അവന്റെ തപസ്സിന് വിഘ്നം വരുത്തുക” എന്നു കല്പിച്ചു.

Verse 7

सा हि गत्वा55 श्रमं तस्य रमणीयं शरद्वत: । धनुर्बाणधरं बाला लोभयामास गौतमम्‌,वह जानपदी शरद्वानके रमणीय आश्रमपर जाकर धनुष-बाण धारण करनेवाले गौतमको लुभाने लगी

അവള്‍ ജാനപദീ ശറദ്വതന്റെ മനോഹരമായ ആശ്രമത്തിലേക്ക് ചെന്നു; ബാലികയായിരുന്നിട്ടും ധനുസ്സും അമ്പും ധരിച്ചിരുന്ന ഗൗതമനെ മോഹിപ്പിക്കാന്‍ തുടങ്ങി.

Verse 8

तामेकवसनां दृष्टवा गौतमो5प्सरसं वने । लोके<प्रतिमसंस्थानां प्रोत्फूल्लनयनो5भवत्‌,गौतमने एक वस्त्र धारण करनेवाली उस अप्सराको वनमें देखा। संसारमें उसके सुन्दर शरीरकी कहीं तुलना नहीं थी। उसे देखकर शरद्वानके नेत्र प्रसन्नतासे खिल उठे

വനത്തില്‍ ഏകവസ്ത്രധാരിണിയായ, ലോകത്തില്‍ ഉപമയില്ലാത്ത രൂപസൗന്ദര്യമുള്ള ആ അപ്സരസിനെ കണ്ടപ്പോൾ ഗൗതമന്റെ കണ്ണുകൾ ആനന്ദത്തോടെ വിരിഞ്ഞു.

Verse 9

धनुश्व हि शरास्तस्य कराभ्यामपतन्‌ भुवि । वेपथुश्नापि तां दृष्टवा शरीरे समजायत,उनके हाथोंसे धनुष और बाण छूटकर पृथ्वीपर गिर पड़े तथा उसकी ओर देखनेसे उनके शरीरमें कम्प हो आया

അവളെ കണ്ടയുടന്‍ അവന്റെ കൈകളില്‍നിന്ന് ധനുസ്സും അമ്പുകളും വഴുതി നിലത്തുവീണു; ശരീരമാകെ വിറയലും പിറന്നു.

Verse 10

स तु ज्ञानगरीयस्त्वात्‌ तपसश्न समर्थनात्‌ | अवतस्थे महाप्राज्ञो धैर्यरेण परमेण ह,शरद्वान्‌ ज्ञानमें बहुत बढ़े-चढ़े थे और उनमें तपस्याकी भी प्रबल शक्ति थी। अतः वे महाप्राज्ञ मुनि अत्यन्त धीरतापूर्वक अपनी मर्यादामें स्थित रहे

അവൻ ജ്ഞാനത്തിൽ ശ്രേഷ്ഠനും തപസ്സിന്റെ പ്രബലശക്തിയാൽ പിന്തുണയുള്ളവനും ആയിരുന്നു. അതുകൊണ്ട് ആ മഹാപ്രാജ്ഞ മുനി പരമധൈര്യത്തോടെ മര്യാദയുടെ പരിധിക്കുള്ളിൽ അചഞ്ചലമായി നിലകൊണ്ടു.

Verse 11

यस्तस्य सहसा राजन्‌ विकार: समदृश्यत । तेन सुस्त्राव रेतो5स्य स च तन्नान्वबुध्यत,राजन! किंतु उनके मनमें सहसा जो विकार देखा गया, इससे उनका वीर्य स्खलित हो गया; परंतु इस बातका उन्हें भान नहीं हुआ

രാജാവേ! അവനിൽ പെട്ടെന്നുണ്ടായ മനോവികാരം കണ്ടതോടെ അവന്റെ വീര്യം അനായാസം സ്രവിച്ചു; എന്നാൽ അതിന്റെ ബോധം അവനുണ്ടായില്ല.

Verse 12

धनुश्न सशरं त्यक्त्वा तथा कृष्णाजिनानि च । स विहायाश्रमं तं च तां चैवाप्सरसं मुनि:,वे मुनि बाणसहित धनुष, काला मृगचर्म, वह आश्रम और वह अप्सरा--सबको वहीं छोड़कर वहाँसे चल दिये। उनका वह वीर्य सरकंडेके समुदाय-पर गिर पड़ा। राजन! वहाँ गिरनेपर उनका वीर्य दो भागोंमें बँट गया

മുനി അമ്പുകളോടുകൂടിയ വില്ലും കൃഷ്ണാജിനങ്ങളും ഉപേക്ഷിച്ചു; ആ ആശ്രമവും ആ അപ്സരസ്സും കൂടി വിട്ട് അവിടെ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടു.

Verse 13

जगाम रेतस्तत्‌ तस्य शरस्तम्बे पपात च । शरस्तम्बे च पतितं द्विधा तदभवन्नूप,वे मुनि बाणसहित धनुष, काला मृगचर्म, वह आश्रम और वह अप्सरा--सबको वहीं छोड़कर वहाँसे चल दिये। उनका वह वीर्य सरकंडेके समुदाय-पर गिर पड़ा। राजन! वहाँ गिरनेपर उनका वीर्य दो भागोंमें बँट गया

നൃപാ! അവൻ പുറപ്പെട്ടപ്പോൾ അവന്റെ വീര്യം ശരസ്തംബത്തിൽ വീണു; ശരസ്തംബത്തിൽ വീണതോടെ അത് രണ്ടായി വിഭജിതമായി.

Verse 14

तस्याथ मिथुन जज्ञे गौतमस्य शरद्वत: । मृगयां चरतो राज्ञ: शन्तनोस्तु यदृच्छया,तदनन्तर गौतमनन्दन शरद्वानके उसी वीर्यसे एक पुत्र और एक कन्याकी उत्पत्ति हुई। उस दिन दैवेच्छासे राजा शन्तनु वनमें शिकार खेलने आये थे। उनके किसी सैनिकने वनमें उन युगल संतानोंको देखा। वहाँ बाणसहित धनुष और काला मृगचर्म देखकर उसने यह जान लिया कि “ये दोनों किसी धरनुर्वेदके पारंगत विद्वान ब्राह्मणकी संतानें हैं” ऐसा निश्चय होनेपर उसने राजाको वे दोनों बालक और बाणसहित धनुष दिखाया। राजा उन्हें देखते ही कृपाके वशीभूत हो गये और उन दोनोंको साथ ले अपने घर आ गये। वे किसीके पूछनेपर यही परिचय देते थे कि “ये दोनों मेरी ही संतानें हैं"

അതിനുശേഷം ഗൗതമപുത്രനായ ശരദ്വതന്റെ ആ വീര്യത്തിൽ നിന്ന് ഒരു പുത്രനും ഒരു പുത്രിയും—ഇരട്ടകളായി—ജനിച്ചു. അതേ സമയം ദൈവയോഗത്താൽ വേട്ടയാടിക്കൊണ്ടിരുന്ന രാജാവ് ശന്തനു അവിടെ എത്തിച്ചേർന്നു.

Verse 15

कश्चित्‌ सेनाचरो5रण्ये मिथुनं तदपश्यत । धनुश्व सशरं दृष्टवा तथा कृष्णाजिनानि च,तदनन्तर गौतमनन्दन शरद्वानके उसी वीर्यसे एक पुत्र और एक कन्याकी उत्पत्ति हुई। उस दिन दैवेच्छासे राजा शन्तनु वनमें शिकार खेलने आये थे। उनके किसी सैनिकने वनमें उन युगल संतानोंको देखा। वहाँ बाणसहित धनुष और काला मृगचर्म देखकर उसने यह जान लिया कि “ये दोनों किसी धरनुर्वेदके पारंगत विद्वान ब्राह्मणकी संतानें हैं” ऐसा निश्चय होनेपर उसने राजाको वे दोनों बालक और बाणसहित धनुष दिखाया। राजा उन्हें देखते ही कृपाके वशीभूत हो गये और उन दोनोंको साथ ले अपने घर आ गये। वे किसीके पूछनेपर यही परिचय देते थे कि “ये दोनों मेरी ही संतानें हैं"

വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു— വനത്തിൽ സഞ്ചരിച്ചിരുന്ന രാജസൈനികരിൽ ഒരാൾ ഒരു ജോടി കുഞ്ഞുങ്ങളെ കണ്ടു. അവിടെ അമ്പുകളോടുകൂടിയ വില്ലും കൃഷ്ണമൃഗചർമ്മങ്ങളും കണ്ടപ്പോൾ, ‘ഇവർ ധനുർവേദത്തിൽ നിപുണനായ ഒരു ബ്രാഹ്മണന്റെ സന്തതിയാകണം’ എന്ന് അവൻ നിശ്ചയിച്ചു. പിന്നെ അവൻ ആ കുഞ്ഞുങ്ങളെ വില്ലും അമ്പുകളും സഹിതം രാജാവ് ശന്തനുവിന് കാണിച്ചു. രാജാവ് അവരെ കണ്ടയുടൻ കരുണാവശനായി, അവരെ കൂട്ടിക്കൊണ്ട് തന്റെ ഗൃഹത്തിലേക്ക് മടങ്ങി. ആരെങ്കിലും ചോദിച്ചാൽ, “ഇവർ രണ്ടുപേരും എന്റെ മക്കളാണ്” എന്നത്രേ അദ്ദേഹം പരിചയപ്പെടുത്തിയത്.

