Previous Verse
Next Verse

Shloka 15

धृतराष्ट्र–दुर्योधन संवादः

Vāraṇāvata-vivāsana-nīti: Dhṛtarāṣṭra and Duryodhana’s Policy Dialogue

कश्चित्‌ सेनाचरो5रण्ये मिथुनं तदपश्यत । धनुश्व सशरं दृष्टवा तथा कृष्णाजिनानि च,तदनन्तर गौतमनन्दन शरद्वानके उसी वीर्यसे एक पुत्र और एक कन्याकी उत्पत्ति हुई। उस दिन दैवेच्छासे राजा शन्तनु वनमें शिकार खेलने आये थे। उनके किसी सैनिकने वनमें उन युगल संतानोंको देखा। वहाँ बाणसहित धनुष और काला मृगचर्म देखकर उसने यह जान लिया कि “ये दोनों किसी धरनुर्वेदके पारंगत विद्वान ब्राह्मणकी संतानें हैं” ऐसा निश्चय होनेपर उसने राजाको वे दोनों बालक और बाणसहित धनुष दिखाया। राजा उन्हें देखते ही कृपाके वशीभूत हो गये और उन दोनोंको साथ ले अपने घर आ गये। वे किसीके पूछनेपर यही परिचय देते थे कि “ये दोनों मेरी ही संतानें हैं"

vaiśampāyana uvāca | kaścit senācaraḥ araṇye mithunaṃ tad apaśyat | dhanuḥ ca saśaraṃ dṛṣṭvā tathā kṛṣṇājināni ca |

വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു— വനത്തിൽ സഞ്ചരിച്ചിരുന്ന രാജസൈനികരിൽ ഒരാൾ ഒരു ജോടി കുഞ്ഞുങ്ങളെ കണ്ടു. അവിടെ അമ്പുകളോടുകൂടിയ വില്ലും കൃഷ്ണമൃഗചർമ്മങ്ങളും കണ്ടപ്പോൾ, ‘ഇവർ ധനുർവേദത്തിൽ നിപുണനായ ഒരു ബ്രാഹ്മണന്റെ സന്തതിയാകണം’ എന്ന് അവൻ നിശ്ചയിച്ചു. പിന്നെ അവൻ ആ കുഞ്ഞുങ്ങളെ വില്ലും അമ്പുകളും സഹിതം രാജാവ് ശന്തനുവിന് കാണിച്ചു. രാജാവ് അവരെ കണ്ടയുടൻ കരുണാവശനായി, അവരെ കൂട്ടിക്കൊണ്ട് തന്റെ ഗൃഹത്തിലേക്ക് മടങ്ങി. ആരെങ്കിലും ചോദിച്ചാൽ, “ഇവർ രണ്ടുപേരും എന്റെ മക്കളാണ്” എന്നത്രേ അദ്ദേഹം പരിചയപ്പെടുത്തിയത്.

कश्चित्a certain (someone)
कश्चित्:
Karta
TypePronoun
Rootकश्चित् (किम्-प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
सेनाचरःa soldier/army-man (one moving with the army)
सेनाचरः:
Karta
TypeNoun
Rootसेनाचर (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
अरण्येin the forest
अरण्ये:
Adhikarana
TypeNoun
Rootअरण्य (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Locative, Singular
मिथुनम्a pair/couple
मिथुनम्:
Karma
TypeNoun
Rootमिथुन (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative, Singular
तत्that
तत्:
Karma
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative, Singular
अपश्यत्saw
अपश्यत्:
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
FormImperfect (Laṅ), 3rd, Singular, Parasmaipada
धनुःbow
धनुः:
Karma
TypeNoun
Rootधनुस् (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
सशरम्with arrows
सशरम्:
Karma
TypeAdjective
Rootस-शर (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative, Singular
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formक्त्वा (absolutive/gerund), Active (parasmai-sense)
तथाalso/likewise
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा
कृष्णाजिनानिblack antelope-skins
कृष्णाजिनानि:
Karma
TypeNoun
Rootकृष्णाजिन (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative, Plural
and
:
TypeIndeclinable
Root

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
Ś
Śantanu
A
a soldier (senācara)
F
forest (araṇya)
P
pair of children (mithuna)
B
bow (dhanuḥ)
A
arrows (śara)
B
black antelope-skins (kṛṣṇājina)