Shloka 18

धृतराष्ट्र–दुर्योधन संवादः

Vāraṇāvata-vivāsana-nīti: Dhṛtarāṣṭra and Duryodhana’s Policy Dialogue

Devanagari script

ततः संवर्धयामास संस्कारैश्वाप्पपोजयत्‌ । प्रातीपेयो नरश्रेष्ठो मिथुनं गौतमस्य तत्‌,तदनन्तर नरश्रेष्ठ प्रतीपनन्दन शन्तनुने शरद्वानुके उन दोनों बालकोंका पालन-पोषण किया और यथासमय उन्हें सब संस्कारोंसे सम्पन्न किया

Transliteration

tataḥ saṃvardhayāmāsa saṃskāraiś cāpy apūjayat | prātīpeyo naraśreṣṭho mithunaṃ gautamasya tat ||

Translation

വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു— തുടർന്ന് പ്രതീപവംശജനായ നരശ്രേഷ്ഠൻ ശന്തനു, ഗൗതമനു చెందిన ആ ശിശുയുഗളത്തെ വളർത്തി പോഷിപ്പിച്ചു; യഥാകാലം നിർദ്ദേശിച്ച സംസ്കാരങ്ങളും അവർക്കു നിർവഹിച്ചു. വിദ്യയും വിനയവും നൽകി പിതാവുപോലെ സംരക്ഷിച്ചു.

Word by Word

• ततः: then, thereafter
• ततः: Adhikarana
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (तद्-प्रातिपदिकात् अव्यय)
• Form: avyaya

• संवर्धयामास: he reared / brought up
• संवर्धयामास: Karta
• Type: Verb
• Root: वृध् (वर्धते) + सम्
• Form: lakara: लिट् (periphrastic perfect); person: 3; number: singular; pada: परस्मैपद

• संस्कारैः: with rites / sacraments
• संस्कारैः: Karana
• Type: Noun
• Root: संस्कार (प्रातिपदिक)
• Form: gender: masculine; case: instrumental; number: plural

• च: and
• Type: Indeclinable
• Root: च
• Form: avyaya

• अप्य: also
• Type: Indeclinable
• Root: अपि
• Form: avyaya

• आप्पपोजयत्: he honored / duly attended (them)
• आप्पपोजयत्: Karta
• Type: Verb
• Root: पूज् (पूजयति) + आ
• Form: lakara: लङ्; person: 3; number: singular; pada: परस्मैपद

• प्रातीपेयः: Pratīpeya (descendant/son of Pratīpa)
• प्रातीपेयः: Karta
• Type: Noun
• Root: प्रातीपेय (प्रातिपदिक; प्रतीप-अपत्य/वंशज)
• Form: gender: masculine; case: nominative; number: singular

• नरश्रेष्ठः: the best of men
• नरश्रेष्ठः: Karta
• Type: Noun
• Root: नरश्रेष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: gender: masculine; case: nominative; number: singular

• मिथुनम्: the pair (the two children)
• मिथुनम्: Karma
• Type: Noun
• Root: मिथुन (प्रातिपदिक)
• Form: gender: neuter; case: accusative; number: singular

• गौतमस्य: of Gautama
• गौतमस्य: Sambandha
• Type: Noun
• Root: गौतम (प्रातिपदिक)
• Form: gender: masculine; case: genitive; number: singular

• तत्: that (pair)
• तत्: Karma
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: gender: neuter; case: accusative; number: singular

Speaker

वैशम्पायन उवाच

Characters & Entities

• Vaiśaṃpāyana
• Pratīpa (Prātīpeya)
• Gautama