Verse 16

ज्ञात्वा द्विजस्य चापत्ये धनुर्वेदान्तगस्य ह । स राज्ञे दर्शयामास मिथुनं सशरं धनु:,तदनन्तर गौतमनन्दन शरद्वानके उसी वीर्यसे एक पुत्र और एक कन्याकी उत्पत्ति हुई। उस दिन दैवेच्छासे राजा शन्तनु वनमें शिकार खेलने आये थे। उनके किसी सैनिकने वनमें उन युगल संतानोंको देखा। वहाँ बाणसहित धनुष और काला मृगचर्म देखकर उसने यह जान लिया कि “ये दोनों किसी धरनुर्वेदके पारंगत विद्वान ब्राह्मणकी संतानें हैं” ऐसा निश्चय होनेपर उसने राजाको वे दोनों बालक और बाणसहित धनुष दिखाया। राजा उन्हें देखते ही कृपाके वशीभूत हो गये और उन दोनोंको साथ ले अपने घर आ गये। वे किसीके पूछनेपर यही परिचय देते थे कि “ये दोनों मेरी ही संतानें हैं"

വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു— അവർ ധനുർവേദത്തിന്റെ പരമസിദ്ധി നേടിയ ഒരു ബ്രാഹ്മണന്റെ സന്തതിയാണെന്ന് അറിഞ്ഞ്, ആ മനുഷ്യൻ അമ്പുകളോടുകൂടിയ വില്ലിനൊപ്പം ആ ശിശുയുഗളത്തെ രാജാവിന് കാണിച്ചു. ആയുധവും കൃഷ്ണമൃഗചർമ്മവും അവരുടെ ശിക്ഷണശീലംയും കുലലക്ഷണവും സൂചിപ്പിച്ചു. കരുണയാൽ പ്രേരിതനായ രാജാവ് ശന്തനു അവരെ തന്റെ സംരക്ഷണത്തിൽ സ്വീകരിച്ചു; പിന്നീടവർ “എന്റെ മക്കൾ” എന്ന പേരിലേ പരിചയപ്പെട്ടു.

Verse 17

स तदादाय मिथुन राजा च कृपयान्वित: । आजगाम गृहानेव मम पुत्राविति ब्रुवन्‌,तदनन्तर गौतमनन्दन शरद्वानके उसी वीर्यसे एक पुत्र और एक कन्याकी उत्पत्ति हुई। उस दिन दैवेच्छासे राजा शन्तनु वनमें शिकार खेलने आये थे। उनके किसी सैनिकने वनमें उन युगल संतानोंको देखा। वहाँ बाणसहित धनुष और काला मृगचर्म देखकर उसने यह जान लिया कि “ये दोनों किसी धरनुर्वेदके पारंगत विद्वान ब्राह्मणकी संतानें हैं” ऐसा निश्चय होनेपर उसने राजाको वे दोनों बालक और बाणसहित धनुष दिखाया। राजा उन्हें देखते ही कृपाके वशीभूत हो गये और उन दोनोंको साथ ले अपने घर आ गये। वे किसीके पूछनेपर यही परिचय देते थे कि “ये दोनों मेरी ही संतानें हैं"

വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു— കരുണയാൽ നിറഞ്ഞ രാജാവ് ആ ശിശുയുഗളത്തെ കൂട്ടിക്കൊണ്ട് “ഇവർ എന്റെ പുത്രന്മാർ” എന്നു പറഞ്ഞുകൊണ്ട് രാജധാനിയിലേക്കു മടങ്ങി. അവരുടെ ജന്മവൃത്താന്തം അന്വേഷിക്കുന്നതിലുപരി, സംരക്ഷണവും പരിപാലനവും തന്നെയാണ് ധർമ്മം എന്നു കരുതി, അവർക്കു ആശ്രയവും മാനവും നൽകി.

Verse 18

ततः संवर्धयामास संस्कारैश्वाप्पपोजयत्‌ । प्रातीपेयो नरश्रेष्ठो मिथुनं गौतमस्य तत्‌,तदनन्तर नरश्रेष्ठ प्रतीपनन्दन शन्तनुने शरद्वानुके उन दोनों बालकोंका पालन-पोषण किया और यथासमय उन्हें सब संस्कारोंसे सम्पन्न किया

വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു— തുടർന്ന് പ്രതീപവംശജനായ നരശ്രേഷ്ഠൻ ശന്തനു, ഗൗതമനു చెందిన ആ ശിശുയുഗളത്തെ വളർത്തി പോഷിപ്പിച്ചു; യഥാകാലം നിർദ്ദേശിച്ച സംസ്കാരങ്ങളും അവർക്കു നിർവഹിച്ചു. വിദ്യയും വിനയവും നൽകി പിതാവുപോലെ സംരക്ഷിച്ചു.

Verse 19

गौतमो<5पि ततो<भ्येत्य धनुर्वेदपरो5भवत्‌ | कृपया यन्मया बालाविमौ संवर्धिताविति,गौतम (शरद्वान) भी उस आश्रमसे अन्यत्र जाकर धरनुर्वेदके अभ्यासमें तत्पर रहने लगे। राजा शन्तनुने यह सोचकर कि मैंने इन बालकोंको कृपापूर्वक पाला-पोसा है, उन दोनोंके वे ही नाम रख दिये--कृप और कृपी। राजाके द्वारा पालित हुई अपनी दोनों संतानोंका हाल गौतमने तपोबलसे जान लिया

വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു— തുടർന്ന് ഗൗതമൻ (ശരദ്വാൻ) അവിടെ നിന്ന് മറ്റിടത്തേക്ക് പോയി ധനുർവേദാഭ്യാസത്തിൽ മുഴുകി. രാജാവ് ശന്തനു “കരുണാവശാൽ ഞാൻ ഈ രണ്ടു കുഞ്ഞുങ്ങളെ വളർത്തി” എന്നു വിചാരിച്ച് അവർക്കു കൃപനും കൃപിയും എന്ന പേരുകൾ നൽകി. രാജാവാൽ വളർത്തപ്പെട്ട തന്റെ രണ്ടു മക്കളുടെ അവസ്ഥ ഗൗതമൻ തപോബലത്തോടെ അറിഞ്ഞു.

Verse 20

तस्मात्‌ तयोरनाम चक्रे तदेव स महीपति: । गोपितौ गौतमस्तत्र तपसा समविन्दत,गौतम (शरद्वान) भी उस आश्रमसे अन्यत्र जाकर धरनुर्वेदके अभ्यासमें तत्पर रहने लगे। राजा शन्तनुने यह सोचकर कि मैंने इन बालकोंको कृपापूर्वक पाला-पोसा है, उन दोनोंके वे ही नाम रख दिये--कृप और कृपी। राजाके द्वारा पालित हुई अपनी दोनों संतानोंका हाल गौतमने तपोबलसे जान लिया

അതുകൊണ്ട് ഭൂമിപതിയായ രാജാവ് ആ രണ്ടു കുട്ടികൾക്കും അതേ പേരുകൾ തന്നു—കൃപനും കൃപിയും. ഗൗതമൻ തപോബലത്താൽ അവിടെത്തന്നെ, മറച്ചു കാത്ത തന്റെ രണ്ടു സന്തതികളും രാജാശ്രയത്തിൽ വളർത്തപ്പെടുന്നു എന്നു അറിഞ്ഞു.

Verse 21

आगत्य तस्मै गोत्रादि सर्वमाख्यातवांस्तदा । चतुर्विधं धनुर्वेदं शास्त्राणि विविधानि च,और वहाँ गुप्तरूपसे आकर अपने पुत्रको गोत्र आदि सब बातोंका पूरा परिचय दे दिया। चार प्रकारके- थनुर्वेद, नाना प्रकारके शास्त्र तथा उन सबके गूढ़ रहस्यका भी पूर्णरूपसे उसको उपदेश दिया। इससे कृप थोड़े ही समयमें धनुर्वेदके उत्कृष्ट आचार्य हो गये

പിന്നീട് അദ്ദേഹം രഹസ്യമായി വന്ന് പുത്രനോട് ഗോത്രാദി എല്ലാ വിവരങ്ങളും പൂർണ്ണമായി അറിയിച്ചു. നാലുവിധ ധനുർവേദവും, വിവിധ ശാസ്ത്രങ്ങളും, അവയുടെ ഗുഹ്യമായ അന്തർത്ഥങ്ങളും സമഗ്രമായി ഉപദേശിച്ചു. അതിനാൽ കൃപൻ അല്പകാലത്തിനുള്ളിൽ തന്നെ ധനുർവേദത്തിലെ പരമാചാര്യനായി.

Verse 22

निखिलेनास्य तत्‌ सर्व गुहमाख्यातवांस्तदा । सो<चिरेणैव कालेन परमाचार्यतां गत:,और वहाँ गुप्तरूपसे आकर अपने पुत्रको गोत्र आदि सब बातोंका पूरा परिचय दे दिया। चार प्रकारके- थनुर्वेद, नाना प्रकारके शास्त्र तथा उन सबके गूढ़ रहस्यका भी पूर्णरूपसे उसको उपदेश दिया। इससे कृप थोड़े ही समयमें धनुर्वेदके उत्कृष्ट आचार्य हो गये

അപ്പോൾ ഗുഹ്യമായി സൂക്ഷിക്കേണ്ടതായിരുന്ന എല്ലാം അദ്ദേഹം പൂർണ്ണമായി അവനോട് വെളിപ്പെടുത്തി. അവനും അല്പകാലത്തിനുള്ളിൽ തന്നെ പരമാചാര്യസ്ഥാനത്തെത്തി.

Verse 23

ततो<5थिजम्मु: सर्वे ते धनुर्वेदं महारथा: । धृतराष्ट्रात्मजाश्वैव पाण्डवा: सह यादवै:,धृतराष्ट्रके महारथी पुत्र, पाण्डव तथा यादव--सबने उन्हीं कृपाचार्यसे धनुर्वेदका अध्ययन किया

അതിനുശേഷം ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാരും പാണ്ഡവന്മാരും യാദവന്മാരും ഉൾപ്പെടെ ആ മഹാരഥന്മാർ എല്ലാവരും ധനുർവേദത്തിൽ പ്രാവീണ്യം നേടി.

Verse 24

वैशम्पायन उवाच विशेषार्थी ततो भीष्म: पौत्राणां विनयेप्सया,वैशम्पायनजी कहते हैं--राजन! कृपाचार्यके द्वारा पूर्णतः शिक्षा मिल जानेपर पितामह भीष्मने अपने पौत्रोंमें विशिष्ट योग्यता लानेके लिये उन्हें और अधिक शिक्षा देनेकी इच्छासे ऐसे आचार्योकी खोज प्रारम्भ की, जो बाण-संचालनकी कलामें निपुण और अपने पराक्रमके लिये सम्मानित हों। उन्होंने सोचा--'जिसकी बुद्धि थोड़ी है, जो महान्‌ भाग्यशाली नहीं है, जिसने नाना प्रकारकी अस्त्र-विद्यामें निपुणता नहीं प्राप्त की है तथा जो देवताओंके समान शक्तिशाली नहीं है, वह इन महाबली कौरवोंको अस्त्र-विद्याकी शिक्षा नहीं दे सकता।” नरश्रेष्ठ) यों विचारकर भरतश्रेष्ठ गंगानन्दन भीष्मने भरद्वाजवंशी, वेदवेत्ता तथा बुद्धिमान द्रोणको आचार्यके पदपर प्रतिष्ठित करके उनको शिष्यरूपमें पाण्डवों तथा कौरवोंको समर्पित कर दिया

വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—അതിനുശേഷം ഭീഷ്മൻ, തന്റെ പൗത്രന്മാരിൽ പ്രത്യേക മികവ് ഉണർത്താനും അവരുടെ വിനയശിക്ഷ പൂർണ്ണമാക്കാനും ആഗ്രഹിച്ചു, ആയുധവിദ്യയിൽ നിപുണനും പരാക്രമത്തിന് ആദരിക്കപ്പെടുന്നവനുമായ ഒരു ആചാര്യനെ തേടി കൂടുതൽ വിദ്യാഭ്യാസം ഏർപ്പെടുത്താൻ ശ്രമിച്ചു; അത്തരമൊരു ഗുരുവിനേ കുരുകുമാരന്മാരെ യഥോചിതമായി രൂപപ്പെടുത്താൻ കഴിയൂ.

Verse 25

इष्वस्त्रज्ञान्‌ पर्यपृच्छदाचार्यान्‌ वीर्यसम्मतान्‌ | नाल्‍्पधीर्ना महाभागस्तथा नानास्त्रकोविद:,वैशम्पायनजी कहते हैं--राजन! कृपाचार्यके द्वारा पूर्णतः शिक्षा मिल जानेपर पितामह भीष्मने अपने पौत्रोंमें विशिष्ट योग्यता लानेके लिये उन्हें और अधिक शिक्षा देनेकी इच्छासे ऐसे आचार्योकी खोज प्रारम्भ की, जो बाण-संचालनकी कलामें निपुण और अपने पराक्रमके लिये सम्मानित हों। उन्होंने सोचा--'जिसकी बुद्धि थोड़ी है, जो महान्‌ भाग्यशाली नहीं है, जिसने नाना प्रकारकी अस्त्र-विद्यामें निपुणता नहीं प्राप्त की है तथा जो देवताओंके समान शक्तिशाली नहीं है, वह इन महाबली कौरवोंको अस्त्र-विद्याकी शिक्षा नहीं दे सकता।” नरश्रेष्ठ) यों विचारकर भरतश्रेष्ठ गंगानन्दन भीष्मने भरद्वाजवंशी, वेदवेत्ता तथा बुद्धिमान द्रोणको आचार्यके पदपर प्रतिष्ठित करके उनको शिष्यरूपमें पाण्डवों तथा कौरवोंको समर्पित कर दिया

വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—രാജാവേ! കൃപാചാര്യനിൽ നിന്നു പൂർണ്ണവിദ്യ ലഭിച്ച ശേഷം, പിതാമഹൻ ഭീഷ്മൻ തന്റെ പൗത്രന്മാരിൽ വിശിഷ്ടമായ കഴിവ് വളരേണ്ടതിന്നായി കൂടുതൽ ഉന്നതമായ വിദ്യാഭ്യാസം നൽകുവാൻ ആഗ്രഹിച്ചു; അതിനാൽ ധനുർവിദ്യയിലും അസ്ത്രശാസ്ത്രത്തിലും നിപുണരായും പരാക്രമംകൊണ്ട് ബഹുമാനിക്കപ്പെടുന്നവരുമായ ആചാര്യരെ അന്വേഷിക്കാൻ തുടങ്ങി. അദ്ദേഹം ചിന്തിച്ചു—ബുദ്ധി അല്പമായവനും, മഹാഭാഗ്യം ഇല്ലാത്തവനും, നാനാവിധ അസ്ത്രവിദ്യകളിൽ പ്രാവീണ്യമില്ലാത്തവനും ഈ മഹാബല കൌരവരെ യഥാവിധി പരിശീലിപ്പിക്കാൻ കഴിയുകയില്ല।

Verse 26

नादेवसत्त्वो विनयेत्‌ कुरूनस्त्रे महाबलान्‌ | इति संचिन्त्य गाड़्रेयस्तदा भरतसत्तम:,वैशम्पायनजी कहते हैं--राजन! कृपाचार्यके द्वारा पूर्णतः शिक्षा मिल जानेपर पितामह भीष्मने अपने पौत्रोंमें विशिष्ट योग्यता लानेके लिये उन्हें और अधिक शिक्षा देनेकी इच्छासे ऐसे आचार्योकी खोज प्रारम्भ की, जो बाण-संचालनकी कलामें निपुण और अपने पराक्रमके लिये सम्मानित हों। उन्होंने सोचा--'जिसकी बुद्धि थोड़ी है, जो महान्‌ भाग्यशाली नहीं है, जिसने नाना प्रकारकी अस्त्र-विद्यामें निपुणता नहीं प्राप्त की है तथा जो देवताओंके समान शक्तिशाली नहीं है, वह इन महाबली कौरवोंको अस्त्र-विद्याकी शिक्षा नहीं दे सकता।” नरश्रेष्ठ) यों विचारकर भरतश्रेष्ठ गंगानन्दन भीष्मने भरद्वाजवंशी, वेदवेत्ता तथा बुद्धिमान द्रोणको आचार्यके पदपर प्रतिष्ठित करके उनको शिष्यरूपमें पाण्डवों तथा कौरवोंको समर्पित कर दिया

വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—രാജാവേ! ഭീഷ്മൻ ചിന്തിച്ചു—‘ദേവതുല്യമായ ശക്തിയില്ലാത്തവന് അസ്ത്രവിദ്യയിൽ ഈ മഹാബല കുരുക്കളെ വിനയത്തോടെ നിയന്ത്രിച്ചു പരിശീലിപ്പിക്കാൻ കഴിയില്ല.’ ഇങ്ങനെ ആലോചിച്ച് ഗംഗാനന്ദനനും ഭാരതശ്രേഷ്ഠനുമായ ഭീഷ്മൻ അത്യന്തം കഴിവുള്ള ഒരു ആചാര്യനെ തേടാൻ നിശ്ചയിച്ചു; രാജകുമാരന്മാർക്ക് യുദ്ധശിക്ഷയിൽ അസാധാരണമായ ഉന്നതി ലഭിക്കേണ്ടതിന്നായി।

Verse 27

द्रोणाय वेदविदुषे भारद्वाजाय धीमते । पाण्डवान्‌ कौरवांश्वैव ददौ शिष्यान्‌ नरर्षभ,वैशम्पायनजी कहते हैं--राजन! कृपाचार्यके द्वारा पूर्णतः शिक्षा मिल जानेपर पितामह भीष्मने अपने पौत्रोंमें विशिष्ट योग्यता लानेके लिये उन्हें और अधिक शिक्षा देनेकी इच्छासे ऐसे आचार्योकी खोज प्रारम्भ की, जो बाण-संचालनकी कलामें निपुण और अपने पराक्रमके लिये सम्मानित हों। उन्होंने सोचा--'जिसकी बुद्धि थोड़ी है, जो महान्‌ भाग्यशाली नहीं है, जिसने नाना प्रकारकी अस्त्र-विद्यामें निपुणता नहीं प्राप्त की है तथा जो देवताओंके समान शक्तिशाली नहीं है, वह इन महाबली कौरवोंको अस्त्र-विद्याकी शिक्षा नहीं दे सकता।” नरश्रेष्ठ) यों विचारकर भरतश्रेष्ठ गंगानन्दन भीष्मने भरद्वाजवंशी, वेदवेत्ता तथा बुद्धिमान द्रोणको आचार्यके पदपर प्रतिष्ठित करके उनको शिष्यरूपमें पाण्डवों तथा कौरवोंको समर्पित कर दिया

വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—നരശ്രേഷ്ഠാ! ഭീഷ്മൻ വേദവിദ്വാനും ധീമാനുമായ ഭാരദ്വാജപുത്രൻ ദ്രോണനെ ആചാര്യസ്ഥാനത്ത് സ്ഥാപിച്ച് പാണ്ഡവരെയും കൌരവരെയും ശിഷ്യരായി അദ്ദേഹത്തിന് ഏല്പിച്ചു।

Verse 28

शास्त्रतः पूजितश्वैव सम्यक्‌ तेन महात्मना । स भीष्मेण महाभागस्तुष्टो5स्त्रविदुषां वर:,अस्त्र-विद्याके दिद्दानोंमें श्रेष्ठ महाभाग द्रोण महात्मा भीष्मके द्वारा शास्त्रविधिसे भलीभाँति पूजित होनेपर बहुत संतुष्ट हुए

വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—ആ മഹാത്മാവായ ഭീഷ്മൻ ശാസ്ത്രവിധിപ്രകാരം ദ്രോണനെ യഥാവിധി പൂജിച്ചു. അപ്പോൾ അസ്ത്രവിദ്യാജ്ഞന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ മഹാഭാഗൻ ദ്രോണൻ ഭീഷ്മനോട് അത്യന്തം സന്തുഷ്ടനായി।

Verse 29

प्रतिजग्राह तान्‌ सर्वान्‌ शिष्यत्वेन महायशा: । शिक्षयामास च द्रोणो धनुर्वेदमशेषत:,फिर उन महायशस्वी आचार्य द्रोणने उन सबको शिष्यरूपमें स्वीकार किया और सम्पूर्ण धनुर्वेदकी शिक्षा दी

വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—മഹായശസ്സുള്ള ദ്രോണൻ അവരെ എല്ലാവരെയും ശിഷ്യരായി സ്വീകരിച്ചു; പിന്നെ സമ്പൂർണ്ണ ധനുർവേദം അവർക്കു പഠിപ്പിച്ചു।

Verse 30

ते5चिरेणैव कालेन सर्वशस्त्रविशारदा: । बभूवु: कौरवा राजन्‌ पाण्डवाश्वलामितौजस:,राजन्‌! अमिततेजस्वी पाण्डव तथा कौरव--सभी थोड़े ही समयमें सम्पूर्ण शस्त्र- विद्यामें परम प्रवीण हो गये

ഹേ രാജാവേ! അല്പകാലത്തിനുള്ളിൽ കൗരവർ എല്ലാ ശസ്ത്രവിദ്യകളിലും പൂർണ്ണമായി പ്രാവീണ്യം നേടി; അതുപോലെ അളവറ്റ വീര്യമുള്ള പാണ്ഡവരും സമ്പൂർണ്ണ കൈവശം നേടി।

Verse 31

जनमेजय उवाच कथं समभवद्‌ द्रोण: कथं चास्त्राण्यवाप्तवान्‌ | कथं चागात्‌ कुरून्‌ ब्रह्मान्‌ कस्य पुत्र: स वीर्यवान्‌,जनमेजयने पूछा--ब्रह्मन! द्रोणाचार्यकी उत्पत्ति कैसे हुई? उन्होंने किस प्रकार अस्त्र-विद्या प्राप्त की? वे कुरुदेशमें कैसे आये? तथा वे महापराक्रमी द्रोण किसके पुत्र थे?

ജനമേജയൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ബ്രാഹ്മണനേ! ദ്രോണൻ എങ്ങനെ ജനിച്ചു? അവൻ അസ്ത്രവിദ്യ എങ്ങനെ നേടി? അവൻ കുരുക്കളുടെ അടുക്കൽ എങ്ങനെ വന്നു? ആ മഹാവീരനായ ദ്രോണൻ ആരുടെ പുത്രനായിരുന്നു?

Verse 32

कथं चास्य सुतो जात: सो<श्चृत्थामास्त्रवित्तम: | एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं विस्तरेण प्रकीर्तय,साथ ही अस्त्र-शस्त्रके विद्वानोंमें श्रेष्ठ अश्वत्थामा, जो द्रोणका पुत्र था, कैसे उत्पन्न हुआ? यह सब मैं सुनना चाहता हूँ। आप विस्तारपूर्वक कहिये

അതുപോലെ അവന്റെ പുത്രൻ—അസ്ത്രവിദ്യയിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ അശ്വത്ഥാമ—എങ്ങനെ ജനിച്ചു? ഇതെല്ലാം ഞാൻ വിശദമായി കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; ദയവായി പൂർണ്ണമായി വിവരിക്കൂ।

Verse 33

वैशम्पायन उवाच गड़ाद्वारं प्रति महान्‌ बभूव भगवानृषि: । भरद्वाज इति ख्यात: सततं संशितव्रत:,वैशम्पायनजीने कहा--जनमेजय! गंगाद्वारमें भगवान्‌ भरद्वाज नामसे प्रसिद्ध एक महर्षि रहते थे। वे सदा अत्यन्त कठोर व्रतोंका पालन करते थे। एक दिन उन्हें एक विशेष प्रकारके यज्ञका अनुष्ठान करना था। इसलिये वे भरद्वाज मुनि महर्षियोंको साथ लेकर गंगाजीमें स्नान करनेके लिये गये। वहाँ पहुँचकर महर्षिने प्रत्यक्ष देखा, घृताची अप्सरा पहलेसे ही स्नान करके नदीके तटपर खड़ी हो वस्त्र बदल रही है। वह रूप और यौवनसे सम्पन्न थी। जवानीके नशेमें मदसे उन्मत्त हुई जान पड़ती थी। उसका वस्त्र खिसक गया और उसे उस अवस्थामें देखकर ऋषिके मनमें कामवासना जाग उठी

വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—ജനമേജയാ! ഗംഗാദ്വാരത്തിനടുത്ത് ‘ഭരദ്വാജൻ’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനായ മഹാനായ ഭഗവാൻ ഋഷി വസിച്ചിരുന്നു; അവൻ എപ്പോഴും കഠിനവ്രതങ്ങളിൽ അചഞ്ചലനായിരുന്നു।

Verse 34

सोऊभिषेक्तुं ततो गड्जां पूर्वमेवागमन्नदीम्‌ । महर्षिभिर्भरद्वाजो हविर्धाने चरन्‌ पुरा,वैशम्पायनजीने कहा--जनमेजय! गंगाद्वारमें भगवान्‌ भरद्वाज नामसे प्रसिद्ध एक महर्षि रहते थे। वे सदा अत्यन्त कठोर व्रतोंका पालन करते थे। एक दिन उन्हें एक विशेष प्रकारके यज्ञका अनुष्ठान करना था। इसलिये वे भरद्वाज मुनि महर्षियोंको साथ लेकर गंगाजीमें स्नान करनेके लिये गये। वहाँ पहुँचकर महर्षिने प्रत्यक्ष देखा, घृताची अप्सरा पहलेसे ही स्नान करके नदीके तटपर खड़ी हो वस्त्र बदल रही है। वह रूप और यौवनसे सम्पन्न थी। जवानीके नशेमें मदसे उन्मत्त हुई जान पड़ती थी। उसका वस्त्र खिसक गया और उसे उस अवस्थामें देखकर ऋषिके मनमें कामवासना जाग उठी

പിന്നീട് അഭിഷേകസ്നാനത്തിനായി, മുമ്പ് ഹവിറ്ധാന യാഗത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടിരുന്ന ഭരദ്വാജൻ മഹർഷിമാരോടൊപ്പം മുൻകൂട്ടി ഗംഗാനദിയിലേക്കെത്തി।

Verse 35

ददर्शाप्सरसं साक्षाद्‌ घृताचीमाप्लुतामृषि: । रूपयौवनसम्पन्नां मददृप्तां मदालसाम्‌,वैशम्पायनजीने कहा--जनमेजय! गंगाद्वारमें भगवान्‌ भरद्वाज नामसे प्रसिद्ध एक महर्षि रहते थे। वे सदा अत्यन्त कठोर व्रतोंका पालन करते थे। एक दिन उन्हें एक विशेष प्रकारके यज्ञका अनुष्ठान करना था। इसलिये वे भरद्वाज मुनि महर्षियोंको साथ लेकर गंगाजीमें स्नान करनेके लिये गये। वहाँ पहुँचकर महर्षिने प्रत्यक्ष देखा, घृताची अप्सरा पहलेसे ही स्नान करके नदीके तटपर खड़ी हो वस्त्र बदल रही है। वह रूप और यौवनसे सम्पन्न थी। जवानीके नशेमें मदसे उन्मत्त हुई जान पड़ती थी। उसका वस्त्र खिसक गया और उसे उस अवस्थामें देखकर ऋषिके मनमें कामवासना जाग उठी

വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—ഋഷി തന്റെ കണ്ണാൽ തന്നെ സ്നാനം കഴിഞ്ഞ് ഉയർന്ന അപ്സരസ്സായ ഘൃതാചിയെ കണ്ടു. അവൾ രൂപയൗവനസമ്പന്ന; യൗവനഗർവമദത്തിൽ മത്തയായി, മദാലസയായി തോന്നി.

Verse 36

तस्या: पुनर्नदीतीरे वसन॑ पर्यवर्तत | व्यपकृष्टाम्बरां दृष्टवा तामृषिश्चकमे तत:,वैशम्पायनजीने कहा--जनमेजय! गंगाद्वारमें भगवान्‌ भरद्वाज नामसे प्रसिद्ध एक महर्षि रहते थे। वे सदा अत्यन्त कठोर व्रतोंका पालन करते थे। एक दिन उन्हें एक विशेष प्रकारके यज्ञका अनुष्ठान करना था। इसलिये वे भरद्वाज मुनि महर्षियोंको साथ लेकर गंगाजीमें स्नान करनेके लिये गये। वहाँ पहुँचकर महर्षिने प्रत्यक्ष देखा, घृताची अप्सरा पहलेसे ही स्नान करके नदीके तटपर खड़ी हो वस्त्र बदल रही है। वह रूप और यौवनसे सम्पन्न थी। जवानीके नशेमें मदसे उन्मत्त हुई जान पड़ती थी। उसका वस्त्र खिसक गया और उसे उस अवस्थामें देखकर ऋषिके मनमें कामवासना जाग उठी

അവൾ വീണ്ടും നദീതീരത്ത് നിന്നു വസ്ത്രം മാറ്റി. അവളുടെ വസ്ത്രം വഴുതിയ നിലയിൽ കണ്ടതുമാത്രം, ഋഷിയിൽ ഉടൻ കാമം ഉണർന്നു.

Verse 37

तत्र संसक्तमनसो भरद्वाजस्य धीमतः । ततोअस्य रेतश्नस्कन्द तदृषिद्रोण आदधे,परम बुद्धिमान्‌ भरद्वाजजीका मन उस अप्सरामें आसक्त हुआ; इससे उनका वीर्य स्खलित हो गया। ऋषिने उस वीर्यको द्रोण (यज्ञकलश)-में रख दिया

അവിടെ ബുദ്ധിമാനായ ഭരദ്വാജന്റെ മനസ് ആ അപ്സരസ്സിൽ ആസക്തമായി. അതിനാൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ വീര്യം സ്ഖലിച്ചു; ഋഷി അതിനെ ദ്രോണം (യജ്ഞകലശം)യിൽ സൂക്ഷിച്ചു.

Verse 38

ततः समभवद्‌ द्रोण: कलशे तस्य धीमत: । अध्यगीष्ट स वेदांश्न॒ वेदाड़ानि च सर्वश:,तब उन बुद्धिमान्‌ महर्षिको उस कलशशसे जो पुत्र उत्पन्न हुआ, वह द्रोणसे जन्म लेनेके कारण द्रोण नामसे ही विख्यात हुआ। उसने सम्पूर्ण वेदों और वेदांगोंका अध्ययन किया

പിന്നീട് ആ ബുദ്ധിമാനായ ഋഷിയുടെ കലശത്തിൽ നിന്ന് ഒരു പുത്രൻ ഉദിച്ചു. ദ്രോണം മുതൽ ജനിച്ചതിനാൽ അവൻ ‘ദ്രോണൻ’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനായി. അവൻ സമസ്ത വേദങ്ങളും എല്ലാ വേദാംഗങ്ങളും അഭ്യസിച്ചു.

Verse 39

अग्निवेशं महाभागं भरद्वाज: प्रतापवान्‌ । प्रत्यपादयदाग्नेयमस्त्रमस्त्रविदां वर:,प्रतापी महर्षि भरद्वाज अस्त्रवेत्ताओंमें श्रेष्ठ थे। उन्होंने महाभाग अग्निवेशको आग्नेय अस्त्रकी शिक्षा दी थी

പ്രതാപശാലിയായ മഹർഷി ഭരദ്വാജൻ അസ്ത്രവിദ്യയിൽ ശ്രേഷ്ഠനായിരുന്നു. അദ്ദേഹം മഹാഭാഗനായ അഗ്നിവേശനു ആഗ്നേയ അസ്ത്രം യഥാവിധി ഉപദേശിച്ചു.

Verse 40

अग्नेस्तु जात: स मुनिस्ततो भरतसत्तम | भारद्वाजं तदाग्नेयं महास्त्र॑ प्रत्यपादयत्‌,जनमेजय! अग्निवेश मुनि साक्षात्‌ अग्निके पुत्र थे। उन्होंने अपने गुरुपुत्र भरद्वाजनन्दन द्रोणको उस आग्नेय नामक महान्‌ अस्त्रकी शिक्षा दी

വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ഭാരതശ്രേഷ്ഠൻ ജനമേജയ! അഗ്നിയിൽ നിന്നു ജനിച്ച ആ മുനി അപ്പോൾ ഭാരദ്വാജനു ‘ആഗ്നേയ’ എന്ന മഹാസ്ത്രവിദ്യ പകർന്നു നൽകി.

Verse 41

भरद्वाजसखा चासीत्‌ पृषतो नाम पार्थिव: । तस्यापि द्रुपदो नाम तदा समभवत्‌ सुत:,उन दिनों पृषत नामसे प्रसिद्ध एक भूपाल महर्षि भरद्वाजके मित्र थे। उन्हें भी उसी समय एक पुत्र हुआ, जिसका नाम द्रुपद था

വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—ഭാരദ്വാജ മുനിയുടെ സുഹൃത്ത് പൃഷതൻ എന്നൊരു രാജാവുണ്ടായിരുന്നു. അതേ സമയത്ത് അവനും ഒരു പുത്രൻ ജനിച്ചു; അവൻ ദ്രുപദൻ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനായി.

Verse 42

स नित्यमाश्रमं गत्वा द्रोणेन सह पार्थिव: । चिक्रीडाध्ययनं चैव चकार क्षत्रियर्षभ:,वह राजकुमार क्षत्रियोंमें श्रेष्ठ था। वह प्रतिदिन भरद्वाज मुनिके आश्रममें जाकर द्रोणके साथ खेलता और अध्ययन करता था

വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—ക്ഷത്രിയരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ആ രാജകുമാരൻ നിത്യവും ആശ്രമത്തിൽ ചെന്നു ദ്രോണനോടൊപ്പം കളിക്കുകയും, ശാസ്ത്രീയമായി പഠനവും നടത്തുകയും ചെയ്തു.

Verse 43

ततो व्यतीते पृषते स राजा द्रुपदो5भवत्‌ | पज्चालेषु महाबाहुरुत्तरेषु नरेश्वर,नरेश्वर जनमेजय! पृषतकी मृत्यु हो जानेपर महाबाहु ट्रुपद उत्तर-पंचाल देशके राजा हुए

വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—ഹേ നരേശ്വരൻ ജനമേജയ! പൃഷതൻ അന്തരിച്ച ശേഷം മഹാബാഹുവായ ദ്രുപദൻ ഉത്തര പാഞ്ചാലരുടെ രാജാവായി.

Verse 44

भरद्वाजो5पि भगवानारुरोह दिवं तदा । तत्रैव च वसन्‌ द्रोणस्तपस्तेपे महातपा:,कुछ दिनों बाद भगवान्‌ भरद्वाज भी स्वर्गवासी हो गये और महातपस्वी द्रोण उसी आश्रममें रहकर तपस्या करने लगे

വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—അപ്പോൾ ഭഗവാൻ ഭാരദ്വാജനും സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്ക് ആരോഹണം ചെയ്തു. അതേ ആശ്രമത്തിൽ തന്നെ പാർത്തു മഹാതപസ്വിയായ ദ്രോണൻ തപസ്സിൽ ഏർപ്പെട്ടു.

Verse 45

वेदवेदाड़विद्वान्‌ स तपसा दग्धकिल्बिष: । ततः पितृनियुक्तात्मा पुत्रलोभान्महायशा:,वे वेदों और वेदांगोंके विद्वान्‌ तो थे ही, तपस्याद्वारा अपनी सम्पूर्ण पापराशिको दग्ध कर चुके थे। उनका महान्‌ यश सब ओर फैल चुका था। एक समय पितरोंने उनके मनमें पुत्र उत्पन्न करनेकी प्रेरणा दी; अतः द्रोणाचार्यने पुत्रके लोभसे शरद्वानकी पुत्री कृपीको धर्मपत्नीके रूपमें ग्रहण किया। कृपी सदा अन्निहोत्र, धर्मानुष्ठान तथा इन्द्रियसंयममें उनका साथ देती थी

വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—അവൻ വേദങ്ങളിലും വേദാംഗങ്ങളിലും പണ്ഡിതനായിരുന്നു; തപസ്സിലൂടെ പാപകലുഷം ദഹിപ്പിച്ചിരുന്നു. അവന്റെ യശസ് മഹത്തായിരുന്നു. തുടർന്ന് പിതൃകളുടെ പ്രേരണയാൽ, പുത്രലാഭാഭിലാഷം കൊണ്ടു പ്രേരിതനായി, ആ മഹായശസ്സൻ സന്താനോത്പാദനത്തിലേക്ക് മനസ്സു തിരിച്ചു.

Verse 46

शारद्वतीं ततो भार्या कृपी द्रोणो5न्वविन्दत । अन्निहोत्रे च धर्मे च दमे च सततं रताम्‌,वे वेदों और वेदांगोंके विद्वान्‌ तो थे ही, तपस्याद्वारा अपनी सम्पूर्ण पापराशिको दग्ध कर चुके थे। उनका महान्‌ यश सब ओर फैल चुका था। एक समय पितरोंने उनके मनमें पुत्र उत्पन्न करनेकी प्रेरणा दी; अतः द्रोणाचार्यने पुत्रके लोभसे शरद्वानकी पुत्री कृपीको धर्मपत्नीके रूपमें ग्रहण किया। कृपी सदा अन्निहोत्र, धर्मानुष्ठान तथा इन्द्रियसंयममें उनका साथ देती थी

അതിനുശേഷം ദ്രോണൻ ശാരദ്വതന്റെ പുത്രി കൃപിയെ ഭാര്യയായി സ്വീകരിച്ചു. അവൾ എപ്പോഴും അഗ്നിഹോത്രത്തിൽ, ധർമ്മാചരണത്തിൽ, ഇന്ദ്രിയസംയമത്തിൽ നിരന്തരം രതയായിരുന്നു.

Verse 47

अलभद्‌ गौतमी पुत्रमश्वत्थामानमेव च । स जातमात्रो व्यनदद्‌ यथैवोच्चै:श्रवा हय:,गौतमी कृपीने द्रोणसे अश्वत्थामा नामक पुत्र प्राप्त किया। उस बालकने जन्म लेते ही उच्चै:श्रवा घोड़ेके समान शब्द किया

ഗൗതമീ (കൃപി) അശ്വത്ഥാമൻ എന്ന പുത്രനെ പ്രസവിച്ചു. ആ ശിശു ജനിച്ച ഉടൻ തന്നെ ഉച്ചൈഃശ്രവാ എന്ന ദിവ്യാശ്വത്തെപ്പോലെ ശബ്ദിച്ചു കരഞ്ഞു.

Verse 48

तच्छुत्वान्तहितं भूतमन्तरिक्षस्थमब्रवीत्‌ । अश्वस्येवास्य यत्‌ स्थाम नदत: प्रदिशो गतम्‌,उसे सुनकर अन्तरिक्षमें स्थित किसी अदृश्य चेतनने कहा--“इस बालकके चिल्लाते समय अश्वके समान शब्द सम्पूर्ण दिशाओंमें गूँज उठा है; अतः यह अअश्वत्थामा नामसे ही प्रसिद्ध होगा।” उस पुत्रसे भरद्वाजनन्दन द्रोणको बड़ी प्रसन्नता हुई

അത് കേട്ടപ്പോൾ, അന്തരീക്ഷത്തിൽ നിലകൊണ്ടിരുന്ന ഒരു അദൃശ്യ സത്ത പറഞ്ഞു—“ഈ ശിശുവിന്റെ കരച്ചിലിന് അശ്വസമാനമായ ശക്തിയുണ്ട്; അതിന്റെ നാദം എല്ലാ ദിക്കുകളിലേക്കും പടർന്നിരിക്കുന്നു.”

Verse 49

अश्वृत्थामैव बालो<यं तस्मान्नाम्ना भविष्यति । सुतेन तेन सुप्रीतो भारद्वाजस्ततो5भवत्‌,उसे सुनकर अन्तरिक्षमें स्थित किसी अदृश्य चेतनने कहा--“इस बालकके चिल्लाते समय अश्वके समान शब्द सम्पूर्ण दिशाओंमें गूँज उठा है; अतः यह अअश्वत्थामा नामसे ही प्रसिद्ध होगा।” उस पुत्रसे भरद्वाजनन्दन द्रोणको बड़ी प्रसन्नता हुई

“അതുകൊണ്ട് ഈ ബാലൻ അശ്വത്ഥാമൻ എന്ന പേരിൽ തന്നെയാകും പ്രസിദ്ധനാകുക.” ഇത് കേട്ട് ഭാരദ്വാജനന്ദനായ ദ്രോണൻ ആ പുത്രനെക്കുറിച്ച് അത്യന്തം സന്തോഷിച്ചു.

Verse 50

तत्रैव च वसन्‌ धीमान्‌ धर्नुर्वेदपरो5भवत्‌ | स शुश्राव महात्मानं जामदग्न्यं परंतपम्‌,बुद्धिमान्‌ द्रोण उसी आश्रममें रहकर धरनुर्वेदका अभ्यास करने लगे। राजन्‌! किसी समय उन्होंने सुना कि “महात्मा जमदग्निनन्दन परशुरामजी इस समय सर्वज्ञ एवं सम्पूर्ण शस्त्रधारियोंमें श्रेष्ठ हैं तथा शत्रुओंको संताप देनेवाले वे विप्रवर ब्राह्मणोंको अपना सर्वस्व दान करना चाहते हैं

അതേ ആശ്രമത്തിൽ പാർത്തു ജ്ഞാനിയായ ദ്രോണൻ ധനുർവേദത്തിൽ പൂർണ്ണമായി ലീനനായി. കാലക്രമത്തിൽ അദ്ദേഹം മഹാത്മാവായ ജാമദഗ്ന്യ പരശുരാമനെക്കുറിച്ച് കേട്ടു—ശത്രുക്കളെ പീഡിപ്പിക്കുന്നവൻ, സർവ്വജ്ഞൻ, ആയുധധാരികളിൽ അഗ്രഗണ്യൻ; ആ ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠൻ ബ്രാഹ്മണർക്കായി തന്റെ സമസ്ത യുദ്ധസമ്പത്തും ദാനമായി നൽകാൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നുവെന്ന്।

Verse 51

सर्वज्ञानविदं विप्र॑ सर्वशस्त्रभूृतां वरम्‌ । ब्राह्मणेभ्यस्तदा राजन्‌ दित्सन्तं वसु सर्वश:,बुद्धिमान्‌ द्रोण उसी आश्रममें रहकर धरनुर्वेदका अभ्यास करने लगे। राजन्‌! किसी समय उन्होंने सुना कि “महात्मा जमदग्निनन्दन परशुरामजी इस समय सर्वज्ञ एवं सम्पूर्ण शस्त्रधारियोंमें श्रेष्ठ हैं तथा शत्रुओंको संताप देनेवाले वे विप्रवर ब्राह्मणोंको अपना सर्वस्व दान करना चाहते हैं

വൈശംപായനൻ പറഞ്ഞു—രാജാവേ! അന്ന് ആശ്രമത്തിൽ പാർത്തു ധനുർവേദസിദ്ധിക്കായി ഉത്സുകനായ ജ്ഞാനിയായ ദ്രോണൻ കേട്ടു: ജമദഗ്നിനന്ദനനായ പരശുരാമൻ സർവ്വവിദ്യാവിദൻ, എല്ലാ ആയുധധാരികളിലും ശ്രേഷ്ഠൻ; കൂടാതെ ബ്രാഹ്മണർക്കായി തന്റെ സമസ്ത ധന-വൈഭവം പൂർണ്ണമായി ദാനമായി നൽകാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു എന്ന്।

Verse 52

स रामस्य धनुर्वेदं दिव्यान्यस्त्राणि चैव ह । श्रुत्वा तेषु मनश्नक्रे नीतिशास्त्रे तथैव च,द्रोणने यह सुनकर कि परशुरामजीके पास सम्पूर्ण धनुर्वेद तथा दिव्यास्त्रोंका ज्ञान है, उन्हें प्राप्त करनेकी इच्छा की। इसी प्रकार उन्होंने उनसे नीति-शास्त्रकी शिक्षा लेनेका भी विचार किया

രാമൻ (പരശുരാമൻ) സമ്പൂർണ്ണ ധനുർവേദവും ദിവ്യാസ്ത്രജ്ഞാനവും കൈവശം വെച്ചിരിക്കുന്നുവെന്ന് കേട്ട ദ്രോണൻ, ആ വിദ്യകൾ നേടാൻ മനസ്സുറപ്പിച്ചു. അതുപോലെ തന്നെ അദ്ദേഹത്തിൽ നിന്ന് നീതിശാസ്ത്രവും സദാചാരബോധവും പഠിക്കാനും തീരുമാനിച്ചു.

Verse 53

ततः स व्रतिभि: शिष्यैस्तपोयुक्तैर्महातपा: । वृत: प्रायान्महाबाहुर्महेन्द्रं पर्वतोत्तमम्‌,फिर ब्रह्मचर्यव्रतका पालन करनेवाले तपस्वी शिष्योंसे घिरे हुए महातपस्वी महाबाहु द्रोण परम उत्तम महेन्द्र पर्वतपर गये

അപ്പോൾ മഹാതപസ്വിയും മഹാബാഹുവുമായ ദ്രോണൻ, ബ്രഹ്മചര്യവ്രതം പാലിച്ച് തപസ്സിൽ ലീനരായ ശിഷ്യന്മാർ ചുറ്റിനിന്നിരിക്കെ, പർവ്വതങ്ങളിൽ ശ്രേഷ്ഠമായ മഹേന്ദ്രപർവ്വതത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു.

Verse 54

ततो महेन्द्रमासाद्य भारद्वाजो महातपा: । क्षान्तं दान्तममित्रघ्नमपश्यद्‌ भूगुनन्दनम्‌,महेन्द्र पर्वतपर पहुँचकर महान्‌ तपस्वी द्रोणने क्षमा एवं शम-दम आदि गुणोंसे युक्त शत्रुनाशक भृगुनन्दन परशुरामजीका दर्शन किया

പിന്നീട് മഹേന്ദ്രപർവ്വതത്തിലെത്തിയ മഹാതപസ്വിയായ ഭാരദ്വാജൻ (ദ്രോണൻ) ഭൃഗുനന്ദനായ പരശുരാമനെ ദർശിച്ചു—അദ്ദേഹം ക്ഷമാശീലനും ഇന്ദ്രിയനിഗ്രഹമുള്ളവനും ശത്രുഹന്താവും; ശമ-ദമാദി ഗുണങ്ങളാൽ സമ്പന്നനും ആയിരുന്നു.

Verse 55

ततो द्रोणो वृत: शिष्यैरुपगम्य भगूद्धहम्‌ । आचर्ख्यावात्मनो नाम जन्म चाजड्डिरस: कुले,तत्पश्चात्‌ शिष्योंसहित द्रोणने भृगुश्रेष्ठ परशुरामजीके समीप जाकर अपना नाम बताया और यह भी कहा कि “मेरा जन्म आंगिरस कुलमें हुआ है'

അപ്പോൾ ദ്രോണൻ ശിഷ്യന്മാർ ചുറ്റിനിന്നിരിക്കെ ഭൃഗുശ്രേഷ്ഠനായ ജാമദഗ്ന്യ പരശുരാമന്റെ അടുക്കൽ ചെന്നു, തന്റെ പേരും വംശപരിചയവും അറിയിച്ചു—“ഞാൻ ദ്രോണൻ; എന്റെ ജനനം ആംഗിരസ വംശത്തിൽ” എന്ന്, ഗുരുസന്നിധിയിൽ പ്രവേശിക്കുന്ന മര്യാദ പാലിച്ച് പരിചയം നടത്തി।

Verse 56

निवेद्य शिरसा भूमौ पादौ चैवाभ्यवादयत्‌ । ततस्तं सर्वमुत्सृूज्य वनं जिगमिषुं तदा

അവൻ തല ഭൂമിയിൽ തൊടിച്ച് പാദങ്ങളെ വിധിപൂർവ്വം അഭിവാദ്യം ചെയ്ത് നമസ്കരിച്ചു. പിന്നെ എല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ച് അന്നേ സമയം വനത്തിലേക്ക് പോകുവാൻ ഉദ്ദേശിച്ച് പുറപ്പെട്ടു।

Verse 57

जामदग्न्यं महात्मानं भारद्वाजोडब्रवीदिदम्‌ | भरद्वाजात्‌ समुत्पन्नं तथा त्वं मामयोनिजम्‌

വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—ഭാരദ്വാജൻ മഹാത്മാവായ ജാമദഗ്ന്യനോടു ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു—“നീ ഭാരദ്വാജനിൽ നിന്നു ഉത്ഭവിച്ചവൻ; അതുപോലെ എന്നെയും അയോനിജൻ (ഗർഭജന്മമല്ലാത്തവൻ) എന്നു അറിയുക।”

Verse 58

आगतं वित्तकामं मां विद्धि द्रोणं द्विजर्षभ । इस प्रकार नाम और गोत्र बताकर उन्होंने पृथ्वीपर मस्तक टेक दिया और परशुरामजीके चरणोंमें प्रणाम किया। तदनन्तर सर्वस्व त्यागकर वनमें जानेकी इच्छा रखनेवाले महात्मा जमदग्निकुमारसे द्रोणने इस प्रकार कहा--दद्विजश्रेष्ठ! मैं महर्षि भरद्वाजसे उत्पन्न उनका अयोनिज पुत्र हूँ। आपको यह ज्ञात हो कि मैं धनकी इच्छासे आया हूँ। मेरा नाम द्रोण है” || ५६-५७ $ || तमब्रवीन्महात्मा स सर्वक्षत्रियमर्दन:,यह सुनकर समस्त क्षत्रियोंका संहार करनेवाले महात्मा परशुराम उनसे यों बोले --

ദ്രോണൻ പറഞ്ഞു—“ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ, എന്നെ ദ്രോണനെന്നു അറിയുക. ഞാൻ ധനം ആഗ്രഹിച്ചാണ് വന്നത്. ഞാൻ മഹർഷി ഭാരദ്വാജനിൽ നിന്നു ഉത്ഭവിച്ച, അദ്ദേഹത്തിന്റെ അയോനിജ പുത്രനാണ്.” ഇത് കേട്ട് സർവ്വക്ഷത്രിയമർദകനായ മഹാത്മ പരശുരാമൻ അവനോട് മറുപടി പറഞ്ഞു।

Verse 59

स्वागतं ते द्विजश्रेष्ठ यदिच्छसि वदस्व मे । एवमुक्तस्तु रामेण भारद्वाजोडब्रवीद्‌ वच:,द्विजश्रेष्ठ! तुम्हारा स्वागत है। तुम जो कुछ भी चाहते हो, मुझसे कहो।” उनके इस प्रकार पूछनेपर भरद्वाजकुमार द्रोणने नाना प्रकारके धन-रत्नोंका दान करनेकी इच्छावाले, योद्धाओंमें श्रेष्ठ परशुरामसे कहा--“महान्‌ व्रतका पालन करनेवाले महर्षे! मैं आपसे ऐसे धनकी याचना करता हूँ, जिसका कभी अन्त न हो”

പരശുരാമൻ പറഞ്ഞു—“ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ, നിനക്കു സ്വാഗതം. നിനക്കിഷ്ടമുള്ളത് എനിക്കു പറയുക.” ഇങ്ങനെ രാമൻ പറഞ്ഞപ്പോൾ ഭാരദ്വാജപുത്രനായ ദ്രോണൻ പറഞ്ഞു—“മഹാവ്രതധാരിയായ മഹർഷേ, ഒരിക്കലും അവസാനമില്ലാത്ത ധനം ഞാൻ നിങ്ങളോടു യാചിക്കുന്നു.”

Verse 60

राम॑ प्रहरतां श्रेष्ठ दित्सन्तं विविध वसु । अहं धनमनन्तं हि प्रार्थये विपुलव्रत,द्विजश्रेष्ठ! तुम्हारा स्वागत है। तुम जो कुछ भी चाहते हो, मुझसे कहो।” उनके इस प्रकार पूछनेपर भरद्वाजकुमार द्रोणने नाना प्रकारके धन-रत्नोंका दान करनेकी इच्छावाले, योद्धाओंमें श्रेष्ठ परशुरामसे कहा--“महान्‌ व्रतका पालन करनेवाले महर्षे! मैं आपसे ऐसे धनकी याचना करता हूँ, जिसका कभी अन्त न हो”

വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു— “ഹേ രാമാ! ശത്രുനാശകരിൽ ശ്രേഷ്ഠനേ, നാനാവിധ സമ്പത്ത് ദാനം ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവനേ! മഹാവ്രതധാരീ, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ! ഞാൻ നിന്നോട് ഒരിക്കലും അവസാനമില്ലാത്ത ധനം യാചിക്കുന്നു।”

Verse 61

राम उवाच हिरण्यं मम यच्चान्यद्‌ वसु किंचिदिह स्थितम्‌ | ब्राह्मणेभ्यो मया दत्तं सर्वमेतत्‌ तपोधन,परशुरामजी बोले--तपोधन! मेरे पास यहाँ जो कुछ सुवर्ण तथा अन्य प्रकारका धन था, वह सब मैंने ब्राह्मणोंको दे दिया। इसी प्रकार ग्राम और नगरोंकी पंक्तियोंसे सुशोभित होनेवाली समुद्रपर्यन्त यह सारी पृथ्वी महर्षि कश्यपको दे दी है

രാമൻ പറഞ്ഞു— “തപോധനാ! ഇവിടെ എന്റെ കൈവശം ഉണ്ടായിരുന്ന സ്വർണ്ണവും മറ്റെല്ലാ സമ്പത്തും—അവയെല്ലാം ഞാൻ ബ്രാഹ്മണർക്കു ദാനം ചെയ്തിരിക്കുന്നു।”

Verse 62

तथैवेयं धरा देवी सागरान्ता सपत्तना । कश्यपाय मया दत्ता कृत्स्ना नगरमालिनी,परशुरामजी बोले--तपोधन! मेरे पास यहाँ जो कुछ सुवर्ण तथा अन्य प्रकारका धन था, वह सब मैंने ब्राह्मणोंको दे दिया। इसी प्रकार ग्राम और नगरोंकी पंक्तियोंसे सुशोभित होनेवाली समुद्रपर्यन्त यह सारी पृथ्वी महर्षि कश्यपको दे दी है

രാമൻ (പരശുരാമൻ) പറഞ്ഞു— “അതുപോലെ സമുദ്രപര്യന്തം വ്യാപിച്ചും ഗ്രാമ-നഗരമാലകളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടും ഉള്ള ഈ ഭൂദേവിയെയും ഞാൻ പൂർണ്ണമായി മഹർഷി കശ്യപനു ദാനം ചെയ്തിരിക്കുന്നു।”

Verse 63

शरीरमात्रमेवाद्य ममेदमवशेषितम्‌ | अस्त्राणि च महाहाणि शस्त्राणि विविधानि च,अब मेरा यह शरीरमात्र बचा है। साथ ही नाना प्रकारके बहुमूल्य अस्त्र-शस्त्रोंका ज्ञान अवशिष्ट है

രാമൻ പറഞ്ഞു— “ഇന്ന് എനിക്ക് ശേഷിക്കുന്നത് ഈ ശരീരമാത്രം; എന്നാൽ നാനാവിധ മഹാശക്തിയുള്ള അസ്ത്ര-ശസ്ത്രവിദ്യ ഇപ്പോഴും അവശേഷിക്കുന്നു।”

Verse 64

अस्त्राणि वा शरीरं वा वरयैतन्मयोद्यतम्‌ | वृणीष्व किं प्रयच्छामि तुभ्यं द्रोण वदाशु तत्‌,अतः तुम अस्त्र-शस्त्रोंका ज्ञान अथवा यह शरीर माँग लो। इसे देनेके लिये मैं सदा प्रस्तुत हूँ। द्रोण! बोलो, मैं तुम्हें क्या दूँ? शीघ्र उसे कहो

രാമൻ പറഞ്ഞു— “അസ്ത്രവിദ്യയെയോ ഈ ശരീരത്തെയോ തിരഞ്ഞെടുക്കുക—നിനക്കായി അത് നൽകാൻ ഞാൻ സന്നദ്ധനാണ്. ഹേ ദ്രോണാ! ഞാൻ നിനക്കു എന്ത് നൽകണം? ഉടൻ പറയുക।”

Verse 65

द्रोण उदाच अस्त्राणि मे समग्राणि ससंहाराणि भार्गव | सप्रयोगरहस्यानि दातुमर्हस्यशेषत:,द्रोणगने कहा--भूगुनन्दन! आप मुझे प्रयोग, रहस्य तथा संहारविधिसहित सम्पूर्ण अस्त्र-शस्त्रोंका ज्ञान प्रदान करें

ദ്രോണൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ഭാര്ഗവാ! പ്രയോഗരഹസ്യങ്ങളോടെയും സംഹാര-പ്രത്യാഹാരവിധികളോടെയും കൂടിയ സമസ്ത അസ്ത്രശസ്ത്രജ്ഞാനം ഒന്നും വിട്ടുപോകാതെ എനിക്ക് ദാനം ചെയ്യണമേ.

Verse 66

तथेत्युक्त्वा ततस्तस्मै प्रादादस्त्राणि भार्गव: । सरहस्यव्रतं चैव धनुर्वेदमशेषत:,तब “तथास्तु” कहकर भृगुवंशी परशुरामजीने द्रोणको सम्पूर्ण अस्त्र प्रदान किये तथा रहस्य और व्रतसहित सम्पूर्ण धनुर्वेदका भी उपदेश किया

“തഥാസ്തു” എന്നു പറഞ്ഞു ഭാര്ഗവൻ അവനു സമസ്ത അസ്ത്രങ്ങൾ നൽകി; കൂടാതെ രഹസ്യശാസനങ്ങളും വ്രതങ്ങളും സഹിതം സമ്പൂർണ്ണ ധനുർവേദവും ഉപദേശിച്ചു.

Verse 67

प्रतिगृहा तु तत्सवव कृतास्त्रो द्विजसत्तम: | प्रियं सखायं सुप्रीतो जगाम द्रुपदं प्रति,वह सब ग्रहण करके द्विजश्रेष्ठ द्रोण अस्त्र-विद्याके पूरे पण्डित हो गये और अत्यन्त प्रसन्न हो अपने प्रिय सखा ट्रपदके पास गये

അവയെല്ലാം സ്വീകരിച്ച് ദ്വിജശ്രേഷ്ഠനായ ദ്രോണൻ അസ്ത്രവിദ്യയിൽ പൂർണ്ണനിപുണനായി; അത്യന്തം സന്തോഷത്തോടെ തന്റെ പ്രിയസഖാവായ ദ്രുപദനെ കാണാൻ പുറപ്പെട്ടു.

Verse 128

इस प्रकार श्रीमह्याभारत आदिपर्वके अन्तर्गत सम्भवपर्वमें भीमसेनके लौटनेसे सम्बन्ध रखनेवाला एक सौ अद्ठाईसवाँ अध्याय पूरा हुआ

ഇങ്ങനെ ശ്രീമഹാഭാരതത്തിലെ ആദിപർവാന്തർഗതമായ സംഭവപർവത്തിൽ ഭീമസേനന്റെ മടങ്ങിവരവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട നൂറ്റി ഇരുപത്തിയെട്ടാം അധ്യായം സമാപ്തമായി.

Verse 129

इति श्रीमहाभारते आदिपर्वणि सम्भवपर्वणि द्रोणस्य भार्गवादस्त्रप्राप्तौ ऊनत्रिंशदधिकशततमो<ध्याय:

ഇതി ശ്രീമഹാഭാരതത്തിലെ ആദിപർവാന്തർഗതമായ സംഭവപർവത്തിൽ ഭാര്ഗവനിൽ നിന്ന് ദ്രോണന് അസ്ത്രപ്രാപ്തി സംബന്ധിച്ച നൂറ്റി ഇരുപത്തൊമ്പതാം അധ്യായം സമാപ്തം.

Verse 2336

वृष्णयश्च नृपाश्चान्ये नानादेशसमागता: । वृष्णिवंशी तथा भिन्न-भिन्न देशोंसे आये हुए अन्य नरेश भी उनसे धरनुर्वेदकी शिक्षा लेते थे

വൃഷ്ണികളും മറ്റു രാജാക്കന്മാരും പല ദേശങ്ങളിൽ നിന്നുമെത്തി, അദ്ദേഹത്തിൽ നിന്ന് ധനുർവേദവിദ്യയുടെ ഉപദേശം സ്വീകരിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു.